Skip to main content

Full text of "Praelectiones theologicae"

See other formats 


^*w 


Ut^V^^^SA^ 


/, 


TRACTATUS 


DE    INCARNATIONE. 


A,1 


PRiELECTIONES 

THEOLOGIC^, 

QUAS 

IN  COLLEGIO  ROMANO  S.  J. 

HABEBAT 

JOANNES      PERRONE 

E  SOCIETATE  JESU , 

IN    EOD.    COLL.    THEOL.    PROF. 

IDITIO  LOTANlEIfSIS  ,   DILIGERTBR  EMEIfDAT4  ,    ET  VARIIS  ACCESSlOniBDS   AB  AUCTORE  LOCDPLETATA. 

VOL.     IV 

CONTINET  TRACTATUM  DE  INCARNATIONE  ET  DE  CULTU  SANCTORUM. 


LOVANII  , 


TYPIS  ET  SUMPTIBUS  VANLINTHOUT  ET  VANDENZANDE, 

mflVEHSlTATIS  CATHOLICA  TTPOGRAPHORUH. 

1839. 


■1^1 


■.■'|i«nT/i 


TRACTATUS 

DE     INCARNATIONE. 

PROOEMIUM. 

1.  Manifeste  magnum  estpietatis  sacramentum  j  inquit  Apos- 
tolus ,  I  Tim.  III,  16,  quod  manifestatum  estin  carne ,  justifcatum 
est  in  spiritu  y  apparuit  angeliSy  prcedicatum  est  gentibus  y 
creditum  est  in  mundoy  assumptum  est  in  gloria.  Ast  ipsa  mag- 
nitudine  sua  mysterium  lioc  imbecilliorum  oculos  perstrinxit , 
qui  Dei  opera  ex  proprio  sensu  dimetiri  solent.  Quare  quovis  tem- 
pore  acerrimi  dominicae  Incarnationis  hostes  prodierunt ;  qui  in 
duas  classes  dispertiuntur ;  alii  enim  ipsam  penitus  rejiciunt ,  alii 
germanam  dominicae  Incarnationis  fidem  labefactare  adnituntur. 
In  primo  censu  veniunt  Hebraei  et  increduli ,  et  qui  his  fere  annis 
iis  suppetias  tulerunt  rationalistae ;  in  altero  vero  haeretici  diversoe 
denominationis.  ^        .  i  T^^n 

2.  Cum  nobis  negotium  sit  adversus  utrumque  hominum  genus, 
ideo  majoris  perspicuitalis  gratia  tractationem  nostram  in  duas 
praecipuas  partes  dividimus ;  in  quarum  priori  ea  omnia  complec- 
timur ,  quae  ad  Messiam  referuntur ;  in  posteriori ,  quae  ad  Chris- 
tum  ipsum  seu  incarnatum  Dei  Verbum  ac  totius  mysterii  oeco- 
nomiam  spectant. 

3.  Si  qua  porro  est  theologiae  portio ,  quae  curas  nostras ,  stu- 
dium  ac  sedulitatem  postulet ,  primas  profecto  haec  sibi  vindicat , 
sive  adversariorum  numerum  ,  impetus  atque  constantiam  spec- 
tes,sive  rei  ipsius,  de  quaagitur,  gravitatem  atque  difficultatem. 
Deo  propterea  auspice  ,  magna  animorum  alacritate  et  conten- 
tione  ad  propositum  nobis  fidei  certamen  descendendum  est ,  ab 
60  auspicantibus ,  quod  primo  loco  proposuiraus. 

PARS    PRIOR. 

DE    MESSIA ,    ADVERSUS    HEBRiEOS. 

4.  Quae  ad  Messiae  doctrinam  referuntur,  revocari  possunt  ad 
ipsius  promissionem   et  expectationem  ,  ad  ejusdem  adventus 

T.  IV.  1 


TRAOT.     1)E    I]VGAR]\A.TiO]\E. 


epocliara  ,  munia  et  oflicia ,  acl  personam  denique  in  qua  Ij^c 
omnia  effectum  sortita  esse  conspiciuntur.  De  singulis  propterea 
lotidem  capitibus  ex  ordine  agemus. 

CAPUT  I. 

DE    MBSSliE    PROMISSIONE    ET    EXPECTATIOWE. 

5.  Duplex  distinguitur  error  circa  hunc  articulum ;  quo- 
rum  alter  eorum  est ,  qui  negant  unquam  fuisse  a  Deo  Messiam 
promissum  atque  ab  Hebraeis  expectatum ;  alter  vero  est  eorum, 
qui ,  utroque  dato  ,  tum  scilicet  Messise  promissione  tum  expec- 
tatione ,  sub  Messiae  tamen  nomine  non  peculiarem  ac  delermi- 
natam  personam ,  sed  quemlibet  temporalem  liberatorem  desig- 
nari  autumant.  Prius  adstruunt  illi  omnes  ex  Germania  prae- 
sertim  (1)  ,  qui  nuspiam  in  Sacris  Litteris  ,  multo  vero  minus  in 


(1)  Jam  sub  finem  seculi  elapsi  , 
quo  longe  lateque  cuncta  innovandi 
capido  et  receptae  fidei  fundamenta  ever- 
tendi  furor  in  Germania  animos  Pro- 
testantium  ioTaserat  ac  diiFundi  coe- 
perat ,  hoc  commentum  orlum  habuit, 
opinionem  scilicet  de  venturo  Messia 
non  incidisse  Hebraels  ante  Davidem  ; 
tum  vero  sub  hoc  bellicosissimo  rege, 
cum  eorom  nomen  et  potentia  valde 
excrevisset ,  in  spem  eos  venisse ,  fore 
ut  totios  terrarum  orbis  polirenlur  im- 
perio  ;  atque  eos  hunc  regem  ,  sub  quo 
istud  falnrum  esset ,  suum  sibi  consti-' 
tnisse  Messiam^  solo  imaginationis  aestu 
ductos.  Scripsit  integrum  librnm  de  hoc 
argumento  Henricus  Slephanus ,  qui 
editus  est  Norimbergfe  anno  1787.  Imo 
eo  res  progressa  est,  ut  Harlemi  in  Hol- 
landia  societas  theologorum  anno  i^Q'^ 
prxraiam  proposuerit  ei  ,  qui  melius 
solvisscl  problema :  E xlentne prophetioe 
in  /^.  T,  ipsum  Christum proprie  con- 
cernentes.  Scriptam  porro   super  lioc 


argumento  societatiobtulit  Joan.  Kony- 
nemburg ,  quo  negavit  ejusmodi  exis- 
tere  prophetias ,  ac  pracmium  tulit.Hacc 
autem  lucubratio  poslea  tjpis  edita  est ; 
cumque  eam  recensuisset  Eichhorn , 
Bihlioth.  tom.  vii,  pag.  334,  prae- 
missa  ejasdem  historia  et  occasione  , 
addit,  rem  hanc,  de  qaa  in  HoIIandia 
ejusmodi  dubium  vigaerat  ,  nuUa  in 
Germania  excitaturam  fuisse  quaestio- 
nem  ,  de  qua  nihil  novi  jam  posset 
dici ,  quae  plene  discussa  summa  cum 
liberlate  jam  a  quinquennio  hic  defensa 
esset.  Gfr.  Joan.  Nep.  Alber,  e  Sch.  Piis, 
Inslitut.  hermeneut.  Scripturce  Sacrce, 
Pestini  1817  ,  tom.  i,  Prolegomena , 
pag.  4o  et  seq.  Idem  paradoxum  ,  de 
consolatrice  spe  concepta  a  JudsGis  de 
Messia  subsequenlibus  temporibus,  jam 
pridem  Voltaire  effalierat  in  opere ,  cui 
titulas  :  Fragmens  sur  divers  sujets, 
par  ordre  alphabitique ,  art.  Messie, 
opp.  edil.  Genev.  1777,  tom.  xxvin. 


PART.    1.    CAP.    I.    DE    MESSIiE  PROMIS.     ET    EXPECT.  6 

Pentateuclio  ejusmodi  promissionem  reperiri  affirmant,  Messiae 
autem  expectationem  non  esse  nisi  consolatoriam  quamdamspem 
postremis  Judaicse  Reipublicae  temporibus  invectam  ex  perperam 
intellectis  obscurioribus  quibusdam  prophetarum  locis.  Ex  hoc 
principio  aJter  prodiit  error ,  quem  non  ita  pridem  adstruxit  Sal- 
vador ;  qui  contendit ,  nullum  peculiarem  ac  det^rminatum  Mes- 
siam  in  lege  promitti ,  sed  generatim  quemcumque  temporalem 
salvatorem,  qui  populum  Israeliticum  a  servitutis  et  oppressionis 
statu  in  libertatem  vindicaverit  atque  tutaverit.  Ex  quo  infert, 
tot  jam  advenisse  Messias ,  quot  populo  suppetias  tulerunt  eum- 
que  liberarunt,  non  solum  ex  Hebraeorum  gente,  verum  etiam  ex 
exteris  gentibus ,  licet  idololatris  ;  cujusmodi  inter  ceteros  fuit 
Cyrus,  qui  in  "Scripturis  Christi  seu  Messiag  nomine  donatur. 
Quo  sensuvere  dici  posset,  tum  Messiam  advenisse,  tumadhuc 
esse  venturum  (1). 

6.  Ab  liis  parum  abludunt  Sansimoniani ,  qui  fabulantur,  per 
Messiam  non  significari  nisi  quemhbet  pohticae  hbertatis  asserto- 
rem  ac  propagatorem ,  vel  etiam  humanae  naturae  moralem  res- 
tauratorem  ;  qui  naultiplex  pariter  esse  potest ,  quandoque  etiam 
femina  (2)^ 

7.  Hos  quidem  omnes  possemusjure  contemnere ,  nisi  iis  arma 
suppeditassent  rationahstae  ,  qui  fucatae  cujusdam  eruditionis  ap- 
paratu  totam  Messiamsmi  ^  ut  vocant ,  seu  Christoloyice  Ju- 
dceorum  doctrinam  labefactant.  In  istorum  enim  hypothesi 
non  esset  Messias  nisi  fundator  aut  conditor  cujusdam  idealis  regni 

(1)  Hist.  des  institutions  de  Moise  quella    che    usano    i    sansimoniani  , 

et  du  peuple  hebreu,  par  J.  Salvador,  quando  dicono  di  andar  cercando  non 

Paris  1828  ,  t.  iii,  II  part.  liv.  iv,  Des  pur  la  femmina  libera  ,  ma  la  fem- 

nroph^ties  politiques  de  Moise  et  des  mina  MessiA.  lUoro  capo  neW  udienza 

Messies,  de'  28  Agosto  i832,  dove  fu  condan- 

(2)  Recolanturquaescripsimns,  vol.  II,  nato  ,  egli  e  la  sua  setta ,  come  rei  di 

Tract.  de  Deo ,  n.  287  ,  not.  2.  Cfr.  pubblica  oUraggiata  morale ,  non  du- 

Rosmini ,  op.  cit.  Frammenti  di  una  bitb  di  dire  :  che  egli  credeva  essere 

storia  d'eir  empietd,  Mil,  1 834-  p.  i65 :  H  precursore  di  questa  femmina  Mes- 

Una  nuova  forma  ,  inquit ,  di  questa  sia  ,   come  S.    Giovanni  e  stato  per 

antica  deificazione  della  carne ,  parmi  Qesit !!  ^idi,  versiolat,  ad  calcem  vol, 

1. 


4  TKACT.    DE    INCARNATIOKE. 

felicissimi  ,  quasi  aureae  actatis  a  prophetis  varie  descnpta;  et  genti 
judaicaepromissse,  tummaxime  iilius  verorum  Deicultorum  socie- 
tatis  ad  honeste  beateque  vivendum  in  terrarum  orbe  instituendce, 
et  in  vita  futura  continuandae  novaque  felicitate  ornandae ;  cujus 
spei  semina  in  V.  T.  libris  sparsa  reperiuntur  (1). 

8.  Ut  igitur  ejusmodi  commentis  obviam  eamus ,  et  fundamen- 
tum  praejaciamus  eorum ,  quae  in  priori  hujus  tractatus  parte  dis- 
ceptanda  erunt ,  duo  a  nobis  constituenda  sunt  :  'primo  quidem 
ostendendum  est ,  aliquem  Messiam  fuisse  a  Deo  promissum  et 
quovis  tempore  ab  Hebraeis  expectatum  \  secundo  promissum  hunc 
Messiam  peculiarem  ,  unicum  ac  determinatum  esse.  Postremus 
enim  error^  qui  versatur  circa  Messise  qualitatem  ,  commodius 
disjicietur ,  cum  recurret  sermo  de  ejusdem  muniis  et  officiis. 

PROPOSITIO  I. 

Aliquis  Messias  fuit  a  Deo  in  lege  pj^omissus   et  quovis 
tempore  ab  Hehrceis  expectatus, 

9.  Aliquis  enim  Messias  fuit  a  Deo  in  Lege  (2)  promissus  at- 
que  ab  Hebraeis  quovis  tempore  expectatus ,  si  l^  id  perspicua  os- 
tendant  Scripturarum ,  praesertim  vero  Pentateuchi  oracula  ,*  si 
2°  idipsum  confirmetur  ex  perpetua  ac  nunquam  interrupta  He- 
braeorum  tum  antiquorum  tum  recentiorum  traditione ,  nec  non 
traditione  omnium  ferme  populorum. 

10.  Jam  vero  ad  Scripturarum  oracula  quod  attinet,  nota  sunt 
quae  Deus ,  Gen.  III,  15  ,  serpenti  seu  potius  daemoni  sub  ser- 

(1)  Ita  passim  rationalistae  et  biblici  mulis  fixrlxitecs  ©eow,  etc,  non  aliam 

neoterici.  Cfr.  Wegscheider,  InsL  theol,  Hebraeis  regni  Messice  ideam  inhaesisse , 

christ.  dogm,  §   120,    n.  (i);  qni  ta-  quara  regni  temporalis  tbeocratici ,  mo- 

men  perperam  pro  bac  sententia  citat  dis  omnibus  evincere  nititar;  et,  quod 

Scboettgenium ,  qui  e  diaraelro  ipsi  ad-  magis  mireris,  pag.  108,  hanc  eamdem 

versalur,  ut  postea  videbimus.  B. Koppe  opinionem  Jesum  ipsum  concepisse! 
in  Novo  Test,  grceco ,  perpetua  an-  (2)  Sub  generali  Legis  nomine ,  ut 

notatione  illustrato  ,  Gotting.    1791  ,  notum   est  ,   veniunt  quinque  Moysis 

vol.  VI  ,  excursn  i  ,  ad  Epp.  ad  Thes-  libri,  atque  boc  sensu  adstruitur  pro- 

sal.  De  regno  Christi  in  N,    T,  for-  positio. 


PART.    I.    GAP.    I.    DE    MESSI.li    PROMIS.    ET    EXPECT. 


5 


pentis  larva  lalenti  comminatus  est  his  verbis  :  Inimtcitias  po- 
nam  inter  te  etmulierem^  et  seme?i  tuum  et  semen  illius ;  ipsa 
conteret  caput  tuum,  et  tu  insidiaheris  calcaneo  ejus,  Quae  verl»a 
merito  passim  7:poz£U(xyy£%ov  vocantur ;  illis  siquidem  primo  Deus 
spopondit ,  per  semen  mulieris  caput  deceptoris ,  daemonis  nempe  , 
aliquando  contritum  iri ;  hominem  autem  in  Hbertatem  asseren- 
dum  ab  illa  servitute  ,  in  quam  misere  per  peccatum  se  conjoce- 
rat.  Ita  oraculum  istud  universa  intellexit  antiquitas.  Etenim 
Sap.  II,  24  hgitur  ^  invidia  diaboli  mortem  intrasse  in  orbem 
terrarum;  Christuspariter,  Joan.  VIII,  44,  diabolo  protoparentum 
lapsum  adscribit;  clarissime  vero  Apoc.  XII,  9  dicitur  :  Etpro- 
jectus  est  draco  ille  magnuSy  serpens  a?itiquus  ,  qui  vocatur  dia- 
bolus  et  satanas ,  qui  seducit  universum  orhem.  Hinc  passim  a 
Judaeis  malorum  daemoniorum  princeps  serpens  vetus  vocatur  (1). 
Documenta  ,  quae  evincunt  eamdem  traditionem  viguisse  apud 
antiquos  Asiae  populos  ,  suo  loco  dedimus  (2j.  Nullum  itaque  du- 
bium  esse  potest ,  quin  citato  loco  agatur  de  lapsu ,  ad  quem  pro- 
toparentes  a  dsemone  inducti  sunt ,  ac  propterea  de  eorumdem , 
imodetotiushumanigenerisa  peccati  acdaemonisservitute,  futura 
liberatione  per  promissum  Salvatorem  seu  Messiam  (3) . 

11.  Nec  destitit  Deus  sequentibus  temporibus  ab  hujus  pro- 

(1)  Mi)D"ipn  U^n^n.  Loca  escrip-     et  les  fins  de  la  prophetie  ,  Irad.  de 

.    ^    ,  1,    .    T^.  .  rangl.  Paris  inSi,  tom.  I,  discoarsiii, 

tis  Jaaaeorum  colleeit  Lisenmeneer  m  n     y  »     i     , 

_,  °        ,    -       _P  -  pag.    loo,  Du  fameux  oracle  de  la 

op.  mscnpto  :  Das  entdeckte  Juden-  /^     ,  t^       •        •  .        i 

,  T    7   .  ,  1  uenese^  ui,  i5;qui  panter  copiose  de 

ihum,  seuJudatsmus  detectus.Yoi,  j,  ,  .     j.       .     tt.  i    tvt.    i  .. 

noc  argumento  disserit.  Vid.  iNicolai , 

^*,-,.    '  „o  S.  J.Sul  Genesi,  lez.  xxvii  ,  xxvni. 

i     (2)  lom.  iii,  38o,not.   i.  ti  a  »j.j  rrt     t         r 

/ox  T-     1.         1.  .  ,1  rerperara  Ammon,  j&iM.  ZAeo/.  II,  4q 

{e>)  hruditam  dissertationem  de  hoc  ,  ...  ,.. 


et  seqq.  hoc  vaticinium  ,  joro/e»aw^e/?V 
nomine  insignilam  ,  de  universo  horai- 


argomenlo  dedit  Cornel.  de  Hase,  in- 

scriptam  :  De  protevanqelio  paradi- 

.        r».  .  •»       .  .      1.  num  et  serpentum  ffcnere  reclius  qaam 

staco  JJtatribe ,  in  novem  capita  dis-  ,  ...  .        .      ,.. 

,  .,    .  ,  . ,  ^         ,  ^e  uno  ex  muliens  posterilate  intclli- 

tnbutam,ubi  hoc,  ut  vocat,  C/racM/M«t  ,  i.     ^^      , 

,  .  gendum  contendit.  Qaod  commentum 

oraculorum  ,  oroni  ex  parlc  versat  ac  •       ,.  r^  r.  r^. 

,     .       „  '    rwii  7     ,     .  lamdiu  everterat  Pctrus  LuDajas,  Diss. 

tuetur.  Prostat  m  1  hesauro  theoloqico-  r>    n       1 1   tt  i  .     rr,, 

1  .j  ,     .       .     o  II        7 .       .    .  '"'  ^^  Republ.  Hebrwor.  m  Thesauro 

pnilologico  stve  ibylloqe  dissertattonum  tt    ,.  .  o 

»     A      .1  j  1       n  ^  Ugohni,  tom.  iii ,  pag,  biQ,  et  pae. 

etc.Araslelod.i7oi,vol.i,fol.pag.67  g^q  et  seq. 
el  seqq.  Cfr.  etiam  Sherlocl,  Dttsage         ^  ^* 


b  TRAGT.     DE    INCAHNATIOWE. 

missionis  fide  identidem  in  hominum  mentibus  insculpenda ,  ut 
viva  semper  servaretur;  imo  quo  propius  accedebat  implendae 
hujuspromissionis  tempus,  eo  clariora  etillustriora  edebat  oracula, 
ut  hac  spe  homines  recrearet  ac  solaretur.  Etenim  ,  Gen.XII^  3  ; 
XVIII,  18;  XXII,  18,promisit  Deus  Abraham,inejussemineomnes 
gentes  benedicendas  fore.  Quas  promissiones  item,  Gen.  XXVI,  4 
et  XXVIII,  14,  IsaacetJacob  renovavit.  Agi  auteminadductislocis 
de  benedictione  per  promissum  Salvatorem  obtinenda  ,  patet  ex 
constanti  Hebraeorum  sensu  ac  traditione ;  juxta  quam  Apostolus, 
Gal.  III,  8  ,  eam  de  Messia  exponit,  dicens  :  Providens  autem 
Scriptura ,  quia  ex  fide  justificat  gentes  Deus ,  proenunciavit 
Abrahce  :  quiabenedicenturin  te  omnes  gentes  ^  et  clarius  etiam 
V.  14.  Ex  quibus  verbis  exploditur  expositio  neotericorum  docen- 
tium  verba  promissionis  Dei  significare  tantum  futuram  propaga- 
tionem  cognitionis  Dei  inter  gentes  per  Abrahse  posteros.  Idem 
aperte  confirmatur  ex  celeberrimo  Jacobaeo  oraculo ,  nec  non  ex 
ceteris  prophetarum  vaticiniis  ,  in  quibus  tempus  ,  locus  promissi 
Messiae  nec  non  ejusdem  Messiae  proprietates  ,  munia  et  officia 
distincte  praenunciantur ;  quoe  inferius  singillatim  expendemus. 
12.  Atque  hinc  factum  est ,  ut  omnes  Judaeorum  sectae ,  Pha- 
risaeorum  nempe ,  Sadducaeorum ,  Esseniorum ,  Ilerodianorum  ex 
antiquis ,  atque  ex  recentioribus  Karai  tarum  ,  qui  traditiones  res- 
puunt  (1) ,  et  Rabbanitarum  ,  qui  eas  una  cum  Scriptura  reci- 

(I)   De    antiquis    Judaeoram    sectis  ditiones  oraies ,   in   opere  thalmadico 

scribit    Flavius    Josephus  ,    Anliquit.  comprehensas,  amplectantur  ,  qaas  ve- 

lib»  XVIII ,  cap.  II.  De  lecentioribus  in-  lut  fidei  et  vifae  regulam  pari  pietatis 

tercelerosagit  Joan,  Bened.Carpzuvias,  aiFectu  cuni  lege  scripta  sascipiendas 

in  Introductione  in  theologiamjudai'  at(jue  observandas  credunt.  Karaei  vero 

cawi,  quain  prajfecit  novae  a  se  adorna-  iu  Orientis  potissimum   regionibus  co- 

tae  edilioniPw^fzonis/^f/e*  Raym.  Mar-  gniti  sunt;   legem  oralem   et   traditio- 

lini ,  Lips,  1687,  cap.  iii,  iv  et  v  ;  in  nes  thalmudicas  omnes  rejiciunt ,  nec 

qaibas  ostendit ,  sectam  Rabbanitarum  aliud  fidei  fundamentumrecipiunl(|uam 

Pharisaeorum  esse  propaginem  ,  Karat-  Scriptaram  Mosis  et  Prophetarum.  De 

tarum  seu  Karoeorum  ,  surculum  esse  Karaeiscfr.  Diss.  Jac.  Triglandii  et  Diss. 

Sadducajorura.  Per  Europam  longe  la-  Levini  Warneri,  in  Thesauro  Ugolini , 

teque  diffasi  sunt  Rabbanilas ,  qui  prae-  tom.  xxu. 
ter  Mosis  et  prophetarum  scripta  tra- 


PART.    I.    GAP.     I.    DE    MESSIyE    rROailS.    Ef    EXPECT.  7 

piurit,  unanimiset  concors  sententiafuerit  circa  Messiae  articulum . 
Hinc  factum  pariter  est,  ut  Samaritani,  etsi  longe  ante  captivi- 
tatem  babylonicam  a  judaica  tribu  fuerint  separati ,  nec  alios 
libros  prneter  Pentateuchum  ,  ut  plerisque  saltem  eruditis  pla- 
cet  (1)  ,  tanquam  sacros  admiserint ,  attamen  et  ipsi  fide  ia  Mes- 
siam  promissum  nutrirentur,  ut  patet  ex  Joan.  IV,  25-29  et  42. 
Hinc  demum  factum  est,  ut  neque  Christus  neque  Apostoli  dis- 
putare  circa  ejusmodi  promissionem  aut  expectationemaliquando 
debuerint;  cum  omnibus  ea  aitatepersuasum  fuerit  ,  tum  promis- 
sum  a  Deo  Messiam  fuisse ,  tum  ejusmodi  promissioneiu  omnium 
votorum  objectum  fuissej  ut  ex  levi  Novi  Testamenti  inspectione 
compertum  fit. 

13.  Adeo  vero  pervulgata  erat  haec  Judaeorum  persuasio ,  ut 
percrebueritper  omnes  regiones  orientales ;  id  testantur  Suetonius 
et  Tacitus.  Prior  enim  scribit  :  Percrebuerat  oriente  toto  ^  vetus 
et  constans  opinio  ,  esse  in  fatis,  ut  eo  tempore  Judoea  profecti 
rerum  potirentur  (2).  Alter  vero  :  Pluribus  persuasio  inerat , 
inquit^  antiquissacerdotumliteris  contineri^  eo  ipso  tempore  fore^ 
ut  valesceret  oriens  ,  profectique  Judcea  rerum  potirentur  (3). 
Quare  receptum  erat  ex  antiqua  traditione  iUud  gentium  omnium 
orientalium  theologiae  principium  de  mediatoris  alicujus  expecta- 
tione  ad  perturbatum  ordinem  inter  Deum  et  genus  humanum 
restituendum.  Quapropter ,  inquit  Plutarchus ,  et  antiquissima 
hcec  descendit  ex  theologis  et  leijislatoribus  tum  ad  poetas  tum  ad 
philosophos  opinio  y  quce  a  nullo  certo  auctore  habet principium  ^ 
pcrsuasionem  autem  firmam  et  indelebilem,  nequein  sermonibus 
tantum ,  neque  in  traditionibus  ^  sedin  mysteriis  ct  in  sacrificiis 
et  apud  barbaros  et  apud  groecos  multts  in  locis  pervidga- 
tam ,  etc.  (4) ,  nempe  de  Mediatore  inter  duo  principia  ,  quem 

(l)  Cfr.  Joan.  Morinus,  jE^^rerciVa^eoM*  (3)  Hist.  lib.  v,  cap.   i3. 

ecclesiast.in  utrumque  Samaritanorum  (4)  Aio  kcc)  TrecfcrxXenos  eiur^  xetTU- 

Pentateuchuvi ,   Paris.  i63i  ,  Exerci-  sn»  ix.  ^ioXoyui  kai  vo^o^iTut   tii  rt 

tat.  I ,    §  8  ;  Jahn  ,   Archceologia  bi-  n-cttjTeif  Keu  <ptXaro(poui  ^c^ei,  tkv  up^Kv 

blica  ,  Viennae   l8l4,   §  326.  d^tTTrorof  tj^oua-ec,  r>jy  ^t  yrirTty  tr;^v- 

(2)  Saelon.  iu  Fespas.  cap.  4,  edit.  fav  xec)   ^trt%oiyit7FT09 ,   ovk   iv    Xoyon 

Taur.  1824,  opp.  tom.  11.  ^c»o»;  ovVt  iv  <p:;fcctti ,  «AA«  ty  Tt  Tt- 


O  TRAGT.    Dli    IWGARNATIOIVE. 

Persae  Mitram  vocant.  Cujus  traditionis  documenta  apud  ^gyp- 
tios ,  Chaldaeos  ,  Zabianos  seu  Sabaeos  ,  Graecos  ,  Romanos  ,  imo 
etinter  Indos,  Sinenses  ,  Japones,  Americanos  ipsos  aliosque  po- 
pulos  extantia  viri  docti  exhibent  (1)  ;  adeo  ut  vero  scribere  po- 
tuerit  doctusPrideaux,expectationem  sive  necessitatem cujusdam 
mediatoris  inter  Deum  et  homines  fuisse  usque  ab  initio  ,  opinio 
praevalens  apud  omnes  populos  (2). 

14.  Quibus  dehbatis  ,  sic  instituimus  argumentum  :  Hic  agitur 
de  quaestione  facti ,  utrum  scihcetDeuspromiseritnecne,inLege 
pra3sertim ,  aliquem  Salvatorem  seu  Messiam  ,  et  utrum  Hebraei , 
quovis  tempore  eumdem  expectaverint ;  jam  vero  ex  allatis  docu- 
mentis  utrumque  certissime  constat ;  constat  igitur  quod  osten- 
dendum  assumpsimus. 

DIFFICULTATES. 

15.  Obj.  prima.  loExpectatio  et  fides  in  Messiam  non  fuit  nisi 
consolatrix  quaedam  spes  seriori  tantum  aetate  in  vulgus  Hebraeo- 
rum  sparsa  ;  atque  2°  ex  lectione  Prophetarum  divinando  temere 
derivata ;  de  qua  nihil  habetur  in  Decalogo ,  nihil  in  Levitico  , 
ceterisque  Libris  Mosaicis  ,  in  quibus  omnia  hebraicae  rehgionis 

XtTuis   11  Ti   B^vff-ietts  ,    xeti   /Seip/icc^ois  pag.   12.  Hic  tamea  auctor,  atpote  fa- 

Ku)*E?iX))Tt  jFoXXee^ov  Trtpt^tpofciVJjVf  k.  naticasprotestan8,totasin  eo  est,  at  pro- 

T.   A.    De    Iside    et    Osiride,    opp.  testantismam  super  cathoHcismum  ex- 

edit.  fol.  Paris  1624,  tom.  ii,pag,  869.  tollat.  Hinc  nullis  mendaciis,  calumniis 

Deinde    referl    doctrinam    de   daobus  et  falsitatibus  parcit  ad  fmem  sibi  pro- 

principiis  sibiinvicem  auversanlibusac  positum  obtincndum,  Maurice 's  ^««/, 

de  mediatore  inler   utrumque,  quam  o/^/wf/os^aw,  vol.  11,  Bookiv,omnium 

adoptavit   Zoroaster,  et  ex  eo  Persae  ,  hanc  fuisse  Indorum  persuasionem  evi- 

aliique  orientales  et  occidentales  populi.  denterostendit.Eamdemobtinuisseapud 

(1)  Gfr.  Memoires  de  V Academie  des  Sinenses  evincit  auctor  vitae  Confucii  es 

Tnscript.    tom.   xxxi ,  par  Mr.  TAbbe  Siam-Kiao,  et  P.  Intorcelta  ,  S.  J.  in 

Mignot,  pag.  81  et  suiv.  ct  pag.  207  vita  Confucii.  Eadem  est  theologia  Ja- 

et  suiv.;  Bihliotheque  wmt?e;«.  Geneve  ponum ,  Mexicanorum,  etc.  Cfr.  etlam 

1822  ,  tom.  XX ,  litterature  ,  art.  Reli-  Ramsay,  Discours  sur  la  mythologie, 

gion.  TableaudeVetatactuelduChris-  Paris  1728,  pag.  9  et  suiv. 
/aan/me  SMr/e^/oi&e^esquisseparHenri  (2)  Hist,  des  Juifs ,  part.  i,  liv.  3, 

Zscholtke.  Quatr.   extrait,  Amerique ,  tom.  i,  pag.  893,  Paris  1726. 


■  PART.    I.    GAP,    I.    DE    MESSIiE    PROMIS.    ET    EXPEGT.  V 

summa  capita  continentur.  3^  Nuspiam  dicitur  :  Credite  in  Mes- 
siam,  Ita  quidem  Voltaire  (1)  et  ante  ipsum  Orobius  (2).  Quare 
4«  dicendum  est ,  subdit  Salvador  (3),  Salvatorum  sive  Messiarum 
ideara  ortam  esse  ex  divinis  minis  atque  promissis ;  5°  qua3  cum 
non  contineatur  conceptis  verbis  in  quinque  libris  fundamen- 
talibus ,  nullo  modo  constituit  fidei  articulum  respectu  Hebraeo- 
rum ;  quidquid  contra  contendat  Maimonides  ^  qui  vel  eo  nomine 
vapulat  a  Rabbi  Josepbo  Albo ,  quod  nimis  amplificaverit  nume- 
rum  articulorum  fundamentalium  Legis  Mosaicee,  inter  quos  re- 
tulit  expectationem  Messiae.  6°  Albo  praeivit  Hillel ,  ante  Hieroso- 
lymorum  excidium  Synedrii  praeses ,  qui  contendit,  Israelem 
nullum  babere ,  quem  expectet  Messiam.  Ergo. 

16.  Resp.  Ad  I»",  Neg,  Cum  ejusmodi  assertio  sit  contra  fac- 
tum  ;  alioquin  enim  nulla  jam  ratio  dari  posset  unanimis  illius 
conspirationis  atque  consensus  in  Iioc  fidei  articulo  admittendo 
sectarum  omnium ,  et,  quod  caput  est^  Samaritanorum ,  qui  qua- 
tuor  circiter  seculis  ante  captivitatis  Babylonicse  tempora  a  Judae 
tribu  scbisma  fecerunt,  quique  ex  verisimiliori  sententia  non  alios 
libros  ut  sacros  admittebant  praeter  Pentateucbum.  Eidem  non 
accessisset  totius  fere  orbis  consensio  ,  Indorum  pra?sertim  atque 
Sinensium  ,  qui  vel  a  primis  imperii  sui  temporibus  eam  repetunt 
traditionem. 

17.  Atque  binc  falsum  esse  eruitur  ,  quod  2°  adjiciebatur  de 
spe  comparata  ex  lectione  propbetarum ;  tum  quia  ejusmodi  as- 
sertio  gratuita  est  sine  tabulis  ac  sine  testibus  prolata  ,  tum  quia 

(1)  Loco  jam  citato.  fidem  in  seipsum  scepissime  et  claris' 

(2)  Apad  Philippum  a  Limborch  ,  sime  Israeli  commendaverit  in  uni" 
De  Verit.  relig,  christ.  amica  colla-  verso  V.  T.  et  fidem  in  Messiam 
t/OjGoadae  iGS^.Inpriraoenim  scripto  nunquam  commendaverit ;  in  qua  ta- 
dato  ad  Limborchiam  Orobius  stalim  7nen  consistebat  tota  salus  P  Quod  si 
incipit  :  Cum  fides  in  Messiam ,  Re-  fecit ,  petitur ,  ut  assignetur  locus  ali- 
demptorem  fuiurum ,  non  minus  ne-  quis  ,  in  quo  Deus  mandaverit ,  aut 
cessaria  fuerit  a  mundi  exordio  quam  dixerit  cxpresse ,  quod  fides  in  Mes- 
in  Deum  creatorem  ;  imo  magis  ,  quia  siam  sit  absolute  necessaria  ad  saluiem 
nonpotest  essefides  in  Messiam  ,  quin  generis  humani^  adeo  ut^  qui  non  cre- 
supponatur  Deus  ;  maxime  in  Veum  diderit ,  damnandus  esset ,  elc. 
absque  Messia  f  quwritur ,  quare  Veus  (3)  Loco  cit. 


10  TKAGT.    DE    IWGAKNATIOWE. 

quae  ex  Pentateuclio  monumenta  protulimus,  et  quae  niox  iteruiu 
subjiciemus  ,  eam  prorsus  convellunt  ;  tum  denique  quia  uni- 
Tersae  Israeliticae  gentis  persuasioni  ac  traclitioni  aperte  ad- 
versatur. 

18.  Miruin  autem  esse  non  debet ,  quod  nulla  occurrat  Mes- 
sise  mentio  in  Decalogo  ,  cum  in  eo  agendorum  potius  regula  tra- 
datur  quam  credendorum.  Quae  animadversio  aeque  in  Leviticuai 
quadrat;  hic  enim  Liber  totus  in  eo  est,  ut  sacerdotes  etlevitas 
instituat  circa  exteridrem  Mosaicae  reb*gionis  cultum  ac  cae- 
remonias. 

19.  Falsum  denique  est,  in  rebquis  Moysis  libris  Messiae  pro- 
missionem  minime  reperiri,  Etenim  praeter  palmaria  loca  ,  quae 
adduximus  ex  Gen.  III  et  XLIX ,  luculenta  sunt  Moysis  verba , 
Deut.  XVIII,  15  :  Prophetam  de  gente  tiia  et  de  fratribus  tiiis 
sicut  me  suscitabit  tibi  Dominus  Deus ;  ipsiim  audies  ;  tum 
verba  Dei  ipsius ,  ibid.  18  ;  Prophetam  suscitabo  eis  de  medio 
fratrum  suorum  similem  tui  y  et  ponam  verba  mea  in  ore  ejiis  , 
loqueturque  ad  eos  omnia  ,  quoe  prcecepero  illi ;  qui  autem 
verba  ejus  ,  quce  loquetur  in  nomine  meOj  audire  noluerit  , 
Ego  ultor  existam.  Quae  quidem  verba  de  Messia ,  non  de  pro- 
phetarum  successione ,  ut  ait  Salvador  post  Orobium ,  esse  in- 
telligenda  ,  non  modo  veteris  syuagogae  Rabbini  (1)  ,  sed  et 
universa  judaica  natio  ostendunt.  Ex  hujus  enim  persuasione 
factum  est  ,  ut  Petrus  et  Stephanus  ,  ille  Act.  III ,  22 ,  iste 
cap.  YII ,  37  ,  palam  ac  pubhce  pro  concione  de  Messia  illa  ex- 
posuerint ,  nulHs  repugnantibus  Judaeis ,  quos  alioquebantur.  Nec 
vero  alius ,  excepto  Messia ,  propheta  surrexit  post  Moysem  in 
Israel ,  qui  sive  potestate  ,  sive  propiietandi  vi ,  sive  Dei  famili- 
aritate  similis  Moysi  dici  potuerit  ;  prout  Deut.  XXXIV ,  10 , 
adnotatumest(2).  Unde  coUigitur,  Moysem  deMessia  fuisse  locu- 


(1)  Cfr.  Rajm.  Marlini,  0.  P.  Pugio  (2)  Cfr.  Eusebias,  Demonst,  Ecang, 

fidei,  cum  observat.  Jos.  Du  P^oisin  ,  lib.  iii ,  cap.  ii,  nbi  multis  prosequitur 

edit.  Carpzovii,  pag.  i6i  et  474»  P^*"  «militudinem  ,   quae    inler   Mosem   et 

sertim  vero  886,  §  9  6t  seqq.  Hac  au-  Christum  intercessit ,  ac  praecipue  po- 

tem  editione  deince  psutar .  testalem  ac  mnous  iegisiatoris  et    re- 


PART.    I.    CAP.    I.    DE    MESSl^    PROMIS.    ET    EXPEGT.  H 

tura ;  quod  Christus  ipse  testatus  est,  Joan.  V,  46  ,  Judaeis  dicens: 
Si  crederetis  Moysi,  crederetis  forsitan  et  mihi'^  de  me  enim 
ille  scripsit. 

20,  Ad  3"*,  Dist.  Conceptis  verbis ,  conc;  gequivalentibus  , 
necj,  ut  patet  ex  modo  dictis.  Addo  ,  obb*gationem  credendi  in 
Messiam  oriri  ex  ipsa  manifestatione  seu  revelatione  promissi 
Messiae,  quemadmodum  oritur  obligatio  credendiin  Deumexipsa 
ejus  manifestatione ,  etsi  nullibi  scriptum  in  lege  sit  :  Credite  in 
Deum  ^  ut  adversus  Orobium  animadvertit  Limborchius  (1), 

21 .  Ad  4«» ,  Ne(j.  Or ta  siquidem  est  Messiae  idea  seu  cognitio  et  ex- 
pectatio  ex  promissione  protoparentibus  facta  ,  Gen.  III,  ac  saepius 
iterata  Abraha?^  Isaac,  Jacob,  Judae,  etc.  juxtaea  quaein  probatio- 
nibus  adducta  sunt.  Divinaeporro  comminationes  atque  pollicitatio- 
nes  ad  summum  eam  jamdiu  animis  praeconceptam  aluerunt 
atque  foverunt.  Prophetae  nunquam  destiterunt  ab  eodem  Messia 
praenunciando ,  ut  ex  dicendis  luculentius  constabit.  Talia  sunt 
fundamenta  ejusmodiexpectationis ,  quae  tam  altas  radices  in  uni- 
versa  Hebraeorum  gente  fixerat ,  ut  nunquam  divelU  potuerit. 
Haec  praeterea  exceptio  falso  principio  laborat ,  nempe  Messiae 
missionem  non  habuisse  ex  Judaeorum  opinione  nisi  solum  ob- 
jectum  teraporale,  cum  tamen  de  contrario  omnino  constet  (2). 

demptoris.    In    Catechismo    judaieo  ,  xvii i,  i5  ,  qnae  extatin  TAesawroMeo- 

qoera  ex  edilione  Synagogae  Amstelo-  logico-philolog ,  sice  Sylloge  disserla- 

damensis  hebraice  ad  verbum  recensi-  tionum  ad  selecliora  et  illustriora  F, 

tora    edidit    Carpzovius ,     Introduct,  et  N,    T,  loca ,  Amslelodami    1701  , 

ad  Theologiam  judaic.  cap.  g.  et  qui  vol.  i,  pag.  384  ®'  seqq. 
inscribitur  ^IL?  np7  ISD,  Liber  doc-  (1)  Op.  cit,  Resp.  ad  primum  quaj- 

trincB  bonce ,  art.  7.  proponunlur  qua-  silum. 

tuor  res ,  quibus  Moyses  inter  prophetas  (2)  Hoc  magis  ex  dicendis  in  decursu 

ceteros  exceliuisse  dicitur;  quas  quili-  Iractatusconstabit.  Inlerea  cfr.  Luc.  iii, 

bet  illic  recolere  polerit ,  pag.  48  et  seq,  i5;  Joan.  1,19  et  seqq.j  iv,  25-29;  et  4^; 

Id  ipsum  praestat  eleganter  Rab.  Abar-  vi  ,  i4)  ^l  alibi ;  ex  quibus  luculenlis- 

banel,  apud  Joan.  Meyerum,  Tract.  de  sime  patet ,  Judaeus  et  Samaritanos  tem- 

iemporibus  sacris  ^  elc.  in    Thesauro  pore  Chrislinondum  exuisseideamMes- 

Ugolini ,  lom.  i ,  pag.  533,  Cfr.  M.  G.  siae  spiritoalis,  thaumatorgi ,  prophelaj 

Frid.  Bleinhart  sub  Frischmulho  ,  Dis-  etc.  efsi  utramque  ideam  spirilualis  et 

sertat,  de  propheta  Mosi  pari,  Deut.  lemporalisregni  conjungerent.Cfr.eliain 


12  TRAGT.    DE    INGARNATIONE. 

22.  Ad  5»» ,  TVe^.Expectatio  siquidem  Messise  ceu  tolius  Mosaicse 
religionis  caput  ab  omnibus  tum  antiquioribus  tum  recentiori- 
bus  Judaeis  spectata  fuit  ,  nec  nisi  serius  ab  incredulis  nonnullis 
in  dubium  ea  revocata  est ;  ita  ut ,  quemadmodum  animadverti- 
mus,  nunquam  Christus  aut  Apostoli  disceptare  debuerint  de 
ejusmodi  articulo  ;  sed  ,  eo  extra  oranem  dubitationis  aleam 
ab  omnibus  prorsus  tanquam  principii  loco  constituto  ,  contro- 
versia  agitabatur  de  sola  Messiae  persona.  Quare  non  temere  ac 
perperam,  sed  totius  synagogae  sensum  expressit  Maimonides  , 
dum  art.  XII»  statuit ,  ab  omnibus  et  singulis  Judaeis  firma  fide 
credi  oportere  in  adventum  3Iessice  T\Wt^T\  nNO]2  ^  ut  in  ip- 

sorum  libris  symbolicis  declaratur  (1).  Quin  etiam  in  Thalmude , 
Tract.  tSawAec^rm ,  cap.  CAe/e^ ,  diserte  legitur  :  Omnes  prophetce 
7ion  vatioinati  sunt  nisi  de  diebus  Messice  (2)  ;  ut  cetera  jam 
commemorata  proeteream.  Hinc  etiam  colligitur  ,  immerito  ac 
per  summam  injuriam  a  Josepho  Albo  Maimonidem  reprehendi. 

23.  Ad  6°^^  Dist,  Contendit  Hillel ,  nullum  jam  habere  Israe- 
lem,  quem  expectet  Messiam ,  postquam  is  advenerat,  conc.\ 
antequam  advenisset  ,  neg,  Porro  Hillel  ex  eorum  numero  erat  , 
qui  noluerunt  Messiam  in  Christo  Jesu  agnoscere  ,  in  quem ,  ut 
infra  ostendemus,  omnes  epochae  a  prophetis  assignatae  pro  Mes- 
siae  adventu  conspirabant.  His  vero  elapsis,  de  ulteriore  Messiae 
adventu  desperans ,  jure  inferebat ,  nullum  jam  habere  Israelem 

Rayra.  Marlini ,  part.  iii ,  cap.  iv ,  §  4 1  ^ais  Hilcot,  id  est,  Sententiis  in  Sophe- 

et  alib.  Vemrn  de  hoc  poslea.  tim  si\eJudicibuSjlTSiCl,  DeRegibus, 

(1)  Cfr,  Catechismus  judaicus  cit.  cap.  xi ,  aperte  pronunciat  :  Quicum- 

ubi  inter  arliculos  fundamentales  fidei  que  non  credit  in  Regem  Messiam  , 

ponitur  Articidus  duodecimus :  Deum  vel  qui  non  expectat  adventum  ejus  , 

missurum  esse  Messiam ,  qui  Redemp'  non  solum  est  incredulus  prophetis  , 

tor  futurus  sit  populi  sui  ,  et  quem  ,  sed  ctiam  legi  et  Mosi  doclori  nostro, 

ctiamsi  retardet  adventum ,  expectare  Integrum  textum  exhibet  Martini  op. 

teneamur.  Qui  quidem  Messias  e  se-  cit.  part.    iii ,   dist.  3,  cap.  9,  §  3, 

mine  David  surculus  Isai  Bethlehe-  pag.  '^^^. 

mitcB  erit,  idemque  judicio  stahiliet  (2)  IX^Un^  N^  D^ID  D^K^^UH  ^3 

ierram,  etjudicabit  gentesmultas^etc.  •  n^W)t3n  niW^^  N^K*  Alios  textus 

Hinc  R.  Moyses  ,  filius  Maimon ,  in  ^fr.  auud  Martin ,  pp.  3^7  et  674. 


PART.    I.    CAP.    I.    DE    MESSI/E    PROMIS.    ET    EXPEGT.  13 

quem  expectaret  Messiam  (1).  Inde  autem  novum  potius  exurgit 
argumentum  ad  evincendum  ,  per  id  temporis  omnes  fuisse  in 
expectatione  Messlae. 

24.  Obj.  secunda.  1°  Opinio  illa  deMessia,  id  est,  regni  felicis 
conditore ,  quem  bocnomine  in  libris  V.  T.  nondum  appeilatum 
invenimus ,  diviso  demum  in  duo  regna  imperio  Israelitico  ^  e  spe 
meliorum  temporum  ,  Joel.  IH,  2,  et  seculi  quasi  aurei  animis 
informata  esse  videtur ;  quanquam  notiones  et  spes  Messianoe  , 
improprie  sic  dictae  ,  boc  est ,  futuram  quamdam  gentis  Israebticae 
conditionem  feHcissimam  praesagientes  ,  Patriarcbarum  aevo  jam 
adscriptae  reperiuntur,  Gen.  XII ,  3;  XVIII,  18 ;  XXVI,  4;  XXVIII, 
14,  coll.  EccH.  XLIV,  22  et  23.  2°  Primus  enim  Davides  popu- 
lum  dissidiis  et  factionibus  perturbatum  consociarat ,  et  ad  poten- 
tiam  opulentiamque  egregie  evexerat.  Sed  aureum  illud  seculum, 
facta  imperii  in  duo  regna  divisione  ,  evanuit.  Non  igitur  mirum 
erat ,  redintegrandi  ejus  spem  in  regia  Davidis  domo  poni ,  sen- 
simque  aliquem  ex  ejus  posteris  felicis  tbeocratiae  instauratorem 
futurum  divmari  (2).  3°  Quo  proclivius  deinde  successu  tempo- 
ris  summa  respublica  ad  exitium  ruere  videbatur ,  eo  propriorem 
spei  bujus  implendse  conditionem  fingebant  (3) ;  et,  pro  illa,  quae 
Hebraeorum  mentibus  insederat ,  tbeocratiae  notione,  novumim- 
perium  ,  non  civili  solum  et  publico  jure,  sed  morum  quoque 
innocentia  et  religionis  sanctitate  fundatum  iri  existimabant.,.. 
Apud  propbetas ,  qui  vel  proxime  ante  exilium  babylonicum  ex- 
titerunt ,  vel  ei  fuerunt  aequales  ,  vel  post  reditum  ex  eo  vixe- 

(1)  En  verba  ipsios  Hillelis,  ex  TAa/-  potest  Da  Voisin  ,    Prcef,   ad  prooe- 

mude,  TrAct.  Sanhedrin  seu.  De  Sy-  mium  Pugionis  fidei, 
nedriis  ,    prout  proslat  cap.   xr ,  edit.  (2)  Mich.  v,  i  et  8eqq.;Is.ix,  5,  6; 

Cocceji ,  excerpt.  xxxi ,  pag.  35 1  ;  et  vi.  xi.  coll.  iv ,  2  ;  Ezech.  xxxiv ,  23  et 

excerpt.   xxxvi,  pag.    35^  :  7)3  173  seqq.;   xxxvii ,    21    et   seqq.;   Jerera. 

:  SkW>S   n>U^»    yn  :  y^i^J)^  ^^"»'  5;  xxx,  9;  xxxm,  i5;  Ose. 

sen  :  Expirarunt  omnes  termini^jam  "* »  ^  5  Zacch.  iii ,  8;  vi ,  12  ,  nbi  no- 

nullus  Messias  pro  Israde,  Et  bic  de-  ^^^  ^'^.  ^^  ^essia  dictam, 
prehenditar  mala  fides  Salvador,  qai  (3)  Agg.  11,  6-9,  21-23;  Zach.  11, 

tamen  magni  facit  aactoritalem  Thal-  ^.^^  .  i„  ^  8-10  ;  vi,  12  et  i3  ;  Mal.  11, 

mudis.  De  Thalmude  inter  ceteros  legi  1«  .  m  ^  6  .  „|  ^  i3-i8. 


14 


TRAGT.    DE    INGARNATIONE 


runt,  itemque  in  libris  apocryphis  illam  feliciorum  temporum 
spem  universe  adumbratam  videmus  (1)  ,  5°  at  in  Danielis  va- 
ticiniis  pressius  definitam  novisque  augmentis  cumulatam.  Inhis 
enim  imperium  aliquod  describitur  ideale  theocraticum  ,  quo 
syinbolice  adumbratur  ficta  filii  hominis  (  U^JK  "l^  )  persona  , 

Judseis  destinatum  (2)  ut  quinta  orbis  terrarum  monarchia  (3) , 
post  multas  calamitates  eventura  ,  eaque  asterna  et  immutabiiis  , 
et  cum  mortuorum  resurrectione  et  judicio  extremo  conjuncta  (4). 
Iste  vero  filius  hominis  ,  qui  in  nubibus  apparens  fingitur  (5)  ,  pro 
symbolo  totius  monarchiae  quintae  ,  non  pro  Messia  habendus  est. 
Ita  rationahstae  (6).  Ergo  Messiae  promissio  et  expectatio  non  est 
nisi  vana  spes  idealis ,  orta  ex  melioris  conditionis  desiderio ,  ac 
prophetarum  poeticis  fictionibus  fota  (7). 

25.  Resp.  Neg^  ant.  Quod  consutum  non  est  nisi  ex  ludicro 
imaginationis  aestu  absqueullo  documento;  cui  facta  luculentissima 
adversantur;  quodque  Sacrae  Scripturae  evertunt,  traditiones  ju- 
daicae  gentis  et  traditiones  omnium  populorum  explodunt  ;  ut 
partim  ex  allatis  documentis  constat  ,  partim  vero  ex  dicendis 
apertius  constabit. 

26.  Ad  \^^  Neg.  suppositum^  gratis  ab  adversariis  confictum  , 
quodque  seipsum  destruit,  opinionem  scilicet  de  Messia  informa- 
tam  esse  e  spe  meHorum  temporum.  Ea  enim  informata  est  ex 
Dei  revelatione  ,  quae  ,  Gen.  III ,  homini  lapso  promisit  repara- 
torem  non  temporalem  ,  seu  felicis  regiii  et  aurei  seculi  fundato- 
rem  in  sensu  adversariorum ,  sed  spiritualem  ,  qui  nempe  dae- 
monis  destrueret  imperium ,  et  veram  refigionem  instauraret  et 
redintegraret ;  prout  illud  oraculum  ,  uti  jam  diximus  ,  et 
universa  intellexit  antiquitas ,  et  traditio  nobis  significavit.  Nec 

(1)  Soplion.  III,  9-20;  Is.  Lx  ,  Lxvi;  apocryphoruni  commernorat. 

Agg.  II,  6-9;  Zach.  xii-xiv;Mal.  111,  (2)  Dan.  11,  44  et  4^}  vii ,  27  el 

1-6;  19-24;  I.  Mach,  11  67;  Bar.  iv ,  seqq. 

21  et  seqq.  v;  Eccli.  xxxii ,  18  et  19  (3)  Ib.  11 ,  44  >  ^"  ?  ^6. 

et  33;  XXXVI ,  12-17  ;xLiv  ,  i3;  xLvii,  (k)  Ib.  xii ,  2. 

11;  Tob.  xiii ,    7-18;  XIV,    4-7;  "  (S)  V"  >  ^3  et  14. 

Mach.   II,   18.    Quinqae   hi   poslremi  (6)  Cfr.  Wegsch.  §  120,  not.  fc. 

libri  ii  sunt,  quos  adversarins  nomine  (7)  Ib.  §  5o,  not.  c. 


PART.    I.    GAP.    1.    DE    MESSI^    rROMIS.    ET    EXPEGT.  15 

aliam  Messioe  nolionem  ingeruntpollicitationes  Abrahaeceterisque 
patriarcbis  fact£e  in  locis  Gen.  citatis  :  hi  sernine  tuo  bene- 
dicentnr  omnes  gentes  terroe  ^  ^qy  fidem  in  Messiam  ,  ut  exponit 
Apostolus ,  Gal.  IIL  8  ;  quem  rationalistae  bono  animo  ferent , 
ut  ipsis  praeferamus  in  Sacrarum  Litterarum  expositione. 

27.  Ad  2™,  Neg.  iterum ;,  tum  quia  expectatio  Messiae  longe 
Davide  anterior  est^  tum  quia  Davides  ipse  saepissimein  Psalmis 
de  Messia  rebusque  ab  eo  gerendis  loquitur ,  Cbristo  ipso  tes- 
tante  ,  Mattb.  XXII ,  42  et  seqq.  Luc.  XXIV  ,  27,  44,  testantibus 
insuper  Evangelistis  et  Apostolis  passim ,  fatentibus  ipsis  Judaeis, 
qui  plurcs  Psalmos  de  Messia  semper  intellexerunt  (1).  Si  igitur 
ante  Davidem  Scriptura  loquitur  de  promissione  et  expectatione 
Messiae ,  si  Davides  ipse  ssepe  de  eodem  Messia  loquitur ,  evidens 
est  non  ex  divisione  Israelitici  imperii  spem  ortam  dc  aliquo  Mes- 
sia  ex  Davidis  posteris  nascituro  ,  nec  sensim  coepisse  Hebraeos 
divinare^  ut  profani  bomines  loquuntur ,  felicis  tbeocratiae  futu- 
rum  instauratorem ,  multo  minus  ipsum  Davidem  in  vitam  res- 
tilutum  iri ,  juxta  parsismi  doctrinam  (2). 

(l)Cfr.  Raym.MarlinijOp.cit.  part.  H,  exspectatio  de  redituro  ultima  mundt 

disl.  I  ,  cap,  "i^ ,  §  i4  et  seqq.  part.  iii,  cetate  rege  vetere  Paschuian ,  Gustaspi 

disl.  3,  cap.  i5,  §  i  ,  et  alibi  pasgim.  filio  ,  quo  Gustaspo  regnante  atque  fa- 

(2)  Sic  enim  Rosenmiiller  in  Scho-  vente  suam  doctrinam  promulgaverat 

liis  in  P^,  T.  part.  iv  ,  vol.  ii ,  Lips.  Zoroaster.  Illum  igitur  Paschutan  , 

i8io,  ad  Ezecli.  xxxiv,  23,  indicalis  quietipseolimdoctrincB Zoroastrianos 

ejusd.   Ezecli.  xxxvii ,  2^  et  Jerem.  in  provincia  Vardjemguerdiana  mi- 

ixx,  9;  Ose.  III,  5,  locis,  in  quibas  nistrum  seprcehuerat ,  credehantPerscB 

Messias  Davides  appellatur  ,  scribit  :  extremis  temporihus  veterem  ac  puram 

Atque  locis  hisce  significari  illum  ip-  religionis  doctrinam  priscumque  Per- 

8um  veterem  Davidem  ,  quem  spera-  sicum  regnum  ita  esse  restituturum  , 

rent  futuro   aliquo  tempore   regnum  ut  omnium  ahundantia  et  prosperitas 

priscum  ,   sed  multo   amplius  atque  atque  pax   universa  terrarum  orhem 

augustius  restauraturum ,  minime  im-  sint  heaturce.  Vid.  M&moires  sur  di- 

prohahile  fuerit.  Alere  enim  poterat  verses  antiquitSs  de  la  Perse ,  par  Sil- 

ejusmodi  spem  ,  opinio  illa  veterihus  vestre  de  Sacy  ,  Paris  1793,  in-^-  P*  94 

communis   fere ,   de    rerum  omnium  seqq.  Veruin  enim  vero  quis  ignorat , 

avoKaTUTTua-tf ,  revohentihus  sese   et  Zoroastrum  plura  transtulisse  in  libros 

rediturtscetatihus,  Certehuicopinioni  suos  ex  libris  Judaeorum?  Doctrinam 

consentanea  erat  veterum  Persarum  yero  palingenesis  ei  apocatastasis  non 


16  TRAGT.    DE    INGARNATIONE. 

28.  Ad  3™  ,  neg.  ex  causa  ,  quam  adversariiautumant,  factum 
esse,  ut  Judaei/^w^rerew^propioremspeihujus  implendae  conditio- 
nem ;  sed  eo  ferventiori  desiderio  praestolabantur  Messiae  adven- 
tum ,  quo  ad  exitum  suum  properare  videbant  terminos  epochae 
ipsius  adventus.  AHoquin  multo  magis  debuissent  Messiam  expec- 
tare  sub  finem  regni  Israeiitici ,  aut  regni  Juda ,  adeo  debiUtati 
ab  Assyriis  et  Chaldseis ,  potissimum  vero  sub  Antiocho  Epiphane. 
Attamen  nemo  per  id  temporis  vel  suspicatus  est  de  Messiae  ad- 
ventu.  Contra  vero  sub  Herode  omnes  tenebantur  hac  expecta- 
tione,  ut  suo  loco  ostendemus.  Diversae  autem  hujus  agendi  ra- 
tionis  quaenam  causa  esse  potuit  in  adversariorum  hypothesi  ? 
Series  igitur  factorum  stultum  systema  rationahstarum  ehminat  ac 
plane  subruit. 

29.  Hoc  autem  amoto  fundamento  ,  ruunt  quse  vere  finxerunt 
adversarii  de  notione  theocratiae  ,  de  novo  ac  fehcissimo  impe- 
rio ,  de  fehciori  temporum  spe  a  Prophetis  et  hbris  apocryphis 
(  deuterocanonicis  )  adumbrata.  Haec  enim  omnia  ,  supposita  Mes- 
siae  promissione  atque  eixpectatione  tanquam  basi  et  fundamento, 
riteque  intellecta ,  ut  postea  exponemus  ,  bene  cohaerent ;  pro- 
missione  et  expectatione  sublatis ,  nulla  amphus  ratione  subsis- 
tunt.  Ahud  quippe  est ,  rei  veritate  posita ,  eam  diversimode  ex- 
ponere  et  amphficare ,  vel  etiam  prout  est  perperam  intelhgere, 
quod  plerisque  carnahbus  Judseis  contigit ,  sub  finem  praesertim 
ipsorum  reipubhcae ,  ut  enucleatius  declarabiraus ;  ahud  vero  est, 
rem  totkm  de  suo  ,  ac  solo  imaginationis  ferventioris  aestu  sibi 
confingere.  Hoc  enim  postremum  nonnisi  paucorum  est ,  nec  nisi 
ad  tempus  contingere  potest ;  ac  facile  evanescit.  Expectatio  autem 


esse  nisi  corraplionem  doctrinae  jamdia  seraper  faisse  a  Judaeis  de  Messia  filio 

apad  Hebraeos  receptae  de  fatara  cor-  David  ,  non  aatem  de  ipsa  Davidis  ve- 

poram  resarrectione  ,  at  sao  loco  ex  teris  persona ,  at  inflati  ac  vani  ejas- 

Job.  XIX,    25  et  seqq.  liqaet?  Sane  modi  homines  aatamanl,ostendit  Mar- 

Ezechiel ,  Jeremias  ,  malto  magis  Oseas  tini  op.  cit.  part. iii,  dist.  3,  cap.  3,  §  i5 

ipsnm  Zoroastram  praecesserant  jaxta  et  seqq.  Cfr.  item  Sanctias  S.   J.  in 

saniores  criticos.  Cfr.  Feller.  Z?tc^  .^/«f.  Ezech.  in  banc  locnm. 
arl.  Zoroastre.  Porro  cit.  loca  intellecta 


PART.    I.    CAP.    I.    DE    MESSIjE    PKOMIS.    ET    EXPECT.  17 

Hebrseorum  perpetua  fuit  ac  totius  nationis ,  nulla  secta  excepta , 
ita  ut  adhuc  perseveret  (1). 

30.  Ad4™,  neg.  Nec  enimincitatis  Danielis  locis  sermo  est  de 
imperio  'dYi(\\ioideali  theocratico^  sed  dere«Z^regno  Messiae,  quod 
in  aeternura  ,  ut  ibidem  dicitur  perstare  debebit,  consumptis  mo- 
narchiis  illis  pristinis  ,  quse  viam  quodammodo  juxta  divinae  pro- 
videntiae  ordinem  ipsi  paraverant,  ut  ex  historia  compertum  est. 
Quod  si  quasi  Filio  hominis ,  qui  cum  nubibus  veniebat  ,  ut  le- 
gitur,  Dan.  VII  ,  13  et  seqq.  et  qui  usque  ad  thronum  Altissimi 
pervenit ,  data  sunt  potestas  et  Iionor  et  regnum ,  et  omnes  po- 
puli ,  tribus  et  linguae  ipsi  servire  perhibentur  ;  si  potestas,  quae 
ei  confertur ,  est  potestas  aeterna ,  quae  non  auferetur  et  regnum 
ejus  non  corrumpetur  ,  patet ,  plane  distingui  Filium  hominis 
a  monarchia^  quae  eidem  traditur.  Nec  obstat  quod  in  visionis 
istius  expositione  dicitur  ,  v.  18  :  Suscipient  autem  regnum 
Sancti  Dei  altissimiy  et  ohtinebunt  regnum  usque  in  seculum 
et  seculum  seculorum.  His  enim  verbis  significantur  omnes 
illi  popuh ,  tribus  et  linguae  ,  qui  ex  v.  14  servient  Fiho  hominis, 
id  est ,  Messiae  ,  quique  ejus  regnum  seu  Ecclesiam  constituent , 
prout  contextus  exigit ;  ahoquin  hic  absurdus  sensus  exurgeret  : 
Monarchia  serviet  monarchiae  (2).  Hinc  de  pecuhari  persona,  non 
autem  de  symbolico  emblemate  ,  ut  adversarii  existimant ,  tota 
antiquitas,  quae  dicuntur  de  Filio  hominis  ac  praecise  de  Christo, 
exposuit  et  explicavit  (3). 


(1)  Hic  animadvertendum  est ,  fic-  faerit  constans  Judaeorum   hujus  loci 

tiones  poelicas  valum  graecornm  et  lati-  Danielis  expositio. 

norum  nunquara  integras  nationes  per-  (3)  Ibid.  Gfr.  praeterea  Schoettgenius, 

vasisse  ,    multo    minus    perj)etuo    et  ^TorcBAei&roicfP, Dresdae,  i-j^^jtom.ii, 

constanter  perdurasse,  secus  ac  in  casu  lib.  ii,  pag.  263,  ubi  ex  Sohar  Gen, 

nostro  accidit.  Dumraodo  tamen  pro-  fol.  85  ,  col.  338  ,  refert  in  hunc  loc. 

prio  systemati  inserviant,  absurda  quae-  Dan.  :  Hic  est  Rex  Messias  ,  de  quo 

quedevoranl  rationalistae,  ceteros  incre-  scriptum  est,  etc.  Tum  id  ipsum  osten- 

dulos  imitati.  dit  cx   confessione  Kaschi ,   R.  Aben 

(2)  Cfr.  Sanctius  in  hunc  loc.  Mar-  Ezrae ,  R.  Saadiae  Gaon ,  R.  Bechai , 

tini ,  part.  n ,  cap.  7  ,  §  7  et  seqq.  et  ex  Sanhedrin^  etc.Vid.etiam  Joan.Ben. 

cap.    i3.  Ex  quibus  constat  quaenam  Carpzovii ,  Diss.  deFilio  hominis  ad 

T  IV.  2 


18  TRAGT.     I)E    INGARrtATlOKl. 

31.  Quae  autem  ibi ,  rap.  XII,  2,  de  mortuorum  resurrec- 
tione  et  judicio  extremo  dicuntur  ,  ac  de  Filio  liominis  ,  qui , 
cap.  ^'11 ,  cum  nubibus  coeli  apparens  describitur  (  non  vero 
fin^itur,  ut  adversarii  mentiuntur),  Christo  ipso  interprete  ,  de 
secundo  ac  glorioso  ipsius  adventu  intelligi  debent ,  ut  suo  loco 
exposuimus  (1).  Quem  quidem  adventum  multae  calamitates,  eo- 
dem  Christo  testante  ,  Matth.  XXIV  ,  praevenient.  Haec  autem 
omnia  rationalistae  permiscent  atque  confundunt  contra  aper- 
tam  Christi  et  Apostolorum  doctrinam ,  ut  sua  systemata  vere 
fictitia  nobis  obtrudant  et  christianam  religionem  e  fundamentis 
subruant. 

PROPOSITIO  II. 

Messias  a  Deo  protnissus  atque  ah  Hebrceis  expectatus 
singularis  et  unicus  est. 

32.  Etenim  Messias  a  Deo  promissus  atque  a  Judseis  expecta- 
tus  singularis  atque  unicus  est,  si  talem  postuient  tum  Scripturae, 
tum  universalis  et  constans  sensus  traditionalis  ipsorum  Judaeo- 
rum  ,  tum  denique  peculiares  notoe  et  characteres  ,  quibus  idem 
Messias  instructus  perhibetur  ^  atqui.. 

33.  Jam  vero  ,  etsi  Scripturae  interdum  Christi  seu  Messiae  no- 
men  aliis  etiam  hominibus  attribuant ,  sacerdotibus  prsesertim  ac 
regibus ,  cum  tamen  hic  non  de  noniine ,  sed  de  re  quaeramus  , 
perpetuo  loquuntur  de  peculiari  aliquo  promisso  reparatore  ^  quem 
xaT  i^oxY}v ,  seu  per  antonomasiam  Christum  seu  Messiam  ap- 
pellant.  Sic,  Gen.  III,  ille  promittitur  ,  qui  conterat  serpentis  ca- 
put;  item  Gen.  XII,  XVIII,  XXII  ^  ille,  in  quo  benedicendae 
6unt  onines  gentes ;  demum  Gen.  XLIX  sermo  fit  de  eo ,  qui 
praenunciaturut  illequimittendus  est,  atqueerit  expectatio  popu- 
lorum,  seu,  ut  in  hebr.  legitur ,  ille,  cui  obedientia  erit  populorum. 
E  Davidis  familiaorigo  trahenda  ab  eodem^  ubique  praedicitur  ; 

Antiquum  dierum  delato  ,  ad  cap.  vii ,      887  et  seqq. 

i3  et  i4  Dan.  in  Thesauro  iheologico-  (1)  Tract.  De  Deo  ereat,  parl.  m  , 

philolog,  kmslelod.  1701  ,  vol.  i,  pag.      n.  908   et  scqq.   tom.   iii,  pag.  4®9» 


PART.     I.     CAl».     I.     DE    MESSI/E    PROMIS.    ET    EXFECT.  19 

atque  hinc  factum  est ,  ut  Messias  filius  David  passim  in  Sacris 
Litteris  vocetur.  Huc  spectant  epochae,  quibus  determinatur  fu^ 
turus  ejusdem  Messiae  promissi  adventus  ;  cum  nempe  ablatum 
fuerit  sceptrura  a  Juda,  ut  dicitur  Gen.  XLIX,  vel  cum  ad  finem 
vergerent  LXX  hebdomades ,  Dan.  IX  ,  et  ante  destructionem 
templi  Zorobabeiici  ^  Agg.  II  et  Malach.  III.  Quas  quidem  aha- 
que  ejusmodi  nequeunt  nisi  de  singulari  Messia  intelligi. 

34.  Huc  accedit  perpetua  et  constans  Judeeorum  traditio  de 
expectatione  unius  singularis  Messiae ,  (de  quainprop,  superiori)  ; 
qua  factum  est,  ut  neque  Judicum  ac  Samuehs  a?tate,  neque  Da- 
vidis  aut  Salomonis  ahorumve ,  sive  Judse  sive  Israel  florentissi- 
morqm  regum  ac  principum  ,  neque  demum  Machabaeorum  tem- 
poribus,  quisquam  Messiam  apparuisse  diceret ;  licet  plures  ex  ipsis 
Judaicam  gentem  ab  immanissimo  juge  liberaverint.  Contra  vero 
Judasorum  fatiscente  republica  ,  omnes  ex  Scripturarum  oracuhs 
atque  avita  traditione  edocti ,  Messiam  praestolabantur.  Ejtenim  , 
Luc.  III ,  15  ,  de  Joanne  Baptista  legitur  :  Existimante  autem  po- 
pulo  et  cogitantibics  otnnibns  in  cordibus  suis  de  Joanne  ^ 
num  forte  ipse  esset  Christus,  Eadem  habentur  Joan.  I,  19 
et  seqq.  ubi  agitur  de  solemni  sacerdotum  ac  levitarum  legatione 
ad  eumdem  missa ,  ut  eum  interrogarent ,  num  ipse  esset  Chris- 
tus.  Rursus  ib.  IV ,  25  mulier  Samaritana  tamquam  de  re 
omnibus  comperta  ait  :  Scio^  quia  Messias  venit,  Demum 
Matth.  II ,  2,  Magi  ex  gentihtate  orti  pro  certo  idsumentes,fiden- 
ter  interrogant  :  Uhi  est ,  qui  natus  est  rex  Judceorum  ?  Nec 
quispiam  extitit  inter  principes  sacerdotum  et  scribas  populi ,  a 
quibus  sciscitatus  Herodes  est ,  ubi  Christus  sm  Messias  nasce- 
retur ,  qui  haesitaret ;  sed ,  exponentes  ,de  eo  Micheae  vaticiowm , 
in  Bethlehem  Judae  Messiam  oriti,irum  pronunciant(l).  Id  ipswm 

(1)  Post  adeo  disertum  S.  MattLaei  serio  se  demonstrasse  confidit ,  Jesom 

testimonium  et  auctoritatem  Luc.  ii ,  4  ^°  oppido  NazareJh  nalum  faisse ;  atque , 

etseqq.  quis  unquam  suspicatus  esset,  utaddit  Wegpcheider:  ar^rwwew^fsi/w*- 

quempiam   in   dubium  revocaturum  ,  rfem  Aatef^^pemewrfw.  Scilicelperquam 

utrumChrislus  JesusnatussitinBelhle-  opportune  io  istorum  raanus  Scriplaras 

hem?  AUamen  ex  biblicis  rationalistis  venerunt. 
Kaifer ,  Bihl,  Theol.  pag.  23o  et  seqq, 

2. 


20  TRACT.    I)E    ING4RNATI0NE. 

liabetur  ex  FlavJo  Josepho  ,  De  bcllo  judaico  ,  lib.  IV,  cap.  V 
etalibi  (1). 

35.  Peculiares  demum  cbaracteres  et  notae  ,  quibus  prophetae 
Messiam  venturum  instructum  iri  denunciant,  munia  item  ac 
officia  ab  ipso  obeunda  ,  de  quibus  postea  agemus  ,  luce  meridiana 
clarius  ostendunt  ^  in  tota  Scriptura  non  agi  nisi  de  determinato 
ac  singulari  Messia.  Isaias  enim  passim  describit  mites  Messiae 
mores,  comitatem  ,  justitiam ,  praesertim  vero  cap.  XI ,  1  et 
seqq.;  XLII ,  3 ;  LXI ,  1.  Sic  tam  ipse  quam  prophetae  reliqui  eum 
exhibent  vocaturum  et  docturum  gentes ,  aliaque  ejusmodi  per- 
fecturum ,  ut  ex  dicendis  enucleatius  patebit. 

36.  Sive  igitur  Scripturas  consulamus ,  sive  perpetuam  gentis 
Judaicae  traditionem ,  sive  characteres  et  notas  Messiae  proprias , 
constat ,  Messiam ,  a  Deo  promissum  atque  a  Judaeis  expectatum , 
unicum  prorsus  ac  singularem  esse,  prout  ostendere  institui- 
mus  (2). 

DIFFICULTATES. 

37.  Obj.  1°  Hebraei  facile  sibi  in  animum  induxerunt,  ex 
proprio  coetu  quempiam  surrecturum  esse  de  illorum  virorum 
genere ,  quos  Isaias  describit ,  sapientia  praeditos  atque  intelli- 
gentia ,  spiritu  boni  consilii  et  fortitudinis ,  2°  idoneos  ipsorum 
prophetarum  exemplo  ad  evertendas  oppressorum  machinatio- 
nes,  ad  excutiendos  animos ,  atque  ad  omnia  adversa  superanda, 
ut  hac  ratione  populus  subito  quodam  transitu  ex  malo  ad  bo- 
num  ,  ex  servitute  ad  libertatem  ,  ex  abjectione  ad  honorem  ad- 
duceretur.  3°  Quare  Messias  seu  liberator  naturae  Umites  non 
praetergreditur  juxta  hebraicam  doctrinam.  4°  Quid  sane  porten- 
dit  Balaami  vaticinium  nisi  stellam^  quae  orietur  ex  Jacob,  ac 
radicem  ,  quaesurget  ex  Israel,  ad  populum  firmandum,  ut  fortiter 

(1)  ArchoBoL  lib.  xx  ,   cap.  v  ,  §  i.  jn  Thesauro  Ugolini ,  toin.  m ,    pag. 

(2)  Qaaenam  faerit  antiquis  Jadaeis  910  et  seqq.  cam  not.  Joan.  Nicolai ; 
in  Messiam  fides  ,  diligenler  excussit  et  nec  non  Heideggeras  ,  Hist.  Patriarch. 
eipendit  Petras  Cunaeas ,  De  republ.  exercilat.  cxi ,  pag.  96  et  seqq. ;  Major 
Hebrofor,    lib.  m,    cap.  9;  qai  cFr.  m  Theol»  JudaicAoc.ym ,  DeMessia. 


PART.    I.    GAP.    I.    DE    fllESSljE    PROMIS.    ET    EXPECT.  21 

agal?  5oPost  Josue  unaquaeque  oppressionis  periodus  suum  pe~ 
perit  liberatorem  sive  Messiam.  Cyrus ,  licet  idololatra ,  inScrip- 
tura  vocatur  Salvator  et  Christus  ob  id  tantum  ,  quod  finem  po- 
suerit  captivitati  Babylonicae ,  ac  alii  quia  media  suppeditaverint  ad 
rempublicam  restituendam  ^  Num,  XXIV,  17  et  18  ;  Jud.  II,  III, 
VI ,  XI  etc;  Is.  XLV.  6°  Quoties  demum  post  magnam  disper- 
sionem  ementiti  Messiae  Hebrseorum  imaginationem  excitarunt , 
toties  id  consecuti  sunt  per  sacras  voces  legis  ac  libertatis.  Talis 
fuit  impavidus  Barcochebas ,  quem  ceu  legitimum  Messiam  rece- 
pissent ,  si ,  quod  aggressus  est ,  facinus  feliciter  explevisset ;  talis 
sec.  XVII  turbidus  ac  debilis  Sabathai  Sevi  (1).  Si  quis  igitur 
quserat,  utrum  Messias  advenerit,  an  vero  adhuc  venturus  sit, 
responsio  in  promptu  est ,  scilicet  tum  jamdiu  eum  advenisse  , 
tum  superventurum  adhuc  esse.  Ergo. 

38.  Resp.  Ad.  1°^,  Neg.  quod  assumitur,  Hebraeos  scilicetnonnisi 
sequiori  aevoideam  seunotionem  Messiae  ex  Legis  comminationi- 
bus  et  promissis  sibi  cudisse.  Certo  enim  certius  est ,  ejusmodi 
ideam  seu  potius  promissionem  Messiae  ipsi  mundo  coaevam  fuisse 
et  Lege  mosaica  anteriorem ;  ut  ex  dictis  apertum  est.  Moyses  lo- 
cis  cit.  eam  supponit.  Job,  XIX ,  25  ,  professus  est ,  suum  se  ex- 
'ipecXdiVQ  Redemptorem  y  nempe  Messiam  ,  et  quidem  spiritualem 
atque  divinum.  Profecto  gentes  omnes  longe  inter  se  dissitae ,  qui- 
bus  nulla  fuit  cum  Hebraeorum  gente  communicatio ,  in  Lege  mo- 
saica  Messiae  notionem  reperire  non  potuerunt.  Repugnat  prop- 
terea  Scripturis  ac  factis  ipsis  nova  theoria  ab  adversario 
excogitata. 

39.  Ad  2"\  Neg.  tum  ob  rationum  momenta ,  quge  adducta 
sunt ,  tum  ob  falsam  adversarii  assertionem  ,  prophetas  scilicet 
oppressorum  machinationes  evertisse,  animos  excussisse  juxta 
auctoris   sensum;   fabulae    enim  ejusmodi  assertiones   sunt   ab 

(1)  Ifa  Salvador,  op.  cit.  tom.  iii,  Le  sultan  lefitjeter  en  prison,  etlui 

liv.  IV,  pag.  365.DeqaoSabatliaiSevi  offrit  le  turban  ou  d'etre  empaU  ;  il 

scribit  in  nota  :  //  Mait  n^  en  Syrle ,  n'h^sita  point,  mais ,  malgre  son  zele 

et  il  produisit  tme  vive  sensation  chez  &  paraitre   hon  musulman  ,    on  lui 

les  juifs  de  Constantinople  et  de  tout  donna  bientdt  la  mort. 
VOrient,  meme  chez  les  occidentaux. 


22  TRAGT.    I)E    IWGARIVATIONE.  .       .:     ,. 

ipso  confictae.  Illud  quippe  prophetarum  fuit  munus ,  populi 
praesertim  Judaici  vitia  reprehendere  ^  validos  animos  ad  omnem 
virtutem  excitare  ,  ac  Messiae  adventum  praenunciare  ,  non  qui- 
dem  ut  temporalis  liberatoris  ,  quemadmodum  adversarius  autu- 
mat  ,  sed  spiritualis  ,  qui  nempe  peccata  auferret  ,  justitiam 
adduceret ,  gentes  ad  verum  Dei  cultum  revocaret ,  aliaque  praes- 
taret  ejusmodi ,  quae  in  liberatorem  ab  adversario  confictum  car 
dere  nequaquara  possunt  (1)*  ai 

40.  Haud  inficiamur  tamen  ,  serioribus  temporibus  Judoeorum 
aninios  generatim  occupasse  ideam  etiam  de  liberatore  temporali ; 
quod  ex  Luc*  XXIV,  21  ;  Act.  1,6,  aliisque  locis  N.  T.  constat. 
Yerum ,  ne  ullus  errori  detur  locus ,  duo  quae  nequeunt  commis- 
ceri  secernamus  oportet ,  nempe  ideam  primigeniam  et  origina- 
riamabidea  adscititia^  et  superinducta.  Idea  enim  primigenia  et 
originaria  ,  quam  exhibent  Sacrae  Litterae ,  est  prorsus  de  Messia 
spirituah  ,  utex  citatis  locis  apparet*,  postea  autem  sensim,  ut  ita 
dicam  ,  ac  sine  sensu  adjecta  aha  est  de  liberatore  temporah ;  non 
ita  tamen ,  ut  prior  excluderetur;  sed  utraque  Messiae  spiritualis 
et  temporalis  conjuncta  idea  eral.  Sane  Messiae  spiritualis  ,  legis- 
latoris ,  prophetae ,  thaumaturgi  ideam  semper  obtinuisse  apud 
Judaicam  gentem  abunde  constat  exLuc.  III,  15  ;  Joan.  I,  19; 
IV,  25  ;  VI,  14 ;  VII ,  31 ,  ahisque  locis  passim.  Quod  si  in  pleris- 
que  subsequentibus  praesertim  temporibus  invaluit  notio  Messiae 
tanquam  temporalis  liberatoris  ,  ideo  id  factum  est  ,  quod  Judaei 
vaticinia  ,  quee  secundum  Messiae  adventum  respiciunt,  cum  vati- 
ciniis  de  primo  ejusdem  adventu  confuderint,  vel  etiam  quia 
carnali  ac  materiali  sensu  ea  intellexerint  ,  quae  de  spirituali 
ipsius  Messiae  gloria  ejusque  regno  sive  Ecclesia ,  sub  materia- 
libus  ac  symbolicis  imaginibus  adumbrata,  praenunciata  erant  (2). 


(1)  Gfr,  Shctlok  ^  L'u8age  ei  les  fins  erudite  scribit  Schoettgenias ,  mHoris 
de  la  prophHie,  en  six  discourd  ;  vid.  hehraicis  et  talmudicis^  tom.  ii ,  lib.  r, 
praeserlim  Discoors  iii.  cap.  i  et  2  ,  de  nominibus  Messiae ;  tum 

(2)  Antiquiores  Hebraeos  pariorera  totolibroiii,  qui  est  dcpersonaMessiae, 
ideam  habuisse  de  Messiac  persona  ac  innumeris  prope  eorum  testimoniis  in 
manere  evidenter  constat  ex  iis,  quae  medium   productis;  nec  non  tom.  i, 


PART.    I.    GAP.    I.    DE    MESSI^    PROMIS.    ET    EXPEGT. 


23 


41.  Ad  3"^,  Dist.  Juxta  doctiinam  hebraicam  seriorum  tera- 
porum  ,  traris,'.^  antiquitus  receptam ,  neg.  Veteres  enim  Hebraei 
non  diversam  sibi  Messiae  efFormarunt  notionem  ab  ea ,  quam 
Scripturae  et  traditio  ipsis  patefecerunt.  Porro  ejusmodi  fon- 
tes  constanter  ingerunt  ideam  Messiae ,  qui  naturae  limites  prae- 
tergrederetur ;  ut  Ps.  II ,  7  ;  Is.  VII ,  14;  IX,  6  et  seqq.  XI ,  1  et 
seqq.  et  alibi  passim  (1).  Imo  certo  certius  est,  ut  productis  mo- 


diss.  I  ,  De  regno  cwlorum ,  in  qua  , 
§§  6  et  7  ,  ostendit  ,  nomine  Regni 
ccehrum  praeter  coltum  Ecclesiae  V.  T. 
fijgnificari  Regnum  Messice  et  tempora 
Messice  et  oeconomiam  illoram,  nna  cnm 
aliis  circumstantiis  eo  pertinentibus , 
adducto  testimonio  ex  Targam  Michae 
17  ,  'j  :  Et  revelabiiur  ipsis  regnum 
coelorum  in  monte  Zion  a  nunc  et 
usque  in  seculum  ;  et  confirmat  toni.  ii , 
lib.  I ,  cap.  2 ,  §  3!  ex  Pesikta  in  Jalkut 
Simeoniu,  fol.  178  ,  i  ,  et  Scir  Asci- 
rim  rabba ,  fol.  i5  ,  2  ;  Quando  tempus 
accedet ,  Regnum  cojlornm  revelabitur, 

D^W^),  tunc  implebiturillud  Zachar. 

siv ,  9  :  Illo  tempore  Deus  erit  Rex 

in  universam  terram  ,  aliisqne  multis , 

qnae  locis  cit.  recoli  possunt.  Qaibas 

addi  potest ,  hanc  usum  loquendi  com- 

munem  fuisse  Christi  ajtate  ;  alioquin 

Joan.  Bapt.,  Christus  ,  Pharisajiet  audi- 

tores  ipsorum   formulam  hanc  neque 

protulissent  neque  intellexissent ;  alta- 

men  passim  usurparunt  ,   ut  patel  ex 

Matth.  m  ,  2  ;  x  ,  7;  Luc.  xvii ,  20  et 

alibi  passim  ;  adeo  ut  illi ,  qui  ex  Ja- 

dseis,  signis  temporum  probe  expensis, 

adventum  Messiae  proximum  cum  gaa- 

dio  excipiebant ,    dicantur    expectare 

regnum  Dei   seu  Regnnm  ccelorum  , 

Lnc.  XXIII )  5i  ;  cui  phrasi  similis  est 


illa  :  Expectare  consolationem  et  re- 
demptionem ,  Luc.  11 ,  25  et  38.  Orta 
autem  videtur  hac  formala  ,  quae  an- 
tiquioribus  Judaeis  et  sanioribas  post 
captivitatem  in  deliciis  erat ,  ex  Dan. 
VII ,  i3  et  14.  Haec  volai  aliquanto  fu- 
sius  disputare  ,  primo  ut  pateat  lu- 
culenter  ,  insedisse  veteribus  Hebrseis 
sententiam  de  Messia  ejusque  regno  spi- 
ritaali  et  divino  ;  secondo  at  malam 
fidem  detegerem  recenJiorum  biblico- 
rum  rationalistarum,  praesertim  Koppe, 
Nov.  Test.  voLvi,ad  Epp.  ad  Thess. 
excurs.  i,  de  Regno  Christi  asseren- 
tium  ,    formulam    a>Dl^*n     ni^^» 

Regni  coelorum  neque  in  Targum  no- 
que  omnino  apud  Rabbinos  de  regno 
Messiae  accipi ,  sed  de  peculiari  Nan>i- 
nis  supremi  regimine  ,  singularique 
Jehova? ,  qua  sua  gauderet  civitas  ,  tu- 
tela  ,  cujus  quasi  ministri  reges  in  ci- 
vilibus  ,  in  sacris  vero  rebus  sacerdotes 
essent. 

(1)  Cfr.  W.  Hengstenberg ,  Chria- 
tologie  des  alten  Testamenis  ,  etc. 
Christologia  veteris  testamenti,  etc.  Be- 
rolini  1829,  part,  i  ,  sect.  i  ,  cap.  3, 
De  divinitate  Messice  in  V.  T.pag.^iS 
et  seqq.  ubi  colligit  texlus,  ex  quibns 
conslat ,  Messiam  futurum  prajdicari 
ut  Deum  etFilium  Dei.  Nos  saltem  eos 
hic  summatim  inclicabimus :  Ps.  11,  7, 


24 


TRAGT.    DE    INGARNATIONE. 


numentis  ostenderunt  eruditi  viri ,  in  antiquiorum  Hebrseorum 
mentibus  firmam  semper  inhaesisse  persuasionem ,  unicum  me- 
diatorem  inter  Deum  et  homines  ,  auctorem  revelationis  omnis, 
cui  nomen  Metatron  apposuerunt ,  nempe  Messiam  ,  identificari 
cum  Deo  ipso  ,  ac  proinde  Deum  esse ,  et  supra  naturae  nostrse 


Messias  vocatur  Filius  Dei  sensu  pro- 
prio  et  non  figurato,  etv.  12,  judicium 
de  inimicis  sais  ipsi  tribuitur,  et  re- 
belles  ad  ipsum  confugere  monentur; 
Ps.  XLiv ,  7  et  8,  Messias  vocatur  Deus; 
Ps.  cix ,  i  ,  David  ipsum  vocal  Domi- 
num  suum;  v.  6,  accipit  a  Deo  pro- 

priam  nomen  ^J*7K,  et  judicium  super 

hostes  snosipsi  adscribitur;  Is.  iv,  2, 
Messias  vocatur  mH^  HWV,   germen 

Det,  scilicet  Filius  Jebovah.  Atque  haec 
qaidem  dedivina  ejas  natura  dicta  sunt. 
Jnxta  humanam  vero  naturam  ex  an- 
lilhesi    vocatur   y^lKH  ^lfi,  fructus 

ierrce ,  natus  ex  Judaea ,  vel  oriundus  ex 
domo  Juda.  Is.  vii ,  \^  ,  indicatnr  juxta 
hnmanam  naturam  per  illud  nasci  ex 
J^irgine  ;  juxta  divinam ,  per  nomen 
Immanuel,  nohiscum  DeM5.Item  Is.ix, 
6  ,  denotationes  seu  characteres  divinae 
natarae  cumulantnr.  Prius  nomen  N /£D 

mirabile ,  at  indicetur  illnm  tum  in  suo 
esse  tnm  in  suis  actionibus  supra  condi- 
tionem  seu  naturae  cursum  eleva  tum  esse; 
deinde  nomen    "^12-3    /N,  Deusfor- 

tis ,  adjicitnr ;  in  antithesi  denotatur 
ipsius  humana  natura  et  origo  per  verba 
Filius  natus  est  nohis.  Ib.  xi ,  10, 
paganae  gentes  modo  religioso  Messiam 
quaerere  dicnntur.  Michea;  v,  i  ,  in 
antithesi  ad  temporalem  Messise  ortum 


ex  Bethlehem  et  ad  nativitatem  ex  mu- 
liere,  v.  2.,  annuntiatur  ejus  aeterna 
praeexistentia  :  Ex  ie  mihi  egredietur.., 
et  egressus  ejus  ah  initio ,  a  diehus 
CBternitatis  j  et  ,  v.  4  ,  ipsi  tribuilur  for- 
titudo  et  majestas  Jehovae.  Os.  iii ,  5  : 
Filii  IsraeU,,  qucerent  Dominum 
Deum  suum  et  David  regem  suum , 
id  est  Messiam.  Tlbi  verbum  ti^pS  sla- 

dium  sese  Deo  reconciliandi  et  ejns 
gratiam  acquirendi  significat.  -  Sed  in- 
signe  praeterea  est  ad  rem  nostram  qnod 
legitur  Mal.  iii ,  i  et  seqq.  Jehovah  ibi 
dicit ,  se  legatum  missurum  ,  qui  viam 
ante  se  sternat ,  et  statim  subditur , 
postqnam  hoc  factum  faerit,  Messiam 
appariturum.  Igitur  apparitio  Jehovah 
et  apparitio  Messiae  identificantur.  Mes- 
sias  accipit  nomen  jnNH,  qnodcum 

articulo  praefixo  nullibi  nisi  de  nno  Deo 
invenitur.  Huic  summo  Deo,  duci  theo- 
craliae ,  regi  Israelitarum  ,  teraplum  ut 
sua  proprietas  semper  adscribitur.  At 
juxta  Malachiam,  templum  est  proprietas 
Messiae.  Istum  igitur  Deum  esse ,  et 
cum  Jehovah  per  unitatem  naturae  iden- 
tificari  aperte  eruitur.  Insuper,  v.  2  et 
seqq.  ofiQcium  divinum  ,  alioquin  soli 
Jehova  adscriptum  ,  nempe  judicium  de 
improbis ,  ipsi  Messiae  tribuilur.  Gfr. 
etiam  Dan.  vii ,  i3  et  i4;  Zach.  xii, 
10 ;  XIII ,  7.  Praecipua  ex  his  vaticiniis 
suo  ioco  e:?pendemus. 


PART.    I    CAP.    I.    DE    MESSIiE    PROMIS.    ET    EXPEGT. 


25 


conditionem  positum  (1).  Hujus  doctrinae  ac  traditionis  vesti- 
gium  apparet  Joan.  VII ,  27  :  Hunc  scimiis  unde  sit  j  Christus 
autem  cum  venerit ,  nemo  scit ,  unde  sit.  Imponit  igitur  Salva- 
dor  lectoribus  suis ,  dum  adstruit ,  juxta  doctrinam  Hebroeorum 
Messiam  minime  pr^tergredi  naturae  limites, 

42.  Ad  4°^,  Neg.  Sed  ex  unanimi  veterum  imo  et  recentiorum 
etiam  Judaeorum  sententia  Balaami  vaticinium  pro  objecto  liabet , 
supremum  illum  regem  venturum,  Messiam  nempe,  cujus  ad- 
ventus  fama  jam  inde  a  remotissimis  seculis  Orientem  totum 
pervaserat ,  qui  populos  sit  debellaturus  ,  et ,  quo  regnante , 
maximae  rerum  conversiones  essent  eventurse  (2).  Ex  genere 
porro  armorum  ejus  deprehenditur ,  qua  ratione  omnes  fdios 
Seth  ,  seu  ut  habet  Onkelos  ,  omnes  homijies  ^  sit  Messias  vasta- 


(1)  Ibid.  loc.  cit.  pag.  238  et  seqq. 
quibus  patet,  ex  antiqaioram  Jadaeo- 
ram  doctrina ,  eaqae  communi ,  hunc 
Metatron  non  raro  identificari  cum 
Schechina ,  habitaiione  nempe  Dei  in 
mundo  ,  identificari  cum  Deo  ipso ,  a 
quo  tamen  distinguitur ,  persona  scili- 
cet ;  non  esse  Metatron  creatum ,  sed 
emanatum  ;  vocatur  Metatron  emana- 
tionis  et  creationis ,  qui  apparuit  Moysi 
in  rubo ;  cum  summo  Deo  unitate  es- 
sentiae  conjunctus  perhibetur,  ut  Do- 
minus  ipse  et  legatus  Dei  ,  princeps 
inundi ,  et  visibilis  manifestator  Dei. 
Aliaque  ejusmodi  ex  Thalraude,  ex  lib. 
Sohar  et  Rabbinorum  innumeris  testi- 
moniis  ostendit.  Haec  ipsa  documenta 
praeter  Sommerum,  Glaesenerum,  Ray  m. 
Martini  exhibet  Schoettgenius ,  op.  cit. 
tom,  II,  De  Messia,  lib.  iii ,  ihesi  ii 
et  seqq.;  adeo  ut  mirum  sit,  incredu- 
lam  Judaeam  Salvador  potaisse  firmiler 
adeo  asserere ,  ex  Judoeoram  doctrina 
non  debuisse  Blessiam  naturae  limites 
praelergredi.  Qua  assertione  aperte  se  vel 


ignorantem  vel  mendacem  prodit. 

(2)  Cfr.  de  hoc  vaticinio  ,  prajter 
prooemium  De  Voisin  in  Pug.  fid.  edit. 
cit.  pag.  8i  ;  Dissert.  Willemeri  De 
stella  ex  Jacob  oriunda ,  in  Num.  xxiv, 
1 7  ,  qua;  reperitur  in  Thesauro  iheol. 
philolog,  cit,  Perperam  De  Wette  , 
Kritik  der  Israelit^  Gesch.  seu  Critica 
historicB  Israeliticce ,  pag.  363  et  seqq. 
illud  confictum  in  gratiam  Hebraeoram 
autumat ,  et  Bleck  in  Dem  hihl.  exeget. 
repertor.  seu  in  Repertorio  biblico  exe- 
getico  ,  post  debellatos  a  Saulo  Ammo- 
nitas ,  Zabseos  et  Philisthaeos  assutum 
censet.  Nec  Rosenmiilleri  conatus  efli- 
cient  ,  totum  hoc  ordculum  Bileami 
imposturam  et  fictionem  esse.  Cfr.  Bar- 
toloccii  Bihliotheca  magna  rahbi- 
nica^  Romae  ,  1676,  part.  i,  pag. 
655  et  seqq.Cfr.etiam  Joan.Frid.Miegii 
Dissert.  De  stella  et  sceptro  Bileamico, 
in  Novo  thesauro  dissert.  Lugdani 
Batav.  1732,  fol.  tom.  i,  pag.  /^20 
et  seqq. 


26 


TRACT.    DE    INGA.RnATIOWE. 


turus  :  Percutiet  terram  ,  inquit  Isaias ,  XI ,  4.  virga  oris  sui , 
et  spiritu  lahiorum  suorum  tnterfiGiet  impium. 

43.  Ad  5°!,  Dist.  Unaquaeque  oppressionis  periodus  suum 
peperit  liberatorem  sive  Messiam  ,  improprie  dictum  seu  late 
sumptum,  conc^  proprie  dictum ,  de  quoloquimur,  neg.  Id  ip- 
sum  dicatur  de  Cyro  aliisque  omnibus  ,  quibus  communis  fuit 
hagc  denominatio  ,  regibus  ac  sacerdotibus  ,  qui  analogice  Christi 
vocabantur  seu  Messiae  ac  Salvatores.  Alioquin  ,  cum  judices  in- 
terdum  Dii  in  Scripturis  vocentur  y  sequeretur  ,  vel  nullum 
Deum  esse  proprie  dictum  ,  vel  illos  homines  totidem  Deos  esse. 

44.  Ad  6°%  Dist,  Spiritu  vertiginis  atque  anticipatis  judiciis 
abrepti  ,  co/ic;  juxta  germanum  Scripturae  sensum  per  tra- 
ditionem  antiquissimam  expositum  ,  neg.  Verum  de  hoc  postea. 

45.  Ex  his  responsio  fluit  ad  conclusionem  ex  falsis  principiis, 
seu  potius  ex  gratuito  ac  singulari  systemate  adversarii  deduc- 
tam.  Si  enim  nonnisi  unus  ac  determinatus  Messias  a  Deo  in 
Scripturis  promittitur ;  si  nonnisi  unus  ac  determinatus  ab  uni- 
versa  Judaeorum  gente  expectatus  est ;  si  nonnisi  de  unico  ,  sin- 
gulari  ac  determinato  mediatore  seu  Messia  omnium  antiquarum 
gentium  traditiones  loquuntur^  patet  eo  denique  controversiam 
adduci ,  ut  qusramus ,  utrum  venerit  nec  ne.  Istud  vero  in  se- 
quenti  capite  excutere  aggredimur. 

CAPUT    II. 

DE    EPOCHA    ET    OFFICIIS    PEOMISSI    MBSSIJE. 

46.  Nonnulli  Judaei ,  diuturni  quo  detinentur  exilii  atque  di- 
lati  Messiae  adventus  pertaesi  ,  in  desperationem  acti,  contendunt, 
nullam  a  Prophetis  futuri  Messsiae  pecuharem  epocham  statutam 
ac  determinatam  fuisse.  Ahi  vero^  etsi  fateantur ,  hujus  adven- 
tus  epocham  reipsa  determinatamesse,  attamen  dilatum  esse  con- 
tendunt  Messiae  adventumob  demerita  ac  peccata,quibus  Hebraei 
se  commacularunt,  aut  in  dies  coinquinantur.  Ahi  demum  censent 
quidem  epocham  adventus  Messise  esse  determinatam,  non  solum 
conditionate,sed  absolute;  contendunt  tamen,  nondumcompietam 


PART.    I.    GAP.    II.    DE    EPOC.    ET    OFFIG.    PROM.     MESSI^. 


27 


hanc  epocham  esse.  Nostrura  igitur  erit,  duce  praesertim  Cl. 
Joan.  Bernardo  Derossi  (1),  sequentibus  propositionibus  haec  omnia 
efFugia  praecludere ,  ac  simul  ostendere ,  ex  officiis  seu  muniis  a 
Messia  juxta  prophetas  obeundis  ,  eum  jamdiu  advenisse  ,  ut  non 
sit  in  aliud  tempus  expectandus. 

PROPOSITIO    I. 

Epocha  adventus  promissi  Messice  ex  Sacris  Litteris  certa 
ac  determinata  est- 

47.  Haec  propositio  est  adversus  Chaldaeum  Paraphrasten  ,  R. 
Josephaben-Jachia,  Maimonidem,  aHosquepaucos,  contendentes, 
nihil  certi  circa  tempus  futuri  Messiae  adventus  constituiposse  ,  imo 
nequepossein  hanc  epocham  inquiri  absque  erroris  periculo  ;  nec 
quidquam  uspiam  de  ejusmodi  epocha  revelatum  a  Deo  esse  (2). 

48.  A  vero  autem  prorsus  abludere  ejusmodi  assertionem  , 
constat  1«  ex  Jacobaeo  vaticinio  ,  quo  venturus  praedicitur  Mes- 
sias ,  cum  ablatum  fuerit  sceptrum  a  Juda ;  ex  prophetia  Danie- 
lis  ,  qua  sub  finem  septuagesimas  hebdomadis  ab  edicto  resedifi- 
cationis  UrbisoccisumiriMessiam  prsenunciatur;  nec  non  ex  Aggaei 
et  Malachiae  oracuhs ,  quibus  significatur  stantibus  adhuc  Urbe 
ac  templo  Messiam  venturum  esse.  Constat  2°  ex  antiqua  Judaeo- 
rum  traditione  et  agendi  ratione.  Etenim  juxta  Elianam  scholam 
anno  ab  orbe  condito  quatermillesimo  Messias  adventurus  erat  ^ 
prout  refertur  in  Thalmude,  in  quo  dies  regis  Messicc  ad  hunc 
annum  assignantur.  Sane  Messiam  per  id  temporis  magna  ani- 
morum  contentione  exoptatum fuisse  atque  expectatum,  adventus 
Magorum  in  Solymorum  urbem  ,  civitatis  totius  commotio  , 
infantium  caedes ,  occisio  eorum  qui  essent  de  famiha  David  ex 
parte  Romanorum ,  ne  Judaei  Messiae  praetextu  novi  aiiquid  ma- 
chinarentur  (3)  ,  desperatio  Hillehs ,  tumullus  hac  de  causa  exci- 

(1)  Della  vana  aspettazione  degli  (3)  Cfr.  Enseb. -fiTts^or,  ccc/.lib.  ur, 
Ebrei ,  etc.  Parma  lyyS.  cap.  i2  clcap.  19,  edit.  Vales. 

(2)  Apud  eumd.  cap.  i  ,  §  2. 


28  TRACT.    DE    INCARNATIOWE. 

tati  (1) ,  plures  veteratores  qui  sibi  eadem  aetate  Messise  nomen 
ac  dignitatem  vindicarunt ,  facinus  ipsum  Barcocliebae ,  fama  in 
omnem  partem  vulgata  de  egressuro  tunc  temporis  e  Judaea  qui 
rerum  potiretur ,  applicatio  vaticiniorum  a  Josepho  per  assenta- 
tionem  Vespasiano  facta  (2),  haec  aliaque  non  pauca  facta  pu- 
blica  ac  testatissima  totidem  sunt  argumenta  ineluctabiha ,  quae 
invictissime  ostendunt ,  certam  ac  determinatam  epocham  Judaeos 
ex  traditione  habuisse.  Constat  3<^  ex  ingenua  prgecipuorum  Rab- 
binorum  confessione ,  qui ,  tum  ex  Scripturis  tum  ex  tradilione 
edocti ,  id  demum  ultro  dederunt  (3).  Constat  4«  ex  ipsa  rei  de  qua 
agitur  natura.  Si  enim  Messias ,  ut  ex  dictis  patet,  fuit  in  Lege 
Mosaica  promissus ;  si  Messias  objectum  fuit  desideriorum  Patriar- 
charum  et  prophetarum ;  si  prophetae ,  prout  ostendemus  ,  fu- 
turi  Messiae  locum  nativitatis  ,  originem  ,  facta  omnia  vaticinati 
sunt ,  qui  fieri  potuit ,  ut  sola  epocha  ipsius  adventus  reticeretur , 
qua  Judaei  excitari  ac  permoveri  debebant  ad  ipsum  exci- 
piendum  ? 

49.  Siveigitur  Sacras  Litteras  consulamus  ,  sive  perpetuamet 

(1)  Joseph, -<^rcAeo/. lib.xx,cap.8,  runt,  negantes  Messiam  esse  promis- 
§  6;  De  Bellojud,  lib.  ii ,  cap.  i3  ,  sum,  ut  R.  Albo  in  lib.  Ikkarini',  alii 
§  4  ^^  ^  p^«  ^^^'  ^^  j  c^p.  5,  §  3  ,  edit.  ejus  advenlum  in  seculum  el  mundum 
Hayerc.  futurum  rejecerunt ,  ut  R.  Manasses 

(2)  De  Bello  Jud,  lib.  iii ,  cap.  8 ,  ben-Israel ,  iib.  ii ,  cap.  3  ,  De  Resurr, 
§  9,  et  lib,  IV,  cap.  lo  ,  §  7.  mortuor.  ;  alii  diris  el  execralionibus 

(8)  Cfr.  Th.  Goodwini  Diss.  quam  devoverunt  illos ,  qui  tempora  adventus 

inscripsit  :  Moses  et  Aaron ,  cum  not.  Messiae  supputarent ,  et  terminos  ejus 

Hottingeri ,  §  22 ,  in  Thes,  Ugolini,  inquirerent ,    dicenles    :    ^U^I     nsn 

tom.  III,  pag.  35.  Cfr.  Derossi ,  op.  ^ip  ^^U^nW   h'^  Rumpatur  spi- 

cit.  cap.   i ,  §  6.  Sane  in  Thalm.  in  ritus  eorum ,  qui  tempora  (  adventus 

tract.  Sanhednn,{o\,  97  velustissima  Messiae  )  supputant.   Alii   alias  nugas 

traditio  legitur  his  verbis  :    Traditio  commentisunl;qua3  videripossuntapud 

domus  ElicB  :  Sex  mille  annis  durat  Jo.  Boxtorfium,  De  synagogajudaica , 

mundus,  Bis  mille  annis  inanitas  et  cap.  5o ,  Basil.   1661  ;  exlat  etiam  in 

vastiias,  Bis  item  mille  annis  lex,  De-  Thesauro  Ugolini,  tom.  iv ,  pag.  1 153 

nique  bis  mille  annis  dies  Messiw,  et   seq. ;  et  apud    Schickardum ,  Jus 

Hinc  alii,  cum  viderint  elapsas  omnes  regium  Juda^orum ,  ibid.  tom.   xxiv, 

epochas  sive  biblicas  sive  tradilionales  p^g.  ^93  et  seqq. 
adventus  Messiae ,  animum  desponde- 


PART,    I.    GAP.    II.    DE    EPOG.    ET    OFFIC.    PROM.    MESSI^.  29 

constantem  Judoeorum  traditionem  ,  sive  Rabbinorum  confessio- 
nem  et  agendi  rationem ,  sive  denique  rei  ipsius  inspiciaraus  na- 
turam ,  certam  omnino  ac  determinatam  esse  epocham  adventus 
Messiae  apertissime  evincitur. 

DIFFICULTATES. 

50.  Obj.  1°  Haud  pauci  ex  doctioribus  Rabbinis  inter  sep- 
temeasres^  quas  hominibus  prorsus  ignotas  recensent,  tempus 
etiam  includunt  restitutionis  regni  Davidici  seu  Messia^.  2°  Quod 
non  absque  fundamento  ab  ipsis  fieri  ,  argumento  est  Angeli 
Danielem  ,  XII ,  9 ,  alloquentis  responsio  ;  cum  enim  Daniel  ab 
Angelo  sciscitatus  esset  tempus ,  quo  Messias  esset  venturus  ,  res- 
pondit  Angelus  :  Clausi  sunt  signatiqiie  sermones  usque  ad 
prcefinitum  tempus,  Quibus  verbis  non  obscure  insinuavit  dies 
Messiae  absconditos  hominibus  esse.  Ergo. 

51.  Resp.  ad  1«»,  Dist,  Post  Christi  adventum,  seu  ut  ipsi  lo- 
quuntur,  postmagnam  dispersionem  ,  transr^  ante  id  temporis, 
7ieg.  Nilmirum ,  si  recentiores  nonnulli  Rabbini,  anticipatisjudiciis 
ducti ,  incertum  esse  contenderint  tempus  promissi  Messise  ,  cum 
Messiam  agnoscere  noluerint  epocha  a  Scriptura  ac  traditione 
praefinita.  Sic  enim  arbitrati  sunt ,  se  posse  utcumque  deciinare 
omnem  vim  argumentorum  ,  quibus  a  Christianis  premebantur. 
At  paucorum  certe  ea  opinio  ,  seu  potius  effugium  est,  si  cum 
universaH  judaicae  gentis  sensu  et  traditione  ,  ac  praecipuorum 
Rabbinorum  sententia  comparetur.  Ut  ahquid  pauci  isti,  quos 
impugnamus  ,  proficerent ,  deberent  ostendere  ,  talem  pariter 
Judseorum  animis  insedisse  sententiam  ante  Christi  adventum; 
quod  profecto  nunquam  prsestabunt ,  cuin  omnia  illius  aetatis  do- 
cumenta  contrarium  prorsus  evincant. 

52.  Ad  2°» ,  Neg.  Danielem  sciscitatum  esse  ab  Angelo  tem- 
pus  futuri  Messiae ,  cum  istud  ei  jam  revelatum  fuerit  cap.  IX  : 
nec  propterea  Angeli  responsio  ad  hoc  tempus  refertur.  Cita- 
tis  proinde  verbis  significatur  ,  obscura  esse  debere  ,  quae  in 
eodem  capite  continentur ,  donec  compleantur ,  quae  ibidem  prae- 
dicta  sunt.  Dissentiunt  porro  interpretes ,  de  quanam  re  hic  prae- 


30  TRACT.    DE    INGARWATlOrtE. 

cise  agatur,  et  alii  in  alias  abeunt  sententias  (1).  Ex  ignota 
proinde  re  nihil  extundi  potest ,  quod  infirmare  vel  minimum 
possit ,  qua;  aperta  Scripturarum  testimonia  de  hac  ipsa  epocha 
produnt.  :-Sri 

PROPOSITIO    II. 

Epocha  adventus  Messice  in  Scripturis  determinata 
retardari  nequit, 

53.  Eoshaec  thesis  perstringit ,  qui ,  Scripturarum  ac  tradi- 
tionis  auctoritate  pressi ,  admittunt  quidem ,  determinatam  a  Deo 
ac  patefactam  promissi  Messiae  epocham  esse  ;  contendunt  tamen, 
utmonuimus ,  ob  Judaici  populi  scelera  dilatam  esse  atque  indies 
differri  divinam  promissionera.  Desipere  autem  hujus  sententiae 
patronos  ,  quisque  inteUiget ,  qui  vel  leviter  perpendat  : 

54.  loMessi£E  promissionem  constanter  in  Scripturis  absolute 
proponi ,  nunquam  vero  conditionate ;  adeo  ut  nuspiam  vel  leve 
ejusmodi  conditionis  vestigium  appareat. 

55.  2°  Messiam  non  ad  solos  Hebraeos ,  sed  ad  omnes  prorsus 
populos  seu  homines  mitti.  Nemo  propterea  sanus  sibi  persuaserit, 
ob  peculiaris  Judaici  populi  scelera  retardari ,  quod  ad  commune 
omnium  bonum  promissum  est. 

56.  3°  Ejusmodi  conditionem  aperte  omnino  a  Deo  exclu- 
di ,  quoties  ipse  profitetur  tempus  adventus  promissi  Messiae 
decisum  ixc  determinatum  esse  ^  ut  Dan.  IX  (2);  quoties  gratuj- 
tam  affirmat  esse  Messiae  promissionem ,  seu  cum  propter  se  et 
propter  gloriam  nominis  sui  se  populum  suum  redempturum 
promittit,  ut  Is.  LII ,  3  et  seqq. ;  Ezech.  XXXVI  ^  22  et  alibi 
passim ;  item  quoties  declarat ,  se  missurum  Messiam  ad  tollenda 
hominum  peccata ,  delendam  iniquitatem ,  etc.  ut  Is.  LIII  et  Dan. 
IX  ;  ut  alia  quamplurima  praeteream  ,  quae  evidentissime  quam- 

(1)  Cfr.  Sanctius  ,  Cornel.  a  lapide      "^[7^^  nechiach  ^    Daniel.     ix  ,     i^, 

in  huttc  loc,    Critici  sacri ,    Rosen-  ,  -   .        ,    .         , 

..„  aefimta .  decisa  ,  decreta ,  etc.  omnes 

mttller,  etc.  7   .  j.       i.    i       ... 

,-.,„,  .      1   ■     .  .  admiitant,  ut  ex  dicendis  Incalenlius 

(2)  lalem  esse  viib  hebraicae  voeis  , . 

^  '  pafebir. 


PART.  I.    CAP.    II.    BE    EPOC.    ET    OrFlC.    PROM.   MESSI^.  31 

cumque  meritorum   aut   demeritorum   nostrorum   conditionem 
excludunt. 

57.  4°  Posita  semel  liac  conditione ,  jam  sequi,  nihil  certi  circa 
tempus  Messiae  adventus  superesse ,  perperam  proinde  in  Scrip- 
turis  frequenter  adeo  tempus  istud  significatum  fuisse.  Nunquam 
enim  exitum  suum  divinee  pollicitationes  habitura;  essent ;  cum 
neque  in  judaica  natione  ,  nec  in  alia  quahbet  scelerum  futurus 
sit  finis ,  spectata  hominum  infirmitate  ac  mahtia. 

58.  5^  Novam  atque  ab  antiquae  synagogae  sensu  prorsus  alie- 
nam  esse  sententiam  hanc  ,  quae  nonnisi  ad  eludenda  Christiano- 
rum  objecta  excogitata  fuit  post  Hierosolymorum  ac  templi 
eversionem ,  quaeque  a  doctioribus  ipsis  Rabbinis  acerrime  impug- 
natur  (1).  Profecto,  siMessise  adventus  ab  hominum  meritis  pen- 
deret ,  tot  sanctissimorum  Patriarcharum ,  Prophetarum  ,  aho- 
rumque  piorum  hebraicae  genlis  hominum ,  qui  in  veteri  synagoga 
floruerunt ,  merita  plus  apud  Deum  valere  debuissent ,  ut  pro- 
missiones  solveret  suas  ,  quam  recentiorurn  Judaeorum  flagitia 
valeant  adillas  retardandas.  Praeterea  cum  judaica  gens  ideo  dire 
afiligatur,  gravissimasque  ac  diuturnas  vexationes  patiatur  propter 
Messiae  spem ,  pro  cujus  adventu  enixas  adeo  ad  Deum  preces 
perpetuo  fundit^  concipi  nequit,  quomodo  Deus  his  non  flectatur, 
et  haec  omnia  conferre  nihil  valeant  ad  Messiae  promissi  adventum 
accelerandum.  Quanquam  nec  iUud  omittendum  est ,  diuturnam 
adeo  dilationem  haud  parum  conferre  ad  animum  desponden- 
dum ,  atque  in  desperationem  conjiciendum  (2). 

(1)  Cfr.  Derossi,  op.  cit.  cap.  2,  rus  erat,  ut  rarsum  Hebraei  falentnr. 

$  i  et  seqq.  ubi  plura  documenta  in-  Cfr.  Biss.  philolog,  de  Ara  exteriori 

venies  tum  ex  Thalmude  tum  ex  cele-  Joan.   Jacobi   Cramfcri  ,    in    Thesauro 

brioribus  Rabbinis  antiquis  et  recentio-  Ugolini,   (om.  x,   pag.   S^o  et  seqq. 

ribus,  ex  quibus  patet ,  receptum  apud  (2)  Cfr.  Derossi ,  loc.  cit,;  Scbickar- 

Hebraeos  esse  Messis  adventum  retar-  dus,    Jus  regium ,  theorema    xx  ,  in 

dari  non  posse  ,   atque  ab  bominum  Thes,  Ugol.  tora.  xxiv ,  pag.  8oo    et 

merilis  vel  demeritis  nuUa  ratione  pen-  seq.  cum  not.  55  Carpzovii ,  ib.  pag. 

dere.  Et  sane  absurdum  est,  hominum  820;   Lightfoot ,   in  Evang,  Matth. 

peccata  prajpedire  adventum  Messiae ,  Horce  hebrai.  et  Thalmud,  in  cap.  2  , 

qai  peccatis  hominum  toUendis  Tcntn-  v.  i ,  ubi  plurium  Ghemaristarum  verb» 


32  TRAGT.    DE    INGAKNATIOlfE. 

59.  His  igitur  perpensis ,  concludi  omnino  debet ,  ita  praefini- 
tam  adventus  Messiae  epocham  a  Deo  esse ,  ut  retardari  ob  Ju- 
daeorum  peccata  non  possit. 

DIFFICULTATES. 

60.  Obj.  lo  Scriptura  universa  referta  est  vaticiniis  conditio- 
natis ;  quae  etsi  absolute  enuncientur  ,  eventus  tamen  patefecit, 
implicitam  illa  conditionem  continere  ;  quidni  igitur  idem  dica- 
mus  de  vaticiniis ,  quae  Messiam  spectant  ?  2»  Quid  quod  non 
desint  prophetiae ,  quae  conditionem  ejusmodi  exprimant  ?  Ete- 
nim  ,  Deut.  XXX ,  10 ,  redemptio  Israel  promittitur  ;  Si  tamen 
(utibidem  dicitur  )  audieris  vocem  Domini  Deitut....  et  rever- 
taris  ad  Dominum  Deum  tuum  in  toto  corde  iuo  et  in  tota 
anima  tua,  3°  Quod  jam  pridem  advertit  Pesichta  in  haec  verba, 
et  post  ipsam  Thalmudistae  in  Ghemara  Babylonica ,  qui  unani- 
miter  affirmant ,  ex  poenitentise  defectu  atque  ob  multa  Hebraeo- 
rum  scelera  transactos  jamdiu  esse  terminos  adventui  Messiae 
constitutos  a  celebri  traditione  scholae  Elianae ;  quos  secuti  sunt 
plures  ex  recentioribus  Rabbinis.  Ergo. 

61.  Resp.  ad  1™,  Dist.  Quae  tamen  vel  ex  substrata  materia 
vel  ex  adjunctis  aut  conditione  ahbi  expressa  deprehenduntur 
esse  conditionata  ,  conc;  secus  ,  neg.  Haud  inficiamur  ejusmodi 
vaticinia  conditionata  ,  quae  tamen  absolute  enuncientur,  in  Scrip- 
turis  reperiri.  Taha  sunt  ut  plurimum  quae  comminatoria  di- 
cuntur  ,  quandoque  vero  etiam  promissoria  ,  quae  tamen  aUcubi 
conditionem  adnexam  habent.  Verum  plura  pariter  sunt  abso- 
luta ,  quod  nemo  in  dubium  vocabit ;  ad  horum  porro  classem 
spectare  vaticinia  ,  quae  Messiae  adventum  respiciunt ,  omnia  ar- 
gumenta  ,  quae  adducta  sunt  ,  luculenter  ostendunt. 

62.  Ad  2™,  Neg.  Ad  prob.  autem  ex  Deut.  allatam ,  Dist.  Et 
eo  loco  sermo  est  de  felicitate  vel  punitione  Israehtarum  pro  di- 
versa  ipsorum  agendi  ratione  in  legis  observantia  ,  et  quidem  tem- 

profert,qai  falentur  jamdia  natam  esse      epocham.  opp.  edit.  Ultraj.  1699,  in 
Messiam  jaxta  statatam  in  Scriptaris     fol.  vol.  11 ,  pag.  2^7  et  scq. 


PART.   I.  CAP.  11.    1)E    EPOG.    ET    OFFIC.    PROM.    MESSI^.  33 

porali ,  conc;  sermo  est  de  Messia  vel  Messiae  adventu ,  neg.  Ipsa 
ejusdem  capitis  integra  series  id  abunde  ostendit.  Resipiscentibus 
siquidem  Judaeis  poUicetur  Deus  ,  se  eos  reducturum  ab  extremis 
mundi  partibus  ,  ac  de  cunctis  gentibus ,  inter  quas  ejecti  fuerint, 
in  terram  patrum  suorum  ;  se  soluturum  ipsorum  captivitatem  , 
ac  conversurum  in  hostium  capita  calamitates  ,  quibus  afflicti 
fuerint ,  si  tamen  sincera  erit  ipsorum  poenitentia  ;  prout  reipsa 
toties  factum  esse  Scripturoe  ipsae  testantur  (1). 

63.  Ad  3™,  Dut.  At  sero  nimis,  seu  post  elapsos  terminos  a 
Propbetis  significatos  pro  Messiae  adventu,  co/ic;  vetus  synagoga 
et  ante  elapsam  ejusmodi  epocham  ,  neg,  Huc  denuo  recurrunt , 
quae  superius  animadvertimus  de  veteris  synagogae  sensu  ac  tra- 
ditione  (2). 

PROPOSITIO  III. 

Advemsse  Messiam  a  Deo  promissum  atque  a  Judceis  expec- 
tatum^jamdiuelapscB  epochce)  prophetarum  oracidis  deter- 
minatcB  ^  luculentissime  oste?idunt. 

64.  Hujus  propositionis  veritatem  evincunt  epochae  omnes 
jamdiu  completae ,  quae  Messiam  respiciunt.  Ut  suis  tamen  finibus 
contineatur  propositio ,  nec  justo  longior  evadat ,  potiora  vaticinia 
expendenda  seligemus ,  in  quibus  praefatae  epochae  apertissime 
constituuntur.  TaHa  suntoraculum  Jacobaeum,  vaticinium  Danie- 
lis,nec  non  prophetiae  Aggaei  ac  Malachiae ;  quae  si  seorsim  sumpta 
rem  conficiunt ,  simul  proposita  eam  omnino  demonstrant.  Ne  pro- 
pterea  ejusmodi  vaticinia  alia  ab  aliis  separemus,  singillatim, 

(1)  Satis  est,  vel  leviter  percurrere  nobis  objicitnr;  etenimcap.  xi  legitar  : 
libros  Jadicura  ,  Regam  ,  etc.  imo  uni-  Scriptum  est  :  Propter  nomen  meum 
versam  historiara  hebraicae  gentis ,  ut  faciam.  Dicit  Rabbi  Alexander  :  R, 
oculis  veluti  ipsis  peculiaris  haec  divina  Jose  ben  Levi  objecit  :  Scriptum  est  : 
providentia  conspiciatur.  In  tempore  suo ,  et  scriptum  est :  Acce- 

(2)  Nec  omittendum ,  in  eadem  Ghe-  lerabo  ;  si  meriti  fuerint ,  accelerabo  ; 
mara  Babylonica  aliam  traditionem  re-  si  non  meriti  fuerinty  in  tempore  suo. 
ferri ,  qaae  omnino  contradicit  illi,  quae  Cfr.  apud  Ugoiini  tom.  xxv,  pag.  966. 

T.  IV.  3 


34  TRACT.    DE    INGARNATIONE. 

ad  omnem  confusionem  vitandam ,  atque  ad  consulendum  per- 
spicuitati ,  ea  distinctis  paragraphis  perpendemus. 

§    I. 
Jacoboeum  vaticinium  eccpenditur, 

65.  Splendidissimum  Jacobi  vaticinium  exhibetur ,  Gen.  XLIX, 
8  et  seqq.  Cum  enim  Jacob  jam  jam  moriturus  ad  se  vocasset 
filios  suos ,  benediceretque  singulis  benedictiombus  propriis  y  at- 
que  annunciaret ,  quag  ipsis  obventura  essent  in  diebus  novissi- 
mis ,  cum  pervenisset  ad  Judam ,  sic  ei  fausta  ominatus  est  : 
Juda^  te  laudabunt  fratres  tui,.,,  adorabunt  te  filii patris  tui, 
Catulus  leonis  Juda  ;  ad  prcedam  ,  fili  mi  ,  ascendisti  ;  re- 
quiescens  accubuisti  ut  leo  et  quasi  lecena  ;  quis  suscitabit 
eum  ?  Non  auferetur  sceptrum  de  Juda  et  dux  de  femore 
ejus  ^  donec  veniat  qui  mitte?idus  est  y  et  ipse  erit  expectatio 
gentium.  Seu ,  ut  hebraice  legitur  :  Non  recedet  sceptrum  aJuda^ 
et  legislator  de  interpedes  ejus ,  donec  veniat  Sciloh  et  ei  obe- 
dientia  populorum  (1). 

66.  Tria  hic  a  nobis  praestanda  sunt,  ut  propositum  adversus 
Judseos  teneamus.  Ostendendum  est ,  celebre  hoc  oraculum  1° 
ad  Messiam  pertinere ;  29  epocham  ejus  adventus  determinare  ; 
3*»  jamdiu  fuisse  completum. 

67.  Ad  primum  vero  quod  attinet,  facile  res  conficiturtum 
ex  vi  ipsa  vocis  Sciloh  y  tum  ex  iis  ,  quae  huic  Sciloh  tribuuntur. 
Quaecumque  tandem  sit  hujusce  vocis  radix ,  de  qua  valde  inter 
se  philologi  disputant ,  certum  est ,  ea  non  aHum  significari  prae- 
ter  Messiam.  Etenim,  si  ea  est  a  H?^  (  sciala)  tranquillus  aut 

quietus  fuit  .^  ut  ahqui  contendunt ,  Messiassic  denominatus  fuit, 
eo  quod  ipse  esset  orbi  tranquilHtatem  ac  pacem  concihaturus, 
omnemque  fehcitatem  allaturus  ;  quare   inter  cetera  nomina , 


PART.  I.    CAP.     II.     DE    EPOG.     ET    OFFIC.     PR03I.     WESSI^  35 

quibusjls.  IX,  6,  Messias  insignitur  ,  etistud  recensetur  :  princeps 
pacis,  Huic  interpretationi  consentit  codex  Samaritanus ,  in  quo 
legitur  :  Vonec  veniat  Pacificus  (1).  Si  vero  ,  ut  aliis  placet , 
vocem  hanc  derivemus  a  radice  ^>W  vel  biyi  (  scil  vel  scialal) , 

tunc  idem  est  Sciloh  diC  filius  ejus^  id  est,  ille,  qui  xar  e^oxyjv, 
antonomastice  filius  Judae  dici  potest ,  nempe  Messias.  Si  demum 
magis  cum  aliis  placet  legere  rf7^  {Scelloh  ) ,  pro  w^ ,  tantum- 

dem  valeret  ejusmodi  vox  ac  quod  ee,  seu  cujus  e^^^  subintel- 
lige  regnum  aut  sceptrum  illud ,  de  quo  hic  loquitur  Jacob ,  juxta 
id,  quodlegitur,  Ezech.  XXI,  32  :  Donec  veniat  is ,  cui  judi- 
cium  (2)  ,  seu  summa  judicandi  et  imperandi  potestas.  Quo  sensu 
accepisse  videntur  hanc  vocem  veteres  plerique  interpretes  ;  LXX 
enim  habent  :  Donec  veniat  quce  ipsi  reposita  sunt  (3),  vel  ut 
alii  legunt :  Cui  repositum  est  (4);  quse  tamen  potius  Aquilae  et 
Symmachi  est  interpretatio.  Istorum  interpretum  sensus  hic  est : 
Donec  veniat  regnum ,  quod  repositum  est  ei ,  sciHcet  Messise. 
Hunc  sensum  clarius  expressit  Onkelos  ^  scribens  :  Donec  veniat 
Messiasy  cujus  est  regnum  ;  idem  fere  habet  Thargum  Hieroso- 
lymitanum.  Interpres  Syrus  vertit  :  Is  cujus  illud  est  (5) ,  et 
Saadias,  interpres  Arabs  :  Is  cui  est  (6).  Quidquid  porro  sit  de 
verisimiliori  etymologia  hujus  vocis  ,  compertum  est ,  omnes  in- 
terpretes  raro  consensu ,  ut  fatetur  ipsemet  Rosenmiiiler  ,  in  eo 
convenire  ,  ut  per  vocem  Sciloh  vel  ipsemet  designetur  Messias 
vel  aliqua  ipsius  proprietas.  Haec  vero  omnia  confirmantur  ex 
vetustiorum  Hebraeorum  confessione.  Veteres  enim  Hebraei  hoc 
nomen  Sciloh  inter  nomina  Messiae  retulerunt ,  ut  in  Thalmude 
in  Sanhedrin  y  Perek  Chelek  ,  in   Berescit  rabba  et  ahbi  (7). 

(1)  Cfr.  Bihlia  polyglotta  TValto-  (S)  Vid.   Biblia  Polyglotta    PVal- 
niana,  tom.   i  ,  pag.   221.                       toniana,  tom.   i  ,  pag.  221. 

(2)  UBU^*)Sn  i^  "1^*K  NS*^*iy  (^)  Ibidem.  Hanc  leclionem  mordi- 

^   •    "   "  "•  "  cns  taetor  Jahn  ,  Append»  hermeneut, 

(3)*Efl;f     «y   /AS-fl   T«*    uTTOKilf^tfx  fasc.  ii,  pag.  i83  et  seqq.;  sed  ejas  ad- 

uCrS,  Vid.  p.  68,  edit.  Lamb.   Bos.  stipulalor /qaod  sciam,  nemo  inven- 

Franeq.  1709.  ,„g  ^^^^ 

(4)  ^Si  uTcUuTdi»  Ita   MS.   Oxon.  (7)  Apud  Raym.  Mart.  op.  cit.  parl. 

ibid.  in  not.  n^  cap.  4. 

3. 


36  .  TRA.CT.    DE    INGARNATIOSE. 

Certe  in  Thalmude  Babylonico  ,  cit.  tract.  Sanhedrin  sive  De 
judiciis )  cap.  XI,  haec  leguntur  :  R.  Jochanan  dicit pro  Messia  : 
Quale  est  nomen  ejus  9  Discipuli  R.  Sila  dixerunt  :  Silohest 
jiomenejus;  dictum  est  enim  .^  Gen.  XLIX  ^  10  :  Donec  ve- 
niat  Siloh  (1). 

68.  Id  ipsum  praeterea  evincitur.ex  iis  ,  quae  huic  Sciloh  tri- 
buuntur;  subditur  enim,  ibid  :  Et  ipse  erit  expectatio  gentium  , 
seu  :  Et  ei  ohedientia  populorum  \  quae  verba  Onkelos  ita 
reddit  :  Et  ei  ohtemperahunt  populi ;  Jarchi  autem  vertit  : 
Et  ei  congregatio  populofmm  ,  ad  eum  nempe  multi  populi 
confluent ,  ut  dicitur  Is.  II ,  2 ;  uterque  Arabs  :  Et  ad  eum 
congregahunt  se  gentes  (2)  ;  LXX  habent  :  Ipse  expectatio 
gentium  (3)  ;  quos  et  S.  Hieronymus  secutus  est  :  Et  ipse  erit 
expectatio  gentiitm  ;  quibus  consonat  Syrus  :  Et  eum  expecta- 
bunt populi^  ex  radice  nip  {kavah)  deducentes  \Tr\p>  [ikkeath)^ 

cui  in  conjugatione  pihel  expectandi  est  notio.  Ecquis  porro  praeter 
Messiam  dici  potest  expectatio  gentium ,  vel  ille  cui  gentes  omnes 
obtemperare  atque  obedire  debebunt ,  ad  quem  popuH  confluent? 
Eo  vel  magis  quod  hic  Jacob  indicare  quodammodo  videatur  pro- 
missionem,  tum  Abrahae,  tum  Isaac ,  tum  sibi  denique  a  Deo  fac- 
tam ,  quod  in  eorum  semine  ac  suo  benedicendae  essent  omnes 
gentes  ?  Quod  et  prophetae  postea  declararunt ,  Isaias  praesertim 
loc.  cit.  et  XI ,  10;  XLIX,  6  et  seqq.;  LI ,  5  et  seqq.;  LXV,  1 ; 
LXVI,  19  ;  et  Hebraei  ipsi  profitentur  ,  imo  contendunt  (4).  Sive 
igitur  vim  ipsius  nominis  spectemus ,  sive  ea  quae  personae  hoc 
nomine  designatae  tribuuntur ,  patet  hoc  oraculum  non  posse  nisi 
de  Messia  exponi. 


(1)  Cfr.    apad    Ugolini    tom.    cit.  poralis  ipsis  imperet ;  si  qaidem  nanc 
pag.  9*^0.  Jadsei  nihil  nisi  carnaie  de  Messia  sa- 

>v>"*  "  j     /     /    y//  piant.  Cfr.Orobias  in  Tertio  ad  Lim- 

(2)  t^jM^lfy^^  )Ojfs  borchinm  Scripto ,   n.   4  et  5.   Haec 

to\    A  1  \            K    '      "    'o.  -     rf-  persaasio  Jadaeoram  maximam  ipsis  ob- 

[o)   Attrcf  Trpord^OKiet  rtiv  td-mv.  L.tr.  ^                                 ,»            i 

RosenmfiUer  ad  hnnc   loc.    edit.    3,  slacnlam  est ,  ne  Mess>a=  dignitatem  ia 

r.         ^  Cnnslo  Jesu  agnoscanl. 

(4)  Ita  tamen ,  ut  tamqaam  rex  teod- 


PART.    I.    GAP.    II.    DE    EPOC.    ET  OFFIG.  PROII.  MESSIJE.  37 

69.  Alterum  vero  quod  attinet ,  nempe  per  lioc  oraculum  epo- 
cham  seu  terminum  Messiae  adventus  significari  seu  exprimi ,  illud 
constat  1°  ex  ipsis  vocibus  ^2"'*jy,  quae  semper  vertuntur  fl?o;iec , 

usque  y  usquG  dum^  etc.  ut  lexicographi  omnes  tradunt  (1),  et 
sensus  ipse  et  contextus  exigit ,  utque  ex  omnibus  versionibus,  et 
antiquis  ipsis  Judseorum  paraphrastis  evincitur  (2).  Constat  2°  ex 
scopo  Jacobi  praenunciantis ,  nunquameJudaepedibusseu  emedio 
ejus  suprQmam  potestatem  ablatum  iri,  donec  ille  veniat ,  ad  quem 
tandem  sit  devolvenda  ,  Messiam  nempe,  ut  ostendimus.  Quibus 
verbis  voluit  Judse  ceterisque  fratribus  signum  dare  ,  ex  quo  il- 
lum  ,  qui  mittendus  erat,  cognoscerent ;  jam  vero ,  si  nullum  ter- 
minum  praestituisset ,  nuUum  ejusmodi  signum  dedisset.  Constat 
3o  ex  communi  omnium  antiquorum  sensu  et  interpretatione  (3) ; 
qui  omnes  viderunt ,  hic  significari  terminum  imperii  seu  potes- 
tatis  populi  judaici  per  transitionem  ad  regnum  Messianum. 

70.  Tertium  denique  quodostendendumassumpsimus,  jamdiu 
scilicet  hoc  vaticinium  esse  completum ,  ita  conficimus  :  Jacobus 
praedicit ,  non  esse  auferendum  a  Juda  sceptrum ,  seu  non  reces- 
suram  esse  ab  ejus  tribu  supremam  potestatem ,  summum  prin- 
cipatum  ac  legislatorem  ,  donec  veniat  Messias ;  atqui  jamdiu  e 
Juda  defecit  haec  suprema .  potestas  seu  dominium  ac  priricipa- 
tus  ;  ergo  jamdiu  valicinium  istud  completum  est ,  seu ,  quod 
idem  est ,  jamdiu  venit  Messias. 

71.  In  primis  vero  nomine  sceptri  ^y^[sceveth)  designari  su- 

premam  potestatem  ,  imperium .,  imperatoriam  dignitatem  ,  pa- 
tet  lo  ex  Num.  XXIV,  17;  Is.  XIV,  5  ,  Zachar.  X,  11.  Ubi 
sedulo  notandum,  eamdem  plane  phrasin  occurrere  :  Et  sceptrtmi 

(1)  Cfr.  inter  ceteros  Winer  ad  vo-      tar ,  ila  collocatum  esse ,  ul  non  cer- 

cem  ly,   nbi  non  solnm  cnm  ceteris      tum  temporis  terminura  ,  sed  tempus 

,.,             ,             ,                      ^  etiam ,  quod  excurrat ,  sicjnificari. 

vertitMsgrMedMw/sedpraetereaconfatat  .g,^  ^^       „.,,     „  ,     °        -.^,  . 

ri     '        .  ^   ^Jr             .             ,  (2)  Cfr.    Btbl.   Polyglotta   TValto- 

blassmm  et  de  Wette ,  qui  contendunt ,  .                                 ^^ 

-»*♦       •*••-•              1     f     •    •  niana. 

-  ..  -:       -  ^^  (3)  Cfr.  Mazzocclii ,  ^/JiciVe^rtMm )&«- 

let  de  0""iy ) ,  ubi  de  futura  re  aga-     i>^icum  ,  Neapoli  1 762  ,  tom.  i ,  diss.  8 , 

part.  I ,  sect,  3. 


38  TRAGT.    DE    IKGARNATIONE. 

JEgypti  recedet  (1).  2P  Patet  id  ipsum  ex  antiquis  versionibus ; 
a  LXX  enim  et  Theodotione  vertitur  illa  vox  sceveth  ^  princeps , 
apYj^v ,  a  Symmacho  potestas  i^o>jaia. ;  3°  ex  Paraphrastis  Chaldaeis , 
e  quibus  Onkelos  posuit  eojercens  dominium  (2) ,  reUqui  duo  , 
Jonalhan  nempe  et  Jerusalmi ,  reges  (3) ;  4°  ex  altero  hemisti- 
chio  seu  membro ,  ubi  soeveth  respondet  p^p^f^  {mechokek)^  quod 

proprie  eum  ,  qui  aliquid  statuit^  decernit^  voi^oB^itYiv^  legislato- 
rem  denotat ;  quemadmodum  de  Moyse ,  Num.  XXI ,  19,  dicitur  ; 
et  in  universum  de  primoribus  ,  prcefectis  popuH  exercitusve 
usurpatur ;  ut,  Judic.  V,  14,  et  Ps.  LIX,  9,  Judas  vocatur  joWTicep^, 
antesignanus  ppHW  (mechokek). 

72.  Jam  vero  supremam  hanc  potestatem  de  Juda  ac  de  tota 
Hebraeorum  gente  jampridem  ablatam  ease  ac  penitus  defecisse  , 
pubhca  facti  res  est ,  in  orbis  luce  posita  et  omnium  ocuhs  usur- 
pata.  Ex  quo  enim  tempore  Hierosolymorum  civitas  eversa  est 
sub  Vespasiano  ac  Tito ,  suis  pulsi  sedibus  Judaei  extorres  a  Pa- 
laestinae  solo  facti  sunt ,  ac  per  varias  gentes  toto  orbe  disjecti 
aliorum  imperio  ubique  parent  ac  serviunt^  omni  sceptri  jure^, 
ditione ,  imperio  ,  potestate  ubique  destituti. 

73.  Cum  igitur ,  ut  ex  dictis  liquet  Jacobaeum  vaticinium  de 
Messia  sit,  cum  praeterea  epocha  per  ipsum  figatur  ac  determinetur 
illius  adventus ,  quando  scilicet  ablatum  fuerit  sceptrum  a  Juda, 
cum  denique  sceptrum  istud  jamdiu  a  Juda  ablatum  fuerit ,  jure 
concludimus  ex  eodem  vaticinio  jamdiu  Messiam  advenisse. 

DIFFICULTATES. 

74.  Obj.  prima.  l^  Incertum  in  primis  est ,  utrum  vaticinium 
Jacobi  ad  Messiam  referatur ,  an  potius  ad  Moysem ,  aut  Davi- 
dem ,  vel  Jeroboamum ,  qui  per  Ahiam  Silonitem  renunciatus  fuit 
rex  Israel^  autad  Nabuchodonosor,  a  quo  ablatum  est  sceptrum 

(1)  1)0^  0>yvi  rD2V)  (3)  K^3^» 

(2)  ]wh^^i;  y:iy 


PART.    1.    CAP.    II.     DE    EPOG.    ET  OFFIG.    PROM.  MESSIiE.  39 

de  Juda,  cuique  omnes  gentes  paruerunt,  de  quo  dicitur^  Ezech. 
XXI  ,27  :  Donec  veniatzs^  cuijudicium\  quare  illi  a  propheta 
non  obscure  jacobaeum  vaticiniura  applicatur.  2»  Potest  prseterea 
vox  Sciloh  significare  quietem ,  ita  ut  oraculi  verba  sic  reddi  de- 
beant :  Usque  dum  venerit  Siluntem  ,  juxta  expositionem  R.  Lip- 
mani(l)^  quam  argumentis  grammaticis,  historicis  et  dogmaticis 
confirmare  conatus  est  G.  A.  Teller^  in  notis  criticis  et  exegeticis 
in  hoc  caput(2)5  et  sane  phrasis  Tu^  ^f^^l ,  et  venit  sciloh^  occur- 

rit  I  Reg.  IV,  12.  Quare  juxta  Teller  his  verbis  respexit  Jacob 
tempus  illud ,  quo  populus  peregrinaturus  erat  per  deserta  Ara- 
biae ,  in  quo  itinere  Judas  in  castris  primum  locum  semper  occu- 
paturus  esset(Num.  II  ,  3  —  9)  ,  et  praeiturus  antesignanus 
rehquis  tribubus  (Num.  X  ,  14),  donec  Siluntem  perventum  es- 
set ,  ubi  quum  ceterae  tribus  a  Juda  discesserint ,  vel  statim  ac 
Rubenitae  et  Gaditae  occuparint  terrae  portionem  suam ,  vel  paulo 
post ,  adeo  ut  Judas  principatum  suum  reHcturus  esset.  Hanc  opi- 
nionem  sequitur  Zirkel  (3)  ex  eadem  significatione  vocis  sciloh , 
nempe  quietis ,  quam  illi  Israelitae ,  devictis  hostibus ,  assecuti 
sunt.  Placet  haec  eadem  expositio  Justio^  citata  verba  declaranti : 
Usque  dum  veniat  quies ,  et  populi  ei  obediant,  Judas  enim , 
ut  ipse  loquitur  ,  ut  victor  reprcesentatur ,  qui  arma  ac  potes- 
tatts  insigne  ( baston  del  comando  )  non  prius  deponet^  quam 

(1)  In  libro  iViVsocAow  ab  Hackspa-  Siluntem  ,  id  est,  ad  quietem  venire 
nio  edito  ,  pag.  27.  licet.  Pater ,  inqait,  duce  Juda  pos- 

(2)  Pag.  i3o.  1766.  qnem  secati  teros  suos  reduci  ad  loca  sihi  suisque 
snnt  Mendelsohn ,  Eicbborn ,  Ammon ,  familiaria ,  Bethel ,  Sichem ,  cetera , 
Rosenmiiller  in  duabas  primis  edition.  vehementer  desiderat ,  ut ,  quibu9  in 
KeWe^' Die  heil,  Schriften,  etc.  sea  locis Palestinoe possidendoe promissio- 
i^mp/.  «accrcp,  praeterZirtel,  Jasti,etc.  nem  acceperant ,  in  iis  quoque  ejus 
de  qaibas  in  textn.  possessionem  auspicarentur  ,  Silunte 

(3)  Dissert.     super     benedictione  guasi  termino  belli  et  lahorum  et  sym- 

JudcB  ,  Gen.  xlix  ,  8  ad  1 2  ,  Wirce-  bolo  quietis  constituta  ,  et  gaudium  ac 

barg  1786.  Jaxta  hanc   aactorera  hic  tranquillitatem  exhibente  ^  quam  ipso 

erit  sensus  verboram  Jacob  :  Dux  sit  nomine  promittit ,  est  enim  Tir^  a 

Judas  usque  ad  plenamPalaestinsB  pos-  ,     ^i^    '  .  .    ., 

,        1    .    .  T      .1  verbo  n/U^   cessavit,  qaieyit. 

sessionem ,  asque  dum  devictis  hostibas  t  t 


40  TRAGT.    DE    mCARNATIOrrE. 

omnes  hostes  sibi  subjecerit  ^  et  rebelles  ad  quietem  compule- 
rit  (1).  Hanc  denique  explicationemprobavit  Gesenius  (2);  itaut 
communis  jam  dici  possit.  Jam  vero  ,  hac  semel  exposilione  con- 
stituta ,  patet  ,  ne  verbum  quidem  haberi  in  valicinio  Jacobaeo  , 
quod  Messiam  respiciat.  Ergo. 

75.  Resp.  ad  1™,  Neg,  Sive  verba  Jacobi  in  se  ipsis  spectemus  , 
sive  ex  traditionis  sensu  expendamus.  Attributa  enim  ,  quibus  in- 
sigmiur  sciloh »  de  quoloquitur  Jacob,  taha  sunt  ^  ut  nemini  aptari 
possint  practer  summam  violentiam  et  contra  omnes  exegeseos  leges 
nisi  soU  Messiae ;  quod  ex  probationibus  adductis  constat.  Traditio 
porro  quamcumque  dubitationem  tolht  circa  germanum  sensura 
hujus  oraculi.  Nemo  enim  ex  antiquis  dubitavit  unquam  Jacobum 
de  Messia  locutum  esse  ,  ut  ex  versionibus  ,  paraphrasibus  ,  testi- 
moniis  singularibus ,  expectatione  universali  sub  finem  Judaicae 
reipubhcae  abunde  evincitur.  Nemo  praeterea  est  ex  tota  antiqui- 
tate ,  qui  vel  ad  Moysem  ,  vel  Saulem ,  Davidem  ,  Salomonem , 
Jeroboam ,  aut  Nabuchodonosor  vaticinium  istud  retulerit  ;  imo 
nunquam  vividior  fuit  expectatio  Messiae  quam  postsolutam  cap- 
tivitatem.  Prophetae  vero ,  qui  post  memoratos  principes  lloruere, 
multo  clarius  ,  quam  ii  omnes  qui  praecesserunt  ^  Messiae  proxi- 
mum  adventum  vaticinati  sunt.  Nemo  denique  est  ex  illis  regibus, 
cui  adjuncta  ejusdem  vaticinii  conveniant  ,  cum  nemo  istorum 
dici  possit  expectatio  gentium  y  neminive  fuerit  praestita  obe~ 
dientia  populorum  in  sensu  oracuh ,  seu  relate  ad  promissiones 
factas  Abraham ,  Isaac  et  Jacob  de  benedictione  ,  quam  omnes 
gentes  consecuturae  erant  in  horum  Patriarcharum  semine  ;  ut 
praeteream,  longe  post  praedictorum  regum  obitum  ,  perseverasse 
sceptrum  in  tribu  Juda.  Hinc  solutio  patet  ad  id ,  quod  objicie- 
batur  ex  Ezechiele ,  qui  loc.  cit.  non  loquitur  nisi  de  vinditita  , 
quam  sumpturus  erat  Nabuchodonosor  de  impio  Sedecia  ac  So- 
lymorum  civitate,  ut  ostendit  contextus  ac  substrata  materia  ;  nec 
minimam  propterea  relationem  habent  EzechieUs  verba  ad  vati- 
cinium  Jacobi. 

(1)  ApndHengstenberg,  CAmfo/o^ta  (2)  In  novissiraa  edit,  Parrt  »oca- 

V.  T,  Berol.  1829,  part.  i ,  secl.  i ,      bul,  parl.  3. 
pag.  76. 


PART.    I.    CAP.    II.    DE    EPOC.    ET  OFFIG.  PROM.  MESSI.«.  41 

76.  kd2^yNeg.  verba  Jacobi  admittere  posse  interpretatio- 
nem  R.  Lipmani  ,  Telleri ,  Zirkelii  ,  Justii  aliorumve ;  cum  Ja- 
cob  ,  ut  ex  serie  orationis  patet ,  non  de  urbe ,  sed  de  persona 
seu  individuo  loquatur ,  et  ei  tribuat ,  quae  ad  urbem  referri  nul- 
latenus  possunt.  Obstat  praeterea  ,  quod  semper  prae  oculis  ha- 
bendum  est ,  sensus  traditionalis  antiquae  synagogae  ,  qu3e  frigi- 
dam  illam  interpretationem ,  ut  eam  merito  vocat  Rosenmuller, 
nunquam  agnovit.  Violentae  ejusmodi  interpretationes  ,  quas  ar- 
pumentis  grammaticis ,  historicis  et  dogmaticis  perperam  obtru- 
dunt  ut  plurimum  exegetJB  protestantes,  ostendunt,  aleae  plenam 
rem  esse  discedere  velle  a  jsensu  traditionali  antiquitatis ,  qui 
firmam  basin  verae  ac  germanae  exegeseos  constituere  debet ; 
ahoquin  quisque  pro  lubito  ac  ingenio  posset  nova  excogitare , 
eaque  arripere  ac  probare ,  non  quse  solida  ac  vera  sint ,  sed 
quae  nova  ac  ingeniosa  magis  ,  etsi  a  veritate  prorsus  abhorreant. 
Adde  demum  longe  vero  similius  urbem  Sciloh  Jacobi  tempore 
nondum  extitisse  (1). 

77.  Obj.  secunda.  Dato  etiam  quod  Jacob  loquutus  sit  de 
Messia  ,  nihil  tamen  inde  extundi  potest  pro  re  christiana  ,  quum 
Jacob  nuUam  epocham  specialem  ipsius  adventus  determinaverit. 


(1)  Etenim  in  Pentateocho  nallibi  pore  Jacobi ,  attamen  mentio  loci  hnjas 

occarrit ;  primo  legitar  Jos.  xvm ,  i  ,  ignoti  adeo  sabitanea,  omnino  videtar 

abi  Josae  populum  a  castris  Galgalae  aliena.  Accedit  etiam  illud  ,  qaod  in 

condacit  in  Sciloh  ,  et  erigit  tabernaca-  tali  expositione  tota  Jacob  benedictio 

lam.  Verisimiliter  hic  locas  nou  erat ,  constitisset  in  eo ,  qaod  Jadas  fotaras 

perinde  ac  Galgala ,  nisi  locus  castro-  esset  in  capite  turbae.  Jam  vero  ad  du- 

ram  ,  qai  processu  temporis  coalescente  catam  proprie  dictum  Moses  ex  alia  tribu 

maltitudine  hominum,  in  oppidom  sive  a  Deo  solemniter  vocatos  est.  Nec  Josoe 

urbem  excrevit.  Hoc  jam  indicat  no-  ex  tribo  Judae  erat.  Profecto  promissio 

men  quies  ;  postqoam  relata  est  popoli  facta  triboi  Judae  per  solam  praeceden- 

collectio  in  Sciloh  ,  expresse  additur  :  tiam  in  itinerenon  completor,  neccam 

Et  fuit  eis  terra  subjecia  ;  et,  cap.  xxi ,  eo  qoid  commane  habet.  Ut  praeleream 

iif  coll.  XXII,  4j  dicitur ,  Dominum  in  tali  expositione  in  oltimo  membro 

dedisse  pacem  et  quietem  a  vicinis ;  cfr.  gratoito  suppleri  adverbiom  loci  illic  , 

Bachiene  ,  Po/cB«/ma  II ,  3  ,  pag.  4og.  tbi ,   etc.   Cfr.   Hengstenberg,  op.   et 

Insaper,  data  etiam  ejusexislentia  tem-  loc.  cit. 


42  TKAGT.    DE    INCARNAT10J\E . 

1°  Etenim ,  ut  animadvertit  R.  Aben-Ezra  (1)  :  Non  est  sensus 
verborum :  ^^"'"♦y  ( ad-ki)  seu  donec ,  usque  etc.  sceptrum  esse  re- 

cessurum,  cum  venerit  Sciloh  ;  sed  hcec  locutio  similis  est  illi : 
Non  deerit  huic  panis  y  donec  veniat  tempiis  ^  quo  ei  erunt 
agri  vineceque  multce  (  id  est ,  quando  veniet  tempus  ejus- 
modi  j  minus  ei  panis  deerit)'^  item  Gen,  XXVIII  ^  15: 
Non  deseram  te  ^  usque  dum  fecero  y  quod  locutus  sum  tibi^ 
quodnempe  velim  te  reducere  in  hanc  terram,  id  est  ^  multo  mi- 
nus  te  reductum  in  terram  deseram  5  similiter  igitur  dicitur  :  Non 
recedet  sceptrum  a  Jehudah  y  donec  veniat  Sciloh.,  id  est , 
nunquam  auferetur  ,  seu  nunquam  recedet  sceptrum  a  Je- 
hudah^  multo  minus^  quum  venerit  Sciloh.  Huic  consentit  R. 
Bechai ,  juxta  cujus  interpretationem  hic  exurgeret  sensus  :  Non 
auferetur  sceptrum,.,  in  ceternum ^  postquam  venerit  Sciloh, 
Quae  quidem  expositio  arridet  Christianis  ipsis;  siquidem  Basna- 
gius(2)observat,  "?j;  non  solum  significare  t/o/zec?,  usque  ^sed  etiam 

perpetuoy  ut  apud  Moysem  :  Dominus  regnabit  in  sceculum ,  "lyi 

(  vead^  et  perpetuo ;  et  apud  Isaiam  :  IJ/  ^IJ/  perpetuo,  Ex 
quibus  concludit  ;  Sic  igitur  vertenda  sunt  verba  morientis 
prophetce  :  Sceptrum  legislatorve  de  Judce  sanguine  cretus  ab 
eo  7wn  recedet  in  perpetuum  ^  quia  veniet  Schiloh.  2°  Verum  et 
hoc  praetermisso ,  quis  ignorat,  vocem  sceveth  interdum  virgam 
afflictionis  ac  tribulationis  significare,  juxta  illud  Ps.  II,  9  :  Reges 
eos  in  virga  ferrea\  et  Is.  X,  5.  Talis  propterea  est  sensus  Ja- 
cobi  :  Non  recedet  virga  afflictionis  a  Juda ,  donec  veniat  Sci~ 
loh  (3).  Conslat  igitur  nullum  determinatum  terminum  Messiae 
adventui  a  Jacob  praestitutum  esse. 

(1)  Cfr.  Pentaphyllum  rahbinicum  el  ejus  plijlarchia  non  cessabit ,  donec 
in  Gen,  xlix  ,  slad.  Loscani ,  pag.  22.  ipsa   per  raagnum  restauralorem  ,  cui 

(2)  Annal.  politico-ecclesiast,  Rote-  non  soli  Judaei ,  sed  omnes  terrae  po- 
rod.  17067  tom.  i ,  ad  annum  4^;  ante  puli  obedient,  ad  majorem  honorem  et 
Dominum ,  n.  18  et  seqq.  Neque  gloriam  evecta  fuerit.  Incommoda  hu- 
ab  hac  interpretatione  valde  abludit  jus  expositionis  ex  mox  dicendis  pate- 
Hengstenberg.  loc.  cil.  pag.  71  ,  juxta  fient. 

quem  hic  sensus  esset  verborum  Jacob  :  (3)    Hunc   eumdem    sensum  tenuit 

Juda ,  prout  tribus  cst ,  non  peribit ,      auctor  anonymus  veteris  Niizachon  , 


PART.  I.  GAr.  II.  DE  EPOC.  ET  OFFIC.  PROM.  MESSl^. 


43 


78.  Resp.  Neg.  antec.  Ad  1™  prob.,  Neg.  1°  Quia  et  haec  ex- 
positio  nova  est  et  sensui  traditionali  contraria  ac  versionibus  om- 
nibus  antiquis ;  2»  quia  adversatur  scopo  morientis  Jacob ,  dandi 
scilicet  signum ,  ex  quo  dignoscere  Hebraei  possent  adventuni 
Messiae^  alioquin  nuUum  omnino  dedisset  ;  3°  quia  exploditur 
facto  ipso ;  jamdiu  enim  cessasset  regnum  Judse ,  etsi  non  venisset 
Messias  ;  ideoque  falsitatis  argueretur  vaticinium  Jacobi ;  4°  quia 
particula  Ij;  {ad)  non  solitarie  ponitur,  sed  jungitur  cum  alia  ^3 

{ki):,  porro neunum quidem  exemplum suppetitin  tota Scriptura  , 
ejusmodi  praepositionem  ita  conjunctam  significare  tn  ceternum  ^ 
perpetuo  ,  prout  supponi  debet  in  data  interpretatione  ;  contra 
vero  plura  suppetunt  exempla ,  in  quibus  ea  pra^positione  terrainus 
significatur  (1). 

79.  Ex  his  concidunt  pariter  expositiones  R.  Bechai  et  Bas- 
nagii,  quae  iisdem  premuntur  difficultatibus  ,  et  ex  regula  ipsa 
accentuum  exploduntur  (2). 


quem  post  alium  ab  Hackspanio  vulga- 
tum  ,  cujus  auctor  extitit  Lipmanus , 
edidit  ex  MS.  bibliothecae  Argentora- 
tensis,  Wagenseil  in  illa  collectione , 
quam  inscripsit  ;  Tela  ignea  satance , 
Aildorfii  Noric.  i68i.  Itaque  sic  iste  , 
pag.  29 ,  exponit  sensum  vaticinii  Ja- 
cobaei  :  Non  cessabunt  exiliuin  tribus 
JudcB  et  errores  Jesu ,  donec  veniat 
Sciloh  ,  hoc  est  Messias  ,  et  ei  erit 
obedientia  populorum.  Adversus  hanc 
hujus  vocis  sceveth  interpretationem 
scripsit  integram  dissertationem  doclus 
P.  Michael  AngelusCarmeli,  eMin.Obs. 
quae  legilur  in  calce  tomi  11 ,  inscripti ; 
Storia  di  vari  costumi  sacri  eprofani 
dagli  antichi  fino  a  noi  pervenuti  ^ 
pag.  225  et  seqq. 

(1)  Sic  Gen.  xxvi,    i3  ;  Eundo  et 
crescendo ,  usque  dum ,  >3  IJ/  {ad  ki) 

crevit  magnopere ;  et  cap.  xli,  ^9  •* 


Et  congregavit  Joseph  frumentum»»» 
multum  valde ,  donec   ^3  iy  cessavit 

numerare. 

(2)  Nemo  ,  qui  plane  hospes  ac  pere- 
grinus  in  hebraica  lingua  non  sit ,  igno- 
rat  accentum  atnach  ,  qui  hoc  in  loco 
voces   >2  "?y  praecedit,  hemistichium 

prius  a  posteriore  oranino  sejungere 
quoad  sensum.  Itaque  contra  accentuuni 
canones  Basnagius  discerpit  IJ/  a  ^3,  ul 

suam  novara  obtrndat  interpretationem. 
Praeterea  in  locis  Genes.  indicatis  eaedem 
particulae  occurrunt  atque  11  Reg.  xxiii, 
loet  II  Paral.  xxvi,  1 5 ,  al  nullibi  praj- 
terea.  Idem  porro  in  omnibus  locis  sen- 
sus  est. 

Expositio  autem  Hengstenbergii  pa> 
riter  in  eo  peccat ,  quod  pro  certo  sumat, 
per  >3""7y  simul  juncta  continualio- 


44  TRAGT.    DE    INCARNATIONE. 

80.  Ad  2*",  Dist.  Vox  sceveth  mXQYdiMxn.  vlrgain  afflictionis  si- 
gnificare  potest  cum  epitheto  afflictionem  significante ,  conc,:,  per 
se  in  usu  biblico ,  aut  saltem  in  casu  nostro  ,  neg.  Hanc  enim  hu- 
jus  vocis  significationem  excludit  alterum  Jacobsei  vaticinii  hemis- 
tichium ,  in  quo  voci  sceveth  sive  sceptro  opponitur  vox  legisla- 
tor  sive  dux  ^  prout  jam  animadvertimus ;  eam  praeterea  excludunt 
cetera  vaticinii  adjuncta ,  quibus  deprehenditur  Jacob  omnia 
fausta  ominari  Judas ;  explodit  denique  historia  ,  ex  qua  constat , 
per  decem  saltem  secula  florentissimam  stetisse  judaicam  rempu- 
blicam ,  nec  quempiam  suspicatum  quidem  esse  jugo  afflictionis 
Judseos  premi,  prout  contingere  debuisset  juxta  novum  istud 
Rabbinorum  efFugium. 

81.  Obj.  tertia.  Esto,  Jacobaeum  vaticinium  tum  pertinere  ad 
Messiam .  tum  definiri  per  illud  epocham  ipsius  adventus ;  at 
illud  nondum  completum  esse,  plura  suadent.  Ac  1°  nondum 
ablatum  est  sceptrum  a  Juda  ,  siquidem  florentissima  adhuc  vi- 
gent  JudDeorum  regna  in  America ,  Asia ,  ^Ethiopia ,  aliisque 
orientahbus  plagis.  Sane  R.  Benjamin  Tudelensis  in  historia  seu 
relatione  itineris  sui,  sec.  XII  conscripta,  plura  retuHt  de  quodam 
*AfXfAaXwra^;)(w,  seu  captivitatis  principe  ,  e  tribu  Juda  oriundo ,  in 
Asia  imperante ;  apud  quem  infinitas  esse  Judaeorum  copias  affir- 
mat ,  suis  legibus  utentes ,  rerum  omnium  ubertate  affluentes  ,  et 

nem ,  non  antem  terminum  significari ;  iari  neguit  ut  continuatio  regni  et  scep' 

qnod  ex  dictis  falsnm  est ;    2°  quod  tri  Judce  ;  vel  si  placet ,  nt  inferias 

omnis  epochae  determinatio  pro  Messias  declarabirans,   spectari  debet  cessatio 

adTenta   tollatnr  ;   omnem   enira   vira  sceptri  temporalis  Judae  respectu  sceplri 

adversus  Hebrasos  oraculum  amittit  ad  et  regni  Messiani ,  ut  cessalio  in  ordine 

eos  perstringendos ,  ut  patet  ex  inter-  ad  alterius  regni  substitulionem.  Illud 

pretatioae  R.  Aben-Esra  ,  quam  ipse  interea  statni  necessario  debet ,  signum 

laudat  et  approbat;  3°  neque  spernenda  aliquod  exhiberi  Jacobaso  vaticinio  ,  ex 

est  animadversio  Deylingii ,  quam  sibi  quo  dignosci  posset ,  epocham  a  mo- 

Hengstenberg  opponit  ex  Obs.sacr.  Uf  riente  Jacobo  designatam  pro  Messiae 

pag.  83  :  Patriarcha  loqtiitur  de  scep-  adventu  transactam   esse.  Hoc   autem 

trotemporali;  Messice  autem  sceptrum  signum  non  haberetur,  si  ^3*"7y  con- 

et  regnum ,   quod  in  terrarum  orbe 

,.^  ^        11.         •  V,     I      .,     ,      tinualionem  significaret. 
constttutum  habet ,   spirituale  esl  et  ° 

mysticum ;  igitur  Messice  regnum  spec- 


PART.  I.  CAP.    II.    DE    EPOG.    ET    OFFIC    PROM.  MESSIiE.  45 

beatissima  loca  longe  lateque  occupantes  (1).  2«  Verum ,  etsi  abla- 
tum  reipsa  esset  sceptrum  a  Juda  ,  nihil  exinde  ad  rem  suam  con- 
stabiliendam  adversarii  proficerent ,  nisi  simul  ostenderent , 
Judaeos  jus  ad  amissum  sceptrura  non  amplius  retinere ,  quod 
Romani  per  summam  injuriam  iis  abstulerunt  ,  quemadmodum 
jus  istud  in  ipsis  perseveravit ,  quamvis  in  captivitatem  Babylo- 
nicam  abducti  fuissent.  Quare  veljus  istud  sufficit  ad  hoc,  ut  dici 
possit  sceptrum  conservari ,  et  in  hac  hypothesi  apud  Judaeos  ad- 
huc  sceptrum  conservatur ;  vel  non  sufficit ,  et  in  hac  altera  hy- 
pothesi  sceptrum  defecisset  a  Juda  quinque  et  ampHus  secuHs 
ante  eversionem  Hebraicae  reipubhcae  ,  quod  nemo  dicet.  3°  Hinc, 
ut  scite  observat  Salvador  (2) ,  antiqua  Hebraeorum  respubUca 
juxta  proedictiones ,  Levit.  XXVI ,  40  et  41 ;  Deut.  XXX  et 
XXXH ,  43 ,  in  pristinum  statum  restitui  debet  5  sub  respectu 
vero  pohtico  ac  naturali ,  status  Orientis  adhuc  provisorius  est ; 
omnia  portendunt  proximam  Judaeorum  regenerationem ,  quae 
fructus  erit  magnae  populorum  confoederationis  ,  qua  pax  et  feli- 
citas  Hebraeorum  in  dies  augebitur ,  mediante  ahorum  fehcitate 
et  pace ;  ac  fihi  Israel  denuo  tunc  poterunt  fecundam  terram  pa- 
trum  suorum  incolere ,  quae  steriHs  efFecta  est  sub  passibus  Isla- 
mitarum ;  poterunt  excitare  templum  Jehovah  ,  legisque  palatium 
restituere.  Ergo. 

82,  Resp.  Neg.  antec,  ad  1™  prob.  Dist.  Plura  adhuc  vigent 
florentissima  Judaeorum  regna  in  fecundissima  Rabbinorum  ima- 
ginatione,  conc^  in  hujus  terrae  regionibus  ^  neg.  Mirum  profecto 
est,  ejusmodi  fabulas  adhuc  venditare  Rabbinos  in  tanta  geogra- 
phioe  luce ,  qua  fit ,  ut  vix  afiquis  sit  terrae  angulus ,  qui  probe 
non  cognoscatur.  Mittimus  pariter,  quse  de  flumine  sabbatico 
mira  ipsi  fabulantur  (3),  ne  tempus  in  ejusmodi  commentis  serio 
refellendis  projicere  videamur. 


(1)  ApudDerossijOp.cil.cap.  3,§2.  Eldad  Haddanianno  DonQini  i283  ad 

(2)  Op.cit.tom, iii,liv.iv,pag.  362.  Hebraeos  in  flispaniis  ,  Cl.  Bartolocci 

(3)  Cfr.  Quae  de  hoc  fabuloso  flumine  Ord.Cist.in  Bihlioth.  rabbinica,  tom.  i, 
refert  ex  auctoribus  hebrajis ,  prsesertim  pag.  1 00  et  seqq.  Josephus,  De  bello  Jud, 
Tero  ex  prolixa  epistola  ,  quam  scripsit  lib.   vii ,  cap.  5.   edit.  Havercampi , 


46  TRACT.    DE    INGARNATIONB. 

83.  In  eumdem  censum  referri  pariter  debent^  quae  ex  eadem 
officina  protulit  Benjamin  Tudelensis  ad  suos  ludificandos.  Illud 
addimus  ad  toUendas  omnes  ejusmodi  tricas ,  foedus  a  Deo  cum 
hebraica  natione  initum  ,  ac  promissiones  divinas  ipsi  factas  alli- 
gatas  esse  Palaestinae  solo,  ut  ex  Pentateucbo  constat,  in  eo- 
que  proinde  compleri  debere. 

84.  Ad  2«»,  Neg,  Nec  enim  dejure  quaestio  est ,  sed  defacto  y 
de  quo  solum  loquitur  Jacob ;  alioquin  inutile  prorsus  fuisset  ip- 
sius  vaticinium ,  cum  nullum  exinde  signum  Judoei  babuissent , 
quo  epocbam  promissi  et  expectati  Messiae  cognoscere  possent. 
Hinc  vetus  synagoga  non  de  jure,  sed  de  facto  seu  possessione 
sceptri ,  boc  oraculum  semper  intellexit. 

85.  Ex  bis  porro  responsio  patet  ad  propositum  dilemma  : 
nempe  non  sufficere  jus ,  ut  nondum  adimpletum  censeri  possit 
jacobaeum  oraculum ,  sed  praeterea  requiri  actualem  sceptri  pos- 
sessionem.  Nibil  vero  officit  veritati  vaticinii  intervallum  capti- 
vitatis  babylonicae ,  tum  quia  breve  omnino  illud  fuit,  ratione 
babita  tot  saeculorum  ,  quot  sive  ante  sive  post  captivitatem 
illam  effluxerunt  ,  triginta  scilicet  plus  minus  annorum  ,  ut 
ostendit  Tirinus  (1) ;  tum  quia  a  propbetis  jamdiu  certiores  facti 
fuerant  Judaei  de  proxima  ejusdem  solutione  ac  reditu ,  ab  Isaia 
praesertim  ac  Jeremia  (2),  atque  ex  iteratis  promissionibus  in 
ipsa  captivitate  a  Daniele  et  Ezecbiele  prolatis  (3).  Et  baec  quidem 

portentosapariterdehocfluminenarrat,  abanno  i3°  regni  Josiae.  Nam  ab  anno 

quodqne  visum  a  Tito  fabulatur,  iter  i°  Cyri,  quo  soluta  est  caplivitas ,  re- 

faciente  a  Beryto  in  Syriae  urbes.  trogrediendo  ad  annum  excidii  templi 

(1)  Cfr.  Chronicufn  sacrum,  cap.  35,  et  urbis  ,  non  recensentur  nisi  anni  3o  ; 

Conclus.  3,  quae  ita  se  habet  :  P^eri-  ab  excidio  ufbis  ad   annum   iS"  Jo- 

similiua  videtur  abanno  1 1**  Sedecice ,  siae  habentur  anni   4^  ,   qui  una  cum 

quo  excisum  est  templum  et  urbs  Je-  illis  efliciunt  annos  70.  Sed  consulatur 

rosolymiiana ,  usque  ad  annum    i™  idem  auctor  loc.  cit.  Commeniarii  in 

monarchioB  Cyri,  non  fluxisse  jovel  Ket.  et  Nov,   Test.  tom.  i. 

60  Vel  52  annos....  sed  solum  3o  an-  (2)  Cfr.  Is.  xiv  ,  i  ;  xl,  i  ;  xlviii, 

nos;  quam  deinde  conclusionem  plu-  20;  Jerem.ii,  i5;  xvi ,  i5;  xxiv,  5; 

rimis  argumentis  confirmat.  In  hac  sert-  xxv,  12;  xxix  ,   10;  xxx;  xxxi,  9; 

tentia  exdrdium  70  anfaorum  servitfttis  xilll ,  3^  ;  xxlvi,  27. 

a  Jeremia  praeniinciataB   surai  deberet  (3)  Ezech.  xi ,  17;  Dan.  ix  ,  2  ,  25. 


PART.  I.  CAP.    II.    DE    EPOC.    ET    OFFIC.    PROM.    MESSI^.  47 

in  hypothesi ,  quod  nomine  sceptri  significetur  regalis  successio ; 
ceterum  inferius  ostendemus  longe  verisimiHus  per  sceptrum  non 
designari  nisi  supremam  potestatem  ac  totius  judaicse  gentis  col- 
lectionem ,  quo  sensu  nec  captivitatis  babylonicae  periodo  omnino 
cessasse  potestatem  istam  compertum  fiet. 

86.  Ad  3°^,  Neg.  Cum  enim  ,  juxta  dicta  ,  de  facto  agatur  ,  et 
vere  constet  Palaestinam  jam  ab  octodecim  ferme  secuUs  vacuam 
Judaeis  esse ,  quidquid  sit  de  praesenti  ejusdem  statu ,  atque  de 
spe  futurae  Judaeorum  regenerationis ,  de  proxima  vel  remota 
populorum  confoederatione ,  de  ejusdem  fructu  ahisque  ejusmodi, 
quae  sibi  adversarius  laeta  ac  ridenti  phantasia  cum  suis  omnibus 
fingit ;  illud  semper  verum  erit  ,  tum  ablatum  sceptrum  a  Juda 
esse ,  tum  proinde  adimpletum  Jacobi  vaticinium ,  et ,  quod  con- 
sequens  est ,  Messiam  jamdiu  advenisse.  Quo  vero  sensu  accipi 
debeant  objecta  Scripturarum  loca  ex  Levitico  et  Deuteronomio , 
idoneo  loco  dicemus. 

§    II. 
Expenditur  vaticinium  Danielis. 

87.  Daniel,  in  captivitate  positus,  affligebat  se  coram  Domino, 
peccatorum  popuU  sui  veniam  impetraturus  et  liberationem  ab 
eadem  captivitate  ,  Urbis  tempHque  restitutionem.  Adhuc  autem 
oranti  adstitit  Gabriel  angelus ,  qui  et  veniam  promittit  per  ad- 
venturum  Messiam  ,  et  Urbis  ac  templi  reaedificationem ,  popuH 
reditum  ad  terram  patrum  suorum,  ubi  pro  septuaginta  annorum 
exilio  septuplo  diutius  usurus  esset  adepta  Hbertate.  Porro  quo- 
niam  textus  hebraicus  in  nonnulHs  discrepat  a  vulgatae  nostrae 
lectione,  praecipuas  varietates  notabimus.  Sic  igitur  Danielem 
affatur  Angelus  cap  IX  : 

JUXTA  YULGmH.  TBXTDS  nEBRAICI   PKiECIPUf  DISCREPAIfTl^. 

24.  Septuaginta  hebdomades  decisae  ,  resectae  ,  vel  decretas 
abbreviatae  sunt  superpopulum     aut  statutae  sunt  (1) 

(1)  Alexandrini  habent :  So inr^^d-if-      tuvj  hreviatce  sunt ;  alii  apad  Origenem 


48  TRAGT.    DE    INCARNATIONE. 

tuum,  et  super  urbem  sanctam 
tuam ,  ut  consummetur  prce- 
varicatio^  etfinem  accipiatpec- 
catum ,  et  deleatur  iniquitas  , 
et  adducatur  justitia  sempi- 
terna  ,  et  impleatur  visio  et 
prophetia  j  et  ungatur  Sarictus 
Sanctorum  Sanctissimum  (1), 

25.  Scito  ergo  ct  animad- 
verte  :  ah  exiiu  sermonis  y  ut 
iterum  asdificetur  Jerusalem  , 
usque  ad  Christum  ducem^  heb- 
domades  septem ,  et  hebdoma- 
des  sexaginta  duce  erunt ;  et 
rursum  cedificabitur  platea  et 
muri  in  angustia  temporum, 

26.  Et    post    hebdomades 

sexaginta  duas  occidetur  Cliris-  extirpabitur ,  excidetur  Unctus 

tus  ,•  et  non  erit  ejus  populus  ,  (  seu  Christus  )  ^  et  non  ei  (2). 

qui  eum  negaturus  est.  Et  civi-  Urbem  et  sanctuarium  destruet 

tatem  et  sanctuarium  dissipabit  populus  principis  venturi ,   et 

populus  cum  duce  venturo  ;  et  finietur  in  inundatione,  et  usque 

finis  ejus  vastitas  et  post  finem  ad  finem  est  bellum ,  decretum 

belli  statuta  desolatio  ruinarum  (3). 

Hexaplis y eTtuni  :'EK^t9^t}o-ctffdecret(B  (l)Vel,  ot  aliis   placet,    Sanctitas 

8unt;  a\u,  ut  Hengstenberg ,  conten-  Sanctitatum  ^   U^^l/lp  ti/"?p 

dunl    signiGcationem   ^m,    proprie  (^)  JHIDJ  ,  e;cm  J^^  absqae  ad- 

esse  resecare ,  ex  chaldaico  et  rabbinico  ditamento,"  indicat  sine  nlla  exceptione 

•?Jjnn.  Vemm  in  idem  fere  ejosmodi  mortisviolentsgenus,  utZach.  xiii,8, 

significationes   recidunt,  et  utramque  «l^i  opponitur  rf  J/ 1^ ;    prias  per  gla- 

exprimit  vulgata  per  abbreviatce  sunt.  dium ,  posterius  per  famem  et  pestem 

Scopus  enim  Angeli  est ,  temporis  ter-  inferri  perniciem  denotat.  Cfr.  iii  Reg. 

minumexacle  limilare.  Cfr.  Hengsten-  ix  ,  6.  De  impiis  Ps.  xxxvi,9;  Prov. 

berg,    op.  cit.  tom.  ii,  part.  i  et  2 ,  n,   22. 

pag.4i3  et  seq,  Berolini  i832.  (3)  Cfr.  Hengstenb. , loc  cit.  4^3  et  in 


PART.  I.  CAP.    II.    BE    EPOC.    ET    OFFIC.    PROM.    MESSI^.  49 

27.  Confirmabit  autem  pac- 
tum  multis  hebdomada  una ,  et 
in  dimidio  hebdomadis  deficiet 

hostia  et  sacrificium ;  et  erit  et  super  extremitatem  (  cul- 
in  templo  abominatio  desolatio-  men  )  abominationum  vastator, 
nis;  et  usque  ad  consummatio-  et  quidem  usque  completum  et 
nem  et  finem  perseverabit  de-  resectum  stillabit ,  seu  fundetur 
solatio  (1).  super  vastatum  (2j. 

88.  Ilis  praemissis,  tria  liic  pariter  ostendere  debemus  ,  tum 
vaticinium  Danielis  ad  Messiam  pertinere ,  tum  epocham  ipsius 
adventus  determinatum  in  eo  esse ,  tum  denique  jamdiu  elapsam 
ejusmodi  epocham. 

89.  Primum  vero  evincimus  ex  ipsis  oraculi  verbis  et  adjunc- 
tis  ejus  omnibus ,  atque  ex  antiquiorum  Rabbinorum  ac  veteris 
synagogae  sensu.  Jam  vero  ad  DanieHs  verba  quod  attinet  ac  va- 
ticinii  ejus  adjuncta ,  ille  promittitur  venturus ,  qui  praevarica- 
tionem  consummet ,  finem  peccato  imponat ,  deleat  iniquitatem  , 
atque  adducat  justitiam  sempiternam.  Atqui  haec  munera  propria 

seqq.  Scd  verius  ad  litteram  est  :  De-  T^s^^V     CD>y;i^'     1>;|J     n>^*)t3 

cretum  vastatce ,  id  est  ,  res  vastatoe,         ^,J«/_    , .^'  ^        .    .^      ~        T 

sive  rMin^ ;  exbibel  prophela  hoc loco  -*  "^*^'    ^^ .t^.  '    ^  yy     u^u)^\ 

eamdem  syntaxia  ac  saperias  :  Hehdo-  plV^JI      V*''^^')      3111*1      ♦"iJlJiJI 

mades  septuaginta  decisum  est,  seu  ;    .             "^*.             -            -r::-: 

deciswsunt ;hmc  sensas  est :  Decretw  °^^^*  °7?^'!'  ^?!!!^^  •  D^nyrT 

''"^'Jf-  .,  i^  rKi  n>v^'j2  nn3>  a>j^*i 

(1)  Ibidem,  •■ :     -     •   x  ..t-         .-  . 

(2)  Tinnj  CD^yaii^   a^y^ti^    ^*^^  Qy  n>nu^>  u^ipni  n>ym 

nVd^  ^ti^ij^  ^7"^^*!  '^^i?'"^^  ™^^?  ri?  ^^]  ^^^'?  i^P^  ^^^ 
isidV')  rriHm  amh^  v^^bt}  n>-)s  i>2;ini :  ni»»ti>  nv^inj 
bnnVi  D>»^y  p-?y  N^an^i  py    yuts^n  >ym  nnK  yuti^*  d>5"iS 

:  -  :  •  X        •..•••  .  X  :        '    X         -        X  -        •  -:-       x  •.-     -        x  •  -  x 

:D>\:;*-?p;i;'-?pnt^'»SiK>3:iitiTn    nj^  ^yi  r-inj»')  nar  n>:3\t^> 

•     "^  T         ••• '      —        :    •  :         •  X :  '      T  -  ~ :  x  :  •  —  •;  •    :  — 

^a^  MVb*-!»  S3*"«;ni  y-ini    nv")n^in^3^-?yiatti^oD>y-ipW 

Tx  T  '.  ..    .    _ .         -  ••  :  X  T •.•:•,-:      Tx         - .      ..        .  •    I     , 

-ly  D'7iy'n>  Dmh)  a^v/n"?  :  aaW''?^  •^nn 

T.  iV.  ■  "        ^ '  4        " 


m 


TRACT.     I)E    INOARNATIONE. 


esse  venturi  Messiie  ,  sen  plenissime  haec  per  Messiani  praestanda 
esse ,  prophetae  omnes  iinanimiter  tradunt ,  Isaias  prsesertim  LXI, 
1;  Zacharias  III ,  8  ;  Malachias  III  et  IV ,  ita  ut  S.  Petrus^ 
Acl.  X ,  43 ,  de  Christo  dicere  non  dubitaverit  :  Hinc  omnes 
prophetcB  testimonium  perhibent  ^  remisstonem  'peccatoriim  acci- 
pere  per  nomen  ejus  onmes ,  qiii  credunt  in  eum.  Rursum  ille 
promittitur  venturus,  qui  vocatur  Sanctus  Sanctorum  ,^  vel  si 
raavis ,  Sanctum  Sanctorumy  Sanctitas  Sanctiiatum  sive  Sanctis- 
simum ,  et  in  quo  visio  sive  prophetia  implenda  praenunciatur. 
Porro ,  si  per  Sanctum  Sa?ictorum  inteUigitur  persona  ,  prout  non 
solum  latina  vulgata  versio  ,  sed  versio  proeterea  alexandrina,  sive 
LXX,  et  Theodotionis  indicant  (1),  hoc  sensu   nullum  dubium 


(1)  Lxx  vertont  :  Kec)  rov  xf^""** 
nytov  tcylay  ,  ex  coramuni  interpreta- 
tione :  Et  ungaturSanctus  Sanctorum; 
in  graeco  enim  est  in  accusativo ;  eadem 
ralione  vertit  Tiieodolion  ,  ut  patet  ex 
Origenis  Hexaplis ,  tom.  ii,  pag.  336  , 
edit.  Montf.  Hjnc  evidens  est,  hos  in- 
terpretes  Sanctum  Sanctorum  de  per- 
sona  inlellexisse.  Sed  non  soli  inlerpre- 
tes  christiani ,  et  antiqniores  Hebroei 
modo  recensiti ,  sed  ipsi  Hebraei  sequio- 
res  haec  verba  non  modo  personam  ali- 
quam  ,  sed  ipsissimum  Messiam  signi- 
ficare  fassi  sunt  ,  prout  fuse  ostendit 
Kaym.  Marlthi ,  part.  i ,  cap.  3 ,  §  i6  , 
adductis  tcslimoniis  ex  Berescit  rabH , 
Rab.  Mosce  Haddarschan ;  ex  lib.  San- 
hedrin  indislinct.  Ckelek,  R.  Alexandri, 
R.  Mosce  Nachmanidis  ,  Gerundensis, 
aliorumque.  Nos  brevitatis  gratia  unius 
Mosis  filii  Nachman  auctoritatem  pro- 
feremus,  qui,  liaec  verba  explanans,  ait : 
Sanctuarium  sanctuariorum  (vel  Sanc- 
tus  Sanctornm)  est  Mtssias  sanGtifica- 
tus ,  de  filiis  David,  Alia  praeterea  tes- 
limonia    icx    Jndaeorum    libris     refert 


Schoetlgenius ,  Horce  hebr,  tom.  n , 
pag.  263  et  seq.  Allamen  non  desunl, 
qui  contendant ,  non  posse  verba  I^IT) 

D^V/^lp  sumi  de  persona ,  nisi  sensn 

translato.  Ac  primo  quidemea  non  posse 
intelligi  de  persona  ,  ex  eo  sese  arbi- 
trantur  colligere ,  quod  voces  illae  nun- 
quam  de  personis  in  Scripturis  usur- 
pentur ,  etsi  4^  vicibus  occurrant  ; 
debere  autem  intelligi  sensu  figurato, 
duplici  ratione  ostendere  nituntur  : 
1°  quia  omnia  loca  ,  in  quibus  sermo 
est  de  unctione  raaleriaii  et  externa , 
evincunt  ejusmodi  unctionem  externam 
non  esse  nisi  symbolum  interioris  sanc- 
titalis,  ut  Exod.  xxx  ,  22  et  seq. ;  xl  , 
9  et  seq.  collat.  Zach,  iv ,  ubi  oleum 
est  symbolum  Spiritus  Dei ;  2»  qnia 
plura  loca  occorrunt ,  in  quibus  unctio 
mere  raetaphorice  sumitur ,  ut  Pg.  xli?  , 
8  ,  9 ;  Is.  lxi  ,  1  ;  m  Reg.  xix  ,  i5  et 
seq.  InN.  T.  dona  Spiritus  S.  vocantur 
Xfl<rf*ecTtc.  ,  1  Joan.  11 ,  20  ,  27.  Gfr. 
Act.  IV,  27;  X,  38;  11  Cor,  1,  21, 
UndeconcluduntjD^W^lp  U^lp  idem 


PART.  I.  CAP.  II.  BE  EPOC.  ET  OFFIC.  PROM.  MESSI^. 


51 


superesse  potest,  designari  Messiam ,  qui  solus  per  excellentiam 
Sanctus  dici  potest,  et  revera  dicitur ,  Ps.  XV,  10,  et  Is.  XII  ,  6. 
Quod  si ,  ut  aliis  magis  arridet ,  Sanctum  Sanctorum  in  neutro 
genere  sumitur  ,  ita  ut  non  personam  sed  rem  denotet ,  senten- 
tia  in  idem  recidit ;  hoc  enim  sensu  templum  mysticum  signifi- 
catur,  quod  spiritualiter  inungi  debebit ,  et  templo  materiali  oppo- 
nitur,  quodjuxtaprophetam  destruetur;  ac  propterea  significatur 
Messias ,  qui  juxta  prophetas  sedes  Dei  esse  debebat ,  ut  Zach. 
VI,  12;  Ps.  XIV,  1  ;  Ps.  XXI,  4 ,  imo  et  Emmanuel  ,  sive  No- 
biscum  Beus  j  Is.  VII,  14.  In  ipso  vero  completae  seu  sigillatae 
sunt  visio  et  prophetia  ,  utpote  qui  solus  prophetiarum  terminus 
et  finis  est,  Ille  demum  promittitur ,  qui  appellatur  Messias  et 
princeps  sive  duoc  (1)  ,  qui  praeterea  pactum  Deicum  hominibus 


valere  ac  Novum  templum  Dei,  Ec- 

clesiam  N.   T,  ac  propterea  ejas  caput 

et  institatorem ,  nempe  Messiam,  Qaa- 

propter  Messiae  unctio   nihil  significat 

aliad  quam  effusionem  donorum  Spi- 

ritus  S.  ipsi  collatam  ,  ut  suo  munere 

fungeretur ,  prout  legitur  Is.  xi ,  i ,  el 

in  baptismo ,  saltem  quoad  externam 

raissionem ,  locum  habnit.  Cfr.  Heng- 

stenberg,  loc.  cit.  pag.  444  «*  seqq. ; 

cfr.  etiam  Scholl  in  Comment.  de  lxx 

hebd.Daniel,  Francof.ad  Moenum|  1 83 1 . 

(1)  Perperam  Bertholdt  ia  Daniele 

cum  reliquis  non-messianis  inleppreti- 

bus  conatur  evincere  per  1>  jj  H^U^  O, 

quod  est  Messias  Princeps ,  principem 

extraneum  designari,  Etenim   i"  bona 

(v.  24)    praedicta  ubique  in  prophetis 

dc  tempore  Messiano  dicuntur ;  si  igi- 

tur  ibi  sermo  est  de  rege  ,    qui  cir- 

ca  exitara   lxix   faebdomadae  venturus 

crat ,  patet  eum  paulo  ante  effusionem 

bonorum  illorum  venire  debuisse ,  nec 

proinde  his  v^rbis    quidquam  signifi- 

cari  praeter  illorum   bonorum    aucto- 


rem.  2°  Nexus  cansalis  inter  personam 
et  distributionem  bonorum  indicalur 
per  vocabulum  H^U^J^ ,  relate  ad 
nW»^  et  D^V/ip  ^ip.  Porro  per 
Sanctissimum  significari  Messiam  ip- 
sum  phiribas  ostendimus.  3°Qaemad- 
dum  *7^;|j  non  excludit  relationem  ad 
Messiam ,  cum  de  illo  pariter  dicatur 
Is.  Lv  ,  4 ,  sicut  n\£^  ,  Is.  IX,  6}  ^U^IjS , 
Mich.  V,  i;  K>U^:X,  Ezech.  xxxiv, 
24,  ita  nec  n>U^»,  quod  se  habet 
a<J  *1^>IJ  sicut  speciale  ad  generale  ,  et 
aperte  Messiam  respicit.  luservitnamque 
ad  hoc,  ut  per  l>;j  j  designelur  princeps 
theocraticus ;  cfr.  i  Reg.  x ,  i .  Nun- 
quam  paganus  rex  itavocatus,  qua  talis. 
De  Cyro  solum ,  Is.  xlv  ,  i  ,  n^W)0 
legitur,  tum  ob  specialissimas  relationes 
ejus  ad  theocratiara  ,  tum  ob  dona  a 
Deo  ipsi  collata  ad  Judaeorum  salutem  , 
tum  ob  inilia  cognitionis  veri  Dei ,  ex 
suo  decreto  (cfr.  11  Paralip,  cap.  ult.; 
Esdr.  1,2),  tnm  ob  Ijpicam  relatio- 
nem  ad  Christum  Messiam.  Irao  ut  rex 
theocralicus  considerari  polest ,  et  pro 

4. 


52 


tragt.  de  ingarnatiojne. 


confirmare  debeat.  Jam  vero ,  etsi  in  Scripturis  interdum  aliis 
etiara  Christi  ac  Ducis  nomen  tribuatur,  attamen  nemo  est  prae- 
ter  Messiam  ,  qui  per  excellentiam  Christus  et  Dtisc  nuncupetur , 
solus  Messias  est,  qui  saepissime  ab  Isaia  dicitur  datus  in  foedus 
populi ,  praesertim  vero  XLII ,  6  et  XLIX ,  8  ;  quem  propterea 
Malacliias ,  III  ,  1 ,  Angelum  testamenti  seu  foederis  appellavit. 
Tam  igitur  Danielis  verba  quam  adjuncta  omnia  ipsius  oraculi 
talia  sunt ,  ut  sive  seorsim  spectata  ,  sive  simul  sumpta  ,  nonnisi 
ad  Messiam  referri  possint. 

90.  Id  ipsum  mirifice  constat  ex  veteris  synagogae,  et  anti- 
quiorum  Rabbinorum  sensu  et  sententia.  De  synagogoe  sententia 
preeter  Rabbi  Manassem  ,  qui  fassus  est  contribules  suos  Danielis 
oraculum  ad  Messiam  referre  ,  et  affirmavit  praeterea  ejusdem 
sententise  fuisse  Judoeos  omnes  ,  qui  sub  Tito  et  Vespasiano  arma 
in  Romanos  sumpserunt ,  lestis  est  ipse  Josephus ,  qui  liuc  refert 
Danielis  vaticinium ,  ex  recepta  sua  aetate  sententia  (1).  Hinc  non 


talisumitur  Is.  xlv,  i.  4°Excontextu, 
in  quo  opponitur  l^jlj  V\^^Ki  rS 
N3n  1>;|J  :  "?^;i^  utnque  commune , 
ast  n^WW  theocraticus ,  KHr?  extra- 
neus.  Atqui  a  tempore  Danielis  nemo 
rex  theocraticusjuita  Ezech.  xxi,  32  ; 
ergo  unus  Messias  designatur.  5°  Tan- 
dem  terminus  ad  quem  hujus  yaticinii 
estne  Christi  nativitas  ,  an  ejus  publica 
manifestatio?  Hoc  posterius  communius. 
Cfr»Pelav.  Doctr.  ^emp.lib.xii,cap.  33, 
pag.  264,  tom.  II.  Jam  vero  hebdo- 
mades  lxix  ,  ut  inferius  ostendemus  , 
desinunt  in  Christum.  Post  lxx  hebdo- 
madas  opus  salulis  debet  esse  comple- 
tum ;  usque  ad  Messiam  hebdomadx 
Lxix  ,  qui  media  lxx  hebdomada  extir- 
pabitur.  Ergo  remanent  anni  tres  cum 
dimidio.  Hinc  illud  n^^fi^Wiy  tan- 
tumdem  \alet  ac  :  Usque  ad  publicam 
manifestationem  MessioB.  Sane  vel  ipse 
Berlholdt,  pag.   563,  haec  verba   ad 


Christum  proxime  rcferri  fatelur,  scri- 
bens  :  Si  non  necessarium  absolute , 
attamen  valde  natnrale  est ,  ad  hcec 
verba  1>;| J  H^  ^JO  cogitare  de  Messia 
Jesu  et  de  ipsius  morte  in  cruce.  Cfr. 
Hengstenberg.  loc.  cit.  pag.  460  etseqq. 
(1)  ^rcAeo/.lib.x,  cap.i  i ,  §  7, p. 544» 
scribit  :  Aetvi^Xoff  KUt  Trept  riis  rav  'P«- 
/Lcuim  ^yifioviu^  uvlyfof^i ,  Kctt  ort  «V 
cturSv  iftjfiaiB-tja-erctt.  Id  esl ,  Daniel  et 
de  Romanorum  imperio  scripsit,  et 
magnam  ab  illis  vastitatem  illatum 
iri,  nempe  rebus  nostris.  Sed  clarius, 
De  bellojud,,  lib.  iv ,  cap.  6 ,  §  2, 
p.  292  ,  ubi  de  Zelolis  ait :  T>?v  Kurcc  r*is 
Tirctrfi^os  ^foCptjretctf  riXovf  *il,laruy'  >]v 
yu^  ^  rts  TFuXutcs  xiyos  uv^fiSii ,  tvB-u 
rort  r*}9  xoXtv  dXMa-earB-ut  ,  KUt  Kurw 
(pXeyyjTfo-B-ut  rcc  uytu  vofcat  voXefiov , 
a-ruTts  iuv  Kurua-Knjipti ,  KUt  ^elpes  oiKeius 
•jtroofttctvaTt  ro  rev  &eou  rt/utvos'  ots  ovk 
uxtTr^ruvrts  o't  ^tjXurut  ^tUKovtvs  iuv- 


PART.  I.  GAP.    11.    I)E    EPOC.    ET    OFFIC.    PROM.  MESSI-(E.  53 

alia  de  causa  juxta  Rabbinos  prohibitus  fuit  Jonathan  ben  Uziel 
vulgare  suam  paraphrasim  in  Cheduvim ,  sive  Hagiographos ,  in- 
ter  quos  recensetur  Daniel ,  quam  propter  perspicuam  determi- 
nationem  epochae  Messise,  prout  animadvertit  Rasci  (1).  Rursum 
Messias  juxta  eosdem  ,  in  Berescit  rahba^in  cap.  XIV  Genes. 
pag.  264  ,  debet  adducere  justitiam  seculorum  ,  quinimo  ipse- 
met  Messias  est  justitia  sempiterna  et  Sanctus  Sanctorum ,  ut 
fatetur  Nachmanides  ,  Moses  Geronensis  ac  Moses  Haddar- 
schan  (2) ,  imo  R.  Mordachai  in  suo  Scemen  Amischa  Aftara  I, 
fol.  12 ,  fatetur  Messiam  illum  esse ,  ad  cujus  adventum  perdu- 
cunt  LXX  Daniehs  hebdomadse  (3).  Sive  igitur  veteris  synagogae 
sensum  ,  sive  praecipuorum  antiquorum  Rabbinorum  confessio- 
nem  spectemus  ,  constat  Daniehs  prophetiam  ad  Messiam 
spectare. 

9 1 .  Quod  autem  secundo  loco  posuimus  ,  in  eo  scilicet  vatici- 
nio  determinatam  esse  Messiae  epocham ,  evincitur  1«  ex  relatione 
harum  LXX  hebdomadarum  cum  LXX  annis ,  quibus  Jeremias 
captivitatem  babylonicam  praenunciavit ,  ut  constat  ex  ipso  con- 
textu ,  Dan.  IX  ,  2.  Jam  vero  nemo  dicet ,  Jeremiam  posuisse 
annos  LXX  pro  tempore  indeterminato  ;  eadem  igitur  ratione 
patet,  Danielem  non  potuisse  LXX  annorum  hebdomadas  ponere 

ravi  fTri^oa-ui.  Effecerunt ^  ut prophe-  ii,  fol.  79,  4  •  ^»  «^^*^  c?/a?«V  :  Sep- 

tia,  quce  adversus patriam  fuerat  con-  tuaginta  hebdomades  post  devastatio- 

cepta ,  exitum  ( suum )  sortiretur.  Ve-  nem  templi  primi  intercedunt  usque 

tus  enim  virorum  sermo  quidam  erat ,  ad  devaslationem  templi  secundi.  Meg- 

tum  urbem  captum  iri ,  et  (loca )  sancta  hillah ,  fol.  3  ,  i  :  Quare  prohibitum 

conflagratura  jure  belli  ,   uhi  seditio  fuit  Jonathm  filio  Uziel  edere  Targum 

invaserit ,  et  indigenarum  manus  pol-  in  HagiographaP  Resp.  :  Quia  in  eo 

luerint  sacratum  Deo  locum,  Quibus  continetur  terminus  adventus  Messice, 

licet  fidem  non  detraherent  Zelotce  ,  Rasci  ibid.  :  Terminus  Messice  hahe* 

ipsi  tamen  se  earum  rerum  ministros  fur  in  libro  Danielis,  Reliqaa  testi- 

prcebuerunt.  Ad  quem  locum  Hudso-  monia  cfr.  apud  Schoettgenium  ,  op.  et 

nus ,  consentiente   Relando  ,  fatetur  ,  loc.  cit.  pag.  264  et  seq. 

TTtcXetiov  illum  Xoyov  uv^fuy  esse  tradi-  (2)  Ibidem. 

lionalem  quamdam  expositionem  vati-  (3)  Apud  Derossi ,  op.  cit.  pag.  98, 

cinii  Danielis  ix,  26.  ubi  cfr.  texlas  R.  Manasses,   ex  lib. 

(1)  SederholammJalckutSimeonif  De  termino  vitce  ,  pag.  17 5. 


^'^: 


64  TRAGT.    DE    IWGARNATIONE. 

pro  tempore  indeterminato.  2«  Ex  characteribus  intrinsecis  ip- 
sius  proplietiae ,  quae  prag  se  fert  clironologicam  determinatio- 
nem.  Quorsum  enim  tempus ,  quod  LXX  hebdomadarum  periodo 
concluditur ,  in  septem  hebdomadas  ,  sexaginta  duas  et  unam 
dividitur ,  eamque  rursum  bifidam ,  nisi  de  tempore  determinato 
vates  ageret?  3^  Ex  eo  quod  duo  termini  aperte  significentur , 
termtnus  nempe  a  quo  illarum  decursus  incipere  debet ,  exitus 
sermonisy  seu  verhi  sive  decreti  reosdificationis  urbis ,  et  terminus 
ad  quem ,  seu  quo  eaedem  hebdomadae  desinunt ,  scilicet  ante 
urbis  ac  tempH  excidium.4o  Ex  analogia  cum  ceteris  ejusdem  pro- 
phetae  vaticiniis ;  etenim  cetera  tempora  pro  futuris  eventibus  a 
Daniele  determinantur  ,  ut  cap.  IV  et  XII.  5»  Demum  ex  vete- 
rum  Judaeorum  consensu* ,  ut  ex  modo  dictis  patet.  Ergo. 

92.  Restat  igitur,  ut  ostendamus,  vaticinium  istud  jamdiu  esse 
completum  ,  quod  ex  praejactis  fundamentis  focile  adstruitur.  Ex 
Danielis  prophetia  ab  exitu  sermonis  reaedificationis  urbis  usque 
ad  ejus  destructionem  hebdbmades  LXX  annorum  effluere  de- 
bebant ,  id  est ,  anni  490  ;  atque  intra  idem  spatium  tum  adven- 
turus  erat  Messias ,  tum  inungi  ac  morti  tradi  debebat ,  abolenda 
item  erant  V.  L.  sacrificia  ,  complenda  visio ,  delenda  iniquitas , 
et  justitia  sempiterna  adducenda.  Atqui  ab  octodecim  seculis  tam 
urbs  quam  templum  eversa  sunt ,  et  abolita  sacrificia  judaica  , 
seu  transactus  est  terminus^  ad  quem  protendebatur  epocha  a 
Daniele  determinata ;  ergo  et  ea  completa  sunt ,  quae  intra  illud 
temporis  spatium  eventura  erant;  nempe  tum  venit ,  tum  inunc- 
tus  est  Messias  ,  morti  traditus  est,  completa  est  visio  et  pro- 
phetia^  deleta  est  iniquitas  et  adducta  justitia  sempiterna;  seu, 
quod  idem  est,  ex  DanieHs  vaticinio  constat,  jamdiu  elapsam  esse 
epocham  futuri  Messiae  ,  ideoque  Messiam  jamdiu  advenisse. 

DIFFICULTATES. 

93.  Obj.  prima.  Falsum ,  aut  saltem  incertum  est ,  num  in  hoc 
DanieHs  vaticinio  sermo  sit  de  Messia.  Etenim  1°  incertum  est, 
utrum  Daniel  de  uno  eodemque  Christo ,  an  de  duplici  loqua- 
tur  (1) ;  2p  incertum  ,  utrum  loquatur  de  Cyro  an  de  Antiocho 

(1)  Ita  censent  interpretes  non-mes-      siani ,    qai  huc  refcrunlar.    Winer  in 


PART.  1.  GAP.  II.  DE  ErOG  ET  OFFIG.  TROM.  MESSI^E.      55 

» 

Epiphane ,  ut  coiitendit  Marshamus  ,  vel  de  Alexandro  M. ,  ut 
cum  Bertholdt  vult  Rosenmiiller ,  aut  de  Seleuco  IV,  Philopatore 
fratre  et  immediato  antecessore  Antiochi  Epiphanis ,  qui  veneno 
sublatus  est ,  aut  etiam  de  Seleuco  II.  3<^  Marshami  porro  expo- 
sitionem,  in  quam  quoad  rei  substantiam  ceterorum  recentiorum 
expositiones  conveniunt ,  plura  sunt ,  quae  probabilem  efficiant , 
imo  veriorem.  Scopus  prophetae ,  qui  solum  anxius  erat  de  fu- 
tura  populi  sui  nec  non  Urbis  et  templi  conditione  ac  sorte ; 
calculus  chronologicus ,  qui  nos  ad  ea  tempora  perducit ;  inau- 
garatio  Sancti  Sanctoruui  seu  templi ,  quae  sub  Juda  Machabaeo 
contigit ;  temph  desolatio ,  quse  perduravit  usque  ad  finem  belli; 
confirmatio  pacti  cum  multis  hebdomada  una ,  quae  facta  est  tum 
per  constantiam  fidelium  Judaeorum  ,  tum  per  adhaesionem  ad 
Judam  Machabaeum  ;  defectio  hostiae  sive  victimae  et  farti  in 
medio  postremae  hebdomadis ,  quae  per  id  temporis  ad  amussim 
locum  habuit  ;  demum  deletio  peccati  et  iniquitatis  ,  seu  cessatio 
poenae  peccatis  Judaeorum  debitae ,  quae  quidem  poena  passim  in 
Scripturis  peccatum  dicitur  (1)  ;  nec  non  adductio  justitise  sem- 
piternae  ,  nempe  legalis  ,  quatenus  Judaei  nunquam  posthac 
idololatriae  crimine  se  commacularunt ,  vel  adductio  felicitatis  , 
qua  fruituri  deinceps  erant  Judaei ,  excusso  servitutis  jugo.  4° 
Cum  igitur  tum  chronologia  tum  adjuncta  omnia  in  tempora 
Machabasorura  mirifice  conspirent,  mirum  esse  non  debet,  si  vel 
ipsi  catholici  interpretes  Hardouinus  et  Calmet  in  eamdem  ex- 
positionem,  ad  rei  summam  quod  attinet ,  ultro  concesserint  (2). 
5o  Qnin  potius  non  immerito  Bertholdt  ac  RosenmuIIer  aliique 
cumipsis  ex  hac  conspiratione  intulerunt,  Pseudo-Danielem  quem- 
piam  ,  cum  vidisset  elapsum  jam  tempus  a  Jeremia  praefixum  , 
et  prophetiam  de  promisso  feliciori  rerum  statu  non  adimpletam 

Parvo  Dict.  ex  tripode  pronunciat  :      lam.  Is  porro  existimat  per  illa  verba  : 

n>WW  de  Messia    nusquam   legitur     Finem  accipiet  peccatutn ,  efc.  alludi 

y^    m  ad  Jerem,  l,  i8  et  seq.  ubi  sermo  est 

m  r,  T,  ,        ,    ,  .  . 

/t\  nc     r^  1         .     1.       T^  "®  solutione  caplivilatis. 
{1}  Ltr.  Lalmet  m  diss.  IJe  septua-  /av  rr     i     •  ^        i     •    rr   r^ 

._..,.  ^  (2)  Hardoumus ,  Crono/ofl?a /^.  T^. 

gtntaseptimamsDamehs.nuampTX-  „.'  ^,  i.        . 

.  .,  .    .    /  ,  lans.   170Q:  Liaimet,  diss.  cit. 

misit  suo  commentario  m  linnc  prophe- 


56  TRAGT.    BE    INCARNATIOWE. 

esse ,  sibi  proposuisse  veteris  prophetae  honori  ita  consulere  ,'[[ut 
septuaginta  illos  annos  non  simpliciter  tales  ,  sed  totidem  an- 
norum  hebdomadas  intelHgendas  esse  doceret ,  et  omnia  vaticinii 
hujus  dicta  eventis  praeteritis  accommodaret  (1)  ,  ut  poetae  facere 
solent.  Ergo. 

94.  Resp.  Neg.  antec.  Ad  1"^  probat.  Neg,  Etsi  enim  Christus 
seu  Messias  hic  apposite  non  determinetur ,  ex  contextu  tamen  et 
ex  oppositione  ad  extraneum  regem ,  de  quonam  sermo  sit ,  facile 
patet.  Etenim  ad  finem  LXII  hebdomadis  venturus  (  nempe ,  ut 
declaravimus  ,  quoad  publicam  sui  manifestationem  )  dicitur 
Messias  dux  ,  seu  princeps  (  I^JJl  T\>^')2  ).  Quis  ergo  alius 
Messias  nisi  jam  commemoratus  excidetur  post  septem  et  sexa- 
ginta  duas  hcbdomadas?  Insuper  mors  Messiae  ponitur  in  nexu 
causali  cum  excidio  urbis  et  templi  ,  prout  ejus  adventus  (v.  25) 
nectitur  cum  coUatione  bonorum  (  v.  24).  Quis  porro  non  vi- 
deat  benedictionem  et  maledictionem  ,  quum  in  idem  spatium 
temporis  incidant ,  ab  eodem  auctore  repetendam  esse  ?  Eo  ma- 
gis  quod  mors  violenta  Messioe ,  tum  Ps.  XXI ,  17,  tum  Is.  LIII ,  5, 
et  Zach.  XII ,  10,  etc.  praenuncietur.  Falsum  igitur  est,  incertum 
esse ,  utrum  de  uno  an  de  duplici  Christo  in  Danielis  prophetia 
sit  sermo  (2). 

95.  Ad  2*»,  Neg,  Si  enim ,  ut  ex  modo  dictis  liquet ,  Angelus 
in  hoc  vaticinio ,  loquitur  de  uno  eodemqueMessia  qui  perhibetur 
venturus  et  occidendus,  cum  nemo  ex  his  morte  violenta  occubue- 
rit ,  et  quidem  illata  a  populo  suo ,  hoc  ipso  constat ,  nec  de  Cyro, 
nec  de  Antiocho  Epiphane  ,  aut  Alexandro  M.  vaticinium  intelligi 
posse.  Muito  minus  in  quemiibet  istorum  quadrant  reliqua  vati- 
cinii  adjuncta  superius  commemorata ,  aut  chronologia ,  ut  ex 
dicendis  patebit.  Id  ipsum  dicatur  de  Seleuco  II  ac  Seleuco  IV, 
quae  omnia  ex  arbitrio ,  seu  gratuito ,  et  absque  fundamento ,  non 
dicam  solido  ,  sed  vel  levissimo  constituuntur. 

96.  Ad  3"*,  Neg.  Etenim  1°  ipsi  non  favet  scopus  prophetae; 
quia ,  etsi  Daniel  ad  orandum  se  contulerit  ex  lectione  prophetia- 

(1)  IlaRosenmulIermDame/-cap.9,  (2)  Cfr.  Hengstenberg ,  op.  cit,  pag. 

pag.  322  ,  Lips.  i832.  47^  ct  seq. 


PRAT.  I.  CAP.  II.  DE  EPOC.  ET  OFFIC.  PROM.  MESSI^.      57 

rum  Jeremiae ,  nuspiam  tamen  legitur ,  illum  orasse  ad  restitutio- 
nem  obtinendameo  praecise  anno^  quem  Jeremias  praesignaverat. 
Oratio  ejus  versatur  circa  populi,  urbis  et  templi  restitutionem, 
nuUa  temporis  alicubi  facta  mentioue.  Igitur  falsum  est,  quaestio- 
nem  versari  solummodo  circa  exteriorem  restitutionem ,  ac  respon- 
sionem  esse  solummodo  de  Messia.  Oratio  praecipue  versatur  circa 
reraissionem  peccatorum  obtinendam  (v.  19  et  seqq).  Quum  vero 
hsec  plenissime  juxta  omnes  prophetas  per  Messiam  praestanda 
esset ,  in  illa  igitur  prece  jam  includebatur  oratio  pro  adventu 
Messiae  ejusque  regni.  Responsio  autem  insuper  agit  de  populo , 
Urbe  ac  templo ,  quae  connexa  erant  cum  ipso  Messia  ejusque  fa- 
tis ,  de  quibus  Angelus  postea  disserit.  Responsum  igitur  divi- 
num  optime  congruit  sensui  et  orationi  Danielis  (1). 

97.  2°  Non  calculus  chronologicus  eidem  favet.  Nam,  si  termi- 
nus  ,  a  quo  fluere  incipiunt  LXX  Danielis  hebdomades ,  sumi 
debet  a  decreto  reaedificationis  urbis  ,  ut  patet  ex  Angeli  verbis  , 
hic  incidit  in  annum  XX°»  regni  Artaxerxis  Longimani  (  Nehem. 
II  ^  1  et  seqq).  Porro  ab  anno  XX^  Artaxerxis ,  numerando  an- 
nos  483  ,  incidimus  in  annum  782  Urbis  conditae  ,  sive  XV» 
Tiberii  Caesaris,  id  est  ad  publicam  Christi  apparitionem  (Luc.  III, 
1  et  seqq. )  ,  ideoque  longe  excedimus  regnum  Antiochi  Epiphanis 


(1)  Jahn,  y^ppendixhermeneuticcBf  qoae  arbitrariam  hanc  Jahnii  lectionem 

fasc.  I ,  pag.  125  etseq.  Viennae  i8i3,  evertunt  :  i°  orones  codices  ,  nullo  ex- 

contendit  post  Dallie,  minime  legendum  cepto  ,  legunt   Q^y]!^  hebdomades  ^ 

esseU^VyZ^  U^V  21^  septuagintaheb-  .  *T 

•  .:  •         •  •..  T  imo  Kennicotius  tredecim  recenset,  qui 

domades,  sed  U^)^2ll^  Cj^y]2ti^  sep-  plenehabent  U^}!)y\^  ,  Derossi  quin- 

tuaginta  septuaginta  anni,  etc.  ac  si  que  alios  addidit,  qai  integram  lectio- 

Angelus  vehementiori  asseveratione  co-  nem  retinent ;  cfr.  De  Rossi ,  f^arice 

haerenter  ad  fervidas  Danielis  preces  ei  lectiones  V.   T»   vol.   iv,  pag.   i^^, 

dixerit   :    Septuaginta,   ita  prorsus  ,  Parmae  lySSji"  veleresomnesversiones 

septuaginta  anni  decurrunt,  seu  de-  in    eadem    leclione    consentiunt ;  cfr. 

properant,  id  est ,  vergunt  ad  finem  ,  Bibl.   Walloniana  ,    in   hunc  locum  ; 

elc.  ellipsin  awni  D^JU^  ex  versu  se-  3°  antiquiores  Hebraei  aeque  ac  recentio- 

,  -     ,     _,  ,  res  eamdera  lectionem  tenent. 

cuudo  supplendo.  Verum  plura  sunt , 


58 


TRACT.    DE    INGARNATIONE. 


et  alterius  cujuscumque  ex  iis  principibus  ,  qui  ab  adversariis 
assignantur ,  (1)  velut  terminus  in  quem  desinit  vaticinium. 

98.  Nec  favet  3«  inauguratio  Templi  ;  a)  quia  non  agitur  in 
vaticinio,  ut  sumunt  adversarii,  de  tnauguratwnej  sed  de  unctione; 
porrocertum  est  exconstantiJudaeorumtraditione,  nunquaratem- 
plum  secundum  inunctum  fuisse,  prout  legitur  de  tabernaculo 
Exod .  XXX ,  22  et  seq. ,  neque  sub  Zorobabel,  neque  sub  Juda  Ma- 
cbabaeo  (2) ;  b)  quia  ,  ut  animadvertimus  ,  bic  non  agitur  de  tem- 
plo  materiali ,  sed  de  persona  ,  ut  evincunt  veteres  versiones  et 
Rabbinorum  antiquiorum  expositio  et  contextus ;  c)  quia  in  ad- 
versariorum  bypothesi  ex  vaticinio  baec  unctio  contigisset  post 
annum  490;  et  v.  27  boc  tempore  praedicitar  destruendum ,  non 


(1)  Cfr.  Petavias ,  De  doctrina  temp, 
lib,  XII ,  cap.  32 ,  vol.  ir ,  pag.  262 
ct  seq.  edit.  Antverp.   i^oS. 

(2)  Qui  ea ,  qua  enumerantur  v.  24 , 
referunt  ad  tempus ,  quod  immediate 
subsecutum  esl  captivitatis  babjlonicae 
solutionem  ,  ut  Michaelis  et  Jabn  ,  Laec 
verba  transferunt  ad  inauguralionera 
templi  reaedificati  a  Zorobabel  et  Josua ; 
qui  vero  referant  ad  tempus  post  op- 
pressionem  per  Antiochum  Epiphanem , 
haec  dicta  transferunt  ad  novam  inau- 
gurationem  templi  a  Sjris  profana- 
ti.  Utrique  debent  sumere  toXTZ^D/ 

sensu  iraproprio  inaugurari ,  cum  in 
neutro  casu  teraplura  inunctura  fuerit , 
et  ex  concordi  Judaeorura  tradilione 
secundo  templo  defuerit  sacrum  oleum. 
Sed  obstat  ejusmodi  expositionibus  , 
1°  quod  D^^lp  Wlp  nunquam  de 
templo  materiali  dicatur  (hoc  enim 
semper  cum  articulo  D^U^"ipn  U^"Tp 
effertur  ,11  Paralip.  ni ,  8  ;  Exod.  xxvi, 
33;  iiiReg.  VI,  16),  sed  de  aliis  rebus 
sacratissimis ,    uti    altari ,    sacriQciis  y 


supellectili ,  etc.  Vid.  Concordant, 
Buxtorfii ,  et  cfr.  Ez.  xii ,  4  ?  cura 
XLiii,  12  ;  xLiv,  i3  (i  Paral.  XXIII,  i3  , 
debet  explicari  cura  Clerico  ;  Quidquid 
sacrosanctum  erat),  2°  Externa  inau- 
guratio  templi  materialis  non  quadrat 
contextui ,  in  quo  promittuntur  dona 
Dei  spirilaalia  ,  quae  referuntur  ad  ex- 
tirpationem  peccatorum  et  messianam 
characterem  habent ;  hinc  debet  in  pro- 
pheta ,  finem  religiossc  oppressionis  et 
initium  regni  Messiani  connectenle ,  ali- 
quid  sublimius  perspicere.  3^  Si  de  nova 
inauguralione  sermo  esset,  non  intelli- 
gitur,  quae  sit  causa,  cur  verba  ,  quae  noa 
tolum  templum,  sed  solum  Sancta  Sanc- 
torum  exprimant,  propheta  usurpaverit. 
Hoc  persensit  Bertholdt,  pag  65 1 ,  atque, 
ut  ab  ea  diflicultate  sese  expediret ,  in 
exemplum  adduxit  quod  legitur  11  Mach. 
V,  i5,  sed  perperara  ;  quia,  etsi  M/lp 
D^U<^*ip  per  se  sit  relativum  ,  de  lera- 
plo  tamen  usurpatum ,  solam  iudicat 
Sancta  Sanclorum.  Cfr.  Hengstenberg, 
Christol.  loc.  cit.  pag.  4^9  et  seqq. 


PART.  I.  CAP.    II.    DE    EPOG.    ET    OFFIG.    PROM.  MESSIiE.  59 

autem  inaugurandum  essetemplum ;  d)  quia  non  congruit  clirono- 
logia ,  ut  ex  dictis  patet. 

99.  Non  suffragatur  4«  templi  desolatio ,  qualem  adversarii 
autumant ;  etenim  a)  sub  Syris  nulla  contigit  templi  urbisque 
vastatio,  sed  templi  profanatio  tantum  facta  est ;  Daniel  auteni 
loquitur  de  vastatio7ie  proprie  dicta  (  inundatio  ^13W3  ,  in 
inundatione .  imagine  deducta  ab  expeditione  bellica  terram 
inundante  ) ;  b)  loquitur  praeterea  de  vastatione  ,  quse  sub  finem 
V.  25  praedicitur ,  fore  ut  sit  decreta  et  irrevocabilis  ;  hinc ,  sicut 
per  Dei  decretum  irrevocabile  urbs  ac  templum  ruinis  sepulta 
fore  praedicuntur  v.  26 ,  sic  v.  27  praenunciatur  per  decretum 
aeque  irrevocabile  perpetuis  ruinis  utraque  fore  sepelienda ;  6)  quia 
ex  dictis  falso  ac  gratis  assumunt  adversarii ,  templi  desolationem 
usque  ad  finem  belli  tantum ,  seu  septuagesimaj  hebdomadis  fore 
duraturam ,  cum  agatur  de  vastatione  perpetua  (1). 

100.  Neque  cohseret,  5°  quod  subditur  de  pacto  cum  Deo  inito, 
vel  per  constantiam  fidelium  Judaeorum  ,  vel  per  adhaesionem 
Judoe  Machaboeo;  ex  articulo  enim  praefixo  voci  multis  ^  indi- 
catur  illos  multos ,  de  quibus  agitur ,  determinatos  esse  ex  ge- 
nere  aliquo ,  scilicet  iUi  sunt ,  qui  erant  objectum  divinarum  pro- 
missionum ,  fideles  nempe  ex  Judaeis ,  ut  patet  ex  occasione  hujus 
visionis  (2) ;  agitur  propterea  de  foedere  ineundo  per  Messiam  ibi 
promissum ,  cum  populo  fideli  (3). 

101.  Sed  non  magis  proficiunt  adversarii ,  ex  eo  quod  6°  ad- 
dunt ,  de  hostiae  seu  victimae  ac  sacrificiorum  defectione ;  siqui- 
dem  tempore  Antiochi  non  contigit  hsec  defectio  nisi  partialis ;  in 

(1)  In  illo  stillahit  seo  fundetur  ^  impossibile    est    eara    aptari    lempori 

pluet^y.ij,  habetur  pro  typo  fanda-  Macliabaeorum.    Cfr.  lahn  ,   ^ppend. 

mentalidestructioSodomaeelGomorrhac.  fasc.  i,pag.  164  ;  Hengstenberg,  pag. 

"IDJ  usurpatur   de    pluvia    naturali  ,  i53  et  seqq. 

II  Reg.  XXI ,  10  ;  Exod.  ix  ,  33  ;  de  su-  (2)  Cfr.  Compeg.  Vitringa,  Oi6«erco- 

pernaturali ,   Gen.  xix ,  2^  ;  hinc  ad  iionum  sacrarum  lib,  m,  Franequerae 

impios  transfertur  imago  haec,  Ps.  xi ,  1691  ,  tom.  11 ,  pag.  267  et  seq. 
6;  Ezech.xxxviii,  22;  11  Paral.  xxxiv,  (3)  Nempe  cum  illis  ,   qui  sont  ob- 

21  ;  Jerem.  vii ,  20 ,  etc.  Haec  expressio  jectum  divinarum  promissionum. 
scmper  totalem  rninam  indicat;  hinc 


fiO 


TRACT.    DE    INGARNATlOrrE. 


vaticinio  autem  agitur  de  defectione  totali  ac  perpetua  ,  quae  con- 
nectitur  cum  templi  ac  urbis  vastatione  (1),  et  connectitur  prae- 
terea  cum  morte  Messise ,  cujus  quidem  mortis  consectarium  po- 
nitur  sacrificiorum  defectio. 

Demum  causam  adversariorum  non  sustentat  quod  postremo 
loco  ponitur  de  peccatorumpoena,  justitia  legali ,  aut  felicitate  seu 
libertate  obtinenda ;  agitur  enim  de  peccatis  ipsis  ac  de  justitia 
proprie  dicta  tanquam  munere  seu  dono  afferendo  ab  ipso  Messia. 
qui  est  totius  vaticinii  primarium  objectum  ,  a  quo  peccata  vere 
erant  delenda^  et  inducenda  justitia ,  qu3e  sequitur  peccatorum 
remissionem ,  juxta  illudls.  LIII ,  10, 11,  Peccata  DlNtsn ,  praeterea 

conferuntur  cum  iniquitate  et  cum  culpa  |ly ,  quae   est  signi- 

ficatio  fundamentalis  hujus  vocis;  contextus  etiam  aperte  est  de 
peccatorum  seu  culparum  venia  ;  ideo  enim  tot  liic  accumulantur 
vocabula  ,  ut  tota  peccatorum  humani  generis  colluvies  com- 
prehenderetur ,  ut  a  nonnullis  adnotatum  est  (2) ;, justitia  pariter 


(1)  Gfr.  superins  dicta.  Hic  prseterea 
animadvertenduro ,  ejusmodi  sacrificio- 
rum  ablationem  sub  daplici  respecla 
spectari  posse ,  prout  scilicet  est  bene- 
ficium ,  ac  prout  poena  est.  Quatenus 
est  beneficium  cessavit  cnltus  leviticus , 
utpote  fjgnra  ,  quae  locum  cederet  figu- 
rato  ;  qnatenus  ut  poena  spectatur  ,  est 
pnnitio  partisinfidelispopnli,  qui  mor- 
tem  intnlit  Messiae.  Messise  porro  mortem 
ablationis  sacrificii  cansam  esse ,  ex 
contextu  patet ,  perinde  ac  destructionis 
templi.  Quod  si  ablatio  sacrificiorum 
sive  cullus  levitici  est  effectus  raortis 
Messia? ,  plane  consequitur  non  agi  de 
nudofacto,  sed  de  ahrogatione  legitima, 
Jam  foedus  anliquum  per  mortem  Filii 
Dei  abrogaiura  est ;  ergo  ct  cultas  sa- 
crificii  ejusdem  foederis  Jehovah,  quoad 
8uum  esse ;  parum  interest,  quamdiu 
adhac  perduraverit  quoad  actionem  ex- 
ternam.  Idem  dic  de  externa  eversione 


urbis  et  terapli ;  ex  repndio  enim  et 
morte  Messiae  neqne  urbs  amplius  sanc- 
ta,  neque  templum  araplius  domus  Dei , 
sed  abominatio  evaserat.  Cfr.  Zach.  xi; 
vid.  Hengstenb.  op.  cit.  pag.  492  et  seq, 
(2)  Sane,  quae  annunciantur  in  tribus 
prioribus  membris ,  accurate  referuntur 
ad  peccalorum  confessionem  ,  a  Daniele 
factam  v.  5  hujus  capitis ,  in  qaa  non 
agitur  de  peccatorum  poena  ,  aut  tan- 
tura  de  peccatis  lypicis ,  sed  agilur  de 
peccalis  proprie  dictis  ;  ait  enira  ;  PeC' 
cavimuSj  iniquitatem  fecimus ,  impie 
egimus  et  declinavimus  a  mandatis 
iuis  et  judiciis,  Ergo  nisi  dicere  veli- 
mns  Angelura  ,  v.  22  ,  Danieli  annun- 
ciasse  aliquid  ipsius  petitioni  conlra- 
rium ,  fatendura  est  non  de  peccatorum 
poena ,  sed  de  peccatis  ipsis  hic  agi ; 
ac  proplerea  hoc  salutis  nuntio  miliga- 
tur  horror  dc  futuro  urbis  et  templi 
excidio. 


PART.  I.  CAP.    II.    DE    EPOC.    ET    OFFIG.    PROM.    MESSI^. 


61 


adferenda  dicitur  oeterna ,  id  est ,  perennis ,  perpetua.  Itaque  ex- 
ploditur  violenta  interpretatio  sive  de  poena  peccatorum ,  sive  de 
justitia  legali ,  aut  de  libertate  antiqua  recuperanda ,  cum  potius 
ex  vaticinio  denuncientur  infidelis  populi  extrema  desolatio  ac 
punitio ,  et  abrogatio  totius  legalis  justitiae  (1). 

102.  Ad  4™^  Neg.  consequentiam  ex  falsis  praemissis  deductam; 
quod  si  Hardouinus  et  Calmet ,  non  excludendo  tamen  relatio- 
nem  vaticinii  ad  Messiam ,  ex  parte  concesserunt  in  expositionem 
Marshami ,  imprudenter  ac  levibus  momentis  inducti  ita  se  ges- 
serunt ,  ac  iisdem  argumentis  refelluntur ,  quibus  Marshami  alio- 
rumque  anti-messianorum  expositio  excluditur. 


(1  ]  Ideo  baec  justitia  CBterna  vocatur , 
quia  ex  aeterno  Dei  decreto  originem 
habet ,  et  quia  dnrationem  aeternam 
habere  debet ,  per  oppositionem  ad 
transitoria  dona  jnstitiae  et  gratiae  foe- 
deris  antiqni  et  ad  omnes  res  creatas 
et  mutationi  obnoiias.  Haec  expositio 
fnndatur  in  vetustis  translatoribus  ,  ixx, 
Theodotione,Vulgala,  Syroet  antiquio- 
ribus  interpretibus ,  si  quosdam  exci- 
pias,  nt  R.  Barachiam  in  Berescit 
rahha,  ad  v.  i^,  dicentem  :  Isteest 
Rex  Messias,  de  quo  scriptum  est 
Dan.  IX :  Et  ad  adducendam  justitiam 
seculorum  vel sempiiernam ;  apud  Ray, 
Martini ,  pag.  285 ,  edit.  cil.  Verum 
horum  exposilio  facile  cum  priori  com- 
ponitar,  cum  agatur  de  aeterno  ipsius 
anctore.  J,  D.  Michaelis ,  et  post  eum 
recentiores  aliqui  exponunt  haec  vati- 
cinii  verba  hac  ratione  :  Ad  reddendam 
innocentiam  prisiinorum  temporum ; 
at  frustra  ,  i»  quia  sermo  non  est  de 
justitia  suhjectiva  ,  seu  subjectiva  pro- 
bitate  ,  sed  de  juslilia  ohjectiva,  qua- 
lenus  donum  Dei  est ,  perinde  ac  ablatio 
et  venia  peccatorum ,  de  qua  superio- 
ribus  verbis  agitur ,  quae  pariter  ohjec" 


tiva  est ;  cfr.  Ps.  cxxxi ,  9 ;  quia  2° 
extollitur  a  Daniele  n ,  44  5  ^"j  '  ^  >  ^7» 
aeternitas  Messiani  regni  ejusque  dono- 
rura  ;  3°  quia  falsum  est ,  D  ylj/  origi- 

narie  longiorem  dumtaxat  indetermi- 
natam  dorationem,  non  vero  CBterni- 
tatem  denotare,  ut  pluribus  ostendit 
Hengstenberg ,  loc.  cit.  pag.  4^7  et 
seqq.  Atque  ex  his  corruunt  aliae  in- 
terpretationes  eorum,  qui  perjuslitiam 
aelernam  contendunt  significari  anti- 
quam ;  tum  eorum ,  qui  subjectivum 
atque  hyperbolicum  sensum  his  yerbis 
inesse  autumant ,  cum  nulla  causa  ip- 
sius  afFerri  possit ;  tum  denique  eorum, 
qui  cum  Berlholdt  volunt  exprimi  an- 
tiquam  lihertatem  a  jugo  politico  et 
religioso.  Omnes  enim  ejusmodi  recen- 
tiorum  inlerpretationes  distortae  sunt 
atque  ex  errouea  hypothesi  ortae  circa 
relationem  totius  hujus  versus.  Nalnralis 
et  obvius  sensus  neque  Michaelis  ne- 
que  Jahnio  arridet ,  qui  versum  istum 
referunt  ad  tempus  immediate  exilium 
babylonicum  snbsequens,  neque  Ber- 
tholdto ,  qui  refert  ad  epocham  post 
oppressionem  Antiochi  Epiphanis.  Aple 
hnic  versui  respondet  Ps,  lxviii  ,  a8. 


62  TRAGT.    DE    INGARNATIONE. 

103.  Ad  5™,  Resp.  Imo  pessime  conjecturam  hanc  suam  intu- 
lerunt  Bertholdt  ac  Rosenmiiller :   1«  quia  non  verentur ,  etsi 
christianos  se  profiteantur  ,  mendacii  arguere  Christum  ipsum , 
qui,  Matth.  XXIV,  15,  non  solum  Danieh  adscribit  vaticinium 
de  futura  tempU  desolatione  ,  sed  praeterea  illud  adducit  tanquam 
veraciter  reale ,  et  quoad  illa  ,  quae  urbem  et  templum  spectant, 
adhuc  implendum ,  dicens  :  Cum  videritis  ahominationem  de- 
solaiionis  ,  quje  digta  est  a  Daniele  propheta  (non  a  pseudo- 
Daniele  )  y  stantem  in  loco  sancto ,  qui  legit ,  intelligat.  Eadem 
leguntur,  Marc.  XIII ,  14 ;  Luc.  XXI  ,  20  ;  2®  quia  supposititius 
hic  auctor ,  in  adversariorum  hypothesi ,  falsitatis  pariter  arguis- 
set  Jeremiam ,  eique  aperte  illusisset ;  3°  quia  nemini  fucum  fa- 
cere  potuisset ,  cum  universa  gens  oraculum  Jeremiae  semper  in- 
tellexerit  de  septuaginta  captivitatis  annis  (1)  ;  4®  quia  est  contra 
factum;  auctor  enim  noster,  tam  cap.  I,  21,  quam  IX,  2,  supponit 
praedictionem  LXX  annorum,  ac  se  praebet  ejusdem  redemp- 
tionis  temporis  spectatorem  ,  utpote  qui  affirmet  se  primo  Cyri 
anno  vixisse ;  5°  quia  induxisset  Danielem  in  historia ,  chrono- 
logia  imperitissimum  et  sibi  repugnantem  (2).  6°  Intelligi  nequit, 
quomodo  hic  fictitius   Daniel  potius   posuerit  ut  terminum  sui 
vaticinii  perpetuam  desolationem  quam  adeptam  libertatem  per 
Machabaeos  ,  cum  supponatur  hic  auctor  scripsisse  [post  ejusmodi 
epocham.  7°  Ut  alia  praeteream  ,  evertitur  absurda  istorum  hy- 
pothesis  ex  concordi  traditionis  hebraicse  testimonio.  Cfr.  I  Mach. 
VIII  etXI,  Flavius  Josephus,  Z?e bellojudaico^  lib.  VI ,  cap.  V,  IX. 

(1)  Cfr.  tiParalip.  xxxvi ,  2t.  Alexandro  victam  esse  asserat.  Persica 

(2)  Etenim  tempns  a  Cyro  ad  mor-  igitar  periodas  1^7  annis  brevior  esset , 
tem  Antioclii  Epiphanis  tanc  esset  an-  et  isti  i47  nna  cam  illis  69  annis 
norom  44*  (lxiii  hebd.  ann.),  qaam  adjici  deberent  aerae  Seleacidarum.Haec 
tamen  flaxerint  anni  872;  qaare  ha-  proinde  constaret  annis  38o  ,  inter  octo 
heretnr  error  calcali  circiter  69  anno-  reges  ana  cam  ipso  Antiocho  Epiphane 
rum.  Aogetar  adhac  hic  error  ex  as-  distribaendis.  Hic  porro  error  talis  est , 
sertione  illornm  interpretum  ,  ex  gr.  ut  ignorantiam  supinam  prorsus  sup- 
Bertholdt ,  pag.  716,  quod  scilicet  ponat,cumtamen  Daniel  perilissiraam 
auctor  noverit  post  Cyrum  tantum  qua-  se  ostendat  in  historia  et  chronologia. 
tuor    reges    Persarum,  et   Cyrum   ab 


PART.  I.   CAP.  11.    DE    EPOC.     ET    OFFIG.    PROM.     MESSIiE,  63 

His  adde  expectationem  generalem  Messiee  tempore  Christi  , 
tum  ex  hoc  vaticinio  tum  ex  vaticinio  capitis  II ,  de  quarto  regno, 
provenientem.  Hinc  neque  posteriores  expositores  judaei  ausi  un- 
quam  sunthuic  testimonio,  sibi  adeo  infausto,  in  disputationibus 
cum  Christianis  renuntiare  ,  vel  ejus  relationem  ad  Messiam  et 
judaici  populi  per  Romanos  eversionem  denegare  (1).  Conclu- 
dendum  proinde  restat ,  ejusmodi  rationalistarum  ac  biblicorum 
hypothesin  monumentum  ineluctabile  esse  incredulitatis  et  im- 
pietatis  ,  in  quam  ipsi  ex  principio  protestantico  prolapsi  sunt. 

104.  Obj.  secunda.  Supposita  etiam  authentia  illorum  vatici- 
niorum ,  tamen  illa  loca  minime  liceret  ita  sumere  ,  quasi  certa 
et  accurata  in  illis  temporis  determinatio  seu  definitio  circa  ini- 
tium  et  complementum  regni  messiani  assignaretur.  Nam  1» ,  si 
Redemptor  Angelis  ipsis  in  ccelo ,  imo  sibimet  talem  futuri  cog- 
nitionem  quoad  tempus  et  horam  denegat,  Matth.  XXIV,  36; 
Marc.  XIII,  22,  et  etiam  post  suam  resurrectionem ,  Act.  I,  6, 
7  ,  minime  supponere  possumus  hanc  concessam  fuisse  alii  pro- 
phetae ,  ipsique  longe  anteriori ,  ita  ut  potuerit  innotescere  po- 
pulo  suo  illud  tempus  juxta  chronologiam  exactum  ,  sive  in  usi- 
tata ,  sive  in  quavis  mystica  temporis  mensura  ;  quatenus  scilicet 
ista  spectatur  prout  determinata  (2).  Sane  2«  incredibile  est, 
Deum  voluisse  ut  a  chronologia  fides  penderet  (3).  Concludendum 
igitur,  nullatenus  determinatam  esse  ac  definitam  in  Danielis  va- 
ticinio  epocham  adventus  futuri  Messiae. 

105.  Resp.  Neg,  Ad  1»»  probat.  Dist,  Denegat  Redemptor  An- 
gelis  ipsis  cognitionem  gloriosae  suae  manifestationis  in  die  judicii , 
seu  secundi  ipsius  adventus,  conc.i^  cognitionem  denegat  primi 
sui  in  terram  adventus ,  neg,  Porro  in  citatis  locis  unice  de  se- 
cundo  adventu  Christi  in  terras  glorioso  sermo  est ,  ac  de  extremo 
judicii  die ,  qui  utique  etiamnum  Angelos  latet  et  homines  ,  cum 
Deus  illum  nemini  revelare  voluerit.  At  ex  hoc  minime  sequitur, 

(1)  Cfr.  SchoeUgenius ,  De  Messia,      pag.  234. 

lib.  II,  pa.  264.  (3)  Sic  Coccejas  apad  Hengstenberg, 

(2)  Ita   Bleek  ,   Die    theol.   ZeiU     loc.  cit.  pag.  522. 
schrift,  sen  Ephemerid.  theolog,  iii, 


64  TRAGT.    DE    INGARNATIOWE. 

Deum  non  revelasse  tempus  primi  Messiae  adventus ;  contrarium 
enim  constat  ex  facto ;  non  solum  enim  Daniel,  sed  et  Jacob  ac  pro- 
phetae  alii  promissi  Messiae  adventus  epocham  prsenunciarunt. 
Ita  autem  prorsus  fieri  debuisse ,  ratio  ipsa  suadet ;  cum  enim  hu- 
milis  et  privatus  esse  deberet  ejusmodi  adventus ,  de  eo  praemo- 
nendi  erant  homines ,  ne  deciperentur ;  quae  ratio  profecto  noii 
militat  pro  gloriosa  ejusdem  manifestatione  ,  quae  in  omnium 
oculos  incurret. 

106.  Quodvero  adjiciunt  ,  Redemptorem  sibimet  denegassefu- 
turicognitionem,  alias  disjecimus,  animadvertentes  Christumnon 
potuisse  hunc  diem  ignorare  ,  cum  omnia  signa  indicaverit ,  quae 
ipsum  praecedent ;  eo  magis  quod  ipse ,  ut  ostendemus ,  Deus  sit. 
Hinc  necessario  inferendum  est,  ipsum  locutum  esse  de  illius  diei 
manifestatione  ,  cum  dixit  :  NerriQ  scit  neque  Filius  (1). 

107.  Ad  2™,  Neg.  Ahoquin  jam  nuUa  prophetia  esset,  quae 
chronologiam  seu  tempus  futuri  alicujus  eventus  determinaret  , 
quod  falsum  esse  patet ,  tum  ex  omnibus  ilHs  vaticiniis  ,  in  qui- 
bus  tempus  summa  praecisione  determinatur  ac  definitur  tam  in 
Veteri  quam  in  Novo  Testamento  (2) ,  tum  ex  omnibus  prophe- 
tiis ,  in  quibus  accidentales  ac  contingentes  circumstantiae  addu- 
cuntur.  In  quo  enim  differunt  a  ceteris  accidentahbus  ac  con- 
tingentibus  adjunctis  chronologicae  notae?  Vel  igitur  omnia  ejus- 
modi  vaticinia  rejicienda  erunt ,  vel  admittendum ,  nihil  obesse , 
quominus  Deus ,  in  cujus  potestate  sunt  tempora  et  momenta , 
efficere  possit ,  ut  fides  nostra  a  temporis  non  minus  quam  a  re- 
liquis  eventuum  notis  pendeat. 

108.  Obj.  tertia.  Dato  etiam  quod  Daniel  tum  de  Messia  vati- 
cinetur,tum  epocham  ejusmodi  adventus  determinatam  assignet, 
nondum  tamen  liquido  constat ,  an  ejusmodi  epocha  elapsa  sit. 
Ecquis  enim  l^'  certo  constituat ,  Danielem  de  annorum  hebdo- 
madis  potius  quam  de  hebdomadis  aut  dierum  aut  septenniorum 

(1)  Cfr.Tract.  De  ZrtmV.n.igG.Sed  rem. xxv,  ii;  mviii  ,  i6,  etc.  ut  alia 
de  hoc  inferius  iterum.  innumera  prope  loca  omittam  ,  in  qui- 

(2)  Cfr.  Gen.  xv  ,  i3;  Is.  vii,  8;  bus  tempus  prseilxum  valiciniorum  de- 
XVI,  i4;  XXI,  i6;  xxiii,  i5  ,  etc.  Je-  terminatur. 


PART.    I.    GAP.    II.    DE    EPOG.    ET    OFFIG.    PROM.    MESSl^.  65 

aut  jubilaeorum ,  cum  nihil  ipse  posuerit ,  unde  certo  constituere 
possimus ,  de  una  potius  quam  de  alia  hebdomadum  specie  eum 
fuisse  locutum?  Nihil  praeterea  vetat  2«,  quominus  septuaginta 
illas  hebdomadas  ita  accipiamus ,  ut  tres  periodes  a  se  invicem 
distinctas  et  diruptas  efficiant ,  quse  sibi  minime  immediate  succe- 
dant;  sane  septem  priores  hebdomadas  a  sexaginta  duabus  aUis 
dividi,  ostendit  SLCcentus  Athnach  in  textu  hebraico  interpositus(l); 
postremam  pariter  a  rehquis  sexaginta  novem  divulsam  esse,  tum 
ex  se  patet,  cum  nulla  ahoquin  ratio  foret  pecuharis  ipsius  dis- 
tinctionis ,  tum  ex  non  paucis  ilhs  interpretibus ,  qui  harum  heb- 
domadum  adimplementum  referunt  ad  finem  judaicae  reipubUcae. 
His  praemissis ,  cum  incertum  sit ,  utrum  longius  an  brevius  sit  in- 
tervallum  ,  quod  intra  quamhbet  istarum  periodorum  intercedit, 
evidens  est ,  nihil  certi  statui  posse  circa  elapsam  vel  non  elapsam 
epocham  a  Daniele  praenunciatam.  Hinc  3«  nec  desunt  Ecclesiae 
Patres  ,  qui  ejusmodi  epochae  adimplementum  referant  ad  mundi 
finem.  Ergo. 

109  Resp.  Neg,  antec.  Ad  1"^  prob.  Dicimus,  naturam  harum 
hebdomadarum  multiphci  ratione  certo  definiri  posse.  Ac  1p  non 
inteUigendas  esse  de  hebdomadis  dierum ,  substrata  ipsa  materia 
admonet ;  sexdecim  enim  mensium  spatium  rerum  illarum  am- 
phtudini,  quae  tum  v.  24.  tum  seqq.  praenunciantur,  haudqua- 
quam  sufficerent  ;  volens  praeterea  Daniel ,  X ,  2 ,  3 ,  hebdo- 
madas  dierum  exprimere,  vocem  dierum  semel  iterumque  adjecit, 
quo  non  obscure  indicat  hoc  loco  ahas  hebdomadas  intelhgendas 
esse.  2«  Neque  inteUigi  posse  de  hebdomadis  septenniorum  vel 
jubilaeorum  hoc  vaticinium,  ejusdem  rerum  gerendarum  argu- 
mentum  suadet ;  protraherentur  enim  res  praenunciatse  ad  3430 
annorum  spatium ,  si  de  hebdomadibus  septenniorum ,  et  ad  an- 
nos  24,500  ,  si  de  hebdomadibus  jubilaeorum  sermo  esset,  cum 
tamen  urbis  ac  tempH  excidium  subsecuturum  LXX  hebdoma- 
djbus  praenuncientur  ,  quod  jamdiu  adimpletum  ocuHs  nostris 
cernimus.  3°  Restat  igitur ,  ut  de  solis  hebdomadis  annorum  Da- 
nielem  locutum  esse  necessario  statuamus  ,  quarum  septuaginta 

(1)  Ita  RosenmuUer  in  cap.  ix ,  Dan.  pag.  3i5  et  seq.  et  ante  ipsum  Marsham, 
T.  IV.  5 


66 


TRA.CT.    DE    INGARNATIONE. 


efficiunt  annos  quadringentos  et  nonaginta.  Ejusmodi  hebdoma- 
dum  usus  in  Scripturis  non  infrequens  est ;  commemorantur  enim 
Levit.  XXV,  S^Gen.  XXIX,  27,  28  ,  et  alibi  passim  (1).  Sed 
neque  ignotse  antiquis  populis  hebdomades  annorum  fuerunt ,  si 
quidem  Marcus  Varro  ,  auctore  A.  Gellio,  Noct,  Attic.  hb.  III, 
cap.  X,  in  primo  librorum,  qui  inscY^bxxnXxiT  Hebdomades^  scribit, 
se  jam  duodecimam  annorum  hebdomadam  ingressum  esse ,  et 
ad  eum  diem  septuaginta  hebdomadas  librorum  conscripsisse. 
Motivum  pr^ecipuum ,  cur  Daniel  usurpaverit  LXX  annorum  heb- 
domadas ,  desumitur  ex  relatione  ad  LXX  annos  Jeremise ,  ita  ut 
singulis  eversionis  annis  responderent  totidem  annorum  hebdo- 
mades  ,  usque  ad  novum  ac  postremum  Urbis  excidium ,  quod 
post  expletionem  LXX  hebdomadum  reipsa  contigit. 

(1)  Cfr.  Levit.  xxvi ,  34  ,  35  ,  4^  , 
et  II  Paralip.  xxxvi,  2i  ,  ubi  septimns 
annus  magnum  Sabbatum  vel  Sabba- 
tum  simpliciter  vocatur.  Qnum  igitur , 
ut  innuimus  ,  causa  praecipua ,  cur  An- 
gelus  septuaginta  hebdomadas  seu  Sab- 
bata  memoret,  sit  relalio  ad  annos  lxx 
Jeremiaj ,  praenunciavit  septuagies  sep- 
ties  annis  reversos  Judaeos  ab  exilio 
babylonico ,  amplius  commoraturos  in 
terra  patrum  suorum ,  quam  in  exilio 
defluxerint.  Nullum  profecto  solatium 
Angelus  Danieli  attulisset ,  si  pro  70  an- 
fais  eversionis  alios  70  usque  ad  no- 
vum  excidium  decurrendos  praedixisset. 
Addatur ,  70  duclos  per  7  constituisse 
sacrum  numerum.  Septem  praelerea 
bebdomadas  annorum  durabat  cyclus , 
sub  cujus  finem  civilis  restitutio  in  in- 
tegrum  fiebat;  postrema  propterea  lxx 
hebdomaduta  annorum  speclari  debet, 
nt  summum  omnium  sabbatorum  et 
tempus  integrae  restitutionis  spiritualis, 
ad  quam  lex  referebatur ,  et  praedicitur 
a  Daniele  futura  v.  24.  Atque  hinc  ratio 
redditor,  qtiare  potius  Angelus  septua- 
ginta  hebdomadas    quam    annos  49^ 


nominaverit.  Cfr.  Hengstenberg,  loc.cit, 
pag.  4^8  et  seqq.  Animadvertendum 
praelerea  est  adversus  nonnullos  veteres , 
Julium  Africanum ,  Theodoretum  ,  et 
recentiores  Huetium  ,  Pererium  ,  etc. 
hic  non  agi  de  annis  lunaribus  354 
dierura  ,  sed  de  solaribus ,  dierum  nem- 
pe  365.  Etenim,  praeterquam  quod  pro- 
pheta ,  quum  non  monuerit ,  se  de  annis 
lunaribus  loqui ,  obscuritatem  ingessis- 
set ,  osteudit  praeterea  Prideaux ,  Hist, 
des  Juifs ,  part.  i  ,  lib.  v ,  tempore 
Danielis  nullibi  annos  Innares  in  usa 
fuisse.  Sane ,  cum  idem  Dan.  xii ,  7 , 
praedixisset  afHictionem  populi  duratu- 
ram  per  iempus  et  tempus  et  dimidium 
temporis  ,  id  est ,  per  tres  annos  et  di- 
midium  ,  deinde  ,  v.  11  ,  idem  spatium 
alia  computatione  per  dies  1290  nu- 
merat.  In  quo  numero  licet  12  dies 
praedictorum  annorum  solarinm  quan- 
titatem  superent,  tamen  exigna  haec 
discrepantia  conferri  nequit  cum  defecta 
dierum  5i  ,  in  hypothesi  annorum  la- 
nariam.  Cfr.  Nicolai,  Diss,  xvi,  in 
Daniel. 


PART.    I.    GAP.    II.    DB    EPOC.    ET    OFFIC.    PROM.    MESSI^.  67 

110.  Ad  2«»,  Neg.  Responsum  enim  divinum  ,  ut  ex  dictis 
constat,  spatium  integrum  LXX  hebdomadum  annorum  com- 
plexum  est  ,  seu  annos  490 ,  intra  quod  omnia  complenda  es- 
sent ,  quae  summatim  in  v.  24  recensuit  ;  distinctio  propterea 
trium  periodorum  refertur  ad  eventuum  praedictorum  diversita- 
tem  significandam ,  non  autem  ad  jam  praefinitum  tempus  pro- 
trahendum. 

111.  Neque  obest  accentus  Athnach  interpositus  inter  septem 
priores  hebdomadas  et  reHquas  LXII ,  cui  adeo  insistit  Marsham  , 
et  quem  reliqui  interpretes  non  messiani,  praecipue  vero  Bertholdt 
et  Rosenmiiller ,  secuti  sunt.  Hi  enim  pro  certo  sumunt ,  Athnach 
ibi  tantum  usurpari ,  ubi  nos  majorem  interpunctionem  adhibe- 
mus ,  quod  tamen  falsum  est.  Non  raro  enim,  quando  sedes  maxi- 
mae  interpunctionis  per  se  patet ,  etiam  in  incisis  adhibetur  Ath- 
nach,  ubi  nos  minore  interpunctione  utimur,  ut  impediatur 
quominus ,  quod  separandum  est ,  uniatur  et  conjungatur  (1)  ; 
jam  vero  hoc  in  loco  maximi  momenti  erat  duo  tempprum  spajia 
rite  separare,  ne  arbitraria  videretur  distinctio. 

112.  Eadem  responsio  aptari  debet  postremae  hebdomadi ,  etsi 
accentus  ille  hic  non  occurrat.  Porro  interpretes  ilH  ,  qui  conten- 
dunt  hanc  unam  hebdomadam  connecti  ac  conjungi  minime  de- 
bere  cum  reHquis  LXIX  ,  perinde  ac  illi  qui  vellejit  din^idiam 
hebdomadem  a  cyclo  LXX  hebdomadum  divellendam ,  decepti 
sunt  ex  opinione ,  quod  eversio  hierosolymitana  ,  per  Romanos  in- 
ducenda ,  necessario  intra  has  chronologicas  determinationes  Jiu- 
jus  nostrae  prophetiae  includi  debeat ,  quae  opinio  jam  Scalig;erum 
ad  maximas  angustias  redegit  (2);  hoc  tamen  in  vaticinio  noii 
dicitur,  imo  eversio  post  completum  LXX  hebdomadarum  cy- 
clum  eventura  aperte  praenu^nciatur  ;   et  articulus  yi^llS^n  per- 

spicue  ostendit ,  cujus  hebdomadae  illa  raedia  pars  sit. 

113  Ad  .3"*,  Pist.  NonnuIH  Patres   referunt  complementum 

(1)  Cfr.  D>1SDa  ,  V.  2,  abi  cleberet      3  ;  Prov.  vi ,  26. 
Athnach  reperiri  sub  D^^^C^Hj  Ps.xxxvi,  (2)  Cfr.  Vitringa,  HypothestB hist.  et 

8 ,  8ub  a>n^K  pro  UIH  J  Ps.  Lxxxivj      chronoL  i  .  pag.  lo^. 

5. 


68  TRAGT.    DE    INGARNATIONE. 

vaticinii  Danielis  ad  finem  mundi  in  sensu ,  ut  fertur ,  inclu- 
sivo  communis  expositionis,  conc.'^  in  sensuexclusivo,  7ieg.  Nempe 
istiPatrescum  spectaverint  Solymorum  eversionem  velut  figuram 
extremse  mundi  cladis ,  liinc  vaticinium  Danielis  ad  illam  etiam 
retulerunt ;  non  excluderunt  tamen  objectum  praecipuum  et  imme- 
diatum ,  Messiam  nempe ,  ac  punitionem  infidelium  Judaeorum 
ob  necem  eidem  illatam  (1). 

§   III. 
Escpenduntur  vaticinia  Aggcei  et  Malachice. 

114.  Haec  duo  vaticinia  conjungimus,  tum  quia  lucem  sibi  in- 
vicem  afferunt  ^  tum  quia  de  eodem  argumento  sunt.  Cum  igi- 
tur  summa  affecti  essent  moestitia  Judaei  seniores  ,  ex  captivitate 
babylonicareduces,  quibus  templi  Salomonici  magnificentia  probe 
erat  perspecta ,  nec  possent  fletum  cobibere  zorobabelicum  in- 
tuentes ,  Deus  per  Aggseum  eos  solatur  pollicendo  longe  majorem 
futuram  bujus  secundi  templi  gloriam  ex  praesentia  futuri  Mes- 
siae  ,  quam  prioris  templi  gloria  fuerat. 

115.  Sic  autem  Judaeos  ex  Dei  nomine  Aggaeus  affatur ,  cap.  II, 
4  et  seqq.  :  Quis  in  vobis  est  derelictus  ^  qui  vidit  domumis- 
tam  in  gloria  sua  prima  7  Et  quid  vos  videtis  hanc  nunc  ? 
Numquid non  ita  est^  quasi  non  sit  in  oculis  vestris?..,  Adhuc 
unum  modicum  est ,  et  ego  commovebo  coelum  et  terram^  et 
mare ,  et  aridam.  Et  movebo  omnes  gentes  :  et  veniet  desideratus 
cunciis  gentibus  ;  et  implebo  domum  istam  gloria  ,  dicit  Do~ 
minus,..  Meum  est  argentum  et  meum  est  aurum..,  Magna  erit 
gloria  domus  istius  novissimoe  plus  quam  primce ,  dicit  Dominus 
exercituum^...  et  in  loco  isto  dabo  pacem. 

(1)  Cfr.S.  Xxtn.Cont.liceres,  lib.  v,  hebdomad.  resignatus ,  seu  vaticinium 

cap.  25,  §  4  6*^  seqq.  edit.  Massueti ;  Danielis  illustratum ,   Romae    i^i^J 

Origen.  Comment,  ifi  Matth.  tom.  iii,  Huetius,  Demonst.  evang.  propos.  ix, 

pag.  858  et  seq.  opp.  edit.  Maur.  Vid.  cap.  8;  Tournemine,  Dissert,  chrono- 

de  lioc  argumento  praeter  auctores  ci-  log,  xvi ,  ad  calcem  comment.  Meno- 

tato8  Jacobus  Ayrolus  S.  J. ,  Liher  lxx  chii ,  etc. 


PART.  I.  GAP.  II.  DE   EPOC.  ET  OFFIC.  TROM.  MESSI^.    69 

116.  Per  Malachiam  vero ,  cap.  III,  1  et  seqq.  ita  Deus  Ju- 
daeos  de  divina  providentia  querulos ,  ut  inferius  enucleatius  ex- 
ponemus,  alloquitur  :  Ecce  ego  mitto  Angelum  rneum  ^  et  prce- 
parabit  viain  ante  faciem  meam.  Et  statim  veniet  ad  templum 
suum  Dominator y  quem  vos  quceritis y  et  Angelus  testamenti y 
quem  vos  vultis.  Ecce  venity  dicit  Dominus  exercituum. 

117.  Ex  collectione  vero  horum  vaticiniorum  eidem  methodo 
insistendo,  quam  in  reliquis  enucleandis  sectati  sumus ,  operosum 
non  erit  ostendere ,  tum  ad  Messiam  ea  spectare,  tum  epocham  in 
iisdem  determinari  adventus  ejusdem  Messioe,  tum  denique  hanc 
ipsam  epocham  jamdiu  elapsam  esse. 

118.  Primum  autem  sic  conficimus  :  Ex  productis  vaticiniis 
major  futura  erat  gloria  domus  sive  templi  posterioris  quam 
prioris ,  quia  ad  ipsum  venturus  erat  Desideratus  cunctis  genti- 
bus  ,  Dominator  quem  Judaei  expectabant ,  quique  Angelus  Tes- 
tamenti  seu  foederis  dicitur ,  acventurus  erat  ad  templum  suum.^ 
et  ad  cujus  adventum  commovendi  erant  cceH  ac  terra ,  mare  et 
arida  ,  ac  brevi  quidem  venturus  erat.  Jam  vero  hic  non  est ,  nec 
esse  potest ,  nisi  Messias ,  cui  soli  expositi  characteres  competere 
possunt ,  ut  per  se  patet  ^  atque  ex  confessione  celebriorum  ip- 
sorum  Rabbinorum;  ex  antiquioribus  eminet  R.  Sira,  qui  floruit 
ante  secundi  temph  eversionem ,  in  Thalmude ,  tract.  Sanhedrin 
cap.  XI ;  ex  recentioribus  autem  non  pauci  in  Devarim  rabba  , 
sect.  I ,  fol.  250 ,  tum  Rasci  in  cit.  Sanhedr,  fol.  95 ,  Akiba  et 
R.  Manasses,  in  Conciliatore  ^  part.  III,  pag.  184  (1). 

119.  Alterum  constat  extermino,  qui  saltem  negative  prae- 
figitur  huic  adventui,  nempe,  stante  adhuc  secundo  templo, 
ad  quod  praesentia  sua  cohonestandum  promissus  Messias  ven- 
turus  erat  ex  utriusque  prophetae  vaticinio ,  ita  ut  non  prius  des- 
truendum  esset  ,  quam  ad  ipsum  venisset  desideratus  cunctis 
gentibus. 

120.  Cum  vero  ab  octodecim  seculis  flammis  consumptum  sit 
zorobabehcum  templum ,  pronum  est  coUigere  jamdiu  transactam 

(1)  Cfr. Derossi op. cit.  cap.  3,  §  12      seqq.  et  38o  et  seqq.  edit.  cit. 
et  seqq.  Raym.  Martini,  pag.  376  et 


70  TRACT.    DE    INGARNATIONE. 

esse  epocham  ab  Aggaeo  et  Malacliia  praedictam  ,  ac  propterea  , 
qaod  consequens  est ,  jamdiu  advenisse  Messiam.^ 

DIFFICULTATES. 

121.  Obj.  primo.  Vaticinium  Aggaei  nuUa  ratione  ad  Messiam 
referri  potest.  Repelit  enim  propheta  secundi  tempU  gloriam,  non 
ex  Messise  praesentia,  sed  ex  divitiarum  affluentia.  Hac  enim  de 
causa  flebant  seniores  Juda,  quod  cernerent  templum  a  Zoro- 
babele  excitatum  nimis  distare  a  magnificentia  et  divitiis  templi 
Salomonici ;  quod  magis  perspicue  eruitur  ex  verbis  sequentibus  : 
Meum  est  aurum  et  meum  est  argentum ,  ac  si  diceret :  Mihi 
est  argentum  ,  et  mihi  est  aurum ,  ihquit  Jehova  ;  argento  et 
auro ,  quo  tnstlructissimum  fuit  prius  templum  ,  possum  et 
hoc  ornare ,  et  ornabo  suo  tempore  ;  nam  meijuris  sunt  hceo 
omnia.  Quare  non  est^  cur  de  ornahcto  templo  nunc  extructo 
sitis  solliciti,  Nec  alium  sensum  patiuntlir  reliqua  vaticinii  ad- 
juncta ;  etenim  verba  illa ,  adhuc  modicum  y  seu  ,  ut  hebraice  di- 
citur  ,  adhuc  una  (scihcet  vice) ,  et  ego  commovebo  codumy  etc.  sic 
explahari  debent :  per  ingentem  universitatis  rerum  mutationem , 
efficiam ,  ut  commotis  iUis  moveanttir  omnes  gentes  ,  et  venient 
desiderium  ,  id  est ,  desideria  (  Hiwn  ,  coUectivum  singulare), 

seu  res  desideratissimae  atque  pretiosissimae  omnium  gentium. 
Praedicit  igitur  Aggaeus ,  futurum  esse ,  ut  donis  pretiosissimis ,  ab 
omnibus  gentibus  Hierosolymas  comportandis ,  templum  Jehovae 
nudum  adhuc  atque  inornatum  plus  nanciscatur  magnificentiae 
et  ornamenti  et  splendoris ,  quam  oHm  habuerit  ,  et  templum 
hoc  secundum  replebo  gloria  ,  ornatissimum  et  splendissimum 
illud  reddam  (1).  Sive  igitur  scopum  prophetae ,  sive  nativum 
verborum  sensum  et  adjuncta  omnia  spectemus ,  patet  hoc  vati- 
cinium  ad  Messiam  non  pertinere. 

122.  Resp.  Neg,  antec,  Ad  prob.  Negamus  T^miGVy  quod  ad- 
versarii  assumunt ,  ex  sola  divitiarum  affluentia ,  non  autem  ex 
Messiae  praesentia  repetere  prophetam  majorem  secundi  templi 

(1)  Ita  Rosenmiiller ,  Schol,  in  V,   T,  in  hiinc  locum. 


PART.  I.  CAP.  II.|^DE  EPOG.  ET  OFFIG.  PROM.  MESSI^.     71 

gloriam  :  1®  quia  hsec  expositio  non  Messiana  exploditur  vete- 
ns  synagogae  sensu ,  ut   ex  adductis  constat ;   2°  quia  falsum 
foret  vaticinium  :  tametsi  enim  valde  contulerint  ad  ornandum 
templum  Reges  Persae  ,  preesertim  vero   Herodes  (1)  ,  in  im- 
mensum  tamen    semper   secundi  templi  gloria  ,    spectata  di- 
vitiarum  copia  ,  a  templo  Salomonico  distetit  (2) ;  3»  quia ,  faten- 
tibus  Hebraeis ,  quinque  illa  decora  secundo  templo  abfuerunt , 
quibus  primum  instructum  fuit ,  Urim  scilicet  et  Thumim  ,  seu 
rationale  judicii ,  arca  ,  ignis  et  praesentia  Dei  in  propitiatorio^  et 
Spiritus  Sanctus  (3) ;  4"  quia  absurdum  est  fingere ,  tam  magni- 
fico  apparatu  voluisse  Deum  herodianam  molitionem  praenunciare^ 
nullo  habito  respectu  ad  gloriam  quam  eidem  allatura  oHm  erat 
Messiae  praesentia  ,  cum  tamen  Apostolus  ,    Heb.  XH ,  26 ,  ad 
Christum  referat  hoc  vaticinium ,  juxta  sensum  traditionalem  sy- 
nagogae.  5°  Denique  ex  ipsa  adversa  iorum  agendi  ratione  ipsorum 
hypothesis  evertitur.  Etenim  ipse  RosenmuUer ,  quem  impugna- 
mus ,  non  diffitetur,  Aggaeum  seu  ut  ipse  loquitur ,  vatem^  quce  hic 
prcedicit  temporihus  messianis  eventura  sperasse'^  et,  in  cap.  HI, 
1 ,  Malachiae ,  immemor  eorum ,  quae  scripserat  in  schoHis  ad  Ag- 
gaeum ,  haec  scribit :  Veniet  adtemplum  suum,  nempe  secundum , 
quod  per  Messioe  adventum  gloriosius  primo  templo  futurum 
esse  pRjEDixERAT  ETiAM  Agg^us.  Tanta  veritatis  vis  est,  ut  vel 
ab  invitis  testimonium  extorqueat! 

123.  Ex  his  facile  corruunt  cetera  ,  quae  ad  elevandam  hujus 

(1)  Cfr. Flav.  Jos.  -^rcAcpo/.  lib. xv ,  est  quod  acriptum  est  Aggm  i,  8  : 
cap.  IX,  pag.  ny^,  edit.  Havercamp.  et  complacebo  tn  ea ,    I^^KI,  et  ho- 

(2)  Cfr.  I  Paralip.  xxii ,  i^,  xxix,  norabo  eam?  Quid  sibi  vult ,  quod 
3  et  seqq.;  ii  Par.  iii ,  iv;  cfr.  etiam  deinde  deest  littera  H?  ffw  sunt  quinr 
Joan.  Frischmuthi,  De  gloria  templi  que  res,  quoe  fuerunt  inter  primum 
secundi,  ad  cap.  ii ,  7-10  Haggai  ia  sanctuarium  et  ultimum  (secundam); 
Thesauro  theologico-philologico  cit. ,  aunt  autem  hw  :  Arca  cum  propitia- 
pag.  994  et  seqq.  tono ,  et  Cherub ,  et  ignis  et  divinitas  , 

(3)  Cfr.  Raym.  Martini ,  op.  cit.  etSpiritus  Sanctus,et  Urimet  Thum- 
pag.  38i  ,  obi  inter  cetera  refert  tes-  ntim.  Reliqna  in  camdem  rem  testi- 
timoninm  ex  Thalmud ,  in  lib.  Joma,  monia  ibi  recole. 

dist.  Schibbat :  Dixit  R,  Acha  :  quid 


72  TRAGT.    DE    INCARNATIOIVE. 

vaticinfi  vim  congesta  sunt ,  tum  scilicet  RosenmuUeriparaplira- 
sis ,  tum  expositio  R.  Kimchi  ,  dum  autumat  ita  reddendum 
prophetici  hujus  loci  sensum  :  Omnes  popiili  ^  quos  commovebo  , 
e  terris  suis  advenient  ctim  desiderio  (nam  subaudit  praefixum 
2  )   omnium  gentium ,   id  est ,  adferent  res  omnes  desidera- 

tas  et  pretiosas  y  quce  in  terris  ipsorum  reperiuntur  ^  velut  vasa 
aurea  et  argentea  ,  vestimenta  et  gemmas ;  in  quem  sensum 
Isaias ,  LX ,  6,  florentem  popuU  hebraici  statum  s3eculo  aureo  des- 
cribens ,  inter  aha  haec  dicit  :  Convertetur  ad  te  copia  maris , 
opes  gentium  ad  te  venient ;  te  camelorum  agmina  ohruent , 
dromades  madianitici y  et  ephani^  omnes  ex  Sabcea  venient , 
aurum  et  thus  afferentes^  et  Jovce  laudes  prcedicabunt.  Siqui- 
dem  vaticinio  facta  minime  respondissent.  Rehquum  proinde  est, 
ut  per  hoc  desiderium  gentium  Messiam  ipsum  cum  vetustioribus 
Hebrseis  intelhgamus.  Nedum  vero  obstet  huic  expositioni  vati- 
cinii  scopus ,  eidem  maxime  cohaeret.  Contextus  enim  ostendit , 
prophetam  solari  voluisse  Judaeos  ob  defectum  auri  et  argenti, 
quem  ipsi  in  secundo  templo  deprehendebant  ,  quasi  diceret  : 
Quid  solhciti  estis  de  auro  et  argento ,  meum  est  aurum  et  argen- 
tum,  quae  mihi  praesto  sunt,  quoties  mihi  hbuerit;  sed  gloria  secun- 
dae  hujus  domus  non  ex  magnificentia  auri  et  argenti ,  sed  ex  eo, 
quod  in  eam  venturus  sit  Desideratus  cunctis  gentibus ,  est  repe- 
tenda  ,  atque  ex  hac  parte  longe  priori  domui  praestabit  (1).  Quod 
clarius  etiam  significatur  per  Malachiae  vaticinium. 

(l)  Qaam  adversariipotissimum  vim  et  laudant  loca  ii  Chron.  xxxii ,  27; 

ponant   in  verbis  illis   v.    8    :   IK^I  Jerem.    xxv,   34;   JS^os.    xiii,    i5; 

,                                             ^  Nah.  11 ,  10 ;  II  Chron.  xxxvi ,  10.  Sed 

D^liin'-'?^  T)^_JOn  ,  et  venient  desi-  .^   ^^^.^   Chronicorum    (Paralipon.) , 

derium  cunctarum  gentium  ,  placet  hic     Jeremice  ,  HoseoB  ,  Nahumi  legimus  i 

adducere  solutionem  viri  minirae  sus-      mOT   ^73,   ^o»  solum  mwn,  et 

pecti.  Dr.  Sclieibel ,  in  0/&serraf.  cn^  /*',./.            7.      j.      ^- 

^                        ^          .  .   .       „          •  ejusmodt  diversa  dicendt  ratto,  quce 

et    e^egel.,ad    vaHcrma  ^Hagg^,  '  ^^^^^^,,,  ^^^         tibus  V .  T .  levio- 

WralUlav,a>  ,8.a ,  pag.  27, hjec  habe  :  ^.^  ^^^^^^^.  ^.^^^^       .^  ^^^^ .^^^  ^^_ 

ni»n   1NS   Fenient  desiderta.  Ita  ....  .     ., 

* 'J7./        X  teris  hnguis   et  auctoribus   accurate 

verterunt  interpretes  antiquiores;  re-      distinguitur.  Contra  7V\)^T\  sine  sin- 

centiores : Venient  pretiosa,  scilicet  vasa,  "*"  *  '* 


PART.  I.    GAP.    II.    DE    EPOG.    ET    OFFIG.    PROM.   MESSI^.  73 

124.  Obj.  secunda.  Quominus  Malacliiae  vaticinium  de  Messia 
intelligamus,  vetatcontextus;subdit  enim  immediate  post  adducta 
verba :  Et  quis  poterit  cogttare  diem  adventus  ejus  ^et  quis  stabit 
ad  videndum  eiiml  Ipse  enim  quasi  ignis  conflans  ,  et  quasi 
herba  fullonum;et  sedebit  conflans  ^  et  emundans  argentum^ 
et  purgabit  fllios  Leviy  et  colabit  eos  quasi  aurum  et  quasi 
argentum  y  etc  ;  haec  autem  componi  nequeunt  cum  miti  Mes- 
siae  indole ,  qualem  describit  Isaias ,  XLII ,  1  et  seqq.  Ergo. 

125.  Resp.  Neg,  Evanescit  enim  hsec  difficultas,  si  ratio  ha- 
beatur  contextus  et  scopi  prophetiae.  Etenim  sub  finem  capitis 
praecedentis  inducuntur  Judaei  querimonias  de  divina  providentia 
jactantes  :  Laborare  fecistis  Dominum  in  sermonibus  vestris ,  et 
dixistis  :  in  quo  eum  fecimus  laborare  1-  In  eo  quod  dicitis  :  om- 
nisy  qui  facit  malum  bonus  est  in  conspectu  Domini,  et  tales  ei 
placent;  aut  certe  ubi  est  Deus  judiciil  Hinc  cap.  III  incipit  Do- 
minus:  EcceegOj  etc.  ac  prosequitur:  et  quis  stabit  ^  etc.  vatici- 
nans,  nullum  querulorum  hujus  generis,  qui  Messiam  victorem  gen- 
tium  desiderabant ,  substiturum ,  cum  ipse  advenerit ;  huic  enim 

gulari  additamento  nil  aliud  signifi-  rum ,  ex  locis  Is.  xlix  ,  i  o  ;  xi ,  4 

cari  quam  desiderium,  discas  e  Ps.  xlii,    3;   xli,    17;  lxi,    i,   constat 

cvi,  ( in  Vulg,  cv)  1^'^Jerem.  xii,  lo ;  Pluralis  vero  IKS  cum  singulari con 
I  Sam,  (i   Reg.)    ix ,   20;  viii ,    10. 

Jliam  vero  causam  interpretationis  de  ^*^"^"*  constructio  est  non  infrequens 

pretiosis  vasis  volunt  reperire  in  verhis  ^^''  ^^'''^"' '  ^^^'  "^ '  *^^^*-  ^  '  ^«°-  ^4 

versus  sequentis  ^iniT}  >^1  nO^H  >h  ,      ^"'''  ''^'""'"'  ^'^^'""'  '   ^"*  '"^  ^''^^ 
T  T-    •  :    '  vv  -  locum  :  Magna,  inquit ,  erit  secundi 

Propheta  autempost  verba  TVllOT^  IK!!      templi  gloria ,  quod  in  ea  conspiciatur 

^  ^.        ,.        ..  .Lw  -«-.J-i  ^L         ^^^  ille  piorum  omnium  .  et  in  ipso 
non  statim  adiiinqit  >71  TO^H  >7 .      .        1         •        ,        ,       x/. ,      ,,     , 
'f     ^        ::     r.r:-.      :  '      templo    miracula  edet.  Vtde   Matth. 

)intn  sed   antea    (v.    7)    >jnK*?W)  **' '    *^*   Messiam   appariturum  in 

7^~  '      '  '  templo  secundo  credidere  Judcei  om- 

1U3  n^Jl  ri^^n-TIK ;  guod  ad  ad-  ^^5,  qui  ante  excidium  vixere,  Ex 

ventum  Messice  ,   et  ad  divitias  illo  ^^  i^^^pore  comminiscuntur  interpre- 

tempore  in  templo  coacervandas  simul  ^«'*'«^««  novas ,  violentas  ,  varias  ad 

pertinere  videtur.  Messiamauiem apud  ^"^^  ^^^^  clarissima.  Cfr.  etiam  Sanc- 

poetas  (scil.  prophetas)   Hehrceorum  ^'^^^  ^  ^^  ^rophet.  m«n.  ;  Aclermann, 

futurum  cwe  solatium,    desiderium  ,  ^rophelm   minores,    perpet.    annot. 

Jaetitiam  totius  terrae,  ideoque  pagano-  '^^***^'''  ^^^^**»®  '^^^- 


74  TRAGT.    DE    INGARNATIOWE. 

interrogatloni  neg^ativa  subest  sententia.  Deinde  subjicit  causam  , 
exhibens  scilicet  Judaeos ,  et  in  primis  sacerdotes  et  levitas  parti- 
cipes  ejusdem  blaphemae  querelae  ,  ut  massam  auri  et  argenti 
multa  scoria  mixtam,  et  ut  pannos  vel  vestes  sordibus  infectas, 
quae  purgandae  sunt.  Porro  quemadmodum  conflatores  vehemen- 
tissimo  igne  scoriam  ab  auro  et  argento  ,  et  fuUones  herba  sal- 
suginosa  sordes  a  vestibus  separant ,  ita  Messias  venturus,  acerbis 
suppUciis  etcalamitatibus  immissis ,  improbos  hujusmodi  querulos 
et  blasphemos ,  Messiam  victorem  desiderantes ,  a  probis  separa- 
bit  et  delebit  (1).  Haec  vero  non  erant  efficienda  ab  ipso  Messia, 
sed  Romanorum  armis  et  exercitibus ,  seu ,  ut  loquitur  Daniel,  a 
populo  ducis  venturi.  Ita  quaecumque  sive  Malachias  sive  ahi 
prophetae  de  ultione  ab  infidehbus  Judaeis  repetenda  dixere ,  op- 
time  componuntur  cum  miti  Messiae  charactere ,  nempe  personali, 
quahs  ab  Isaia  describitur  (2). 

PROPOSITIO  IV. 

Officia  ac  munia  a  promisso  Messia  juxta  prophetas  obeunda, 
eumdem  advenisse  luculenter  ostendunt, 

126.    Munia   ac  officia  a  promisso   Messia  juxta   prophetas 
obeunda  praecipua  sunt  abrogatio  veteris  cultus  et   sacerdotii 

(1)  Cfr.  Jahn ,  Append,  Herme'  autem  legatus  seu  propheta,  austeri- 
neut,  fascic,  i ,  pag.  5^  et  seqq.  Ex-  tate  vitce  et  severitate  reprehensionum 
plicatio  Malacli.  ii ,  3 ,  etc.  £licB  similis ,   ut  animos  Judceorum 

(2)  Vaticinii ,  inqnit  Jalin.  loc.  cit.  disponat ,  seu  eum  sensum  ipsis  ins' 
pag,  65,  sensus  est  :  ///e,  quem  de-  piret ,  quo  majores  eorum  Ahraham^ 
sideratis ,  Messias  omnino  venturus  Isaac ,  Jacob ,  etc.  animati  erant ,  quo 
est ;  sed  non  erit ,  quem  exoptatis ,  conatuirrito  ,regioprorsusvastabitur, 
bellator ,  qui  ethnicorum  imperium  Cfr.  etiam  Sanctius  in  hanc  locam , 
evertat ,  et  gentes  vobis  subjiciat ,  sed  Actermann  ,  Hengstenberg  ,  op.  cit. 
judex  divina  dignitate  indutus ,  qui  Veleres  Judaeos  utramque  vaticiniam, 
improbos  Judwos  et  in  primis  duces  Aggaei  nempe  et  Malachia3 ,  de  Messia 
ceterorum ,  posteros  Levi ,  atrocissi-  interpretatos  esse ,  ostendit  addaclis 
mis  poenis  perdet ,  nihilominus  non  ipsorum  testimoniis  Schoettgenius,  op. 
penitus  exterminabimini,    Proecedet  cit.  pag.  217  et  224  et  seqq. 


PART.    I.    GAP.    II.    DE    EPOC.    ET    OFFIC.    PROM.    MESSI^.         75 

ac  novi  substitutio ,  gentium  ad  veri  Dei  cognitionem  et  amo- 
rem  vocatio  ,  ac  judaici  populi  rejectio  atque  dispersio.  Si  igitur 
ostenderimus,  tum  duo  hsec  munia  juxta  prophetas  a  futuro  Messia 
adimplenda,  tum  jam  diu  adimpleta  fuisse ,  propositum  obtine- 
bimus.  Porro  utrumque  certissime  constat. 

127 .  Ac primo  quidem  veterem  cultum,  et  proinde  sacerdotium, 
adveniente  Messia^  fore  abrogandum^  novumque  eidem  sufficien- 
dum ,  apertum  est  ex  Malach,  1 ,  10  et  seqq.  dicente  :  Non  est 
enim  mihi  voluntasin  vobis^  dicitDominus  exercituum  ,  et  mu- 
nus  non  suscipiam  de  manuvestra.  Ab  ortu  enim  solis  usque  ad 
occasum  ,  magnum  est  nomen  meum  in  gentibus ;  et  in  omni 
loco  sacrificatur  et  offertur  nomini  meo  oblatio  munda;  quia 
magnum  est  nomen  meum  in  gentibus.  Quibus  verbis  Deus 
denunciat  abrogationem  veterum  sacrificiorum ,  quse  ex  legis  prae- 
scripto  in  templo  offerebantur ,  ut  eis  sufficiat  aliud  sacrificium ; 
ideoque  loloquiturdesacrificioexterno  etproprie  dicto  sive  abro- 
gando  sive  sufficiendo:  2°  loquitur  de  subrogatione  novi  istius  ex- 
terni  sacrificii ,  ofierendi  in  omni  loco ,  hujusque  discrimine  a 
veteribus  sacrificiis  ,  quae  uni  loco  seu  templo  affixa  erant ;  3<»  lo- 
quitur  de  sacrificio  tanquam  praecipuo  rehgionis  charactere ,  quo 
non  minus  cognoscetur  a  gentibus  ,  se  coli  in  universo  terrarum 
orbe  quam  olim  cognoscebatur  per  sacrificiorum  exteriorum  im- 
molationem  ,  a  Judaeis  in  hierosolymitano  templo  coli ;  4°  de  ejus 
generis  sacrificio  substituendo  loquitur ,  quod  non  jam  in  cruenta 
hostiarum  immolatione  consisteret ,  sed  in  oblatione  munda ,  seu 
(ut  postulat  usus  hebraicae  vocis  nnjj»  {minchah)  ,  ex  Levit.  II, 

1  et  seqq.  )  ferto ,  sive  dono ,  quod  frumenti  farina  conficitur  ,  et 
quidem  n")iniJ  (thehorah)  puro  seu  mundo^  ac  propterea  in- 

dependente  ab  offerentium  pravitate  ,  propter  quam  rejecturum 
se  profitetur  legaha  sacrificia  (1).  Cum  vero  sacrificia  partem  essen- 

(1)  Cfr.  Bible  de  Fence,  cinq.  edit.  in  Messiana  vaticinia,  part.  ni ,  Be- 

Paris   i832 ,    tom.   xvii ,  preface  sar  rolin.    iB35,  pag.  4^4?    scribit  :  In 

Malach.  pag.  496  et  seqq.  Hengsten-  TVl^Xi  e*^  allusio  ad  opus  operaium 
berg,  ex  anticipatis  jndiciis  snaB  sectae, 

in  Christologia  V.  T,  ei  commeniar.  '^*"^'^  remotior^  et  quod  est  in  ea  ex- 


76 


TRACT.    DE    INGARNATIOnE. 


tialem  exterloris  cultus  seu  publicae  religionis  constituant ,  con- 
sequitur ,  non  posse  sacrificia  immutari ,  quin  immutetur  cultus 
ipse.  Insuper  immutato  sacrificio ,  immutetur  necesse  est  et  sa- 
cerdotium ,  ob  intimam  utriusque  relationem.  Ergo  per  prophe- 
tam  Malachiam  cultus  Mosaicus  et  Mosaicum  sacerdotium  abro- 
ganda  erant ,  ut  novo  cultui  universali  ac  novo  sacerdotio  locum 
darent.  Id  autem  adveniente  Messia  ,  imo  per  Messiam  ipsum 
perficiendum  fore ,  habemus  ex  DanieHs  vaticinio  paulo  ante  ex- 
posito ,  in  quo  praedicitur  sacrificiorum  cessatio  in  medio  hebdo- 
madis  septuagesimae ,  imo  et  templi  ipsius  destructio  ,  populi 
judaici  dispersio  in  poenam  rejecti  Messiae  ac  necis  ipsi  illatae ;  cum 
igitur  ab  octodecim  seculis  sacrificia  legaHa  cessaverint  una  cum 
Mosaico  sacerdotio ,  ac  nova  rehgio ,  novus  cultus ,  novum  sacri- 
ficium  per  universum  orbem  obtineant ,  manifestum  est,  Messiam 
jamdiu  advenisse ,  ac  per  ipsum  tum  veterem  cultum  abrogatum , 
tum  novum  suffectum  esse  (1). 

128.  Secundo,  Gentes  pariter  ad  veri  Dei  cognitionem  per 
Messiam  adducendas  fuisse ,  ubique  sacrae  htterae  enunciant.  Huc 
enim  referuntur  quae  factae  sunt  veteribus  patriarchis ,  Abraham , 
Isaac  et  Jacob  promissiones  ,  quod  in  eorum  semine  benedi- 
cendae  forent  gentes  omnes ;  huc  spectant  quae  de  Messia  vatici- 
natus  est  Jacob ,  dum  dixit  :  Et  ipse  erit  eoopectatio  gentium  , 
seu  :  Et  ei  obedientia  popidorum  y  aut  aggregatio  populo- 
rum  ,  vel  etiam  ut  exponit  paraphrastes  chaldaeus  Onkelos  :  Et 
ei  ohedient  populi ,  ac  Jonathas  Ben-Uziel ,  alter  chaldaeus  in- 
terpres  :  Et  propter  eum  difflue^it populi ,  seu  denique  ,  ut  ver- 

ternum ,  facilius tanquammera  forma  abrogari  debnisse  juxla  antiquam  Ja- 

vel  tanquam  cortex  idece  concipitur,  dcEorum  fidem ,  ac  propterea   cultum 

Celerum  hic  auctor  valde  moderatum  leviticum  cum  omnibus  suis  sacrificiis 

se  praebet ;  et,  si  huc  illuc  nonnulia  ex-  acsacerdotium,  pluribusevincitScboelt- 

cipias ,  in  quibus  ,  ut  suis  morem  gerat ,  genius  ,   lib.   vii ,   De  Messia ,  §  9  , 

catholica  principia  carpit ;    ejus   opus  lo  et  seqq.  Cfr.  etiam  Raym.  Martini, 

valde  bonum  est,  et  causam  chrislianam  pag.  778  et  seqq.  Vid.  Blas.  Ugolini, 

adversus  rationalistas  et  Socinianos  op-  diss.  Altare  exterius,  qua;  extat  tom.  x, 

time  tuetur.  ejus  thesauri  antiq.  Judaic.  pag.  685 

(1)  Legcm  ,  seu  Vetos  Testamentura  et  seqq. 


PART,    I.    GA.P.    II.    DE    EPOC.    ET    OFFIC    PROM.    MESSI^.  77 

tit  Tliargum  hierosolymit  :  Et  ei  suhjicietur  omne  regnum  ter~ 
rce  (1).  Hinc ,  Psal.  II,  Messiae  pollicetur  Deus  :  Postula  a  me,  et 
daho  tihi  gentes  hcereditatejn  tuam  ,  et  possessionem  tuam  ter- 
minos  terrce.  Sed  luculentissime  et  graphice  gentium  reminiscen- 
tia  et  ad  Deum  verum  conversio  praenunciatur ,  Ps.  XXI  ,  28  et 
seq. ;  Remi?iiscentur  (2)  et  convertentur  ad  Dominum  universi 
fines  terrce ,  et  adorahunt  in  conspectu  ejus  universce  familice 
gentium.  Quoniam  Domini  est  regnum  et  ipse  domitiabitur  gen- 
tium,  Haec  ipsa  repetit  Isaias  ,  cap.  II,  2  et  seqq. :  Et  erit  in  nO" 
vissimis  diebus  prceparatus  mons  domus  Domini  in  verticemon- 
tium  y  et  elevahitur  super  colles ,  et  fluent  ad  eum  gentes ,  et 
ihunt populi  multi  j  et  dicent :  venite  et  ascetidamus  ad  montem 
Domini  y  et  ad  domum  Dei  Jacob,  et  docebit  nos  vias  suas  .^  et 
ambulahimus  in  semitis  ejusj  quia  de  Sion  exihit  lex  et  verhum 
Domini  de  Jerusalem  ;  et  rursum,  cap.  LV^  non  minus  illustre 
edidit  vaticinium  de  gentibus  per  Messiam  ad  veri  Dei  cultum 
vocandis  :  Ecce  testem  populis  dedi  eum  ,  ducem  et  proeceptorem 
gentihus.  Ecce  gentemj  quam  nesciehas,  vocabis^  et  getitesy  quce  fe 
non  cognoverunt  j  ad  te  current.  Et  haec  ex  multis ,  quae  in  hanc 
rem  congeri  possent ,  sufficient ,  cum  agatur  de  re  exploratissima. 
129.  Porro,  sicut  extra  omnem  dubitationis  aleam  gentium 

(1)  Cfr.  De  Voisin  ,  in  prooemiam  de  vocatione  gentium  ad  veri  Dei  cog- 

Pug.  fid,  pag.  162  et  seqq.  edit.  cit. ;  nitionem  per  Mesaiam.  Cfr.  etiam  Pe- 

aliis  enim  omissis  ,  in  Berescit  rahhd ,  tavius,  De  Incarnat,  lib.  xvi ,  cap.  8 , 

sect.  88,  legitur:  Dicitur,  Amos  ix ,  §  3. 

1 1  ,  illo  die  recedificaho  tahernaculum  (2)  Vid.   in  hanc   vocem   pulchras 

David,  etc.  ita  utuniversus  mundus  observationes  P.  Berthier  S.  J.  Expli- 

fiat  una  collectio;m\\}o,Sohar Exod,  cation  des  psaumes»   Frigide   prorsus 

71  ,  col.  281   ;  Quando  rex  Messias  Rosenmuller,  SchoL  in  Ps.  xxii  (in 

revelahitur ,    tunc  omnes  gentes    ad  Vulgata  xxi)  v.  28 ,  scribit  :  ll^t^ 

illum  congregahuntur ,  ut  confirmetur  '•  •  * 

id  quod  scriptum  est,  Is.  xi ,  i  o  ;  i?tf-  ^^^^^^^*  ^^^^^  ^orum  ,  quce  fando  de 

dicem  Isai  gentes  qucerent ,  etc.  Alia  *^^^«  acceperunt,  ad  ipsum  se  conver^ 

testimonia  tibi  exhibebil  Schoettgenius,  *«**' '  ipsumque  venient  adoratum.  Nec 

op.  cit.  lib.  VII ,  cap.  I ,  §  26  et  seqq.  ^*^""'  5  jndaizans  enim  hic  interpres , 

ex  quibus  luculenter  patet ,  veteribus  contra  sensum  totius  antiquitatis ,  contra 

Judaeishancinhffisisseeommunemfidem  apertam  N.  T.  auctoritatem  negat ,  in 

hoc  psalmo  agi  de  Christo. 


78 


TRAGT.    DE    INGARNATIONE. 


vocatio  ad  verl  Numinis  cultum  per  futurum  Messiam  constituta  est, 
ita  nec  minus  clara  vaticinia  sunt,  quae  populi  judaiciac  synagogaj 
rejectionem  et  dispersionem  portendunt ,  et  quidem  in  poenam 
repudiati  Messiae.  Danielis  enimcap.  IX,  26,  praedicitur  :  Post 
hebdomades  sexagintd  duas  occidetur  Christus  ,  et  non  erit  ejus 
populus  ^  qui  eum  negaturus  est  (1);  atque  ante  ipsum  Isaias 
(VIII ,  14)  ,  loquens  de  Messia  :  Et  erit y  inquit^  vohis  in  sanc- 
tificationem ;  in  lapidem  autem  offensionis  et  in  petram  scan- 
dali  duabus  domibus  Israel ;  in  laqueum  et  in  ruinam  habi- 
tantium  Jerusalem.  Et  offendent  ex  eis  plurimi  ,  et  cadent^  et 
conterentur^  et  irretientur  et  capientur  (2).  Osee  autem,  III ,  4, 


(!)  In  bebraico  textu  \h  ]^N1  Et 

non  ei ,  ellipsim  snpplendam  esse  om- 
nes  veteres  interpretes  viderant.  Porro 
ellipses  locam  non  habent  nisi  in  no- 
tionibas  et  dictionibus  freqaentiori  asa 
tritis ,  qaas  lector  ex  asu  loqaendi  fa- 
miliares  habet  et  facile  sapplere  potest. 
Hic  aatem  alia  essc  non  potest  nisi 
populus ,  jaxta  usitatissimam  phrasin 
in  Scriptura  receptam  :  Eritis  mihi  po- 
pulus ,  vel  in  populum  ;  non  erit  mihi 
populus  ,  non  erit  ei  vel  ejus  populus, 
Deut.  IV ,  2o ;  VII ,  6 ;  xiv,  2  ;  xxix , 
i3  ;  XXVI ,  18  ;  XXVIII,  9  ;  Ex.  ti  ,  7  ; 
Lev.  XXVI,  12  ;  I  Reg.  xii ,  22  ;  11 
Reg.  VII ,  23  ;  IV  Reg.  xi ,  17,  etc, 
Igitur  post  :  Non  erit  ei ,  vel  illius , 
sapplendum  est  populuSf  ut  olim  jam 
Vulgata  vertit  :  Et  non  erit  ejus  po- 
puius ,  ita  ut  sensus  sit  :  jam  populus 
non  erit  sacer  ei ,  qui  urbem  et  tem- 
plum  evertet ;  cum  ex  nece  illata  Mes- 
siae  cesset  IsraeLconslitaere  ejus  haere- 
ditateffi.  Huic  autem  cessationi  dominii 
fijus  super  pojpulum  fgederis,  nectitur 
optime  de&tructio  urbis  et  sa^ctu^rii 
per  popului;n  prjncipis   vementis.   £x 


quo  refellitur  Rosenmuller,  qui  haec 
verba  :  Et  non  ei ,  exponit  :  Et  non 
erit  sihi ,  id  est ,  inter  viventes ,  ut 
pariter  exposuit  Michaelis ;  etenira  Vt^ 

nunquam  incladit  in  se  personam  ipse 
non  est ,  sed  non  est  tantummodo. 
Rellqaae  expositiones ,  nempeGoasset, 
L'Emperear ,  Sack,  etc,  magis  adhac 
absurdae  sunt  et  gratis  conficlae.  Cfr. 
Hengstenberg.  tom.  11 ,  pag.  4^4 »  ^^^* 
etiam  Jahn,  loc.  cit.  pag.  1^9  et  seq. 
(2)  Hunc  locum  de  Messia ,  qui  vin- 
dictam  esset  sumptnras  de  populo  is- 
raelitico ,  veteres  quoque  Hebraei  intel- 
iexerunt.  Sic  enim  apud  Martini,  pag. 
343  ,  edit,  cit.  in  lib.  Sanhedrin  ,  cap. 
Echad ,  legitur  :  Dixerunt  { RR.  Jehu- 
dah  et  Ezechiaz ,  filli  R.  Chia  )  :  Non 
veniet  filius  David,  donec  deleantur 
duce  domus  patrum  Israel,  et  istce 
sunt  caput  captivitatis  Bahylonis  ,  et 
princeps  ,  qui  est  in  terra  Israel ,  s^- 
cut  dictum  est ,  /*.  viii  :  Et  erit  ad 
sanctificationem  et  ad  lapidem  offeU'- 
sionis ,  et  adpetram  ( vel  rupem )  ruince 
duahus  domihus  Israel,  etc.  Glossa 
R.  Salomonis  :  Et  eritSalvator  Israel 


PAKT.    I.    GAP.    II.    DE    EPOG.    ET    OFFIG.    PROM.    MESSI^.  79 

diu  duraturam  hanc  populi  judaici  reprobationem ,  significat  illis 
verbis  :  Dies  multos  sedehunt  filii  Israel  sine  rege ,  et  sine  prin- 
cipe^  et  sine  sacrificio  ^  et  sine  altari ,  et  sine  ephod  et  sine 
theraphim,  Et  post  hcec  revertentur  filii  Israel^  etqucerent  Do- 
minum  Deum  suum  ,  et  David  regem  suum ;  et  pavebunt  ad 
Dominum  y  et  ad  bonum  ejus  in  novissimo  dierum  ;  quibus  ver- 
bis  aperte  propheta  diuturnam  populi  israelitici  conditionem  de- 
signat ,  in  qua ,  etsi  deos  alienos  non  colat ,  tamen  Deum  non  ex- 
perietur  sibi  faventem  atque  propitium ,  donec  aliquando  Messiam 
quaerat  et  agnoscat.  Davtdis  enim  nomine  Osee ,  perinde  ac  cete- 
ros  prophetas  ,  Jerem.  XXX,  9  ,  Ezech.  XXXIV,  23 ,  XXXVII ,  24, 
Messiam  significare ,  explorata  res  est  et  recepta  sententia  apud 
Rabbinos  omnes  ;  quare  chaldseus  interpres  postrema  prophetae 
verba  ita  exponit  :  Qucerent  cultum  Domini  Dei  sui ,  atque  obe- 
dient  Messi^e  filio  Davidis  regi  suo  (I).  Eadem  habet  AmosIX, 
9  et  seqq.  et  alii  prophetae  passim  (2). 

130.  Jam  vero  ab  octodecim  secuHs  tum  gentes  fere  omnes, 
rehctis  idohs  ,  Deum  unum  colere  ,  atque  in  dies  ad  cognitionem 
et  cultum  veri  Dei  perduci ,  judaicam  gentem  item  e  sua  ejectam 
patria ,  inter  gentes  omnes  dispersam  esse ,  nullumque  apud  eam 
illius  specialis  providentiae  et  prsedilectionis  vestigium  conspici  , 
quibus  per  tot  secula  Deus  eam  prosecutus  fuerat ,  facta  sunt  cer- 
tissima,  quorum  nos  spectatores  sumus,  quaeque  ob  omnium  oculos 
obversantur.  Quae  quidem  argumento  sunt ,  foedus  ilhid  omnino 
esse  abolitum ,  quod  olim  Deus  cum  judaico  populo  ferut  de  pos- 
sessione  Palaestinae  ac  bonorum  omnium  in  ea  affluentia ,  si  ipse 
legem  sibi  traditam  custodivisset ,  vel  de  paterna  correptione , 

ad  prceparationem  et  ad  lapidem  of-         (1)  Alia  testimonia  in  hatio  rem  cfr. 

fensionis  ;  offendet  enim  pedes  statuw ,  apud  Rosenmuller ,  in  loc.  eit.  Ezech. 
ferrum  scilicet  et  testam  ,  et  ad  rupem  (2)  Cfr.  in  hanc  loc.  Sanctias ,  nec 

ruin(B  domibus  duabus  Israel,  Dixit  non  Ackermann ,  op.  cit. ;  plora  prae- 

(Rabhinns  scilicet ,  qoi  fecerat  vinum  terea  in  hanc   sententiam  ex  doctrina 

dari  pueris ,  ut  secreta  palris  sui  atque  et  sensu  veterum  Judaeorum  vid.  apud 

mysteria  revelarenl) :  filioli  spincB  mihi  Martini ,  ii  part. ,  cap.  5 ,  §  2  et  seqq. 

estis  in  oculis  meis ,  seu  :  spinas  in  et  apud  Schoettgenium  ,  De  Messia^ 

oculos  meos  injicitis.  pag.  5^5  et  seqq. 


80  TRAGT.    DE    INGARNATIOJIE.  ^      -      - 

qaoties  ab  ejusdem  legis  observantia  descivisset ,  dum  promisit 
se  eum  in  eamdem  revocaturum ,  quoties  ipsum  suae  transgres- 
sionis  poenituisset ,  prout  tam  in  Exodo  quam  in  Deuteronomio 
passim  legitur.  ^*j 

131.  Hinc  merito  Hieronymus ,  Epist.  CXXIX ,  Ad  Dardamim^ 
n.  7,  sic  Judaeos  perstringit  :  Mtdfa,  Judcee  ,  scelera  commisistiy 
cunctis  circa  te  servisti  nationibics.  Ob  quod  facinus  ?  Utique 
propter  idololatriarn,  Quumque  servisses  crebro,  misertus  tui 
est  Deus  ^  et  misit  judices  et  salvatores .,  qui  ^e,..  liberarunt, 
Novissime  sub  regibus  offendisti  Deum ,  et  omnis  tua  proviii- 
cia ,  gente  babylonica  vastante ,  deleta  est,  Per  septuaginta 
annostemplisolitudo permansit.».  Ad extremum  sub  Vespasiano 
et  Tito  Urbs  capta ,  templumque  subversum  est.  Deinde  civi- 
tatis  usque  ad  Hadrianum  principem  per  quinquaginta  annos 
mansere  reliquice.  Post  eversionem  templi  y  paulo  miniis  per 
quadringentos  annos  et  urbis  et  templi  ruince  permaneni,  Ob 
qu4)d  tantum  facinus  ?  Certe  non  colis  idola  ^  sed  etiam  serviens 
Persis  atque  Romanis ,  et  captivitatis  pressusjugo ,  ignoras  alie- 
nos  deos,  Quomodo  clementissimus  quondam  Deus ,  qui  nun- 
quam  tui  oblitus  est.^  nunc  per  tanta  spatia  temporum  miseriis 
tuis  non  adducitur  .^  ut  solvat  captivitatem^...  Ob  quod  .^  in- 
quam ,  facinus  ef  tam  execrabile  scelus  avertit  a  te  oculos  suos  ? 
Jgnoras  ?  Memento  vocis  parentum  tuorum  :  Sanguis  ejus  su- 
per  nos  et  superfilios  nostros^  et :  Non  habemus  regem  nisi  Cce- 
sarem.  Habes  quod  elegisfi  :  usque  ad  finem  mundi  serviturus 
es  Ccesari  ,  donec  gentium  introeaf  plenifudo  ,  ef  sic  omnis  Js~ 
rael  salvus  fiaf  (1).  Quod  quidem  argumentum^  cui  novum  in 
dies  robur  accedit ,  et  quod  plane  ineluctabile  est ,  ex  recentiori- 
bus  luculenter  evolvit  Grotius ,  De  veritate  religionis  Christ,  ^ 
lib.  V,  §  16 ,  ubi  nihil  omisit  ex  iis ,  quge  eidem  vim  addere  posse 
viderentur. 


(1)  Edit,  Vallars.  opp.  tom.  i.  Hoc  orationibus  adversus  Jadaeos ,  ac  pre- 
idem  argumentnm  egregie  tractavit  inter  sertim  orat.  v ,  tom.  i ,  pag.  58^ ,  edit. 
veteres  S,  Joan.  Chrysost.  in  quinque      Maurin, 


PART.  I.  CAP.    H.     DE    EPOG.    ET    OFFIG.    PROM.    MESSI^E.  81 

DIFFICULTATES. 

132.  Obj.  prima.  Nullum  in  primis  est  argumentum ,  quod  ex 
Malachise  vaticinio  deducitur ;  1«  siquidem  nnlla  alia  ratione  Deus 
magnum  nomen  sumn  in  gentibus  esse  dicit ,  quam  quod  gentes 
omnes  praeter  deos  suos  supremum  Deum  colant  ,  qui  est  Is- 
raeiitarum  Deus  ,  prout  exponunt  R.  Salomon  Jarclii  ac  David 
Kimchi ;  vel  etiam  'eo  quod ,  ut  existimat  Aben-Ezra ,  si  Deus 
gentes  jussisset  offerre  sibi  munus  aut  sacrificium  ,  illud  purum 
et  exquisitum  offerrent ,  minime  vero  hostias  rautilas  ac  langui- 
das  ,  quales  Judaei  offerebant ;  vel  denique  quia  jucundissimae  Deo 
sunt  preces  et  Jaudes  ,  quibus  Judoei  inter  gentes  commorantes 
ipsum  venerantur.2oSane  ,  inquiunt ,  quomodo  mosaica  sacrificia, 
ac  proinde  legem  et  sacerdotium  abroganda  esse  affirmasset  pi  o- 
pheta,  qui,  cap.  III,  4,  de  Levitis  ait  :  Et  erunt  Domino 
offerentes  sacrificia  injustitia.  Et  placebit  Domino  sacrifiGium 
Juda  et  Jerusalem ,  sicut  dies  seculi^  et  sicut  anni  antiqid^  ac 
demum,  cap.  IV,  4,  Judaeos  alloquens  \Mementote ,  ait^  legis Moysi 
servi  mei  .^  quam  mandavi  et  in  Horeb  ad  omnem  Israel ^  proe- 
cepta  et  judicia.  Ecce  ego  mittani  vobis  Eliam  prophetam  ,  an- 
tequam  veniat  dies  Domini  magnus  et  horribilis  ?  Ergo. 

133.  Resp.  Neg.  atitec.  Ad  1"»  probat.  seu  Rabbinorum  ex- 
positiones,  dicimus,  eas  prorsus  excludiperantithesim  apropheta 
institutam  inter  sacrificia  Mosaica  et  sacrificium  illud ,  quod  divino 
Numini  offerendum  praedicitur  inter  gentes ,  ut  ex  probationibus 
constat.  J)ixi prcedicitur '.,  notum  enim  est,  non  esse  locutum  pro- 
plietam  in  praesenti  tempore ,  quo  universae  gentes  ,  utpote  idolo- 
latriae  addictae ,  non  immolabant  victimas  suas  nisi  idoHs  seu 
dcemoniis^  ut  ipsa  Scriptura  alibi  testatur  ;  ac  propterea  de 
futuro  tempore  necessario  vaticinium  accipiendum  est. 

134.  Ex  qua  generali  animadversione  patet^  absurdam  esse 
primam  expositionem  ,  ideo  nempe  magnum  esse  Dei  nomen  in 
gentibus,  quod  ipsae  una  cum  idolis  ac  falsis  diis  supremum  Deum 
colant ;  cum  Deus  saepe  adeo  se  zelotem  professus  fuerit  ,  ac  pas- 
simdecem  Tribus  impietatis  arguerit/quodutrumque  cultum  con- 

T  IV.  6 


82 


TRACT.    DE    INGARNATIONE. 


jungereiit  (1).  Falsa  praeterea  est  ejusmodl  commentatio ,  cum 
causam  Deus  ipse  aperiat  ,  quare  magnum  sit  nomen  suum  in 
gentibus  ,  quia  scilicet  a  solis  ortu  usque  ad  occasum  olTertur  wo- 
mini  suo  ohlatio  munda  ,  seu  fertiim  purimi  (2), 

135.  Nec  minus  absona  est  altera  interpretatio  ,  quae  sumitur 
ex  liypothesi ,  qua  Deus  gentibus  sacrificium  sibi  ofFerendum  prse- 


(1)  Cfr.  iii  Reg.  XVI  et  seqq. ,  tum 
IV  Reg.  xvii ,  i6  et  seqq. 

(2)  Gfr.  Sanclias  in  hunc  loc.  Non 
posse  hoc  vaticinium  nisi  de  nova  lege 
et  Ecclesiae  tempore  intelligi ,  omnes 
sane  exegeseos  regulae  prorsns  clamanl. 
Debet  enim  conferri  cum  aliis  locis , 
in  quibus  praedicitur  veteris  foederis  ac 
veteris  sacerdotii  et  cultus  levitici  abo- 
litio ,  cum  locis  novum  sacerdotium  , 
ac  proinde  novum  sacrificiam  promit- 
tentibus  ,  ac  demum  cum  ipso  eventu , 
qui  omnem ,  si  qua  esset ,  ambiguita- 
tem  in  verbis  prophetae  sustulit.  Cum 
enim  vetus  sacerdotium  plane  cessaverit 
una  cum  omni  sacrificiorum  leviticorum 
apparatu  ,  cum  Christus  Eucharisticum 
Sacrificium  instituerit  offerendum  ubi- 
que  terrarum  a  sacerdotibus ,  seu  mi- 
nistris  ad  hoc  in  perpetuum  institutis , 
cum  factum  id  evincat ,  quid  amplius 
quaeras?  Num  infirmum  ejusmodi  ar- 
gumentum  evadet,  eo  quod  demum  post 
XVI  secula  infelices  nonnuUi  haeretici, 
qui  se  Protestantes  vocarunt ,  veritatem 
hancrepudiarint,  quam  universa  chris- 
tiana  Ecclesia  tam  longa  seculorum  serie 
professa  est?  Patres  omnes  hoc  urge- 
bant  argumentum  plane  ineluctabile 
adversus  Judaeos  ,  ut  Irenaeus  ,  Adv, 
hcBres.  lib.  iv ,  cap.  17,  n.  5,  edit. 
Maur.  ;  Justinus  M.  ,  Dial,  cum 
Tryph. ,  n.  4'  ?  edit.  Maran.  Cypria- 


nus,  Adv,  Jud,  lib.  i,  cap.  i6,edit. 
Manr.  ut  alios  praeteream.  Placet  S.  Ire- 
naei  verba  adducere,  ut  pateat ,  quaenam 
fuerit  ante  annum  202™ ,  seu  initio 
seculi  III*  Ecclesiae  fides  :  Sed  et  suis 
discipulis,  inquit,  loc.  cit. ,  dans  con- 
silium  ,  primitias  Deo  offerre  ex  suis 
creaturis  ,  non  quasi  indigenii  , 
sed  ut  ipsi  nec  infruciuosi  nec  in- 
grati  sint ,  eum  ,  qui  ex  creatura  pa- 
nis  est ,  accepit  etgratias  egit,  dicens : 
Hoc  est  meum  corpus.  Et  calicem  si- 
militer ,  qui  est  ex  ea  creatura  ,  quoB 
est  secundum  nos,  suum  sanguinem 
confessus  esi ,  et  N.  T.  novam  docuit 
ohlationem  ;  quam  Ecclesia  ah  Apos- 
iolis  accipienSf  in  universo  mundo 
offert  Deo ,  ei,  qui  alimenta  nohis 
prcEStat ,  primitias  suorum  munerum 
in  N.  T. ,  de  quo  in  duodecim  pro- 
phetis  Malachias  sic  prcBsignificavit : 
Non  est  mihi  voluntas  in  vohis ,  etc, 
Manifestissime  significans  per  hcec , 
quoniam  prior  quidem  populus  cessa^ 
bit  offerreDeo,  omni  autem  locooffer- 
tur  ei,  et  hocpurum  ;  nomen  autem  ejus 
glorificaiur  in  gentihus.  Cfr.Massuetus, 
Diss.  III ,  art.  7  ,  §  80 ;  tum  Fr.  L. 
Comitis  zu  Stolberg,  Geschichte  der 
Religion  Jesu,  seu  Historia  Relig.Jesu, 
part.  IV,  pag.  i66etseqq.  edit.  Hamb. 
necnon  Petr.  De  Figueiro  et  Christ. 
Castrum  ,  in  hunc  loc.  Malachiae. 


PART.  I.  CAP.  II.  DE  EPOG.  ET  OFFIG.  PROM.  MESSI^E.      83 

ciperet.  Haec  enim  hypotlietica  locutio  nuspiara  apparet ;  sed  Dei 
verba  absoluta  sunt ,  et  factum  enunciant. 

136.  Quominus  vero  Dei  verba  accipiamus  de  precibus ,  quae 
est  tertia  expositio  ,  vetat  ipse  contextus ,  qui  est  de  oblatione 
proprie  dicta,  non  a  Judaeis,  sed  a  gentibus  offerenda  ,  dequibus 
dicitur  ,  Is.  LXVI^  21  :  Assumam  ex  eis  in  Sacerdotes  et  Levitas. 

137.  Ad  2°^,  Dist.  Levitse  seu  Sacerdotes  ex  gentibus  assumpti 
juxta  adducta  Isaiae  verba ,  conc;  Levitae  seu  Sacerdotes  Mosaici , 
neg.  Jam  enim  eodem  capite  Malacbias  ,  loquens  de  Levitis  ac  Sa- 
cerdotibusjudaicis,  praedixerat,  eos  a  Messia  moxfuturo  puniendos, 
seu  extremo  supplicio  tollendos ;  non  potuit  igitur  de  iisdem  Sa- 
cerdotibus  Leviticis  sermonem  instituere ,  quasi  Deo  essent  obla*- 
turi  sacrificia  in  justitia ;  locutus  proinde  est  de  novis  sacerdotibus 
a  Messia  instituendis ,  qui  grata  Deo  sacrificia  oblaturi  essent» 
Usus  est  autem  similitudine  et  imagine  sacrificii  Juda  et  Jerusa- 
lem  ,  ut  rem  lianc  Judaei  aliqua  ratione  perciperent  (1). 

138.  Monitum  autem  Malacb.  IV,  4,  nullam  creat  difficulta- 
tem  ;  nam  lex  Mosaica  tam  civilis  quam  caeremonialis  erat  om- 
nino  observanda ,  quamdiu  Hebraeorum  respublica  et  synagoga 
persistebant.  Cum  vero  ex  eodem  proplieta  et  ex  Dan.  IX  ,  27, 
utraque  esset  abolenda ,  jure  per  mortem  Messiae  ,  facto  per 
Jerosolymorum  et  templi  eversionem,  hocipsoinnuitur,  quidpost- 
hac  de  ipsa  lege  esset  futurum.  Sic  neque  ullam  facessit  difficulta- 
temillud,  quoddeEIiae  missione  ante  futuramJudaeae  vastationem 
vaticinatur  Malachias;  cum  ipsemet,  cap.  IV,  1 ,  aperte  signi- 
ficaverit  hunc  ipsum  fore  Messiae  praecursorem  ad  praeparandam 
viam ,  seu  populum  disponendum  ad  ejusdem  adventum ,  ut  pa- 
tet  ex  versu  sequenti ,  ubi  addit  :  Et  convertet  cor  patrum  ad 
filios  y  et  cor  filiorum  ad  patres  eorum  ;  ne  forte  veniam  et 
percutiam  terram  (hebr.  terram  hanc  ,  seu  hanc  regionem , 
J^^IKiTTIK)  anathemate.  Quod  reipsa  factum  esse ,  historia ,  «x 

qua  lux  vaticinio  affulget ,  ostendit. 

139.  Obj.  secunda  1°  Quae  de  vocatione  gentium  praenuncia* 
runt  prophetae,  intelligi  debent  de  cognitione  veri  Dei,  quam 

(1)  Cfr.  Ackermann  ,  Proph,  min,  pag.  7^2  et  seqq. 

6. 


SA  ^v.      MoTRACT.    BE    INCARNATIONE. 


lA^ 


gentes  adepturae  erant  per  Judaeorum  in  universum  orbem  dis- 
persionem  ,  a  quibus  etbnicorum  mentibus  erat  veri  Dei  notitia 
ingerenda.  2°  Id  plane  tum  perficietur ,  cum  gentes  omnes  Ju- 
daeorum  ditioni  subjicientur  duce  Messia ,  a  quo  bellum  inprimis 
erit  ipsis  inferendum  ;  3<^  bellum  hoc  deinceps  perpetua  atque 
universalis  pax  excipiet ,  in  qua  4®  Judaei  ingenti  gloria  aucti , 
bonorum  omnium  copia  et  affluentia  fruentur ,  juxta  propbeta- 
rum  vaticinia.  Non  solum  igitur  ex  gentium  vocatione  Cbristiani 
nibil  proficiunt ,  verum  etiam  taHa  in  ea  occurrunt  ,  quae  aperte 
evincunt,  piura  adbuc  esse  adimplenda.  5»  Nondum  enim  sub- 
acti  sunt  Gog  et  Magog  a  Messia  debellandi,  Ezecb.  XXXVIII; 
nondum  instauratum  templum  cum  urbe  bierosolymitana ,  ibid. 
XL  et  seqq.  6°  Nondum  propterea  completa  sunt ,  quse  a  Messia 
praestanda  vaticinati  sunt  propbetae  ,  quique ab Isaia ,  II,  2,  ven- 
turus  tantum  praedicitur  novissimis  diebus ,  cum  nempe ,  ut  ibid. 
dicitur  :  Mons  Domini  exaltahitur  super  omnes  colles ,  aliaque 
ejusmodi  non  pauca  praedicuntur ,  quae  adhuc  praestolari  debe- 
mus.  Ergo. 

140.  Resp.  Ad  1«»,  Neg.  Etenim,  ut  ex  ipsis  ,  quae  adduximus, 
propbetarum  verbis  constat ,  agitur  de  illa  gentium  vocatione , 
qua  ipsae  in  Messiam  crediturae  erant ,  ac  per  ipsum  ad  veri  Dei 
cognitionem  erant  adducendae  per  ingentem  idololatriae  cladem , 
atque  de  substitutione  gentium  in  locum  rejecti  popuh  judaici , 
juxta  illud  Ps.  XLVI  :  Principes  populorum  congregati  sunt 
cum  Deo  Abraham  (1).  Etsi  vero  Judaei  ante  Hierosolymorum 
excidium  per  universas  fere  terras  dispersi  essent  Assyriorum  , 
Persarum,  ac  Romanorum  ,  gentem  tamen  nullam  ad  Dei  cog- 
nitionem  adduxerunt ,  multo  minus  populis ,  inter  quos  inba- 
bitabant ,  suaserunt ,  ut  idololatriae  nuncium  remitterent. 

141,  Ad  2*",  Neg.  suppositum  ,  ab  ipsis  assumptum,  degen- 
tibus  ditioni  Judseorum  subigendis.  A  falsa  bac  persuasione  Deus 
non  uno  in  loco  Judaeorum  animos  abducere  ac  retrabere  per*^ 
prophetas  suos  unquam  destiterat.  Admonuit  enim  Israelitas  re-» 

(1)  Plara  in   hanc   rem   testimonia      evangelicce ,  lib.  z. 
congessit  Easebias  ,  Demonstrationis 

.■■} 


PART.  I.  CAP.  II.    DE    EPOG.    ET    OFFIG.    PROM.    MESSI^.  85 

duces  a  captivitate,  quem  ipsi  praestolabantur  Messiamventurum 
minime  esse ,  prout  falso  animis  suis  conceperarit ,  nempe  ad  su- 
bigendas  gentes  ,  sed  ad  Judaeos  querulos  et  blasphemantes  pu- 
niendos  (Malach.  III,  1  et  seqq.  ).  Dispersum  iri  judaicum  po- 
pulum  (Dan.  IX  ^  26  et  seq)  praedicit.  Contra  vero  gentibus 
propitium  Messiam  fore  saepe  praenunciavit  ^  sic  Zach.  IX  ,  10  , 
de  eo  dicitur  ;  Loquetur  pacem  geydihus  ;  Isai.  XLII ,  6  ,  de 
eodem  ait  Dominus  :  Bedi  te  in  foedus  populi  ^  et  in  lucem  gen- 
tiu?n;  et  cap.  XI,  10  :  Radix  Jesse  ,  qui  stat  in  signum  populo' 
rum ,  ipsum  gentes  deprecabuntur,  Perpetuo  exhibetur  Messias 
ut  eocpectatio  gentium  (  Gen.  XLIX  ,  10  )  ,  ut  desideratus 
cunctis  gentibus  (  Agg.  II ,  8  ) ;  quanam  igitur  ratione  bellum 
illaturus  erit  gentibus  ?  Idololatriae  nempe  destructione.  Sane  ,  si 
de  belH  genere  ex  genere  armorum  judicium  ferendum  est ,  cum 
haec  exhibeantur  spiritualia ,  spirituale  erit  profecto  bellum ,  quod 
Messias  aget.  Hinc  Isaias,  XI ,  ^ :  Percutiet  /mo^iX.^  terram  virga 
oris  suij  et  spiritu  labiorum  suorum  interficiet  impium ;  et 
erit  justitia  cingulum  lumborum  ejus  ,  et  fides  cinctorium  re- 
num  ejus.  Nec  ahus  apparatus  bellicus  esse  poterat  regis  pau- 
peris  et  humilis  (Zach.  IX,  10  ) ,  despecti  et  occidendi  ( Is.  LIII ). 

142.  Ad  3°»,  Bist.  Spiritualis ,  in  interna  scilicet  conscientiae 
Iranquillitate  posita ,  conc;  temporalis  ,  neg,  Etenim  si  pax  belli 
est  fructus  ;  bellum  autem  ,  ut  ex  dictis  patet ,  est  spirituale  ; 
spiritualem  igituret  pacem  fore  necesse  est. 

143.  Ad  4™,  Dist.  Si  Messiam  accepissent,  vel  cum  eum  re- 
cipient  et  agnoscent ,  trans, ;  hoc  neglecto  ac  rejecto  ,  7ieg.  Nisi 
potius  praestet  haec  de  regno  Messiae  spirituah  intelh*gere ,  seu  de 
ejus  Ecclesia ,  quam  sub  sensibilibus  symbolis  prophetae  ac  viva- 
cissimis  imaginibus  depingunt  (1).  Quod  si  placet  haec  litteraliter 

(I)  Recentiores  biblici    protestantes  tus  sane  ostendit ,  non   alium  sensam 

contendont ,  illis  vaticiniis  describi  se-  praeter   spiritualem   valicinia    illa    ad- 

calam  aureum  regni  Messiani.  Verum  mittere  posse  ;  alioquin   minirae  fuis- 

liajcexpositionisraliocarnalisacjudaica  sent  completa.  Geterum  etiam  exterior 

est ,  nequecomponi  potest  cum  ceteris,  Ecclesiae    maiestas   et    amplitudo   talis 

quae  de  Messia  ejasque  regno  ,  nerape  est ,  ut  eidem  aptari  possint  figarae  il- 

Ecclesia ,  prophetaB  valicinantar.  Even-  lae ,  quibas  eara  prophetae  adambrarunt. 


86  ..iaagilM    ,;,    uTRAGT.    DE    IlNGARlVATIOrrE.    ,'  / 

accipere ,  non  abnuimus  iu  hypotliesi ,  quod  Judsei  verum  Mesn 
siam  agnovissent  ,  vel  quando ,  ut  nonnulli  sentiunt ,  in  fine 
seculorum  ad  ipsum  convertentur.  Apposite  Grotius :  Multa ,  in- 
quit ,  Uebrceis  projnisit  Deus ,  si  3Iessiam  promissum  recipe- 
rent  eique  paret^ent ;  quce  si  no?i  eveniunt  y  habent  ipsi ,  quod 
sibi  imputent.  Qucedam  vet^o  etiam  definite  et  sine  conditione 
promissa  y  si  impleta  nondum  sunt  ^  adhuc  possunt  expectari. 
Constat  enim  ,  etiam  apud  Judceos  ,  tempus  sive  regnmn  3Ies- 
sice  ^  durare  ad  finem  seculorum  (1), 

144.  Ad  5^,  Trans.  Nondum  enim  exploratum  est,  quid  per 
cladem  Gog  et  Magog  Ezechiel  intenderit.  Tot  pene  circa  hoc 
vaticinium  numerantur  sententise  ,  quot  interpretes  ,  non 
solum  apud  Christianos,  verum  etiam  apud  Hebraeos.  Alii  de 
Scythis,  aHi  de  Persis  ,  alii  de  Syris  ,  etc^ilhid  exphcant ;  ahi  ad 
Antiochum  Epiphanem  referunt,  ut  Grotius;  ahi  ad  Cambysem, 
ut  Calmet  ;  ahi  symbolice  volunt  accipiendum  de  victoria  justo- 
tum  »uper  impios  (2).  Cum  igitur  omnia  sint  incerta^  quae  ad 
illud  vaticinium  spectant;  si  quis  deserat  clara  et  determi- 
nata  vaticinia  ^  ut  sibi  ex  incertis  difBcultatem  creet ,  is  perinde 
facit  ac  qui  oculos  a  hiC3d  a^vertit  ,  et  tenebras  umbrasque  con- 

SeCtatur..   •.')    ]  v*ii;  .;^  crn^^^ni    nf    ,  ;^?!K!Jh'f'{|<     \>:\k\     .'- 

1:  145,  Eadem  viget  discrepantia  sententiarum  circa  hanc  de 
templo  Ezechiehs  visionem  ,  idem  propterea  de  ea  ferendum  est 
judicium  (3). 

(1)  De  verit.  religionis ,  loc.  cit.  cle  personis  mysiicis ,  seu  symbolicis, 

(2)  Longa  niaiis  res  esset  atque  nul-  ita  utcapp.  xxxviii  et  xxxix  polliceatur 
lius  frugis  ,  velle  omnes  tum  Hebraeo-  Deus ,  se  pios  suos  cultores  ab  hostium 
rum  tum  Christianorum  interpretum  potentissimorum  ac  ferocissimorum  im- 
sententias  percensere.  Dissensio  enim  petu  sartos  tectos  servaturum ,  eosque 
est  circa  nomina  ,  gentes  ,  fala,  qua;  suo  praesidio  custodiaque  protecturum  ; 
eisdem  adscribuntur.  Recentiorcs  vi-  eam  vero  promissionem  ad  Christianos 
dentur  acquiescere  ra?  Michaelis,  qui  pertinere  eatenus  ,  quatenus  ipsi  sunt 
censet  designari  Scylhas.  Ceterum  S.  veri  Dei  cultores.  Cfr.  Rosenmiiller , 
Joan.  Apocal.xx,qua3EzechieldeGogi  Schol.  in  V,  T.  ad  Ezech.  cap.  38. 
moliminibus  et  clade  praedixerat ,  ul-  (3)  Diversas  has  sententias  veterum 
terius  ad  extremam  mundi  aetatem  dis-  ac  recentiorum  collegit  cum  suis  auc- 
tulit.  Hinc  non  pauci  autumant,  hic  agi  toribos  Rosenmiiller  ,  in  Prodromo ,  ad 


PART,    I.    GAP.    II.    DE    EPOG.    ET    OFFIG.    PROM.    MESSI^. 


87 


146.  Ad  6*",  Dist,  Perperam  intellecta^  conc^  sano  sensu 
et  cum  ceteris  vaticiniis  collata  ,  neg.  Midta  in  sacris  litteris , 
ut  rursum  Grotius  ait  ,  noJi  ex  proprietate  verborum^  sed  fi- 
yura  qiiadam  esse  intelligenda  ,  ne  ipsi  quidem  Judoii  tgno- 
ratit;  utcum  Deus  descendisse  dicitur ;  cum  ei  os ,  aures.^  oculi.^ 
nares  tribuuntur.  Quidni  ergo  hunc  in  modum  explicemus  et 
pleraque  de  Blessice  temporibus  dicta?  Qualia  sunt^  hipum 
cum  agno  ,  pardum  ciim  hcedo ,  leonem  cum  ove  stabulatu- 
rum ;  lusurum  cum  anguibus  infaritem ;  fnontem  Dei  surrec- 
turiim  supra  montes  alios\  in  montem  Sion  venturos  alienige- 
nas  ,  ut  sacra  faciant  (1)? 

147.  Per  novissimos  autem  dies  tum  ab  Isaia  tum  a  ceteris 
prophetis  significari  ultimam  aetatem  ,  seu  aevum  Messiae ,  seu 


capnt  X  Ezecbielis.  Alii  contendant 
desciibi  templam  Salomonicam ,  alii 
Zorobabelicam  ,  alii  ideale ,  alii  sjm- 
bolicam  ac  mysticam  ;  alii  sensa  lit- 
terali  intelligendam  prophetam  volanl , 
alii  tantam  in  sensa  spiritaali ,  alii  de- 
niqne  partim  litterali  partim  spiritaali. 
Qaidqaid  sit,  nihil  cerli  affirmari  potest. 
Strenaam  operam  navavit  in  templi 
Ezechielis  forma  et  amplitadine  cam 
sais  partibas  describenda  Joan.  Bapt. 
Villalpandas  ,  in  op.  cai  titalas  :  De 
postrema  Ezechielis  prophetce  visione 
Joan.  Bapt.  Villalpandi,  Cordubensis 
e  Soc.  Jesu ,  tomi  secundi  explana- 
tionum  pars  secunda,  in  qua  templi 
ejusque  vasorum  forma  tum  commen- 
tariis  tum  wneis  quamplurimis  des- 
criptionibus  exprimitur ,  paginis  655 , 
forrna  maxima  /  accessit ;  Tomi  iii  ap- 
paratus  Urbis  ac  templi  hierosolymi- 
tani,  pars.  i  et  u  ,  Joan.  Bapt.  Fil- 
lalpandi  Cordub.  e  Soc,  Jesu  collato 
studio  cum  H.  Prado  ex  eadem  Soc^ 
paginis   5^7  ,  Romae  1604.  De  eodem 


argumento  scripserunt  Ladov.  Cora- 
peigne ,  De  Vejel  ex  Jadaeo  Christianas , 
Matthias  Henfereffas  Tabingensis,  Cam- 
pegias  ,  Vitringa  ,  Coccejas  ,  Starmins  , 
Meyer  ,  Blasche  ,  etc. 

(1)  Non  esse  immutandam  nataraj 
ordinem  adveniente  Messia ,  antiquio- 
res  Jadaei  pro  certo  habebant ,  et  saepe 
occurrit  in  ipsoram  libris  ,  praesertim  in 
tract.  Sanhedrin ,  apud  Ugolini,  tom. 
XXV ;  sed  praeterea  in  lib,  Sohar ,  Exod, 
fol.  93,  col.  378,  quae  hic  leguntur ,  Is. 
II ,  2 ,  exponuntur  sensa  spirituali.  Cfr. 
Schoeltgenius  ,  De  Messia  ,  pag.  109. 
Idern  traditur  in  Pesiktd  rabbalhi , 
fol.  62  ,  I  et  seqq.  ibid.  pag.  128;  et 
alibi  saepe  totam  exponunt  de  Messia. 
Quare  non  est  haec  arbilraria  Christia- 
norum  interpretatio.  Cfr.  ibid.  pag.  i^  i , 
5o3  ,  599 ,  600 ,  626  ,  etc.  et  Joan. 
Frischmuthi  dissertalio  De  Evangelio 
in  Sione  egressuro ,  ad  Is.  11,  i  et 
seqq.  in  Thesauro  iheol.  philol.  tom.  i, 
pag.   685  et  seqq. 


88  TRAGT.    DK    INCARNATIONE. 

generatim  dtes  Messice  ^  unanimiter  tradunt  Judsei  ,  quocumque 
demum  tempore  hi  dies  venerint  (1). 

148.  Obj.  tertia.  Perperam  Christiani  judaicam  gentem  ali- 
quando  a  Deo  rejiciendam  fuisse  existimant ,  aut  abolendum  foe- 
dus^  quod  Deus  per  Moysem  cum  populo  feriit.  1°  Etenim  Abrahae 
posteri  populus  Dei  pecuharis  dicuntur ,  ipsi  unitus  foedere  sem- 
piterno  (2).  Passim  lex  Mosaica  perpetuo  duratura  exhibetur  (3) 
2°  Quod  si  Hebraei  illam  transgressi  fuerint ,  paterna  quidem  cor- 
reptione,  minime  vero  foederis  rescissione  aut  abohtione  puniendr 
dicuntur  ,  quin  potius ,  si  resipuerint ,  expresse  iterato  promittitur , 
eos  ab  extremis  terrae  ac  de  cunctis  popuhs ,  in  quos  fuerint  dis- 
persi  ,  congregandos  fore  (Deut.  XXX,  2  et  seqq. )  ac  revocan- 
dos.  3»  Praesens  propterea  captivitas  in  poenam  utique  peccatorum 
Israehtici  popuh  contigit.  4<^  Sed  hoc  ipso  ostendit  Deus  pecuha- 
remprovidentiam,  quaeumservat ,  et  amorem,  quopopulum  pro- 
sequitur  ;  quos  enim  Deus  dihgit,  arguit  et  castigat.  5®  Ahas 
Judaei  deterioris  conditionis  forent,  quam  ejusmodiimpii  homines, 
qui  in  hac  et  in  altera  vita  poenas  luunt.  6°  Cum  igitur  satis  a 
Deo  puniti  fuerint ,  soluta  captivitate ,  ad  patrium  solum  Judaei 
revocabuntur ,  juxta  divinas  polhcitationes.  Ergo. 

149.  Resp.  Neg,  antec,  Ad  1°^  prob.  Dzst.  Id  est,  usque  ad  Mes- 
siae  adventum ,  quem  lex  praefigurabat ,  et  ad  quem  velut  paeda- 
gogus  ducebat ,  conc.:,  absolute ,  neg.  Hinc  saepius  Deus  admonet, 
veteri  rescisso ,  novum  ac  aeternum  foedus  priori  illo  ac  tempo- 
raneo  longe  praestantius  feriendum  esse  cum  Israele  fideh ;  ita 
Jerem.  XXXI,  31  :  Ecce  dies  ve?iient.^  dicit  Dominus  ,  etferiam 
domui  Israel  et  domui  Juda  foedus  wovum  ,  non  secundum 
pactum^  quod  pepigi  cum  patribus  eoriim,..  pactum  quod  ir- 
ritum  fecerunt.^  etc.  tum  Is.  LV,  3  :  Feriam  vobiscum  pactum 
sempiternum  ,  m,isericordias  David  fldeles.  Ecce  testem  po- 
pulis  dedi  eum  ,  ducem  ac  prceceptorem  gentibus  ,  etc.  ubi  aper- 

(1)  ObserTatKiniclii,adhunclocam,  sice.  Cfr.  Jerem.  xxiii,  20  ;  Joel.  iii, 

formulara  D^D^H  nnnx  ,  dies  pos-  i  et  seqq.  etc. 

■^"         ■"•"■  (2)  Gen.  xvii,  7  ,  et  alibi. 

tremos,  seu  novissimos,    ubicumque  ^gj  Exod.  xii ,  i4,  et  alibi  passim. 

ea  occarreret ,  indicare  tempora  Mes- 


PART.  I.  GAP.  II.    DE    EPOG.    ET    OFFIG.    PaOM.    MESSIiE. 


89 


tum  est,  sermonem  esse  de  Messia ,  ipsis  fatentibus  Judaeis  (1),  ac 
de  gentibus  in  idem  pactum  adsciscendis. 

150.  Ex  liis  responsio  patet  ad  ea  quoe  subnectuntur ,  de  lege 
Mosaica ,  quae  hoc  sensu  potest  dici  oeterna ,  quatenus  suum  adim- 
plementum  et  perfectionem  in  futuro  Messia  ejusque  regno  adep- 
tura  erat  (2). 

151.  Ad  2™,  Neg,  Imo  prorsus  contrarium  constat  ex  prophe- 
tarum  effatis ,  qua3  adduximus  ;  quibus  addi  debet  ex  Osea  1,9^ 
III ,  4 ,  ubi  sub  symbolo  filii ,  cui  jubetur  nomen  indere  Non 
populus  meus ,  et  sub  symbolo  mulieris  fornicariae  diu  expectan- 
tis ,  exhibetur  populus  Israel  absque  Deo  suo.  Quae  autem  allata 
sunt  ostendunt ,  non  fore  perpetuam  rejectionem  fihorum  Israel , 
ac  futurum  aliquando  tempus ,  quo  ad  Deum  ac  missum  ab  eo 
Messiam  ipsi  convertantur ;  quod  libenter  damus ,  imo  et  pro- 
fitemur  (3).  Tunc  suum  complementum  habebunt  crebra  illa  va- 
ticinia  de  filiis  Israel  et  Juda ,  sub  uno  David  rege  suo  pace  frui- 
turis  (4)^  ac  ceteris  ,  quae  ipsis  promittuntur  bonis. 


(1)  Cfr.  Raym.  Martini ,  pag.  782 
et  seqq.  edit.  Carpzov .  nec  non  pag.  883 
et  seqq. ,  toto  cap.  20  ,  iii*  part.  dist. 
m  ,  cam  observationibas  De  Voisin. 

(2)  Cfr,  Grot.  op.  cit.  lib.  V. 

(3)  Cfr.  Osee,  iii ,  5 ,  ubi  Deus  com- 
minationum  acerbitatem  teraperat  me- 
liorum  temporum  promissione.  Quare 
ibid.  promittitur,  post  multos  illos  dies 
reversuros  JudaeosadDei  cultum,deser- 
tis  superstiliosis  religionibus  ac  ritibus, 
et  quidem  submisso  animo  gratiam  qua;- 
situros,  serioque  ac  sincero  studio  Deum 
culturos.  Nullam  vero  dobium  esse 
potest ,  aliquando  Judaeos  conversum  iri 
ad  religionem  christianam  ,  juxta  Apos- 
toli  prajdictionem  ,  Rom.  xi,  1 1  et  seqq. 

(•4)  Quum  defectio  Israelitarura  a  vero 
ac  sincero  cullu  Dei  conjuncta  olim 
fuerit  cum  defeclione  a  Davide ,  rege 


divinitus  instituto ,  ejusque  familia , 
III  Reg.  XII ,  6  ,  ad  emendalionem  illam , 
quae  cit.  loc.  describitar  ,  omnino  perti- 
nebat ,  uthacetiam  ex  parte  ad  of&ciam 
redirent ;  hinc  additur   :  l^n    JDXI 

DiD/D  ,  Et  ad  David  regem  suum, 
X  :  — 

Qua  formula  innuitur ,  Israelitas  con- 

jungendos  fuisse  sub  uno  rege  ex  Da- 

vidis  prosapia  orinndo  ;  quo  Messiam 

speclari  nulla  est  dubitatio  ,  ut  pariter 

legitur  Ezech.  xxxiv  ,  23  ;  xxxvii,  24 ; 

Jerem.  xxx  ,  9 ;  hinc  chaldaeus  para- 

phrastes    haec  verba    cum    iis ,    quas 

proxime    praecedunt  ,    ita    reddidit   : 

Quwrent  cultum  Domini  Dei  sui , 

atque   ohedient    Messice   filio  David 

regi  suo.  Ac  talis  est  unanimis  Judaco- 

rum  omnium  sententia.  Cfr.  Rosenmiil- 

ler,  in  loc.  cit.  Oseas ,  et  Ezech. 


90  TRAGT.    DE    IJNGARNATIONE. 

152.  Ad  3«i,  Dist.  Et  praeterea  rejecti  Messise ,  ut  inferius  mox 
ostendemus  ,  conc.:,  quorumcumque  peccatorum  ,  neg.  Nec  enim 
levioribus  olim  peccatis  Judaei  se  commaculaverant  ,  ut  ex  pro- 
phetis  constat ,  qui  eis  perpetuo  exprobrant  adulteria ,  furta ,  ho- 
micidia  aliaque  infanda  facinora ,  praesertim  vero  scelus  adeo  fre- 
quens  atque  commune  idololatriae ,  de  quibus  in  praesentiarum 
vix  accusantur  ;  attamen  Deus  nunquam  destitit  ab  eis  speciali 
quadam  providentia  prosequendis  ,  imo  minas  et  promissa  ,  poe- 
nas  ac  proemia  adhibens  ,  ostenditse  peculiarem  deiis  curam  ge- 
rere.  Neque  ultra  LXX  annos  illos  in  captivitate  detinuit,  ae 
interim  certiores  saepe  eos  fecit  de  reditu;  misit  ad  ilios  pro- 
phetas  ,  qui  eos  solarentur ;  fidem  miraculis  excitavit  ac  vatici- 
niis.  Ex  quo  vero  iterum  templum  cum  urbe  Hierosolymorum 
eversum  est,  etsi  saepe  jejuniis  se  macerent,  preces  enixas  ad 
Deum  fundant ,  peccata  confiteantur ,  etc.  non  secus  ac  si  a  Deo 
essent  derelicti,  nuUo  solatio ,  nulla  spe ,  nullo  subsidio  foventur. 
Restat  propterea  invictum  argumentum  de  scelere ,  quo  universa 
gens  detinetur,  graviori  ipsa  idololatria ,  ob  quod  antiquum  foedus 
vere  abolitum  est  atque  discissum  (1). 

153.  Ad  4"*,  Dist.  Si  ageretur  de  singulis  individuis ,  ac  poena 
amore  mixta,  conc;  si  de  tota  multitudine ,  seu  massa,  ut  dici- 
tur,  neg.  Aliud  nempe  ferendum  est  judicium  de  poena,  quae 
singula  individua  afficit  ,  afiud  de  ea  ,  quse  totam  afficit  multitu- 
dinem  ac  integram  populi  massam.  Etsi  enim  verum  est ,  interdum 
populum  integrum  puniri  ob  privatorum  peccata ,  praesertim  si 
ista  frequentia  ac  publica  sint,  neque  expiata ,  attamen  ejusmodi 
poence  ut  plurimum  non  sunt  nisi  partiales  ac  temporariae ,  imo 
et  extraordinarise ,  cum  juxta  providentias  ordinariae  ordinem  in 
illos  cadat  poena  ,  qui  delinquunt.  Contra  vero  si  punitio  afficiat 
totam  multitudinem  et  jugiter  perseveret,  ut  ordinaria  censeri 
possit,  dicendum  totam  multitudinem  aliquo  crimine  teneri  ^  quod 
omnibus  commune  sit,  sivequod  delictum  sit  multitudinis.  Talis 
autem  est  punitio ,  quae  totam  judaicam  gentem  afficit^  spectata 
praesertim  publica  et  ordinaria  providentia  ,  quam  Deus  erga  hunc 

(1)  Cfr.    Deroesi  op.   cit.  cap.  ii ,  §  25  et  seqq.  pag.  6i  et  seqq. 


PART.   I.  CAP.  II.   DE    EPOG.    ET    OFFIG.    PROM.    MESSI^.  91 

populum  ,  licet  gravissimis  ac  publicis  criminibus  idololatriae  in- 
primis  obstrictum,  per  tot  secula  ostendit.  Hinc  in  tota  illa  tem- 
poris  periodo ,  quae  a  Moyse  usque  ad  extremam  Solymorum 
cladem  intercessit ,  licet  spectare  correptionem  patris  animadver- 
tentis  in  filios  ,  cum  toto  illo  tempore  amor  et  gratia  jugiter  mi- 
tigaverint  severitatem ;  ast  in  alia  periodo  ,  quae  deinceps  sub- 
secuta  est ,  omnia  spectare  licet  sigiia  Dei  punientis  reos  ut 
judicis,  quidquid  de  privata  ac  secreta  ejus  agendi  ratione  sit 
cum  ejusdem  gentis  individuis  (1). 

154.  Ad  ^^^  Dzst.  Quatenus  populus ,  conc.:,  quatenus  indi- 
vidua  ,  neg.  Nain  bomines  singillatim  sumpti  rationem  reddent 
de  peccatis  propriis ,  ac  propterea  juxta  diversam  uniuscujusque 
mensuram  quilibet  a  Deo  poenam  ,  quam  fuerit  promeritus  ,  ac- 
cipiet,  ac  pro  majori  vel  minori  raalitia  ,  qua  divinae  gratiae 
restiterit. 

155.  Ad  6™,  Dist,  Cum  se  converterirt  verum  Messiam  ag- 
noscendo,  fraw^. ;  antequam  convertantur ,  neg.  Transmisimus 
primum  distinctionis  membrum  ,  cum  nibil  adbuc  exploratum  sit 
circa  sensum ,  quo  accipi  debeant  divinae  illae  pollicitationes ,  quae 
statum  Israelitarum  spectant  post  ipsorum  conversionem  (2).  Al- 
terum  vero  jure  negavimus  ,  cum  divina  oracula  durationem  dis- 
persionis  judaicae  aperte  protrabant  usque  ad  generalem  illorum 
conversionem.  Quid  postea  de  integra  natione  ad  fidem  conversa 
futurum  sit ,  Deus  novit.  Interim  ex  ipsius  jugi  conservatione  non 
pauca  emolumenta  in  cbristianam  rebgionem  proveniunt.  Inde 
enim  babemus  testes  de  Scripturarum  V.  F.  ac  praesertim  vatici- 
niorum  ,  quae  Messiam  spectant,  autbenticitate  (3) ;  vivum  inde  ac 

(1)  Cfr.  Limborch.  Amica  collat.  terlia  ,  De  regno  millenario  Christi 
cap.  6 ,  in  resp.  ad  tertium  scriptum  visihiliter  conversantis  in  terra ,  nec- 
Orobii,  pag.  25 1    et  seqq.  nonP.  Mamachii ,  Deanimahusjusto- 

(2)  Huc  spectant  judaizantium  hy-  rww,  etc.  tom.  i,  pag.  ^Getseqq.  Romaj 
polheses    de   regno    millenario ,    qoas  iy66. 

denuo  prreter  nonnullos  Calholicos  ex-  (3)  Quod  sajpe  animadverlit  S.  Au- 

cilarunt  Proteslantes  non   pauci.   Cfr.  gustinus  ,  praesertim  Enarr.  in  Psal, 

de  hoc  argumento  Mozzarelli ,  Dissert.  lvi  ,  n.  9  ,  ubi  inter  cetera  h«c  scribit : 

seleclw,  Romse  anno  1807  edilae ,  disscrt.  Dispersi  sunt  per  omnes  gentes ,  nw«- 


92  TRAGT.    DE    INGARNATIONE. 

juge  documentum  habemus  divinae  in  nos  misericordiae ,  ac  se- 
veritatis  et  divinoe  justitiae  in  Judaeos  (1) ;  ineluctabile  demum 
inde  habemus  testimonium  divinitatis  religionis  christianae  ac 
divinae  revelationis  ex  jugi  vaticiniorum  adimplemento  ,  quod 
nulli  cavillationi  ac  subtilitati  subest  incredulorum  hominum. 

CAPUT  III. 

DE    JESU    NAZAREWO    VERO    MESSIA. 

156.  Si  Messias  jamdiu  venit ,  quod  hucusque  disputata  invic- 
tissime  ostendunt  ,  reliquum  est,utinquiramus,  quinam  sit,  Hic 
autem  alius  esse  nequit  nisi  ille  unus  ,  in  quem  tum  epochae 
promissi  Messiae  a  prophetis  definitae^  tum  ejusdem  characteres  et 
notae  apprime  conveniunt  ,  tum  denique  qui  officia  ac  munia 
Messiae  propria  obivit.  Hunc  porro  ahum  non  esse  ,  nec  esse 
posse  nisi  Jesum  Nazarenum ,  ostendere  aggredimur.  Cum  vero 
Orobius  et  cum  ipso  Salvador  contendant ,  jure  Christum  Jesum 
et  ex  legis  prsescripto  fuisse  ultimo  suppHcio  afFectum ,  cogimur 
propterea  Christi  causae  vindicias  sumere,  ac  simul  ostendere,  ne- 
cem  Christo  illatam  novum  esse  argumentum ,  quo  Messiae  no- 
men  ac  dignitatem  eidem  maxime  competere  evincitur. 

quam  habentes  slahilitatem  ,  nusquam  hahent  Judcei,  Proferitnus  codicea  ab 

certam  sedem.  Propterea  autem  adhuc  inimicis,  ut  confundamus  alios  inimi- 

Judcei  sunt ,  ut  lihros  nostros  portent  cos.,.  Codicem  portat  Judwus ,  unde 

ad  confusionem  suam,  Quando  enim  credat    Christianus.   Lihrarii   nostri 

volumus  ostendere prophetatum  Chris-  facti  sunt ,  quomodo  solent  servi  post 

tum  ,  proferimus paganis  istas  litteras,  dominos  codices  ferre  ,  ut  illi  portando 

Et  neforte  dicant  dari  adfidem ,  quia  deficiant ,  illi  legendoproficiant...  Sic 

nos  illas  Christiani  composuimus ,  ut  enim   apparent  Judcei  de    Scriptura 

cum  Evangelio ,  quod  prcedicamus  ,  Sancta,  quam  portant ,  quomodo  ap- 

finxerimusprophetas^per  quosprcedic-  paret  facies  cceci  de  speculo  ;  ah  aliis 

tum  videretur  quod  prcedicamus  ;  hinc  videtur ,  ah  ipso  non  videtur.  Et  alibi 

€08  convincimus ,  quia  omnes  ipsce  lit-  passim  eadera  repetit. 

teroB ,  quihus  Christus  prophetatus  est ,  (I)  Rom.  xi ,  22. 
apud  Judceos  sunt,  omnes  ipsas  litteras 


PAHT.    I.    CAP.    m.    DE    JESU    NAZARENO    \ERO    MESSIA.  93 


PROPOSITIO   I. 

Jesus  Nazarenus  verus  Messias  est  ^  in  Scripturis  promissus  ^ 
atque  a  Judceis  expectatus. 

157.  In  Jesu  Nazareno  tria  illa  plenissime  adimpleta  sunt,  quae 
nuper  recensuimus  ,  epochae  ,  notae  et  munia  promissi  atque  ex- 
pectali  Messiae.  Ergo  Jesus  Nazarenus  est  verus  Messias  ,  in  Scrip- 
turis  promissus ,  atque  a  Judaeis  expectatus. 

158.  Ac primo  quidemad  epochas  quod  attinet,  ut  ex  dictis liquet, 
istae  omnes  desinunt  in  urbis  templique  vastationem  ,  ac  cetera  , 
quae  eam  subsequi  debebant,  sacrificiorum  nempe  ac  sacerdotii 
cessationem  ,  antequam  plane  tolleretur  civilis  potestas  a  populo 
judaeo,  Jam  vero  Christus  Jesus  eo  tempore  in  mundura  venit , 
fatiscente  atque  ad  finem  properante  Judaeorum  republica ,  sub 
Herode,  patre  idumaeo  ac  matre  ascalonitide  natus.  Venit  circa  exi- 
tum  LXX  hebdomadum  Danielis ,  ita  ut  in  fine  hebdomadae  LXIX 
et  initio  hebd.  LXX  publicara  sui  fecerit  manifestationem ,  acin 
medio  hujus  postremae  hebdomadis  occisus  sit  (1)  ;  venit  ante 
urbis  ac  templi  direptionem ,  ac  sacerdotii  Aaronici  et  legalium 
sacrificiorum  cessationem  ,  quae  omnia  paulo  post  ipsius  mortem 
subsecuta  sunt ;  venit  nempe  ea  aetate  ,  qua  constans  apud 
Hebraeos  et  vicinos  fuit  opinio,  illis  temporibus  expectandum 
esse  Messiara  (2).  Ergo  epochae  promissi  Messiae  in  Jesum  eviden- 
ter  conspirant. 

(1)  Hoc  tnm  ex  dictis ,  cnm  ageretur  omnibas  faisse  inlellectos,  quin  ulla 
de  vaticinio  Danielis^  patet ,  tum  clarins  quaestio  moveretur ,  quidnam  istud  sibi 
adhuc  patebit  ex  inferius  dicendis.  Yellet.Ncc  solum  generatim  aliquando  , 

(2)  Gfr.  Jahn.  in  cit.  Appendice  sed  etiam  illa  prsecise  setate  venturus 
hermeneuticcB  f  fasc.  i,  pag.  4>  ^bi  expectabatnr  promissus  olim  Messias  , 
recte  observat  spera  venturi  Messiae  prout  clare  elucet  ex  evangelistis ,  nar- 
aetate  Christi  fuisse  vulgarem ,  prout  rantibus  ,  quod  modo  Joannes ,  modo 
evincunt  omnia  illa  N.  F.  loca,  in  qui*  Jesus  a  plerisque  creditus  fuerit  Elias 
bus  refertur,  Joan.  Baptistam ,  Jesnm  praecursor,  quin  etiam  ipse  Messias  , 
el  ejus  discipulos ,  annunciantes  adpro-  Malth.  xvi ,  i4  j  1 7  >  »  j  ' 3  ;  Marc.  vi , 
pinquare regnum coeli  seu Dei ,  mox  ab  i5  ;  viii ,  i8 ;  ix,  ii,  i3 ;  Luc. ix ,  7. 


94  .UPASil?-    u         TRAGT.    DE    INCARNATIOWE.  ^      t**«t 

159.  Verum  conspirant  pragterea  in  ipsum  cliaracteres  et  notoe 
Messianae.  Jesus  enim  ex  tribu  Juda  ac  familia  David  originem 
traxit;  e  Yirgine  matre  ortus,  juxta  IsaVam,  VII,  14  (1),  atque  in 
civitate  Bethlehem  ,  prout  praedixerat  Micheeas  ,  V,  2 ;  paupe- 
rem  et  humilem  vitam  vixit ,  juxta  Zachar.  IX  ;  magnus  extitit 
thaumaturgus  ,  quod  rursum  Isaias,  XXV ,  6  et  seqq.  et  alibipas- 
sim ,  praenunciaverat ;  quae  quidem  omnia  vaticinia  ad  Messiam 
pertinere  ,  unanimi  consensione  Judaei  ipsi  fatentur  (2).  Neci 
praeterea  ipse  a  Judaeis  traditus  est ,  et  eo  quidem  supplicii  ge- 
nere,  quo  ipsum  occisum  iri  praenunciaverat  David,  Psal.  XXI  , 
praesertim  vero  Isaias  LIII  ;  ut  aha  praeteream  vaticinia  de  ipsius 
resurrectione  et  gloria  ,  quae  post  Raymundum  Martini  fuse  pro- 
sequitur  Huetius ,  Dernonst,  Evangelica,  prop.  IX  (3). 

160.  Post  Jesu  repudium  non  solum  desolata  est  civitas  ,  tem- 
plumque  subversum  ,  sed  ubique  victimae  cessarunt  ,  cessavit 
et  sacerdotium  ,  novumque  sacrificii  genus  a  Christo  Jesu  insti- 
tutum,  oblatum  statim  est  ubique  terrarum  per  sacerdotes  e 
gentibus  conversis  delectos ,  quae  pariter  omnia  a  Daniele ,  Mala- 
chia,  aliisque  prophetis  praenunciata  fuisse  de  futuro  Messia  os- 
tendimus.  Gentes  autem  omnes,  per  Apostolos  ad  ipsas  a  Jesu 
Nazareno  missos ,  ejuratis  superstitionibus  ac  idololatrico  cultu , 
non  coluerunt  deinceps  nisi  Deum  Abraham ,  Isaac  et  Jacob ; 
et  ita  Dei  populus  factae  sunt ,  quae  ante  non  erant;  atque  hoc  pacto 
impletum  est ,  quod  per  Jacob ,  Gen.  XLIX,  praedictum  fuerat , 
aliosque  prophetas  locis  antea  commemoratis. 

ISion    erat  haec    vaga  plebis  domtaxat  nomine  Sameas ,  ab  acceptis  divinis  re- 

opinio  ,  sed  ipsam  quoque  supremum  velationibus  laudatur ,  Luc.  ii ,  25-32 

nationis  tribnnal ,  synedrium  dictum,  divinitus   edoclus  fuisse    refertur,    se 

legalionemissaad  Joan.Baptistam,  eam-  adhucvivente  Messiam  nascilurum.  TTt 

dem  sententiam  prodit,  Joan,  i,  19-  reliqua    documenta    alias    allata  prae- 

28 ;  cfr.  Joan.  X,  24;  Matth.  xxvi ,  63;  teream. 

Marc.  XIV ,  61.  Insuper  Simeonille  se-  (1)  De  hoc  pariler  vaticinio  ex  pro-^ 

nex ,  eruditus  et  Rabbi  celeberrimus ,  fesso  agemos  in  altera  tractatus  parte. 

fortasse  idem ,  qui  inThalmude  Justus  (2)  Cfr.  Schoettgenius ,  op.  cit.  De 

et  pater  Gamalielis  salutatnr ,  et  a  Flav.  Messia ,  ad  haec  loca.                   '  *"*** 

Josepho  ,  Archceol.  lib.  xiv ,  cap.  ix  ,  (3)  Cfr.  etiam  Eusebius ,     Benidn^ 

n.  4;  et  lib.  xv,  cap.  i  ,  n.  10,  sub  sirat,  evangeL  lib.  ix  et  x. 


PART.    I.    GAP.    III.    DE    JESU    NAZARENO    VERO    MESSIA.  95 

161.  Haec  autem  orania  publicis  factis  ac  documentis  inni- 
tuntur^  quae  nuUa  cavillatione  eludi  possunt.  Cum  igitur  ada- 
mussim  omnia  ,  quae  de  promisso  Messia  praedicta  esse  vidimus , 
in  Jesu  Nazareno  completa  sint ,  juvat  hanc  propositionem  con» 
cludere  argumentatione  ipsa^  qua  R.  Nachmanides  adversus  Chris- 
tianos  usus  est  ,  in  disputatione  cum  Paulo  Burgensi  (1)  :  Ego 
ostendam  clarissinie  ^  neutiquam  Messiam  venisse.  Non  enim 
quispiam  fuit  y  aiebat  Nachmanides  ,  qui ^  aliqua  similitu-' 
dine  et  specie  veri y  aut  se  ipsum  Messiam  profiteretur ,  aut 
Messias  ab  aliis  fuerit  appellatus  proeter  Jesum  Nazarenum. 
Atqui  Messioe  nomen  ac  dignitas  in  Jesum  Nazarenum  conferri 
7iequit ;  Messias  igitur  nondum  venit,  Sic  ille ;  nos  vero  cum  CL 
Derossi,paucismutatis,siceamdem  argumentationem  inrem  nos- 
tram  convertimus  ,  etcontra  Judaeos  retorquemus  :  Messiasjamdiu 
certissime  venit  ;  atqui  nemo  se  ipsum  dixit  ,  aut  cum  ahqua  si- 
mihtudine  et  specie  veri ,  Messias  ab  ahis  appellatus  et  creditus 
est  prseter  Jesum  Nazarenum  ;  unus  est  igitur  Jesus  Nazarenus , 
cui  Messiae  nomen  ac  dignitas  tribui  jure  optimo  possit  (2). 

DIFFICULTATES. 

162.  Obj.  prima.  Perperam  Christiani  ex  recensitis  vaticiniis 
Jesum  verum  Messiam  esse  concludunt.  l^  In  primis  enim  nec 
ipsi  Christiani  doctores  inter  se  consentiunt  circa  Jacobi  vatici- 
nium ,  quod  aHi  esse  intelligendum  contendunt  de  regia  dignitate 
permansura  in  tribu  Juda  usque  ad  Messiae  tempora;  alii  de 
suprema  quadam  potestate;  alii  de  potestate  legislativa ,  quae  in  Sy- 
nedrio  resedit.  Alii  autumant  respicere  illud  oraculum  solum  tribum 
Juda ;  ahi  ad  universam  israeliticam  gentem  illud  extendunt  (3). 
Sed  praeterea  animadvertere  juverit^  vellonge  ante  Jesum,vel 
longe  post  ipsum  ,  sceptrum  a  Juda  ablatum  esse.  Etenim  e  Juda 

(1)  Cfr.  Disputat-  R.JSachmanidia  (3)  Cfr.  Alfonso  Nicolai ,  S.  J.  Lez, 
CMW /ra^re  Pawio ,  apad  Wagenseilium  cii,  sul  Genesi  ,  nbi  mira  brcTitale 
in  opere,  cui  titulus,  :  Tela  ignea  el  eruditione  ,  diversas  recenset  et  ex- 
satance,  tom.  n ,  pag,  4o«  pendit  Christianoram  expositiones  de 

(2)  Op.  cit.  cap.  7,  pag.  164.  vaticinio  jacobaeo. 


96 


TRACT.    BE    INGARrrATIOPTE. 


sceptrumrecessitsubNabuchodonosor,  neque  unquam  illud  Judse 
tribus  recuperavit.  2^  Nam  Judaei  soluta  captivitate  servierunt 
regibus  Persarum  ,  quibus  tributa  solvebant  ex  terrse  frugibus 
aliisque  proventibus ,  ut  ex  II  Esd.  IX,  37  ,  constat;  servierunt 
deinceps  Graecis ;  excusso  demum  Graecorum  jugo  ,  sub  potestate 
fuerunt  Assamonaeorum  ^  qui  erant  ex  tribu  Levi ,  usque  ad 
Herodem ,  sub  quo  Jesus  natus  est.  3«  Quod  si  contendunt 
Christiani  ,  sceptrum  etiam  post  captivitatem  in  tribu  Juda  per- 
severasse ,  tunc  nihil  pariter  ipsi  evincent  ex  Jacobi  vaticinio , 
cum  exploratum  sit,  ionge  post  Jesum  sceptrum  Judaeos  retinuisse. 
Certum  enim  est ,  Herodem  non  alienigenam  ,  sed  judaeum  tum 
religione  tum  origine  fuisse,  prout  testatur  Josephus,  ArchceoL 
lib.  XX  ,  cap.  VI ,  ubi  eum  aperte  dicit  Judceorum  generepro- 
gnatiim[\).  Quare Scaliger,  ut  observat  etiam  Valesius  (2),  abunde 
docuit ,  in  notis  ad  Eusebii  Chronicon  ,  Herodem  non  fuisse  ahe- 
nigenam.  Nihil  igitur  pro  Christianorum  causa  ex  Jacobi  vaticinio 
extundi  potest. 

163.  Resp.  Neg,  antec.kd  l^nprobat.  Dist,  Christiani  doctores 
inter  se  non  consentiunt  circa  modum  seu  rationem  exponendi 
jacobaeum  vaticinium  in  nonnullis  accidentaHbus  ,  conc;  circa 
rei  ipsius  substantiam,  neg.  Omnes  enim  in  eo  conveniunt  in- 
terpretes  christiani  ( si  nonnullos  judaizantes  protestantes  seu 
rationalistas  excipias ,  quibus  quidlihet  audendi  semper  fuit  cequa 
potestas).^  ut  tum  jacobaeum  oraculum ad  Messiam  referant^  tum 
in  Christo  Jesu  adimpletumilludessecontendant.  Multiplex  igitur 
Christianorum  doctorum  hujus  vaticinii  expositio  non  aliud  evin- 
cit ,  nisi  plures  adesse  vias  ad  Judaeos  refellendos;  cum  vero  ahae 
aliis  probabiliores  sint,  suisque  probentur  auctoribus  ^  non  est  cur 
de  una  potius  quam  de  altera  solHciti  simus.  Nobis  tamen  vehe- 
menter  probatur  illa,  quam  doctissimus  Petavius  sequitur.  Censet 
autem  sceptri  nomine  supremam  potestatem  a  Jacob  significari, 
quae  in  tribu  Juda  jugiter  permansura  erat  usque  ad  Christi  ad- 
ventum.  Etenimhaec  tribus  in  eo  differt  ab  aliis ,  quod  nunquam 

(1)  Te  y«y«f  ,  'Uo^ajov.  libri  I,  Hist.  eccl,  Easebii. 

(2)  Valesius  ,    in  not.  ad  cap.  6  , 


PART.    I.    CAP.    III.    DE    JESU    NAZARENO    VERO    MESSIA.  97 

dissoluta  fuit^  sed  unum  semper ,  ut  ita  dicam,  corpus  consti- 
tuit ,  licet  diversas  vices  ac  regiminis  diversas  formas  subierit , 
diversosque  duces  ac  principes  nacta  sit  (1).  Hsec  porro  expositio 
magis  conformis  videtur  contextuietrerumeventibus,  commodior 
praeterea  est  ad  Judaeorum  tricas  dissolvendas. 

164.  Hac  enim  posita,  jam  ruit  sponte  sua,  quod  ex  cap- 
tivitate  babylonica  atque  ex  regno  Persarum  et  Graecorum  , 
multo  vero  magis  ex  Assamonaeorum  regimine  ,  secundo  loco 
objiciebatur.  In  unum  enim  corpus  semper  coaluit  tribus  Juda, 
ac  propriis  legibus  institutisque  usa  est ,  ut  jure  inde  inferaraus , 
supremam  potestatem  apud  tribum  Juda  stetisse ,  quae  reliquis 
tribubus ,  bac  illac  dispersis ,  non  obtigit.  Praedictiones  autem  Ja- 
cobi  respiciebant  fata  domestica ,  ac  propterea  relativa  erant ,  seu 
dicta  per  comparationem  ad  ceterarum  tribuum  eventa  (2). 

165,  Ad  3™,  Dist  Idest  ad  Cliristi  adventum  non  omnino 
desiit,  traiis.'^  non  ita  imminutum  fuit,  ut  ad  interitum  festino 
gradu  non  properaret ,  donec  paulo  post  omnino  desierit ,  neg, 
Ut  enim  animadvertit  Petavius  ,  cum  agitur  de  imperiorum  reg- 
norumque  eversionibus  ,  non  uno  temporis  momento  eas  perfici 
necesse  est ,  neque  ita  intelligenda  esse  vaticinia ,  quae  eas  prae- 
nunciant ,  sed  morali  quadam  latitudine  ac  per  qusedam  inter- 
valla  et  per  gradus ,  prout  in  casu  nostro  accidit.  Ablatio  enim 
illa  aliquanto  ante  Cbristi  ortum  incboata  tempore ,  ac  deinde 
progressa ,  tandem  in  templi  et  urbis  excidio ,  Vespasiano  Im- 
peratore ,  perfectum  babuit  exitum  (3). 

(1)  De  Incarnat.  lib.  xvi,  cap.  8.  animadvertit  Cl.  \lr ,  non  esse patriar- 
Cfr.  etiam  Tonrneminii  egregia  disser-  chici  illius  oraculi  mentem ,  nt  tem- 
tatio  de  jacobaeo  vaticinio ,  ex  Trevol-  pus  prwcise  designet  ,  quo  Messias 
tiensibns  ephemeridibus  mens.  Mart.  affuturus  est^ut  eodem  momento,  quo 
anni  1706,  art.  xlv  ,  quam  latinam  illud  evenerit ,  quidquid  tandem  est, 
reddidit  atque  vulgavil  P.  Zacbarias  ,  quod  futurum  ante prcedicit  ^  Messias 
in  append.  ad  libram  xvi  Petavii ,  de  accedat.  Hoc  enim  in  nulla  prorsus 
Incarnatione.  vaticinii  illius  interpretatione  constat. 

(2)  Cfr.  Petavius  ,  Rationarium  Verum  ita  intelligendum  hoc  est ,  ut 
temp.  part.  11 ,  lib.  in ,  cap.    j6.  cum  illa,  quocumque  tandem  inter- 

(3)  Cfr.  loc.  cit.  De  Incarn.  cap.  6,  pretere  modo  ,  prwcurrentis  signa  ex- 
§  5  et  seq.  ubi  inter  cetera  illud  recte     tare  videris,  tum  scias ,  Messiamjam 

T.  IV.  7 


98 


TRAGT.    DE    INGARNATIONE. 


166.  In  data  expositione  patet ,  paruin  referre  ad  jacobaei  vati- 
cinii  veritatem ,  criticam  disquisitionem ,  utrum  Herodes  inquili- 
nus  fuerit,  an  aiienigena.  Exploratum  tamen  est  apud  eruditos^ 
Herodem  origine  Tdumaeum  fuisse ,  neque  uUa  jam  contentio  est. 
Verba  citata  non  sunt  historici  Josepbi ,  sed  Judseorum  cum  Sy- 
ris  altercantium ,  uter  populus  prior  et  potior  baberetur  in  civi- 
tate  Caesarea.  Josepbus  enim  iterum  iterumque  affirmat,  Hero- 
dem  Idumaeum  esse ,  imo  confutat  Nicolaum  Damascenum  ,  qui 
ex  assentatione  Herodem  Judaeorum  genere  satum  asserebat  (1). 

167.  Obj.  secunda.  Omnia  incerta  sunt  in  vaticinio  Danielis. 
1°  Christiani  ipsi  mirifice  inter  se  disceptant  circa  initium  perinde 
ac  circa  exitum  liarum  hebdomadum.  2°  Quis  propterea  sibi 
persuadeat,  Jesum  Nazarenum  in  medio  septuagesimae  postremae 
hebdomadis  mortem  obiisse  ,   prout  contingere  debuisset  juxta 


tn  mundum  venisse ,  ut  a  posteriori 
sumptum  indicium  ,  antecedentis  rei 
faciatfidem,  Prius  enim  Messias  ven- 
turus  dicitur ,  quatn  ab  Juda  scep- 
trum  recedat.  Simul  illud  repetendum 
est,  quodalibi  monui  :  prophetiarum 
eventa  non  una  aliqua  temporis  par- 
ticula  circumscribi ,  sed  paulatim  evo- 
luta  compleri.  Sic  istud  ipsum ,  quod 
Jacob  edidit ,  de  auferendo  sceptro  , 
pedetentim  est  impletum,  Ac  quemad- 
modum  homo  ,  quamdiu  spirat  ,  et 
cum  morte  luctans  sensim  deficientetn 
trahit  dnimam  ,  vel  mori  vel  vivere 
dicitur  ,  sic  ablatio  sceptri,  etjudaicce 
communitatis  ,  ac  TroXtTuets  extinctio 
paulatim  est  expleta» 

(l)  Sic  enim  ex  propria  sententia  de 
Herodis  origine  scribit  Josephas ,  Ar- 
ch(Bol.  lib.  XIV  ,  c.  I ,  p.  683  :  'l^ovftuiof 
'Axr/w^rpoff....  KtKoXetos  /u^tvrot  (pyiTtv  o 
AufiUTKtjvog ,  rovrov  thctt  yivos  ix.  rav 
Tr^arm  'loo^utav ,  rou  e*  'Ba^uXeivos  tis 
Tijv  'lov^e^itc»  u<ptKo/ict»eiv'  recvret  at  Mytt 


p^etptt^c/u,tvos  'Hpee^*!  rS  'TCce.t^i  etvrou  jiet- 
o-tXtl  rwv  'lovouim  tK  rv^tjs  rtvos  y«- 
vo/u,iva.  Id  est :  IdumoBUs  Antipater , 
quamvis  Nicolaus  Damascenus  hujus 
genus  deducat  a  primariis  Judworum  , 
qui  a  Babylonia  in  Judceam  reversi 
sunt.  Sed  hoc  dicit  gratificans  Herodi 
ejusfilio ,  quem  fortunaad  Judceorum 
regnum  evexit,  Recte  propterea  Euse- 
bius,  Hist.  eccl.  lib.  vi ,  cap.  6 ,  affir- 
mat ,  idque  auctore  Josepho  ,  Herodem 
fuisse  gentis  judaicae  alienigenam  ,  ro 
ytvos  ecXXo^vXov.  Plura  vid.  in  Chronieo 
et  Demonst.  evang.  lib.  viii ,  cap.  i. 
Cfr.  Christ.  Noldii ,  Historia  Idumcea , 
seu  de  vita  etgestis  Herodum  diatribe, 
ad  calcera  ii  volum.  operum  Josephi , 
pag.  333  ,  edit.  Havercamp.  Adversus 
Scaligerum  et  Vaiesium  vid.  Petav.  in 
Rationar.  temp.  part.  i ,  pag.  1^3  ,  nec 
non  Nic.  Serarius  S,  J.  adversns  Sca- 
ligerumindiss.  ^eroc?e«,  in  Thesauro 
antiq,  Jud.  Ugolini ,  tom.  xxiv ,  pag. 
898  et  seqq. 


PART.    I.    GAP.     III.     DE    JESU    WAZARENO    VERO    MESSIA.  99 

Danielis  vaticinium?  S^Sed  neque  adimpleta  sunt,  quaein  eodem 
oraculo  de  Messia  praenunciantur.  4°  Nam  neque  in  dimidio  heb- 
domadis  defecithostia  et  sacrificium ;  neque  sub  ipso  deletumpec- 
catum  est ,  et  sublata  iniquitas ,  vel  adducta  justitia  sempiterna  , 
cum  tam  late  hodie  pateat  iniquitas  ac  ante  Jesu  adventum.  5^ 
Nuspiam  praeterea  legitur,  Jesumaliquando  inunctum  fuisse.  Cum 
igitur  hebdomadarum  exitus  cum  eventu  non  collimet ,  adjuncta 
vero  vaticinii  rninime  adimpleta  esse  constet ,  jure  infertur , 
Daniehs  vaticiniura  in  Jesu  Nazareno  haudesse  completum. 

168.  Resp.  Neg,  antec,  Ad  1™,  probat. />^>^.  Ita  tamen  ut  om- 
nes  consentiant,  duos  terminos  a  quo  et  ad  quem  intra  utriusque 
teinph  destructionem  in  vaticinio  contineri  atque  concludi ,  peF- 
inde  ac  Judaei  ipsi  fatentur  (1)  ,  conc.:,  in  supputationibus  chro- 
nologicis  ,  trans.  Circa  duos  recensitos   terminos  vix   ulla  est 
controversia .  Tota  propterea  disceptatio  versatur  circa  determina- 
tionem  horum  terminorum,  prout  subjiciuntur  supputationibus 
chronologicis.  Jam  vero  communi  calculo  nunc  probatur^  termi- 
niim  a  quo  prophetiae  Danielis  initium  capere  ab  edicto ,  quod 
Artaxerxes  dedit  anno  XX^  regni  sui ,  de  reaedificanda  urbe  ,  Ne- 
hem.  II,  8  ,  18  ,  collat.  Dan.  IX  ,  25 ;  nam  usque  ad  id  temporis 
murus  Jerusalem  dissipatus  erat  et  portae  ejus  igni  combustse ,  Ne- 
hem.  I,  3.  Praeterea  omnes   chronologi  concordes  in   eo  sunt, 
quod  Xerxes,  Artaxerxis  pater,  regnare  coeperit  anno  485  ante 
Christum,  Artaierxes  vero  mortuus  sit  anno  ante  Cliristum  423°; 
igitur  ab  initio  regni  Xerxis  ad  mortem   Artaxerxis  fluxerunt 
anni  62;  si  ab  his  annis  demas  annos  11 ,  quibus  regnavit  Xerxes, 
patet  regnum  Artaxerxis  durasse  annis  51  ^  et  hunc  regnare  coe- 
pisse  anno  ante  Christum  474.   Datum  est  autem  edictum  ab 
Artaxerxe  anno  20  regni  sui.  Ergo  hebdomades  Daniehs  decurrere 
coeperunt  anno  455  ante  Christum.  Porro  hic  annus  incidit  in 
annum  299  Urbis  Conditae.  Hinc  si  ineamus  calculum  LXX  heb- 
domadarum  ab  anno  20  Artaxerxis  et  Urbis  Conditae  299  ,  habe- 
bimus  finem  hebdomadis  LXIX ,  nempe  anno  483  ,  et  initium 

(1)  Cfr.  Raym.  Marlini ,  pag.  282      colantar  soperias  dicta. 
et  seqq.  Derossi ,  op.  cit.  cap.  3 ;  re- 


100 


TRAGT.     DE    INGARNATIOriE. 


hebdoraadae  septuagesimae  anno  Urbis  Condilae  782,  qui  est 
Tiberii|Imp.  annus  15 ;  sed  hic  annus  ex  Luc.  III ,  1 ,  est  annus 
publicae  manifestationis  Christi ,  ac  propterea ,  quod  consequens 
est ,  anno  tertio  cum  dimidio ,  seu  in  medio  septuagesimae  hebdo- 
madis  occisus  est  Christus  ,  defecit  hostia  et  sacrificium ,  de- 
letum  est|peccatum,  et  adducta  justitia  sempiterna  per  ejus  mor- 
tem  (1). 


(1)  In  hac  sappatatioae  assamilar  , 
Artaxerxein  regnare  ccepisse  anno  ante 
Chrislam  4^4 »  ^'  Xerxem  ejas  patrem 
regnasse  annos  1 1 .  Plara  aatem  sunt 
argamenta  tam  directa  tam  indirecta , 
qaae  id  saadent ,  qaaeqae  nos  vix  in- 
naimus,  ne  prolixiores  simus.  Directa 
sant  :  1°  Ab  anno  1 1  regni  Xerxis 
niliil  habetur  in  Scriptaris  et  historicis 
de  ipso.  Ctesias ,  cap.  28 ,  refert  exi- 
gnam  aliquod  factum  ,  quod  accidit 
panlo  post  bellum  graecum.  2"  Duplex 
habemas  testimonium ,  quo  reditus  ejus 
ez  Graecia  et  mors  arctissime  conjun- 
guntur.  ^lianus ,  Var,  Hist,  lib,  xiii , 
cap.  3  ,  et  Justinus  ,  lib.  iii ,  cap.  i-3. 
Cum  II  annis  regni  Xerxis  convenit 
setas  Artaxerxis ,  quam  ei  assignat  Jns- 
tinus ,  loc.  cit.  nempe  68  annorum , 
cum  mortuus  est.  Juxta  plura  et  gravia 
testimonia  pax  problematica  cimonica 
post  praelium  ad  Eurymedonem  47° 
anno  ante  Christum  inita  est.  Ast  haec 
pax  inita  est  cum  Artaxerxe ;  ergo  ini- 
tiom  ejas  regni  ante  47^  ponendum 
esl,  Argumenta  indirecta  :  1°  Initium 
regni  Artaxerxis  juxta  Thucydidem  in- 
cidit  in  tempns  brevi  praecedens  fugam 
Themistoclis  in  Asiam  ,  cfr.  Hist,  cap. 
137,  et  Charon  e  Lampsaco  apud  PIu- 
tarchum  in  vita  Themisloclis ,  cap.  27. 
Annum  vero  fngae  Themistoclis  dat  no- 
bis  Cicero ,  L(bI.  cap.  12,  scribens  : 


Themistocles^fecit  idem  quod  20  annis 
ante  apud  nos  fecerat  Coriolanus  ; 
atqui  Coriolanus  fugit  ad  Volscos  anno 
263  U.  C.  nempe  anno  492  ante  Chris- 
tum  ;  ergo  foga  Themistoclis  anno  472 
contigit.  Themistocles  autem  venit  ad 
Artaxerxem.  Ergo.  1°  Diodorus  Siculus , 
lib.  XI,  cap.  55,  fagam  Themistoclis 
ponit  in  Olymp.  77  ,  2  ,  scil.  47 1  ante 
Christum  ;  Eusebius  eam  ponit  ad 
Olymp.  77  ,  I ;  ergo  fere  coincidunt. 
3°  Tota  series  rerum  a  Thucydide  re- 
lata  nos  cogit ,  ut  ejus  fagae  tempus 
statuamus  non  infra  annum  4^3 ,  etc. 
Hasc  aliaque  arguraenta  non  pauca 
quisque  recolere  poterit  apud  Hengsten- 
berg.  op.  cit.  tom.  ii ,  part.  i  et  2  , 
pag.  541  et  seqq.  Petavius  tamen,  De 
doctr.  temp.  lib.  x  ,  cap.  26  et  seqq. 
aliam  inivit  viam  ad  conciliandos  his- 
toricos ,  contendens  annis  10  Artaxer- 
xem  regnasse  cum  Xerxe  ejus  patre.  In 
hac  vero  hypothesi  eumdem  finem  ob- 
tinemus.  Cfr.  ibid.  et  lib.  xii,  cap.  32 
et  seq.  Cfr.  etiam  Hist.  de  VAcad.  de$ 
Inscrtptions  ,tom.  xxxi ,  Eclaircisse- 
ntens  sur  les  regnes  de  quelques  rois 
de  Bahylone  et  de  Perse ,  par  M.  Gibert, 
pag.  29  et  suiv.  tum  pag.  5i  ,  iVbt*- 
velles  observations  sur  Vann^e  des  an^ 
ciens  Perses ,  ejasdem  auctoris ,  qui  in 
eo  convenit  cum  Petavio  ,  ut  tribuat 
Xerxi  regnum  20  vel  21  annoram. 


PART.  I.   CAP.    III.    DE    JESU    NAIARENO    VERO    MESSIA.  161 

169.  Ad  2™,  Resp.  Imo  facilehoc  estostendere  ex  modo  dictis ; 
etenim,  si  ab  anno  20  Artaxerxis,  in  quo  constituimus  terminum 
a  quOy  ad  publicam  Christi  apparitionem ,  quae  ex  Luc.  III,  1  , 
incidit  in  annuin  15™  Tiberii,  seu  annum  ab  Urbe  Condita  782"» 
numeremus  annos  483 ,  patet  hanc  apparitionem  dissitam  esse  ab 
anno20  Artaxerxis  spatio  LXIX  hebdomadum.  Porro  Christus  , 
ut  colhgitur  ex  Joanne ,  qui  quatuor  a  Christo  celebrata  paschata 
commemorat(l) ,  evangehumsuumproedicavitperannostres  cum 
dimidio,  donecscihcet  indimidio  septuagesimae  hebdomadis  neci 
traditus  est.  Hac  autem  hebdomada  septuagesima  confirmatum 
est  pactum  multis  ,  tum  Christi  Jesu  prsedicatione  et  morte  ,  tum 
praedicatione  Apostolorum  in  tota  Judaea  ;  ac  propterea  omnia 
ad  amussim  completa  cernuntur  ,  quse  de  Messia  prsedixerat 
DanieL 

170.  Ad  3™,  Dist.  Facto  ,  cowc;  jure,  neg.  Cumenim  leviticus 
cultus  non  esset  nisi  figura  cultus  inducendi  per  Messiam,  et 
sacrificia  levitica  non  essent  nisi  adumbratio  sacrificii  a  Messia  per 
raortem  suam  offerendi  ac  consummandi  ,  apertum  est  ,  quod 
veniente  figurato  ^  sive  re^  figurae  et  umbrae  cessare  debuerint. 
Cum  vero  mors  Christi  ,  ut  ex  dictis  patet ,  in  medio  septuage- 
simse  hebdomadis  contigerit ,  hoc  ipso  foedus  antiquum  per  mor- 
tem  Filii  Dei  abrogatum  est  ,  et  cessavit  sacrificii  levitici  cultus 
quoad  suum  esse  intrinsecum  ,  in  dimidio  ipsius  hebdomadis. 
Parum  vero  interest ,  quamdiu  adhuc  duraverint  quoad  actionem 
externam,  quae  tamen  paulo  post  et  ipsa  omnino  desiit.  Heec 
abrogatio  legitima  per  veli  scissuram  manifestata  satis  fuit. 

(1)  Primam  quidem  cap.   2  ,    i3,  inde  in  Galilaeam  ,  Hierosolymam  ad 

fere   statim   ac   Christas   Dominus   in  festum  reversus  est ;  nullum  lioc  tem- 

publicum  prodiit ;  alteram  cap.  5,  i  ,  poris  intervallo  ,  pra;ter  pascha  ,  festam 

ubi  probaticae  piscinas    meminit.    Sub  occurrit  ;    quare  Irenaeus  de  paschate 

nomine  quidem  festi  diei  tantum  illud  sermonem  esse  docet ,  lib.  ir,  cap.  22, 

designal;'verum/e«<wsc//e5,  Matth.xxvi,  n.  3  ,  edit.  Massueti.  Tertium  pascha, 

5;  Marc.  xv  ,  6  ;  Luc,  xxiii ,  17  ,  per  cap.  6,4»  non  malto  post  celebratum 

antonomasiampaschanuncupatur.  Prae-  a  Christo  esl ,  quo  ingentem  multitu- 

terea  cum  Galllaeara  petens,  Samariam  dinem  paucis  ,  qui  praeslo  erant ,  pani- 

▼enisset ,  quatuor  mensium  intervallo  bus   ac  piscibus  multiplicatis   alnerat. 

meses  aberant,  Joan.  iv  ,  35.  Profectus  Ultimum,  cap.  i3,  i ,  pridie  morlis  suae. 


102 


TRAGT.    DE    IMGARNATIONE. 


171.  Ad  4°^,  Neg,  SiDaniel  loqueretur  deablationepeccatisub- 
jectiva  ,  trans,  vel  concr^  si  de  objectiva ,  neg.  Vovro  Daniel  hic  lo- 
quitur  de  remissione  peccatorum  omnimoda  concedenda  per  Dei 
misericordiam  ,  tanquam  de  dono  Dei  ob  mortem  Christi,  cum  qua 
ejusmodi  remissio  connectitur,  perindeac  justitia  sempiterna  ad- 
ducenda  velut  fructus  ejusdem  mortis.  Nempe  causa  patefit  tum 
remissionis,  seu  veniae  peccatorum  humani  generis ,  tum  sanc- 
titatis  adipiscendae  ab  ipsis  hominibus  per  Christi  mortem  eodem 
sensu  ,  quo  Is.  LIH  praenunciata  fuerant.  Quanam  autem  ratione 
homines  singuli  subjective  bona  haec  consequi  debeant_,  hic  non 
exponitur  ^  sed  ahunde  peti  debet.  Nec  enim ,  adveniente  Messia, 
aut  tollenda  ratio  meriti  in  bonis  operibus  ,  aut  peccandi  potentia 
erant ,  quod  nuUibi  iegitur ,  quih  potius  contrarium  supponitur 
Is.  LXV,  20,  et  ahbi  passim^  quod  nec  ipsi  Judaei  diffitentur  (1). 


(1)  Cfr.  Schoeltgenias ,  De  Messia , 
lib.  VII,  cap.  2,  §  i5  et  seqq.  tlnam 
\el  altertim  speciminis  grdlia,  lesli- 
monium  alFeramus  :  TargufU  Is.  iiii , 
4,5,  6 ,  nbi  vi  verborum  cap.  lii  , 
1 3  ,  expresse  de  servo  Dei  Messia  sermo 
est  :  Pro  peccatis  nostris  ille  depre- 
cabitur,  et  delicta  nostra  in  ipsum 
immissa  sunt..,,  et  ille  vulneratus  est 
pro  peccatis  nostris ,  traditus  pro  ini- 
quitatibus  nostris ;  etper  castigationem 
ejus  pax  multa  erit  super  nos ,  et ,  si 
audiamus  verbum  ejus,peccata  nostra 

nobis  remittuntur et  coram  Deo 

heneplacitum  est ,  ut  remittat  peccata 
propter  eum.  In  Jalkut  Rubeni ,  fol. 
3o  ,  4  5  et  Alschech ,  ad  Is.  Lii  ,  i3  , 
Sn"1U^>  nUiy  hyO  ViWO  Messias 
portat  peccata  Israelitarum.  In  Sche- 
moth  rabbd,  fol.  ii2 ,  3  :  Dixit 
JDeus ,  sit  benedictus ,  ad  Israelitas  : 
Vos  fecistis  mihi  D")1SD  operculum, 
CDD>nUiy  03^  "^SD»  >JN  ,  E90 
expiabo  peccata  vestra ,  nempe  lem- 
pore  Messix  ,  etc.  Non  omnes  aatem 


fruitaros  esse  hac  peccatorum  expia- 
tione ,    sed   eos  solam ,    qui    Messiae 
adhserebnnt ,  ei  obediendo ,  liquet  ex 
Sanhedrin,  fol.  38,  2  ,  ubi  legitur  : 
Si  si6  est ,  colito  iltitm  ,  seu ,  ne  re- 
belles  ei ,  vel  etiam ,  ne  rebelles  mihi 
in  eo,  CD^yWS^  m>  t(h  "jD  UK 
Si  enim  sic  est ,  non  auferet  peccatum 
vestrum.  Respondit  Rabbinus  :  Fides 
est  in  manibus ,  sed  tamen  eum  tam- 
quam  legatum  susciperenoluimus.  Cfr. 
etiam  Raym.  Martini ,  in  Pugionefidei, 
part.  IH ,  dist.  i  ,  cap.  3  ,  §  5.  Ex  his 
porro  aliisqoe  prope  innumeris  Judaeo- 
rum  testimoniis ,  quae  afferri  possent , 
patet ,  non  alio  sensu  a  Messia  peccata 
fnisse  delenda  ,    et  adducendam  justi- 
tiam ,  quam  quod  per  mortem  ac  merita 
sua  obtinere  debuerit  hominibus  eorom 
remissionem,  tum  quoad  culpam,  tum 
quoad  poenam  ,  ea  tamen  lege ,  ul  per 
fidem  et  bona  opera  eadem  merita  sibi 
applicent,   quod    suo   loco    ostendunt 
iheologi. 


PART.    1.  GAP.    III.     DE    JESU    NAZAREWO    VERO    MESSIA.  103 

172.  Ad  5™.  Dist.  Unctione  materiali,  conc;  spirituali  et  mys- 
tica^  neg,  De  spirituali  autem  Messiae  unctione  ,  quae  consistat  in 
effusione  donorum  Spiritus  Sancti  ipsi  facta ,  ut  suum  munus  im- 
pleret ,  loqui  Danielem  ,  planum  fit  ex  Psal.  XLIV,  8  :  Propterea 
unxit  te  Deus  Deus  tuus  oleo  loetitice ,  et  Is.  LXI ,  1  :  Spiritus 
Domini  super  me,  eo  quod  unxerit  Dominus  me  ;  ad  annun- 
ciandum  mansuetis  misit  me  ,  etc.  Quse  cum  de  Messia  exponant 
ipsi  Judaei ,  patet ,  qua  ratione  accipi  debeat  Messiae  unctio ,  et 
in  quo  pi  aecise  consistat.  Cfr  etiam  Is.  XI ,  1  et  seqq.  Haec  autem 
unctio  in  Jesu  contigit  in  ipsa  incarnatione  ,  per  assumptionem 
humanitatis  in  consortium  divinoe  personae,  ut  suo  loco  expo- 
nemus  ,  ac  denuo  manifestata  est  publice    in  ipsius  baptismo. 

173.  Obj.  tertia.  Sallem  Aggaei  et  Malacbiae  oracula  in  Christo 

Jesu  adimpleta  non  sunt.   !<>  Uterque  enim  propheta  loquitur 

de  adventu  Messiae  ad  secundum  templum  ,  nempe  Zorobabeli- 

cum  ^  Christus  vero  non  venit  nisi  ad  tertium  ab  Herode  exstruc- 

tum  ,   quodque   propterea    Herodianum   dictum   fuit.    Herodes 

siquidem  illud  e  f undamentis  erexit ,  sublatis  prioris  templi  fun- 

damentis,  prout  refert  Josephus  Antiquit  lib.  XV,  cap.  XI ,  n.  1, 

ubi  scribit  :    Tunc  igitur  decimo  octavo  anno   regni  Herodis 

post  ea  facta  ,  quce   superius   dicta   sunt  ,  arduum  opus  ag- 

gressus  est  y  nt   Dei  templum  sua  opera  wdificatum  tret ,  ei- 

que   ampliorem   ambitum  daret  ,    et   in  altitudinem  magnifi- 

centissimam    erigeret.    Itaque    biennio    postquam    materiam 

prceparasset  (prosequitur  n.  Z)^sublatis  veteribus  fundamen- 

tis.^  etjactis  aliis ,  super  eis  femplum  ereajit(l).  2°  Deinde  juxta 

eosdem  prophetas  Messias ,  Venturus  in  secundum  templum ,  De- 

sideratus  dicitur  ctmctis  gentibus ;  at  vero  omnes  gentes  insur- 

rexerunt  adversus  Jesum.   3°  Denique  intra  modicum   tempus 

ac  statim  venturus  promittitur;  quingentorum  porro  annorum 


(1)  Tere     yoZv     fx.TC0KetidtKUTov     Tvjff  rt   tov  'TfepijSoXov  y    kui    tt^os    yvj/of  «|<a- 

Hpwtfoy    fiaTiXtlug  yiyovoTog    iyixuTou  j  %ft7FiTTU,T0i  iyttfnv.,,,  uyeXav  Toug  up- 

f4.iTu    Tug    7rfotif*]fAtvug  Tr^u^ttg  ,   tpyov  ^c^^tovg  B-t/tctXiovg  ^  Kuru/SuXofAtvog    trt- 

OV    TO     TV^OV      iTFt^uMTO^     TOV      VtUV      TOV  ^OVS  y    tTF     UVToSv  TOV  VUOV  tjpttflt.   Psk^, ']']']  f 

Qiov  h'  uvTov  KUTUTKtvua-uff-B-ui ,  f^tii^a  edit.  Havercampi. 


104  TBAGT.    DE    IWGARNATIONE. 

spalium  fluxit  a  Zorobabelici  templi  constructione  ad  Christum 
Jesum ;  nemo  autem  talem  annorum  seriem  dicet  modtcum  aut 
imminentem  eventum.  4»  Adde ,  nullam  ,  adveniente  Jesu ,  coeli 
terraeque  commotionem  contigisse,  qualis  ab  Agga^o  praenuncia- 
tur.  Ergo. 

174.  Resp.  Neg.  aiitec.  Ad  1"^  probat.  Neg.  Etsi  enim  dare- 
mus  ,  quod  tamen  non  pauci  eruditi  negant  (1)  ,  Herodianum 
aedificium  novam  fuisse  templi  molitionem  ,  attamen  neque 
spectata  rei  natura ,  neque  in  sensu  religioso  ac  populari  tertium 
templum  vocari  potest^  quodab  Herode  excitatum  est.  Ac  primo 
quidem  spectata  rei  natura ;  etenim  Herodes  nonnisi  destructo 
perpartes  veteri  aedificio  novum  molitusest,  ideoquejugesemper 
perseveravit  sacrificium.  Ipsa  Herodis  intentio  postulavit  identi- 
tatem  templi  sui  cum  Zorobabeiico  ;  hinc  per  partes  singulares 
diruebat  et  aedificabat  (2).  2°  Ex  consuetudine  loquendi  historica  ,' 
omninoque  populari  templum  illud  secundum  et  fuit  et  recte 
appellatum  est ,  ac  propterea  ab  ipso  Josepho  saepe  saepius  He- 
rodianum  opus  instauratio  tempU  nuncupatur.  3°  Templi  novi 
nomen  in  sensu  religioso  (  non  architectonico  )  tale  templum  re- 
quirit  ,  cujus  oedificatio  incidat  in  novam  periodum  historige  theo- 
craticae ,  ita  ut  haec  nova  periodus  per  novum  templum  exterius 
repraesentetur ;  quare  receptum  est  apud  Hebrseos ,  ut  templum 
secundum  vocetur  totum  illud  aevum,  quod  a  Zorobabele  ad  Ves- 
pasianum  protenditur.  Hinc  pariter  Rabbini  templum,  a  Messia 

(1)  Cfr.  Salianns  S.  J.  Annales  ec-  ex  integro  ab  ipsis  fandamentis  reae- 
clesiasHci  V,  T,  tom.  vi ,  fol.  ad  an-  dificasse  ,  altamen  ,  nt  componat  va- 
nnm  4^35,  n.  5  et  seqq.  necnon  Har-  ticininm  Aggaei  cam  Messiae  adventu  ad 
dninas  ,  T)e  nummis  Herodiadum ,  in  templam  herodianum  ,  animadvertit , 
notisadannam  U.  C.  734.  Inter  0/?era  in  consaeladine  loqaendi  historica  ac 
selecta,  Amstelod.  1709.  popalari,  templam  ab  Herodeper  parles 

(2)  Cfr.  I.  A,  Ernesti ,  Progr.  de  destractam  restitatamque  a  priori  non 
templo  Herodis  M.  ad  Agg.  li ,  lo,  distingai ,  qaod  Judaei  a  Chaldaea  re- 
et  Josephi  Antiqq.  judd.  lih.  xv,  cap.  duces  extruxerant,  sed  nomine  atque 
9  ,  in  Opuscul.  philologg.  critt. ;  pag,  appellatione  cum  eo  confundi.  Cfr. 
347  et  seqq.  edit.  sec.  Lugd.  Batav.  etiam  Hengstenberg ,  Christologia  V* 
1776,  qui,  etsi  contendat  Herodem  ,  T.  etc.  part.  iii ,  pag.  867  et  seqq. 
destructoper  partes  veteri  templo ,  illad  Berol.  i835. 


PART.  I.  GAP.    III.    DE    JESU    WAZAREWO    VERO    MESSIA.  105 

juxta  ipsos  excitandum  sub  mundi  finem ,  tertium  appellant ,  et 
secundum  templum  decennio  diutius  quam  Salomonicum  stetisse 
contendunt  (1).  Demum  expioratum  est  illis  temporibus  omnes 
in  expectatione  Messiae  fuisse.  Quaecumque  ex  parte  propterea 
res  ista  spectetur,  patet,  in  Cbristo  Jesu  baec  vaticinia  fuisse 
completa  (2). 

175.  Ad  2°i,  Dist.  Quamdiu  ipsas  latuit ,  quinam  fuerit,  conc; 
cum  ipsis  innotuit ,  neg.  Nam ,  ubi  primum  Cbristus  Jesus  prae- 
dicari  cceptus  est,  non  modo  innumeri  prope  bomines  in  ipsum 
crediderunt,  ut  constat  ex  celerrima  evangeHi  propagatione  per 
universum  terrarum  orbem ,  verum  etiam  eo  amore  erga  ipsum 
exarsere,  ut  non  dubitaverint  pro  eodem  sanguinem  acvitam  pro- 
fundere  ,  ut  suo  loco  ostendimus  (3). 

176.  Ad  3»^,  Dist,  In  se  ,  trans.:,  relative ,  seu  respectu  totius 
prseteriti  temporis ,  quo  expectatus  est  Messias ,  neg.  Ssepissime 
autem  propbetse  de  brevi  temporis  spatio  usque  ad  adventum 
Messiae  loquuntur  ,  ut  Is.  X ,  25  ;  XL  et  seqq.  Jerem  XXX ,  3 ; 
quo  sensu  pariter  Malacbias  usurpavit  illud  statim  ,  beb.  DKnS  , 

quod  vatum  bebraeorum ,  non  nostro  more ,  sed  propbetico , 
dictum  fuisse,  ex  Dan.  VII ;  Ezecb.  IV,  3 ;  Ps.  LXXXIX ,  4 ,  pa- 
tet  (4). 

177.  Ad  4^,  Dist.  Qualem  sibi  Judaei  fingunt,  conc^  in  sensu 
propbetae,  neg.  Sensus  enim  verborum  Aggaei  non  abud  prse  se 
fert  nisi  ingentem  universitatis  rerum  mutationem ,  seu  immu- 
tationem  totius  naturae  ,  quae  in  adventu  Cbristi  reipsa  contigit 
per  tot  miracula  in  Cbristi  nativitate ,  ac  vitae  ipsius  serie  et 
morte ,  in  descensu  Spiritus  Sancti  sub  visibili  symbolo ,  tum  in 
religionis  cbristianae  promulgatione  patrata  ,  per  reipubbcae  ju- 
daicae  interitum  ceterasque  innovationes  ex  rebgione  cbristiana  in 

(1)  Cfr.  Th.    Goodwini ,    Moses  et         (3)  Tract.  De  vera  relig,  part.  i , 
Aaron  ^   cum    notis  Ilottingeri ,    in      n.  36g  et  seqq. 

Thesauro  Ugolini,  tom.  iii,pag.  i68,  (4)  Cfr.  Scheibel,  Observatt,  critt, 

"0**  ^9'  et  exegett,  ad  vaticinia  Haggcei  et 

(2)  Cfr.  Raym.  Martini,   parl.    ii ,  Malach.  pag.  36. 
cap.  9,  §  12  etseqq. 


106 


TRAGT.    DE    INGARrrATIONE. 


mundum  inductas  (1);  quo  sensu  Deus,  Is.  LXV,  17^  et  LXVI, 
22,  dicit,  Se  novam  terram  producturum. 

178.  Obj.  quarta.  1°  Intelligi  nequit,  qui  factum  fuerit,  ut  in 
tanta  vaticiniorum  luce  ,  qualem  Christiani  comminiscuntur ,  Ju- 
daeorum  primores  atque  doctores ,  synedrium  universum  atque 
Pontifices  Messianam  dignitatem  in  Jesu  minime  agnoverint ,  sed 
ipsum  repudiaverint  ac  morte  multaverint.  Magnum  sane  prae- 
judicium  hoc  esse  contra  Christi  causam ,  nemo  est  qui  non  ag- 
noscat.  2o  Quod  si  illi ,  quos  vehemens  incendebat  Messiae  deside- 
rium ,  qui  eum  summopere  exoptabant ,  quibus  longe  melius 
perspectus  erat  divinorum  oraculorum  sensus  ,  ante  quorum  ocu- 
los  omnia  illius  aetatis  adjuncta  et  Christi  facta  obversabantur, 


(1)  Dan.  Tobenz ,  opera  omnia  , 
tom.  ^  ,  in  nota  ad  locnm  ad  Hebr. 
XII ,  26  ;  P^erba  ista  ,  inquit ,  legun- 
tur  Jgg,  11 ,  7  ,  ( Hebr.  6 ).  Ast  haec 
citatio  est  secundam  txx.  In  hebraico 
habetur  :  Adhuc  unum  modicum ,  et 
ego  commovebo  ,  etc.  Sed  texlus  he- 
braicus  potest  quoque  sic  verti  :  jid- 
huc  semel  ( sed  modicum  durabit )  et 
ego  commovebo.  Per  commotionem  cooli 
et  terrcB  hic  innui  videntur  regnorum 
subversiones  f  quce  inter  hanc  prophe- 
tiam  Aggcei  et  adventum  Messice  eve- 
nerunt  :  videlicet  imperii  persici  de- 
structio  per  Grcecos ,  regni  Groecorum 
per  Romanos ,  reipublicoB  romance  per 
AugustUm.  Ast  scopus  Pauli  mani- 
feste  exigit ,  per  hanc  commotionem 
cceli  et  terroe  intelligi  naturce  totius 
immutationem ,  hoc  est ,  miracula  in 
promulgatione  religionis  christianoe 
facta ,  idololatrice  eversionem,  status 
judaici  interitum,  Christianorum  per- 
secutiones ,  eorut^que  constantiam ,  ce- 
terasque  innovationes  per  religionem 
christianam  mundo  inductas.  Facit 
enim  oppositionem,  dicens :  inpromul- 


gatione  V.  L.  tantum  terram  ,  hoc  est , 
montem  Sina ,  motam  fuisse ;  in  pro- 
mulgationevero  Novce,  non  terram  tan- 
tum ,  sed  coelum  quoque  concutiendum, 
hoc  est ,  majorem  rerum  conversionem 
inducendam  esse,  ac  tuncfuerit.  Unum 
igitur  de  tribus  dicendum  ,  vel ,  quod 
iste  solus  sit  verus  horum  verborum 
sensus ,  adeoque  per  hanc  commotio- 
nem  non  intelligantur  regnorum  sub- 
versiones  Messice  adventum  prceceden- 
tes ,  vel  quod  utrumque  iis  designetur... 
vel  quod  textum  Aggcei  Paulus  scopo 
suo  accommodarit.  Hoc  postremura 
membrum  systemati  protestantico  ac- 
commodationis  relinquendum  esl.  Eo- 
dem  enim  sensu  ,  quo  Paulus  expouit 
Aggaei  vaticinium,  illud  accepisse  veteres 
Hebraeos  ostendit  De  Voisin  ,  in  Ob- 
servv.  in  prooemium  Pug.  fidei ,  pag. 
1 66  ,  quem  consule.  Sic  pariter  falsitatis 
arguit  Rosenmiilleri  interpretalionem 
R.  Abarbanel ,  Comment.  in  Hagg. 
qusest.  IV ,  cujus  integer  textus  prostat 
loc.  cit.  Th.  Goodwini  ,  seu  potius 
Hottingeri. 


PART.    1.    CAP.    III.    I)E    JESU    NAZAREJTO    VERO    MESSIA.  107 

diversum  adeo  judicium  tulerunt ,  concludamus  necesse  est ,  in 
Christo  Jesu  Messiana  vaticinia  nullo  modo  esse  adimpleta.  Quod 
vel  ipsa  sua  agendi  ratione  Christiani  patefaciunt.  3°  Etenim ,  ut 
Messiae  dignitatem  in  Jesum  conferant  ,  quoecumque  in  antiquis 
oraculis  de  humillima  et  afilicta  futuri  Messifle  conditione  dici  vi- 
dentur ,  htterah  sensu  accipienda  esse  contendunt ;  in  universum 
vero  quse  de  Messiag  gloria  ac  triumphis  in  iisdem  exhibentur, 
sensu  mystico  ,  ut  aiunt ,  et  spirituaH  ,  seu  improprie  et  allego- 
rice  exponere  coguntur  (1).  4^  Porro  contraria  omnino  ratione 
rem  se  habere  vel  levis  oraculorum  Messianorum  inspectio  et  ve- 
teris  synagogse  sensus  traditionahs  cuihbet  suadebunt.  5o  Ubi- 
cumque  enim,  sive  in  Psalmis  sive  in  prophetarum  hbris,  de  Messia 
agitur ,  semper  nobis  proponitur  imago  potentissimi  regis  ,  feh- 
cissimi  herois ,  gloriosissimi  reipubhcae  restitutoris  ,  coloribus  ab 
imperii  Davidici  aut  Salomonici  flore  regumque  orientahum 
pompa  sumptis  ,  depicta  ,  varieque  et  mirifice  ornata.  Si  jampri- 
dem  de  Messia  passuro  et  morituro  constiterat  inter  prophetas , 
qui  tandem  factum  est ,  prout  scite  advertit  Rosenmiiller  ahique 
cum  ipso  (2),  ut  omnes  altum  de  eosilentium  servarent ,  et,  quum 

(1)  Ita  fere  Orobius  in  II  et  III  ad  que  capite  agi  de  universo  populo  ju- 
Limborchium  Scripto  ,  §  4  ^^  seqq.  daico ,  tamquam  persona  morali ;  alii 

(2)  Frcenotat,  ad  cap.  62.  IsatCB  ,  de  meliori  tanlum  et  proba  populi  parle 
part.  3  ,  vol.  111  ,  edit,  sec.  pag.  829  pejoribas  et  improbis  opposita ;  alii  cen- 
et  seq.  et  cura  ipso  De  Welte ,  Com-  sent  quidem  singularem  personam  esse 
ment.  De  morte  Christij  4°  pag»  29  sermonis  objectum ,  sed  hanc  vel  Mo- 
et  seqq.  ,  Berol.  181 3  ;  Eckermann  ,  sem  esse,  vel  regem  Oziam  ,  velJosiam 
Den  theologischen  Beytraegen  ,  seu  aut  prophetam  ipsum  Isaiam  aut  Jere- 
Collationes  theolog.  vol.  i,  fasc.  i,  miam.  Inhisceinterpretationibusplures 
pag,  192  et  seqq.  Dr.  Georg.  Paulus,  jam  prajiverant  Judaei  interpretes  ex 
Memorabil.  111,  pag.  1^5-192,  et  iis ,  qui  post  Solymorum  excidium  scrip- 
in  sna  Clavi  in  Isatam,  ad  hunc  locum ;  serunt ,  quorum  antiquissimus  occurrit 
Doederlein  ,  Prcef.  et  'Aot.  ad  edit.  3 ,  apud  Origenem  ,  Contr.  Ceh.  lib.  1 , 
vers.  Isaiae ;  Schuster,  Comment.  in  n.  55,  pag.  3^0,  tom.  i,  opp.  edit. 
Is.  Lii ,  7  ,  Liii  ,12;  Bertholdt ,  Chris-  Maurin.  Cfr.  Danz  ,  De  Lytro  redempt, 
tolog.;  Gesenius  ,  aliique  rationalisfaj  human.  §  iv  ,  in  Meuscheni  N,  T,  ex 
passim.  Qui  tamen  diversas  vias  inie-  Thalmude  illmt.  pag.  838. 

runt ;  alii  siquidem  existiman»,  in  utro- 


108  TRAGT.    DE    irfGARNATIOKE. 

toties  ejus  gloriam  cecinissent ,  vix  obscure  in  uno  vel  altero  loco 
prioris  liumilitatis  ejus  ac  miseriae  mentionem  facerent  ?  6°  Pona- 
mus  autem,  apparere  in  quibusdam  oraculis  antiquis  Messiam 
patientem  et  moriturum  clare  et  perspicue ;  tum  vero  baud 
intelligitur  ,  cur  aetate  Cbristi ,  Judaei  et  ApostoU  ejus  rei  tam 
parum  meminissent ,  ut  apud  eos ,  spei  Messiae  cum  gloria  et  po- 
tentia  regnantis  unice  deditos  ,  ejus  bumibtas  et  miseria  baberet 
maximam  ofFensionem.  7^  Post  ejus  mortem  demum  Evange- 
listae  et  Apostoli  nonnulla  ejusmodi  vaticiniorum  dicta  ad  Jesum 
retulerunt,  8°  quae  tamen  proprie  non  spectant  nisi  ad  inte- 
grum  populum  judaicum ,  quem  passim  propbetae  per  prosopo- 
peiam  velut  personam  moralem  exbibent  patientem ,  afflictam  , 
morti  traditam ,  ut  Isaiae  LIII  et  seq.  Ergo. 

179.  Resp.  Ad  l^,  Dtst,  Nisi  perspecta  esset  illius  populi  in- 
doles  ac  perpetua  agendi  ratio  cum  viris  sanctis  atque  propbetis 
suis ,  conc.j  bac  supposita ,  neg.  Jam  vero  tempus  deficeret  ei,  qui 
vellet  cuncta  recensere,  quae  de  rebelli  et  contumaci  illius  po- 
puli  indole  et  agendi  ratione  cum  Deo  ejusque  ministris  refert 
bistoria ,  eique  exprobrant  propbetae.  Non  solum  enim  vocatur  po- 
pulus  incircumcisus  auribus  et  corde  ,  Deum  exteriori  rituum 
apparatu  colens,  dum  corde  ab  eo  alienissimus  est ;  sed  praeterea 
constat ,  in  Mosem  liberatorem  et  tbaumaturgum  saepius  eum  in- 
surrexisse  ,  et  adversus  Davidem  mitissimum  regem  facta  re- 
belHone  arma  sumpsisse;  vexationibus  ,  injuriis ,  contumeliis  pro- 
pbetas  passim  lacessisse,  notissimum  est.  Quare  Jeremias ,  II,  30 : 
Devoravit y  inquit,  gladius  vester  prophetas  vestros ,  quasi  leo 
vastator ;  qui  praeterea  conqueritur ,  XI ,  19 ,  quod  se  ipsum  ejus- 
modi  populus ,  quasi  agnum  mansuetum ,  ad  victimam  duceret ; 
innocentem  se  acerbissima  quaeque  ab  eo  pati  profitetur ,  XV,  10, 
21 ;  judicio  iniquo  plus  semel  condemnatum  fuisse  XVIII,  18  et 
XXXVII,  15  et  seqq.  XXXVIII.  A  Manasse  eo  numero  interfecti 
propbetae  exbibentur ,  ut  eorum  sanguine  publica  civitatis  loca 
redundarent  y  IV  Reg.  XXI ,  16.  Nebemias  inter  peccata  ,  ob  quae 
Judaei  e  terra  sua  ejecti  fuerant,  IX,  26,  et  illud  numerat,  quod 
vates  a  Deo  missos  ,  a  quibus  ut  resipiscerent  admonebantur , 
interfecissent.  Quid  mirum  igitur.  si  populus  iste  ,  si  ipsius  ponti- 


1»ART.  I.    GAP.    III.    1)E    JESU    NAZARENO    VERO    MESSIA.  109 

fices,  qui  Jeremiae  falso  crimine  mortem  machinati  sunt ,  si  syne- 
drium ,  quod  prjesertim  Christi  setate  ex  hominibus  constabat  nutu 
potentium  delectis  et  cooptatis,  quid  mirum,  inquam  ,  si  homines 
ejusmodi,  arrogantia  tumidi,  ambitione  et  avaritia  insaliabiles ,  in 
furorem  acti  fuerint  conspecto  homine  ,  qui  sanctissima  praecepta 
adferens,  vitam  ipsis  suam  sola  diversa  vivendi  ratione  exprobra- 
bat,  et,  majorum  suorum  exempla  sectati,  ipsorum  mensuram  im- 
pleverint?  Hinc  patet  non  majus  prsejudicium  causae  Christi  inferri 
ex  Judaeorum  ipsorumque  pontificum  repudio ,  quam  quod  tot 
sanctissimis  viris  attulerint  machinationes  et  neces  ipsis  ab  illorum 
majoribus  illatae  (1). 

180.  Ad  2°^,  Dist.  Si  anticipata  judicia  non  obstitissent ,  cowc; 
si  hi3ec  et  pessimi  eorum  mores  aHud  ferrent ,  neg,  Tenebat  pro- 
fecto  omnes  Judaeos  aetate  Christi  Jesu  vehemens  desiderium  et 
expectatio  adventus  Messiae,  ut  omnia  ilhus  setatis  documenta 
ostendunt ;  at  in  Messia  ex  adventitiis  ac  superinductis  opinioni- 
bus  temporalem  Hberatorem  praestolabantur  ^  qui  ipsos  e  gravi 
Romanorum  jugo  eriperet^  nec  nisi  carnaha  ac  mundanam  glo- 
riam  sibi  ex  ejus  adventu  promittebant ;  humihs  propterea  Jesu 
conditio  eos  graviter  offendit ,  nec  induci  poterant  ad  agnoscen- 
dam  in  ipso  Messise  dignitatem  adeo  contrariam  praeconceptis 
opinionibus.  Accedebat  etiam,  quod  in  Christi  Jesu  vita  et  doc- 
trina  reprehensionem  vitiorum  suorum  habebant  molestissimam; 
quod  tum  ille  tum  ejus  discipuH  a  Gahlaea  erant ,-  Gahlaei  enim 
apud  Judaeos  in  summo  contemptu  habebantur.  Corruptissimos 
Judaeorum  ipsorumque  procerum  mores  ilhus  aetatis  Flav.  Jose- 
phus  testatur  ,  qui  propterea  censet  Hierosolymam  aut  terrae 
hiatu  aut  igne  fuisse  absumendam,  nisi  eam  Romani  evertis- 

(1)  Cfr.  Grotins  ,   T)e  verit.   relig.  eos  e  Romanoram  jugo  eriperet ;  odiam 

christ,  lib.  v.  Hoc  item  argumentam  Doctorum  in  homines  valgares  et  illite- 

plene  evolvit  De  Rossi ,  op.  cit.  cap.  8,  ratos ;  contemptus  ,  qaem  in  Galilaeos 

§  iS  et  seqq.  atque  in  clarissimo  lu-  illius  aetatis  homines  profitebantur ;   li- 

mine  collocat  causas  omnes  ,  quae  in-  bertas  ,  qua  Christus  Jesos  vitia  et  mores 

fluere  debuerunt  ex  rerum  adjunclis  ad  PharisaBorum  et  Sacerdotum  insectaba- 

repudiandam  Christum  Jesum ;  qualia  tur  ,  etc. 
fiunt  ezpectatio  potentissimi  regis  qui 


110 


TRA.CT.    DE    INCARWATIONE. 


:Mm 


sent  (1).  Hinc  Deus  ipse  per  proplietas  suos  praedixerat ,  fore  ut 
Messias  ipsis  cederet  in  ruinam  et  scandalum,  reprobandus  et 
occidendus  ;  adeo  ut  rejectio  Christi  Jesu  novum  suppeditet 
ipsius  dignitatis  Messianae  argumentum ,  ut  mox  evincemus. 

181.  Ad  3™,  Dist,  Ita  exposcente  oraculorum  ipsa  natura  et 
factorum  serie  ,  conci^  pro  libito,  neg.  Certum  est  Messiana  va- 
ticinia  in  nonnullis  sibi  metipsis  prima  fronte  contraria  videri. 
Alia  scilicet ,  ipsum  pauperem ,  despectum  ,  novissimum  viro- 
rum ,  doloribus  ac  infirmitatibus  obnoxium  ,  ignominiae,  con- 
temptui ,  ac  morti  denique  ipsi  violentse  objiciendum  fore  prae- 
nunciant  (2);  alia  vero   eumdem  gloria  ac  triumphis  clarum  f 


(1)  Integri  septem  libri  De  belloju- 
daico  legendi  essent ,  ex  quibus  lucu- 
lenter  patet,  quibus  moribus  ,  qua  feri- 
tate  non  solum  sicaru,  zelotcPj  latrones 
praediti  essent ,  sed  ipsi  Sacerdotes  ac 
Sammi  Pontifices  ,  qui  fuerunt  causa 
potior  extreraag  cladis  Solymorum  ac 
templi.  Sane  concludit  Josephus ,  lib. 
VI,  cap.  8 ,  n.  5,  pag.  897  ,  edil.  Ha- 
Terc.  :  ^Xiyoficivois  ^  i7rce.viTuXty'ltfo- 
a-oXvfcots  ^fci^ec  TofTetulov  ftfjvcs  oy^o*i , 
TpAet    TO<ra.vrct,if   y^^ftjTccf^ivvi    (rufccpopcitg 

KCCTCt      TtjV      TFoXlOfKlCCV  y      OXOtff      U7F0     Tijg 

xTtTtas  ccyecBots  Kt^ptjfdv*]  TravTaig  av 
i^i^6ovos  t^o^tv  ,  ov  fjcviv  ot\iec  kut   «AAe 

T/    TUV     Ttl>.tKOUTaV      UTU)(^*lf>Ca,TaV  ,      *1      TO 

yivtuv  TotuuT)]V  ivtyKiiv  ^  v(f>'  fjs  u.vtTfUTFt]. 
Id  est :  Ardentihus  autem  Hierosoly- 
mis  illuxit  dies  gorpicei  mensis  octa- 
vuSf  ubi  quidem  tot  calamitates ,  cum 
obsideretur,  expertw  quot  bonis  siflo- 
ruisset ,  ex  quo  fuerat  condita  plane 
invidenda  ipsa  esset;  non  tamen  alias 
tantis  infelicitatibus  digna,  quam  quod 
talem  progeniem  edidit,  a  qua  subversa 
est,  Sic  in  Thalmude,Tract.  Sanhedrin , 
ketubotk  et  Sota  R.  Scelomoh  ad  cit. 


tit.  Sanhedrin ,  cap.  Halec;  in  Thal- 
mud  rursum  ,  tit.  De  ponderibus ,  ubi 
traditioR.  Jehuda  in  masoreta  ad  eum- 
dem  tit.  Sanhedrin,  cap.  Halec  ,  refer- 
tur:  Quo  tempore  advenietfiliusDavid, 
domus  institutionis  divincB/iet  lupanar, 
aliaque  ejusmodi  Iraduntur  ,  quae  per- 
hibent  mores  illius  sstatis  corruplissi- 
mos  ,  hominesque  impudentia  canina  , 
asinaria  contumacia  ,  ferina  crudelitate 
donalos.  Cfr.  hi  tract.  in  Thesauro 
Ugolini.  tom.  xxv,  pag.  9^6  et  seqq. 
(2)  Psal,  XXI ;  lxviii  ;  Is.  lih  ;  Dan. 
IX  ;  Zacch.  xii,  10  ,  etc.  Sed  quod  ca- 
put  est,  neque  Judaei  anliquiores  du- 
bitarunt  de  Messia  exponere  Scriptura- 
rum  oracula ,  in  quibus  sermo  fit  de 
ipsius  doloribus ,  afilictionibas  ,  morte 
deniqne  violenta  juxta  expositionem 
Christianorum.  Brevitatis  gratia  nos 
nnum  vel  alternm  locum  adducemas* 
In  Tr.  Sanhedrin,  fol.  98 ,  2  ,  legitur : 
Ula  dixit  :  veniet  Messias ,  sed  nolo 
ipsum  videre.  Et  sic  quoque  dixit 
Rabba,  Ahai  dixit  Rahha  :  qucenam 
est  causaP  Ille  respondit  :  propter 
dolores  Messia: ;  et  poslea  :  R.  locha^ 


PART.    I.    GAP.  III.    DE    JESU    NAZARENO    VERO    BIESSIA.  111 

gentium  dominatorem  praedicant.  Via  ad  haec  concilianda  profecto 
subesse  debet.  Omnia  porro  in  Cliristo  Jesu  sub  duplici  ejusdem 
vitse  periodo  ,  ante  et  post  obitum ,  ac  regno  ab  ipso  instituto  ap- 
prime  conveniunt.  Facta  ipsa  patefaciunt  rationem  ejusmodi  con- 
ciliationis  ,  imo  eam  necessario  exposcunt  ;  alioquin  transactse 
omnes  fuissent  epocbae  a  prophetis  determinatse  pro  Messiae  ad- 
ventu ,  quas  vidimus  omnes  omnino  desinere  in  urbis  ac  templi 
eversionem,  non  adimpletis  iis ,  quae  de  ipso  Messia  praenunciata 
fuerant.  Hoc  ipsum  viderunt  veteres  Hebrsei  ,  qui  utrumque  va- 
ticiniorum  genus ,  quae  sive  humiUtatem  sive  gloriam  futuri  Mes- 
siae  prsenunciant ,  de  Messia  exposuerunt  (1),  tum  Hebraeorum 
quidam  posteriores ,  dum  duos  Messias  commenti  sunt ,  quorum 
alterum  vocant  Josephi  fihum ,  qui  mala  multa  ac  mortem  cruen- 
tampateretur ,  alterum  Davidis  fiHum  ,  cui  cuncta  prospere  succe- 
derent  (2) ;  cum  tamen  sacrae  htterae  ac  universa  judaei  populi 
traditio  nonnisi  de  uno  eodemque  Messia  loquuntur  ,  qui  per  ad- 
yersa  et  mortem  ad  regnum  esset  perventurus ,  ut  in  Ps.  CIX  , 
7,  et  Is.  LIII ,  10  ,  11 ,  expresse  dicitur. 

182.  Ad  4°^,  TVe^.  juxta  modo  dicta.  Praeconceptae  enim  huic 
opinioni  neque  Scriptura  ,  neque  sensus  traditionalis  uilo  modo 

nan  dixit  :  veniet  Messias ,  sed  nolo  chce ,   alleram  generaiio  nostra  ,  ter- 

ipsum  videre,  Risch  Lakisch  causam  tiam  Rex  Messias ,  quod  dicitur  ,  Is, 

qucBsivit ;  cui  ille  respondit :  propterea  liii  ,  5  :  Et  ipse  vulneratus ,  etc.  In 

quia  scriptnm  est,  Amosx,  19:  Quem-  Sohar  Genes,  fol.  29  ,  col.  1 13  :  Su^ 

admodum    si    fugiat    homo  a    facie  premus  inter  illos  ,  qui  in  hoc  mundo 

leonis ,  etc.  Siraeon  Jocliaida  in  Sohar  castigationes  et  dolores  sustinuerunf , 

Exod,   fol.   3,   col.   II  ,  /?.  Simeon  est  Messias ,  etc.  Qai plura capit  con- 

sustulit  manus ,  fievitque  et  dixit   :  sulat  Schoetlgeniam ,  op.  cit.  lib.  vi , 

Fi»  illi,   qui  ad  hoc  ipsum  tempus  cap.    3;    Raym.    Martini ,   Pug,  fid. 

(Messiae)  de&tinatus  est ,  etc.  Dolorum  part.  m,  dist.  3,  cap.  16. 

Messioe,  n>U^»  W  ^h^T^ ,  crebra  in  (1)  Cfr.  ib.  Schoettg.  cap,  5 ;  Mar- 

scriptis  Juda3oram  est  mentio.  In  Me-  tini ,  cap.  18,  cum  observ.  De  Voisin. 

chilta,m  Jalkut  Ruheni,  11,  fol.  90,  (2)  Cfr.  Petri  Canaei ,    De  repuhl. 

I  ,  1  legitur  :  R,  Hunne  dixit  nomine  Hehrceor,  lib.  i ,  cap.  17  ,  cam  not. 

R,  Acha  :  in  tres  partes  divisce  sunt  Joh.  Nicolai,  inThes,  Ugolini,  tom,  iii, 

omnescastigationeset  posnasjy^yO^',  pag.    63^,    n.    3;    Raym.    Marlini , 

unam  sustinuerunt  David  et  Patriar-  part.  11,  cap.  11  ,  §  10  et  seqq. 


112  TRAGT.    I)E    INCARNATIONE. 

favent,  imo  adversantur ;  nec  illa  nisi  serioribus  judaicae  reipublicae 
temporibus  superinducta  est  ex  perperam  intelleclis  vatum  ora- 
culis.  Quare  Cbristus  Jesus  omni  ratione  eam  destruere  aggressus 
est,  et  ad  saniora  principia  mentes  Judaeorum  imo  et  ipsorum 
Apostolorum ,  qui  ea  pariter  imbuti  erant ,  revocare  curavit  (1), 

183.  Ad  5™,  Neg.  Haec  enim  non  sunt  nisi  biblicorum  ac  ju- 
daizantium  Protestantium  recentiorum  commenta ,  qui ,  cum  om- 
nem  impenderint  operam ,  ut  in  alium  detorquerent  sensum 
oracula  illa ,  quae  apertis  verbis  et  crebro  futuram  Christi  passio- 
nem  praenunciant ,  et  contra  ipsius  Christi  Domini  eflfata  ac  tes- 
timonia ,  Matth.  XXVI ,  24 ,  54 ;  Marc.  XIV,  21,  49 ;  Luc.  XXIV, 
25  et  seqq.  46 ,  et  aiibi  passim ,  non  verentur  affirmare ,  altum 
esse  in  Scripturis  silentium  de  Messia  passuro  et  morituro !  Opor- 
tet  profecto  eos  omnem  exuisse  pudorem  ad  talia  efFutienda  pro 
Judaeorum  causa  adversus Christum  Jesum.  Quod si  interdum,  sive 
in  Psalmis  sive  prophetarum  libris ,  Messias  proponitur  sub  ima- 
gine  potentissimi  regis  ,  aut  alia  hujusmodi  de  ipso  praedicantur  , 
non  aliud  evincitur ,  nisi  orientalium  more  per  ejusmodi  emble- 
mata  ac  symbola  ,  quae  in  sensus  incurrunt  et  indoU  illius  populi 
maxime  erant  accommodata ,  spiritualem  Messiae  gloriam  ejusque 
regni  obumbrasse  veteres  vates.  Hunc  vero  sensum  facta  ipsa 
postulant  ,  prout  animadvertimus  ;  et  adversarii  biblici  admittere 
debent ,  nisi  forte  velint  Christianismo  nuncium  remittere  ,  cum 
non  aha  ratione  antiqua  illa  oracula  adimpleta  sint  (2). 

184.  Ad  6™,  Resp.  1°  contra  facta  nullam  prorsus  vim  con- 
jecturas  nostras  aut  ignorantiam  habere . 

Resp.  2o  ex  nativa  hominum  indole  facile  intelligi,  quomodo  in 
praeposteram  ejusmodi  sententiam  Judaei  prolabi  potuerint.  Ora- 
culorum  cortici  inhaerere  pronum  erat  populo  carnah,  qui  nonnisi 
temporalibus  commodis  et  gloriae  inhiabat ,  et  oculos  avertere  ab 

(1)  Cfr.  Jahn,  loc.  cit.  pag.  7  et  ac  potentissimos  principes  ac  florenlis- 
seqq.  simos  popnlos  in  sinum  suum  collegit , 

(2)  Talis  sane  est  Ecclesiae  Christi  et  fructus  sanctitatis  uberrimos  quovis 
triumphus ,  dilatatio  et  gloria,  ut  socie-  tempore  protnlit  ac  profert.  Recolantur 
tas  nulla  ei  comparari  possit ,  quae  per  quae  in  hancrem  scripsimus  Tract.  De 
nniversnm  terraram  orbem  excrevit ,  Verarelig.^  part.  i,n.  869  et  seqq. 


PART.    I.    CAP.    III.    DE    JESU    WAZARENO    VERO    MESSIA.  113 

iis  y  quse  iisdem  adversantur ,  prout  et  nos  nobismetipsis  ssepe 
blandimur  ,  cum  gravibus  prsesertim  ac  praesentibus  malis  urge- 
mur.  Exemplum  hujus  agendi  rationis  in  seipsis  Apostoli  exhi- 
buere ,  qui ,  quoties  Jesum  Christum  de  regno  suo  disserentem 
audiebant ,  patulas  toties  aures  praebebant ;  at ,  cum  ipsis  loquere- 
tur  de  adversitatibus  aut  de  sua  passione,  nihil  horum  inteUige- 
bant  ,  et  absconditum  erat  ab  eis  hoc  verbum  (1). 

185.  Ad  7™,  Z?^^^.  Juxta  nativum  ipsorum  dictorum  sensum, 
quem  a  Christo  et  Spiritu  Sancto  edocti  acceperant^  conc^  per 
accommodationem,  ut  contendunt  neoterici  bibhci ,  neg.  ApostoHs 
enim  Christus  aperuit  sefisum ,  ut  intelligerent  Scripturas ,  ut 
legitur  Luc.  XXIV,  45  ,  et  Spiritum  S.  ipsis  misit ,  qui  doceret 
eos  omnem  veritatem.  Si  vero  cum  Judaeis  res  sit,  reponimus  , 
et  ipsorum  majores  de  Messia  prophetarum  oracula  intellexisse , 
qu3e  ipsius  passionem  et  mortem  praenunciabant ,  ut  ex  di- 
ctis  patet. 

186.  Ad  8°^,  Neg.  Etenim  messianae  hujus  loci  expositioni  favet 
lo  traditio  vetustiorum  Judseorum  (2) ,  cujus  quidem  traditio- 
nis  auctoritas  eo  pluris  facienda  est,  quod  messiana  exphcatfo 
opponeretur  popuH  conceptui ,  ex  quo  facile  exphcatur  ortus  tar- 
dioris  non  messianae  expositionis.  2«  Citatio  hujus  prophetiae  in 
N.  T. ,  quae  non  solum  confirmat ,  messianam  hujus  loci  exposi- 
tionem  tunc  temporis  viguisse  ,  sed  praeterea  certo  eam  unam 
ostendit  esse  rectam ;  haec  enim  fulcitur  verbis S. Lucae ,  XXII,  37, 


(1)  Matth.  XVI ,  22 ;  XVII ,  22  ;  Luc.  758;  Calovius  ,   Bihl.   Ill,  part.  ii, 
xviii ,  34  ,  etc.  pag.  249  et  seqq.  ;  Hornbeet.  Contra 

(2)  Auctores  ,  qui  vetustiorum  testi-  Judceos ,  pag.  2^9  ,  536  ;  Ray.  Mart. 
moniainliancrem  collegerunt,superius  Pugio  fid.  part.  11,  cap.  9,  11  ,  12, 
jam  citavimus ;  quibus  addi  possunt  etc.  Cfr.  etiam  dissert.  ejusdem  cit. 
I.  H.Michaelis,  Hulsius,  Theol.Jud.\  Danzii ,  coi  titulus  :  Judcei  proprio 
Grabe  ,  Notce  ad  Spicileg,  Patrum,  gladio  jugulati,'m  ThesUur.  Dtssertt. 
tom.  I ,  pag.  362  ;  Hulsius  ,  Nucleus  theologico-philolog.  tom.  i ,  pag.  779 , 
propheticB ,  Lugd.  i683  ,  pag.  668  et  Amst.  1701 ;  tum  PauU  Slevogti ,  De 
seqq. ;  Danz  in  Meuschenii  N.  T,  ex  Morhis  et  dolorihus  Messice  ,  ad 
Thalmud.  illust.  pag.  836;  Eisenmen-  cap.  uii  Isaiae ,  ibid.  pag.  774» 

ger ,  Judaismus  detectus,  part.  11 ,  pag. 

T.  IV.  8 


114  TRAGT.    DE    1NGA.RNATI0NE. 

ubi  Christus  dicit  vaticinia  ,  quae  ipsum  respiciebant  ,  com~ 
plenda  esse,  et  ad  finem  properare  (1)  ,  adeoque  et  adimplenduni 
illud  :  Inier  iniquos  deputatm  est  (2) ;  Christus  igitur  hoc  va- 
ticinium  iis  adnumerat,  quae  de  sua  passione  agebant  ,  ideoque 
tam  certe  hoc  est  messianum  ,  quam  certum  est  Dominum  Nos- 
trum  veritatem  scire  potuisse  ac  dicere  voluisse.  Nec  improbabi- 
liter  asserueris  ,  Christum ,  cum  dicit  secundurn  Scripturas  se 
pati  ac  mori  debere,  preesertim  hunc  locum  innuere.  Nam  et 
adversarii  concedunt ,  de  patiente  ac  poenas  luente  Messia  doctri- 
nam,  si  alicubi  in  V.  T.  habetur ,  hoc  loco  contineri.  3°  Phihppus , 
Act.  YIII ,  33-35 ,  quum  interrogaret  Eunuchus  de  sensu  hujus 
prophetise,  de  Christo  eam  explicat ,  ac  totam  instructionem  suam 
super  illam  extruit.  4»  Apostolus  Petrus  verbatim  loca  prae- 
cipua  hujus  vaticinii  de  morte  expialoria  Christi  affert  (3)  ,  quod 
et  alii  scriptores  N.  T.  passim  praestant  (4) ;  inserviebat  enim  hic 
textus  themati  apostolicae  relalioni  de  morte  Christi  (5).  5«  Id 
postulant  characteres  subjecti  ejusdem  vaticinii  ,  qui  nemini  nisi 
Messiae  personae  convenire  possunt ,  cujusmodi  ex.  gr.  est  expia- 
toria  ipsius  mors ,  et  redemptio  ,  quam  propheta  tamquam  effec- 
tum  et  fructum  passionis  Messiae  exhibet ,  et  quidem  passionis 
hujus  circumstantias  describens  sub  forma  sacrificii  (6).  Subjectum 

(1)  Hieti  yeif  r»  vtp\  Ifcov  riXos  tpc^i ,  23  ;  I  Cor.  xv  ,  3  ;  II  Cor.  v  ,  21  ; 
id  est,  Etenim  ea,  quce  sunt  de  me ,  i  Joan.  iii,  5  ,  in  quibns  oranibus  lo- 
/?nemAafie«^,etaUuleratilludIsaiaeLiir,      cis  aperta  fit  allusio  ad  cap.  liii  Isaiae. 

11  :  Et  cum  iniquis  deputaius  est.        Adeo  enim  hoc  ipsis  et  lectoribus  suis 

(2)  Utautem  pateat,  quo  devenerint  notum  erat ,  ut  illud  vel  innuisse  ipsis 
biblici    rationalistae    circa    scriptorum      satis  fuerit. 

sacrorum  inspirationem,  juvat  animad-  (S)  Quod  tandem  Gesenius  ipse  non 

vertere,  quodGe8eniu8opponat,Marcum  sibi  constans  alibi  fatetur,  scribens   : 

haecverbaprophetae,tamquamdeChristo  Plurimi  hebrcei  kctores ,  ideis  de  sa- 

dicta ,  non  ponere  in  ore  Christi ,  ?ed  crificiis    et  suhstitutionibns  assueti  , 

aiFerre  quasi  ex  se  in  alia  occasione,  necessarioitahunclocum[cdL^.uiil&.) 

XV,  28.  Qaasi  nempe  Marcus  non  po-  intelligebant ,  nec  dubium  est ,  apos- 

taerit  eliam  ex  se  illa  afferre ,  quae  prius  toHcum  conceptum  de  morte  expiatoria 

Christus  ipse  altulit.  Christi  prcBserlim  huic  loco  inniti. 

(3)Cfr.iPel.ii,2i-25,etiPet.i,  19.  (6)  Sic  cap.  lii,  i5,  adhibet  vocem 

(4)  Cfr.  Marc.  ix  ,    11  ;  Rom,  iv,  HT^ ,  asperget,  et  liii,  10,  D^N  de- 


PAKT.     I.    CAP.     III.     DE    JESXJ    WAZARENO    VERO    MESSIA,  115 

proplietiae  vice  nostra  infirmitates  suas  suscipit Itbere  (v.lO) ;  aliena 
peccata  mnocens  perhrt  (v.  4-6,9);  passione  sua  e\didit  efficzens 
seu  meritoria  caiisa  justitiae  populi  (  v.  H  )  ;  tacitus  item  ac  por 
tiens  ejusmodi  dolores  tolerat ,  nec  in  amaritudinem  contra  auc- 
tores  dolorum  suorum  exurgit  (v.  7  ).  Quae  quidem  notae  tales 
sunt,  utneque  coetui  prophetarum  ,  multo  minus  judaicae  integrae 
nationi ,  prout  adversarii  autumant ,  ullo  modo  convenire  possint ; 
ut  omittam  violentum  omnino  esse  continuam  allegoriam  adeo 
protrahi,  lectoribus  non  admonitis  ,  et  cujus  nuUum  exemplum 
suppeditat  hebraica  litteratura  ;  quaeque  potius  excluditur ,  eo 
quod.  huic  subjecto  tribuantur  omnia  ,  quae  singulari  individuo 
conipetunt,  vocatur  enim  vir  ^  eidemque  adscribitur  anima ,  et 
mors  ac  sepulchrum  (1). 

PROPOSITIO    II. 

Judicium  in  causa  Christi  Jesu  a  Judccis  latum  y  fuit  iniquum 
in  se  ^  illegale  in  formis  judiciariis  ^  scevum  in  emcutione  ^ 
novumque  suppeditat  divince  Christi  missionis  ac  messiance 
ejus  dignitatis  argumentum, 

187.  Haec  propositio  est  adversus  Salvador,  qui ,  ut  praemo- 
nuimus  ,  ex  Orobio  prbecipua  sua  argumenta  deprompsit  ad  Ju- 
daeorum  causam  propugnandam ,  in  judicio  adversus  Christum 
lato  ,  nec  de  suo  adjecit  nisi  fucata  aliquot  argumenta  ,  ad  bu- 
jusmodi  paradoxum  incautis  facilius  persuadendum.  Tria  igitur 
statuit  :  primo  judicium  istud  aequissimum  in  se  fuisse  ,  eo 
quod  judices  Jesu  applicaverint  codicis  articulos  Deut.  IV,  15^ 
et  XVIII ,  20 ,  quibus  morti  addicitur  quicumque  ausus  fuerit 
vel   annunciare   deos   alienos  ,    vel  loqui   ex    nomine   deorum 

lictum ,  seu  victimam  expiatioqis  pro  stenberg ,  Christologia  V,  T,  parl.  i , 
delicto.  Cfr.  C.  B.  Winer  ,  Lexicon  sect.  2,  pag.  364  et  seqq.  Berol.  1829, 
Hebr,  Lips.   1828  ,   ad  Toces  nTJ  et      ubi   ipsum  egregie    defendit  adversus 

omnes  anti-messianos  interpretes  recen- 
iJ^J:*  tiores.   Vid.   etiam   Jahn  ,  Appendix 

(1)  De  toto  hoc  Yaticinio  cfr.  Heug-     hermeneut.  fasc.  2  ,  pag.  4»  et  seqq. 

8. 


116  TRACT.     DE    INGA.RNAT10rfE. 

alienorum ;  rursum  latam  in  Jesum  sententiam  esse  contendit 
juxta  formas  judiciarias  tunc  vigentes;  tertio  demum  Judaeos  ab 
omni  saevitiae  et  crudelitatis  nota  purgare  satagit^  eam  in  milites 
refundendo ,  qui  ex  arbitrio  ac  praeter  judicum  mentem  ,  in  sen- 
tentiae  executione  modum  excesserunt  (1).  Tria  pariter  sunt 
propterea  a  nobis  probanda  :  l^  citatos  articulos  ex  Deute- 
ronomio  Jesum  non  afficere  ;  2°  non  solum  neglectas ,  sed  pro- 
culcatas  prorsus  fuisse  in  Cbristi  causa  formas  judiciarias ,  quae 
tunc  obtinebant ;  3°  demum  Judaeorum  proceres  ac  judices  cau- 
sam  praecipuam  extitisse  crudelitatis ,  quam  Cbristus  sustinuit.  Sic 
enim  non  modo  adversarium  pessimae  causae  patrocinatorem  fuisse 
ostendemus  ,  sed  novum  praeterea  argumentum  inde  eruemus 
ad  vindicandam  Jesu  Nazareno  Messiae  dignitatem. 

188.  Judicium  autem  istud  in  primis  in  se  spectatum  fuisse 
penitus  iniquum  ,  eo  ipso  evincitur ,  quod  legis  articuli  ex  Deu- 
teronomio  adducti  casum  nostrum  minime  spectent,  nec  nisi 
injuste  Cbristo  Jesu  appbcatae  fuerint  poenae  in  eis  statutae.  Quod 
ut  probe  intelligatur ,  juverit  eos ,  prout  jacent ,  integros  prsemit- 
tere ,  quales  ab  ipso  adversario  proferuntur.  Sic  igitur  legitur, 
Deut.  IV,  15  :  Custodite  sollicite  animas  vestras.  No7i  vidistis 
aliquam  similitudinem  in  die,  qua  locutus  est  vobis  Dominus 
in  Horeb  de  medio  ignis.  Ac  rursum ,  ibid.  XIII ,  1  et  seqq.  Si 
surrexerit  in  medio  tui  prophetes ,  aut  qui  somnium  vidisse 
se  dicat ,  et  prcBdincerit  signum  atque  portentum  ,  et  evenerit 
qux)d  loGutus  esty  et  dixerit  tibi  :  eamus  et  sequamur  deos  alie- 
nos ,  quos  ignoras^  et  serviamus  eis ,  no?i  audies  verba  prophetce 
illius  aut  somniatoris;  quia  tentat  vos  Dominis  Deus  vester.... 
propheta  autem  ille  aut  fictor  somniorum  interficietur  .^  quia 
locutus  esty  ut  vos  averteret  a  Domino  Deo  vestro.  Tum  demum, 
ibid  XVIII  ,  20  :  Propheta  y  qui  arrogantia  depravatus  voluerit 
loqui  in  nomine  meo ,  quce  ego  non  prcecepi  illi  ut  diceret ,  aut 
eos  nomine  alienorum  deorum  ,  interficietur.  Ex  bis  liquet ,  duo 

(1)  Cfr.  Orobias  in  Amica  collat.  de  Moise ,  lom.  ii,  liv.  iv ,  chap.  3, 
adLimb.  cit.  in  Tertio  Scripto ,  n.  7,  Jugement  et  condamnation  de  JStus. 
et  seqq.  et  Salvador ,  Hist»  des  Institut. 


PRAT.    I.    CAP,    III.    DE    JESU    NAZARENO    VERO    MESSIA.  117 

interdici ,  idololatriam  in  primo  textu  ,  polytheismum  in  duobus 
reliquis ,  mortique  addicendum  eum  ,  qui  populum  judseum  ad 
utrumque ,  vel  alterutrum  saltem  crimen  pellicere  ausus  fuerit , 
et  a  monotheismo  abducere. 

189.  Jam  vero  qua  fronte  quave  conscientia  Orobius  aut  Sal- 
vador  affirmare  audebunt ,  Christum  Jesum  ad  ejusmodi  crimina 
Judaeos  propulisse ,  ut  jure  merito  ei  poenae  in  citatis  articulis 
decretse  infligi  potuerint?  Etenim  Christus  Jesus  monotheismum 
totius  doctrinae  suae  basin  et  fundamentum  constituit  ,  nec  alium 
Deum  constanter  praedicavit  quam  Deum  Abraham ,  Deum  Isaac 
et  Deum  Jacob ;  ab  hoc  Deo  se  missum  constanter  professus  est ; 
adejus  sincerum  cultum  et  amorem  homines  perpetuo  excitavit , 
quem  eis  exhibuitut  amantissimum  patrem  :  Hoec  estautem  vita 
ceterna,  ut  cog?wscant  te  solum  Deum  verum^  et  quem  misisti 
Jesum  Christum^  (  Joan.  XVII,  3).  Nemo  bonus  nisiunus  Deus 
(  Marc.  X ,  18  ).  Unus  est  Pater  vester^  qui  in  coelis  est  (Matth» 
XXI 11  ,  9).  Spiritus  est  Deus ;  eteos ,  quiadorant  eum  ,  in  spi- 
ritu  et  veritate  oportet  adorare  (Joan.  IV,  24);  ahaque  ejusmodi 
sexcenta  Christi  oracula  ,  quibus  referta  est  evangelica  historia 
aperte  evincunt ,  tam  longe  eum  fuisse  ab  idololatriae  aut  poly- 
theismi  insinuando  perverso  dogmate ,  ut  nemo  unquam  pu- 
riorem  et  augustiorem  de  summo  Numine  doctrinam  exhibuerit. 

190.  Equidem  non  inficior  Christum  Jesum  semetipsum  verum 
Dei  fiHum  praedicasse  ,  id  est ,  naturalem  ac  proprium  ,  ejusdem- 
que  cum  Patre  substantiae  ,  non  autem  latiori  aliquo  sensu  ;  mys- 
terium  prseterea  Trinitatis  modo  obscurius  modo  apertius  ,  prout 
ferebat  auditorum  indoles ,  proposuisse ;  attamen  non  propterea 
Deum  carneum  praedicabat ,  ut  perperam  supponit  Salvador  (1) ; 

{\)  Mais   Jesus ,    inquit   loc.    cit.  diant  Sociniani  et  rationalistae) ;  c^^^at* 

pag.  82  ,  en  presentant  des  idSes  nou-  un  horrihle  hlaspheme  aux  yeux  des 

velleSf  en  donnant  de  nouvelles  formes  citoyens',  la  loi  commande  de  ne  s'at- 

a  des  idees  deja  rSpandues ,  parle  de  tacher  qu'a  Jehovah ,  1'unique  ;  de  ne 

lui-meme  comine  d'un  Dieu  ;  ses  dis-  croire  jamais  d  des  dieux  de  chair  et 

ciples  le  repetent ,  et  la  suite  des  ev6-  d'os  ,  ayant  ressemhlance  d'homme  ou 

nements  prouve ,  avec  la  derniere  evi-  de  femme ,  etc. 
dence,  quils  Ventendaient  ainsi  (au- 


118  TKAGT.    »E    IJNGARWATIOHE. 

multo  minus  inducebat  aut  pluralitatem  deorum  ,  aut  Deum  di- 
versum  ab  eo ,  quem  Judaei  colebant ;  cum  ex  Christi  doctrina , 
quam  semper  Ecclesia  catholica  ab  eo  edocta ,  professa  est ,  plura- 
litas  personarum  nulla  ratione  unitati  divinae  naturae  officiat^  aut 
summae  ipsius  simplicitati.  Quo  spectant  illa  Christi  ipsius  verba: 
Ego  et  Pater  unum  sumus  (1);  Pater  iri  me  est  et  Ego  in  Pa- 
tre  (2) ,  ahaque  ejusmodi ,  quae  arcanam  quidem  doctrinam  ip- 
sius  fuisse  ostendunt,at  institutioni  mosaicce  ac  monotheismo  mi- 
nime  adversantem.  Imo  nec  nova  Judaeis  ejus  doctrina  videri 
poterat ,  cum  in  mosaicis  hbris  et  scriptis  propheticis ,  nec  pauca 
neque  obscura  occurrant  pluraHtatis  personarum  in  Deo  vesti- 
gia  (3)^  prseserlim  vero  identitatis  naturae  futuri  Messiae  cum 
Deo,  prout  constat  ex  omnibus  illis  V.  T.  locis ,  in  quibus  Mes- 
siae  nomina  divina ,  praedicata  et  officia  proponuntur  (4).  Accedit 
doctrina  traditionahs  antiquissima  Hebraeorum  de  Metatron  et 
Schechina  ,  manifestatore  Dei  et  mediatore  inter  ipsum  et  mun- 
dum .  qui  cum  Deo  ,  a  quo  emanant ,  ita  identificantur  ,  ut  a 
se  invicem  tamen  distinguantur  (5).  De  quibus  fuse  agitur  in  Hb. 

(l)  'EyJ  Ku\  0  TcetT^^  tv  la-fAiv.  Joan.  apud  And.   Danzium  ,  in  Meuschenii 

X,  3o,  N,  T,  ex  Thalmud  illustr.  ^2L^. 'jZZ  ^ 

(^)  "Oti    ey  if^o\   o  tfut^^  ^   Kxyco   iv  Edzardi  tract.    Berachot ,   pag.    232. 

uvtS.  Ib.  38.  Attamen  alia  loca  ostendunt ,  quod  Me- 

(3)  Gen.    i ,  26 ;   iii ,  22  5   xi  ,   'j  •,  latron  et  Schechina  sub  alia  relatione 

Ps.  n,  7;  xiiv,8,   12  ;  Ps.  cix  ,  i;  dislinguebantur,  etquodMetatron  eate- 

Is.  VII ,  i4  ;  IX ,  6  ;  XI ,  2  et  seqq.  etc.  iius   cum   Schechina    identiGcabatur  , 

(^)  Cfr.  loci  citat.  tum  Mich.  v,  2;  quatenushaecin  illose  recepit,  eumque 

Dan.  VII,  i4j  27;  Malach.  iii ,  i.  personaliter  repraesentabat.  Ita  in  lib, 

(5)  Nonnulla  testimoniahujus  judaicae  Eschel  Ahraham  ,  apud  Danzium  ,  op. 

traditionis  jam  soperius,  cap.  i,  indi-  cit.  pag.  ^35  :  Columna  medietatis  est 

cavimus,    quibus   placet  ad  majorem  Metatron  ^in  quoapparet  Sanctus  ille 

hujus    oppido    gravissimae    quaestionis  «w  iS^cAecAma  «waj  et  alibi  apud  Soin- 

conGrmalionem ,    unum    vel    alterum  mer  ,  pag.  36  :  Deus  Opt.  Max.  ejus- 

adjicere  documentum  ;  sic  in  lib.  Tik-  que Schechina  siint intra  Aletatronem, 

kune  Sohar,  apud  Glaesener,   Theol.  quippe  qui    vocatur  Schaddai.  Ibid. 

Soharica ,  pag.  87  ,  legitur  :  Metatron  pag.    3^  ,   R.    Moses    Corduero    ait  : 

est  ipsissima  Schcchina ,  et  Schechina  pTjU»   "]1D]3   ^J^I^^rin  n^>D^    r 

Metatron  lehovce  vocatur^  qnia  corona  Schechina  est  inclusa  Metatron.  Cfr. 

cstdecemSephirarum.VsiTi^oc{:,uvv[xii\.  Knorr    a   Rosenroth,  Kahbala  dmu- 


PART.    I.    GAP.     III.    DE    JESU    NAZAREKO    VERO    MESSIA.  119 

Sohar  (1) ,  aliisque  vetustissimis  Hebrseorum  libris ;  nunc  vero 
apud  eruditos  boc  exploratum  est  adeo ,  ut  in  dubium  revocari 
nequeat  (2).  Hinc  est  quod  evangelium  Judaeos  passim  exhibeat 
loquentes  et  audientes  modo  de  una,  modo  de  altera  Trinitatis  per- 
sona  tamquam  de  re  cognita  ,  ut  Mattb.  1 ,  18 ,  20 ;  Luc.  1 ,  32 ,  35, 
et  alibi  passim.  Cbristus  igitur  soUim  clarius  evolvit,  quod  in 
bbris  legis  et  propbetarum  velut  in  semine  includebatur  ,  et 
Judaeorum  traditio  antiquissima  ac  receptissima  tenebat.  Hanc 
suam  doctrinam  ingentibus ,  frequentissimis ,  quibusque  obviis 
miracub's  confirmavit ,  quae  nec  ab  infensissimis  quidem  bosti- 
bus  ejus  negabantur  (3).  Cum  igitur  citati  articuli  Deutero- 
nomii  non  decernant  poenam  nisi  in  idololatrise  ac  polytbeismi 
satores ,  Cbristus  vero  purum  monotbeismum ,  eumque  simpli- 
cissimum  praedicaverit ,  imo  tum  idololatriae  tum  polytbeismo 
bellum  per  se  suosque  discipulos  indixerit,  evidens  est,  eos  ar- 
ticulos  Cbristum  liuUa  ratione  afficere  ,  nec  propterea  eidem  ap- 
plicari  potuisse  poenas  in  monotbeismi  violatores  latas.  Hinc  , 
quod  consequens  est,  patet,  iniquum  prorsus  fuissejudicium,  buic 
falsae  suppositioni  juxta  adversarios  nostros  innixum ,  latum  in 
causa  Christi  Jesu. 

191.  Verum  et  illegale  praeterea  fuit  illud  judicium  in  for- 
mis  judiciariis.  Has  recenset  ipsemet  Salvador  ,  easque  et  nos  ex 

data  ^  Salzbaci  1677,  part.  i,    pag.  (1)  De   hoc   libro  Sohar   vid.    cif. 

578  ,  ad  vocem  p^ltJUJD.  Cfr.  etiam  Kahhala  denudata  ,  lib.  i? ,  vol.  4- 

Schoettgen.  De  Messia  ^Wh.  iii,  thes.  (2)  Praeter  anctores  cit.  cfr.  Heng- 

III  et  seqq.  nbi  laculentissima  ex  theo-  stenberg  ,  Christologia  V.  T.  in  disse 

logia    veterum    Judaeorum    testimonia  DeDivinitate  Messiceinp^.T.ipsiH.  i, 

proferuntur,   qnibus  constat  jaxta  re-  cap.  3,  pag.  !2i5  et  seqq.  Cl.  Drach  , 

ceptam  traditlonem  anliquissimam  Ju-  Deuxieme  letlre  d'un  rahhin  converti, 

daeos  non  omnino  tum  latnisse  Messiae  Paris  1827  ;  Grotius  ,  De  verit.  relig^ 

personam  Deum  esse  ,  A  Patreab  aeterno  Christ. ,  lib.  v. 

genitam  ,  tum  duplici  constare  debuisse  (3)  Cfr.  inter  ceteros  imporissimas 

natura  in  una  persona  ,  ceteraque  om-  auctor    libri    Toledoth    Jesciii ,    sea  , 

nia  ,  quae  de  Christo  Jesu  docent  Chris-  Generationum  Jesu ,  apud  Wagensei- 

tiani.  Verum  levissimus  auclor  ,  quem  liam  ,  inopere,  cui  tilulus  :  Tclaignea 

impugnamus,  longe  probabilius  ejus-  satance. 
modi  libros  penitas  ignorat. 


120  THAGT.    DE    INCARWATIOWE. 

ipso  exponemus.  1°  Itaque  tria  exigebantur  tribunalia ,  quae  in 
negotium  aliquod ,  ac  praesertim  in  reum  praesumptum  inquire- 
rent  5  2°  accusatus  detinebatur  usque  ad  horam  discussionis ;  nuUi 
interea  occultae  aut  subdolae  interrogationi  subjici  poterat ,  ne  in- 
nocens  in  mentis  consternatione  arma  adversus  se  subministra- 
ret;  inquisitiones  circa  probitatem  testium  illico  institui  debebant; 
30  accusato  facultas  erat  concedenda  se  ab  impacta  criminatione 
defendendi  ;  4°  difFerri  seu  protrabi  debebat  sententiae  executio 
in  sequentem  diem  ,  imo  usque  in  diem  tertium;  5°  sufFragiorum 
pluralitas  requirebatur  ad  rei  condemnationem ;  6°  duorum  ma- 
gistratuum  comitatus  ad  supplicii  locum  ,  ut  reo  farerent ,  si  quid 
forte  vel  in  ipsa  yia  offerretur,  quo  reus  absolvi  posset ,  prout 
contigit  in  facto  Susannae  ;  7®  omnibus  demum  exbaustis  ,  quae 
reo  quoquomodo  suppetias  ferre  possent ,  praesides  reum  exhor- 
tabantur  ad  proprii  criminis  confessionem ,  post  quam  sic  eum 
magistratus  alloquebatur  :  Quid  turbasti  nos?  Turbabit  te  Do- 
minus  in  hac  die  ^  hac  die  turbaberis  ^  non  in  futuro  seculo. 
Haec  quidem  Salvador  ,  ut  summam  extollat  judaicarum  poena- 
hum  institutionum  lenitatem  ac  moderationem  in  sontem  (1). 
192.  Inquirendum  jam  superest,  num  ejusmodi  lenitas  ac  mo- 
deratio  in  Christi  judiciolocum  habuerint ,  seu  num  servatae  fue- 
rint  judiciariae  formae  inodo  recensitae.  Porro  ex  evangelica  his- 
toria,  ex  qua  profitetur  adversarius  noster  promere  probationes 
suas ,  ne  vel  unam  servatam  fuisse  constat ,  sed  ad  unam  omnes 
prorsus  proculcatas ,  et  omnia  contra  ejusmodi  formas  gesta  esse. 
Etenim  patet  ex  ea  ,  1°  neque  religionis  causa ,  nec  societatis  bono 
permotos  fuisse  Pharisaeos  ac  Sacerdotes  ad  Christum  accusan- 
dum ,  sed  ex  solo  livore  et  invidia ,  adeo  ut  vei  ipsi  praesidi  hoc 
innotuerit,  Matth.  XXVII,  18^  et  alibi  passim ;  2»  longe  ante- 
quam  in  Christum  manus  injicerent,  eosdem  ipsius  mortem  ac 
perditionem  machinatos  esse  ,  Matth.  XII,  14;Marc.  III,  6; 
Luc.  VI ,  11 ;  Joan.  VII ,  25 ,  et  quidem  dolo  ,  Matth.  XXVI ,  4; 
3<^  plures  eidem  struxisse  insidias  ad  eum  capiendum  in  sermone, 
et  accusandum ,  Matth.  XXII ,  15,  23,  34;  Marc.  XII,  13,  et 

(l)  Op.  cit,  liv.  IV  ,  chap.  2  ,  Adminisiration  de  la  jvstice. 


PART.    1.    CAP.    III.    DE    JESU    WAZARENO    VERO    MESSIA.  121 

alibi;  4°  in  conciliabulis  ad  lioc  institutis  ,  communi  consilioip- 
sius  mortem  decrevisse ,  Matth.  XXVI ,  3,4;  Joan.  XI,  47  et 
seqq.  5°  corrupisse  pecunia  ipsius  discipulum ,  ut  eum  proderet, 
Matth.  XXVI,  15 ,  et  alibi;  6«  vix  capto  Jesu ,  inter  se  consuluisse 
seniores  circa  modum ,  quo  possent  eum  morti  addicere ,  Matth. 
XXVII ,  1 ;  7®  ipsius  judices  fuisse  ejusdem  acerrimos  hostes  et 
accusatores ,  Joan.  XVIII ,  13  et  seqq.  S^omnia  tumultuarie  gesta 
esse  intra  paucarum  horarum  spatium,  id  est,  intra  mediam  cir- 
citer  noctem  et  mane  subsequens,  ibid;  religionem  non  fuisse  nisi 
praetextum  seu  pallium ,  quo  se  tegerent ;  ceterum  eos  Christum 
apud  praesidem  accusasse  tamquam  malefactorem ,  ibid.  30  ,  pos- 
tea  vero  de  crimine  religionis  ,  Joan.  XIX,  7  ^  ac  demum  de  cri- 
mine  pohtico  ,  ibid,  12 ,  at  absque  testibus ;  9«  vim  minis  et  cla- 
moribus  praesidi  intulisse ,  ut  ab  ipso  quoquomodo  extorquerent 
mortis  sententiam  ,  ibid.  Jam  vero  nunc  sciscitamur  ab  ad- 
versario,  an  in  his  omnibus  vestigium  reperiat  illarum  judiciaHum 
formarum ,  quas  ipse  tam  ambitioso  apparatu  ac  verborum  leno- 
cinio  recensuit  et  exposuit;  an  non  potius  contrariam  depre- 
hendat  planeiniisse  viam  Pharisaeos  aHosque  Judaeorum  primores 
in  Christi  causa  ,  omnesque  juris  formas  posthabuisse  et  concul- 
casse?  Patet  igitur ,  non  solum  in  se  iniquum,  sed  illegale  prae- 
terea  in  formis  judiciariis,  ab  adversario  ipso  expositis,  fuisse 
judicium  in  causa  Christi  institutum. 

193.  Reliquum  est ,  ut  crudele  demum  in  executione  ejusmodi 
judicium  fuisse  evincamus  ;  quod  operosum  profecto  non  est , 
si  attendamus  ad  singula  Chrisli  passionis  adjuncta.  Ex  his 
enim  deprehendimus ,  non  solum  mihtes  et  carnifices  ex  arbitrio 
sese  gessisse  in  iUusionibus  et  cruciatibus ,  quos  ipsi  Christo  in- 
tulerunt ,  sed  insuper  ipsos  Pharisaeos  et  sacerdotes  immanem , 
qua  agebantur,  rabiem  exeruisse.  Nam  1°  ipsis  nuUa  cura  fuit  de 
alapa  Christo  contra  omne  fas  ac  jus  a  ministro  impacta ,  Joan. 
XVIII  ,  22  et  seqq.  2°  Totam  noctem  Jesum  dimiserunt  minis- 
trorum  insolentiae  ac  voluntati ,  qui ,  ut  heris  suis  gratificaren- 
tur ,  indigna  quaeque  in  Christum  excogitarunt  ac  moHti  sunt , 
secus  ac  leges  postularent ,  Luc.  XXII ,  63  et  seqq.  3»  lidem  Pon- 
tifices   supplicium  crucis  adversus  Jesum  a  Pilato   petierunt  , 


122  TRAGT.    DE    INGARNATIOWE. 

Joan.  XIX,  6 ,  15.  4«  Principes  Sacerdotum  cunijscribis  et  seniori- 
bus  Jesu  jam  supplicio  affecto  insultabant  ac  illudebant ,  eumque 
amarissime  deridebant ,  Matth.  XXVII ,  41;  Luc.  XXIII ,  35 ;  quae 
omnia  si  saevam  crudeiitatem  non  sapiunt ,  quid  tandem  imma- 
nitatem  sapiat ,  me  plane  ignorare  profiteor.  Etenim  oemulo  mo- 
rienti ,  et  animam  inter  acerbissimos  cruciatus  agenti ,  dicteriis , 
ironiis ,  subsannationibus  insultare  ,  extremum  crudelitatis  argu- 
mentum  apud  gentes  omnes ,  non  modo  cultiores ,  verum  etiara 
barbaras  semper  babitum  est.  Concludendum  propterea,  judi- 
cium  in  causa  Cbristi  Jesu  et  iniquum  in  se ,  et  illegale  in  suis 
formis  ac  crudele  in  executione  fuisse  ,  prout  probandum  as- 
sumpsimus. 

194.  Novum  vero  jam  inde  exurgere  argumentum  pro  divina 
Christi  missione  ac  messiana  ipsius  dignitate ,  constat  ex  eo,  quod 
adimpleta  fuerint  vaticinia  ,  quibus  antiqui  vates  ejusmodi  necem 
Messiae  inferendam  prsedixerant ,  Ps.  XXI,  17  ;  LXVIII ;  Dan.  IX, 
26  ;  Zachar.  XII,  10 ;  prout  pariter  adimpletae  sunt  saepius  iteratae 
praedictiones  Christi  ipsius,  qui  distincte  adjuncta  singuia  suae 
passionis  jampridem  patefecerat ,   Matth ,   XVI  ,  21  et  seqq.  ; 

XVII,  21,  22;  XX,  18;  Marc.  IX,  30;  X,  33;  Luc.  IX ,  44  , 

XVIII,  31.  Hinc  ,  quod  consequens  est  ,  Judaeorum  reprobatio 
ac  per  orbem  dispersio  ut  poena  reprobati  Messiae,  Luc.  XXI, 
24  ,  spectari  unice  debent.  Cujus  quidem  miserandae  captivitatis , 
per  XVIII  secula  perdurantis ,  testes  nos  ipsi  sumus ;  ac  ita  san- 
guis  interfecti  Servatoris  in  eorum  ,  qui  illum  interfecerunt ,  ca- 
put  recidit,  ut  sibi  ipsi ,  Matth.  XXVII  ,  25,  fuerant  imprecati. 

DIFFICULTATES. 

195.  Obj.  prima.  1°  Quamdiu  Jesus  intra  praestitutos  sibi  limi- 
tes  se  continuit  publici  depravatorum  morum  censoris,  a  nemine 
molestiam  sustinuit ;  cum  vero  hos  praetergressus  est ,  tum  quoad 
religionem  tum  quoad  quietem  publicam ,  legum  severitatem  ex- 
periri  debuit.  2°  Etenim  ipse  coepit  de  se  tamquam  de  Deo  lo- 
qui;  ejus  discipuH  eadem  repetunt,  ac  rerum  exitus  evidenter 
ostendit  ^  sic  eos  sensisse.  Jam  vero  Judaeorum  lex  morti  addice  - 


PART.    I.    CAP.    III.    DE    JESU    KAZAREKO    VERO    MESSIA.  123 

bat  eum ,  qui  novitatem  in  hoc  articulo  macliinatus  esset.  Sane , 
cum  quadam  die  dixisset  Jesus  :  Ego  de  coelo  descendi ,  mur- 
murabant  Judsei  de  illo ,  et  dicebant  :  Nonne  htc  est  Jesus  fi- 
Ihis  Joseph  ,  cujus  nos  novimus  patrem  ct  matrem  ?  Quomodo 
ergo  dicit  hic  :  quia  de  coelo  desce^idi  {Joan,  VI ,  41  )?  Cum  ite- 
rum,  de  se  loquens,  dixisset  :  Ego  et  Pater  unum  sumus^  sus^ 
tulerunt  lapides  Judcei ,  ut  lapidarent  eum  y  addentes  :  De  bono 
opere  non  lapidamus  te ,  sedde  blasphemia  ;  et  quia  tu  y  homo 
cum  sis  ,  facis  te  ipsum  Deum  (ib.  X,  a  v.  30  ad  33  ) ,  atque  boc 
quidem  ex  legis  proescripto.  3°  Si  enim  se  prophetam  tantum 
aut  inspiratum  exhibuisset ,  omnes  eum  suspexissent ,  prout  jus 
publicum  ferebat  (1).    Ergo. 

196.  Resp.  Ad  1°^,  Neg,  Imohaec  princeps  causa  extitit,  ob  quam 
in  ipsum  Scribae  ac  Pharissei  commoti  sunt,  ac  pessime  ab  ipsis 
Jesus  exceptus  est.  Invidia  enim  ac  superbia  tumidi ,  statim  ab 
ejus  prsedicationis  initio ,  coeperun  t  in  singula  ejus  dicta  et  facta 
inquirere  ,  ut ,  si  possent  ,  eum  perderent ;  atque  in  hoc  iniquo 
consiho  eo  magis  confirmabantur ,  quo  Christi  fama  in  dies  auge- 
batur,  et  quo  ipse  eorum  vitia  hberius  increpabat.  Cfr.  Matth.  IX, 
llet34,-  XII,  2  et  10;  XXI,  46;  Marc,  III,  6;  XII,  12,etalibi 
passim.  Quod  tamen  adversarius  dissimulat  ,  atque  alto  silentio 
premit. 

197.  Ad  2«»,  Dist.  Id  est  ,  coepit  de  se  tamquam  de  Dei  Filio 
loqui,  conc.'.,  de  se  tamquam  de  Deo  diverso  ab  eo,  a  quo  missus 
fuerat ,  neg.  Nam  Christus  ,  ita  exposcente  ipsa  rei  natura  et  or- 
dine,  coepit  miraculis  divinam  suam  raissionem  ostendere  ,  deinde 
suam  a  Patre  originem  declarare,  et  communem  cumPatre,  a  quo 
missus  erat  naturam.  Non  autem  ejusmodi  doctrinam  ilHco  ut  im- 
piam  ac  Mosaicis  institutionibus  contrariam  respuere  debuissent 
Judaei ,  sed  expendere  motiva  ,  quibus  Jesus  suam  divinam  missio- 
nem  confirmabat ;  deinde  prona  aure  debuissent  doctrinam  ejus 
excipere,  eamque ,  animo  anticipatis  judiciis  vacuo ,  cum  iis  confer- 
re  ,  quae  de  proprietatibus  ac  natura  futuri  Messiae  non  obscure  tum 
Moyses  tum  prophetaj  in  suis  scriptis  tradiderant ,  et  quae  Judseo- 


(1)  Op.  et  loc.  cit.  cap.  iv  ,  pag.  83  et  seq. 


124  TRAGT.    DE    INCARWATIONE. 

rum  recepta  traditio  ferebat.  Hoc  sane  non  pauci  neque  obscuri 
nominis  homines  praestiterunt ,  JaVrus ,  Nicodemus  ,  Zachaeus , 
Lazarus ,  Joseph  Arimathensis  ,  multi  ex  principibus  viris  ac  sa- 
cerdotali  ordine ,  Joan.  XII,  42;  Act.  YI,  7. 

198.  Atque  hinc  responsio  patet  ad  ea ,  quae  Salvador  adjecit  de 
Lege  Mosaica  morti  addicente  eum ,  qui  novitatem  circa  hunc 
articulum  machinatus  esset ;  ex  dictis  enim  constat ,  Christum 
monotheismum  constanter  praedicasse  ,  damnasse  praeterea  poly- 
theismum  atque  idololatriam,  prout  Ecclesia  catholica  juxta  Christi 
doctrinam  monotheismum  praedicat  ac  respuit  polytheismum  et 
idololatriam ,  etsi  dogmata  Trinitatis  et  Incarnationis  profiteatur ; 
ex  quo  patet ,  ejusmodi  articulos  apte  simul  consistere  posse ,  nec 
unum  alteri  adversari.  Quod  si  Judaei  ad  haec  non  attendentes 
praecipiti  judicio  in  Christum  taHa  docentem  exarserunt ,  ipsi  vi- 
derint;  ipsi  soh  extiterunt  causa  patrati  deicidii ,  cujus  adhuc  poe- 
nas  luunt.  Debuissent  enim  omnia  accurate  perpendere  atque 
examinare ,  quae  supra  rationis  captum  credenda  ipsis  propone- 
bantur;  debuissent  saltem  suspicari ,  arcanum  aUquod  sub  taU 
doctrina  latere. 

199.  Ad  3"^,  Resp.  1°  Trans.  Compertum  siquidem  est ,  ex  Ju- 
daeorum  historia  ut  suo  loco  ostendimus  ,  vix  ahquem  inter  ipsos 
exlitisse  prophetam ,  quem  persecuti  non  fuerint  nec  morti  tra- 
diderint;  eosque  eadem  ratione  statim  excepisse  Christum  ipso 
suae  praedicationis  exordio,  nuper  vidimus.  Nec  ahter  Scribae  , 
Pharisaei  ac  Sacerdotes  exceperunt  Joannem  Baptistam ,  etsi  ut 
prophetam  tantum  ac  praecursorem  Christi  se  patefecerit,  Matth. 
XI ,  18  ;  XXI ,  25  et  seqq.  Luc.  YII ,  30  et  33  ). 

200.  Resp.  2°,  Dist.  Si  tahs  fuisset  ipsius  missio ,  trans.;  si 
longe  subhmior,  neg,  Tenebatur  enim  Jesus  ea  patefacere  ,  ad 
quae  missus  erat ,  ad  complendam  nempe  Legem  Mosaicam  in  iis , 
quae  portendebat  de  futuro  Messia ,  ad  ingerendam  augustiorem 
de  Deo  ideam ,  ad  ferventiorem  in  eum  excitandum  amorem , 
ad  praebenda  vahdissima  motiva  detestationis  peccatorum  ,  cu- 
jusmodi  habentur  in  mysteriis  Trinitatis ,  Incarnationis  ac  Re- 
demptionis ,  ad  extendendum  et  ampUficandum  Dei  cultum  apud 
universas  gentes ;  ahaque  ejusmodi ,  quae  expendere  adversarius 
neglexit. 


PART.  I.    CAP.    III.    DE    JESU    WAZAREWO    VERO    MESSIA.  125 

201.  Obj.  secunda.  Saltemut  in  perturbatorem  quietis  publicae 
in  Jesum  animadvertere  Judsei  eorumque  magistratus  jure  potue- 
runt.  1°  Ipseenim  dissensiones  in  populo  serebat,  Joan.  YII,  43, 
Luc.  XXIII,  5.  2oPlures  bomines  perditse  vitae  eum  sequebantur , 
Matth.  IX,  10;  Marc.  II  ,  15 ;  Luc.  XV^  1,  quos  ipse  quidera 
ad  bonam  frugem  adducere  contendebat ;  sed  qui  timores  inge- 
rebant  concilio  nationali.  3°  Concionibus  suis  eo  magis  Jesus  ejus- 
modi  homines  fovebat  ,  quod  anathemata  in  divites  injiceret 
Matth.  XXIII,  13  et  seqq.  4°  In  ejusmodi  porro  rerum  statu 
consilium  deliberat ;  nonnulli  censent ,  ipsum  ceu  insanum  spec- 
tandum,  Joan.  X,  20 ;  alii  dicunt ,  eum  turbas  seducere,  Joan.  VII, 
12 ;  Caiphas ,  Summus  Sacerdos ,  ad  quem  ex  ollicio  spectabat 
Legis  litteram  tueri ,  animadvertit  ejusmodi  dissidia  motivum 
Romanis  proebitura  Judaeam  opprimendi ,  ac  totius  gentis  bonum 
unius  hominis  bono  esse  praeferendum ;  quare  se  ipsum  ejus  ac- 
cusatorem  constituit,  Joan.  XI ,  47  et  50.  5°  Huic  tamen  Judzcio 
comprehenswms  aliud  praecesserat  admonitionis ,  Luc.  XX  ,  1  et 
seqq.  Joan.  VII ,  38 ;  Matth.  XXI ,  21 ,  cum  sibi  arrogasset  auc- 
toritatem  juri  communi  contrariam.  G^Duplicis  propterea  criminis 
incusatus  est ,  religiosi  ac  politici ,  atque  ob  utrumque  damna- 
tus  (l).Ergo. 

202.  Resp.  Neg,  ant,  Ad  1^^  prob.  Neg,  Sed  cum  ageretur  de 
homine  extraordinario,  cujus  fama  longe  lateque  diffundebatur  ob 
tot  praesertim  prodigia  quae  patrabat  ,  in  ejusmodi  casu  ,  ut  fit, 
de  eo  diversa  ratione  opinabantur  Judaei  ac  disserebant  ob 
contemptum  potissime  et  odium  ,  quod  adversus  Jesum  ostende- 
bant  Sacerdotum  principes  et  Pharisaei ,  quorum  hypocrisis  dete- 
gebatur.  Ejusmodi  autem  dissensiones  nuUo  modo  afficiebant 
publicam  quietem  ^  ut  ex  loco  citato  S.  Joannis  evidens  est. 

203.  Ad  2™,  Neg.  ejusmodi  homines  ,  qui  Christum  interdum 
sequebantur ,  timorem  injecisse  concilio  nationali  ,  ut  mentitur 
adversarius  ;  siquidem  hujus  concepti  timoris  nullum  extat  in 
historia  evangelica  vestigium.  Sed ,  cum  repellerentur  a  tumidis 
Pharisaeis ,  qui  in  se  confidebant  tanquam  justi ,  ac  despectui  ha- 

(1)  Ibid.  pag,  84  et  seq. 


126  TRACT.    DE    INCARNATIONE. 

berentur ,  benigne  exclpiebantur  a  Christo  Jesu  ,  qui  in  eis  toti- 
dem  infirmos  spectabat ,  qui  sanatione  indigebant ,  totidem  oves 
deperditas ,  quas  ad  ovile  reducebat,  totidem  filios  ,  quos  ut  pater 
amantissimus  solabatur  ;  prout  parabolae  ipsse  declarant  ab  Jesu 
prolatae  ,  occasione  querelarum  ,  quas  superbi  Pharisaei  movebant , 
benignam  ac  mitem  ejus  agendi  rationem  carpentes.  Sane  non 
magistratus  ,  sed  Pharisaei  querebantur  de  Christo,  quod  virtutem 
amabilem  prae  se  ferret ,  non  autem  rudem  ,  qualem  ipsi  ostenta- 
bant  (1).  Ceterum  Christus  constanter  obedientiam  legitimae  auc- 
toritati  ipsis  inculcabat,  Matth.  XXIII,  ac  humilitatem,  patien- 
tiam  ,  ceterasque  virtutes,  quae  non  minus  verum  Dei  cultorem, 
quam  optimum  civem  constituunt  (2). 

204.  Ad  3*",  Neg,  Sed  anathemata ,  ad  quae  adversarius  provo- 
cat ,  Matth.  XXIII ,  13,  non  in  divites ,  sed  in  Scribas  et  Pharisaeos 
protulit ,  qui  abutentes  favore  quo  apud  plebem  fruebantur ,  fu- 
cata  exterioris  austeritatis  specie ,  eamdem  ad  extremam  perni- 
ciem  ducebant.  Quod  si  alicubi  in  divites  afiquot  avaros  invehi- 
tur ,  cum  aliis  comiter  agit ,  eorumque  fidem  extolHt  atque 
commendat,  Matth.  VIII,  a  v.  5  ad  13;  Luc.  YII ,  1  et  seqq. 
XIX,  a  V.  2  ad  10;  Joan.  III  ,  a  v,  1  ad  21 ,  IV,  46  et  seqq.  ac 
alibi.  Propterea  non  conditionem  ,  sed  mores  carpit ;  uti  longe 
acrius  praestiterunt  antiqui  prophetae ,  Is.  V,  8 ;  XXXII  ^  9 ;  Je- 
rem,  XV,  13  ;  Amgs  VI,  1;  VHI,  4;  Hab,  II,  5,  etc. 

205.  Ad  4™,  Neg,  Nam  non  his  de  causis  concilium  deliberat; 
sed  quia  Christus  Lazarum  e  mortuis  excitaverat ,  multique  prop- 
terea  in  eum  crederent,  Nam  dum  vix  enim  ad  Phariseeorum  et 
Pontificum  notitiam  pervenerat  ejusmodi  prodigium  ,  confes-»- 
tim  concilio  coacto  dixerunt ,  Joan,  XI ,  47  :  Quid  facimus  , 
quia  hic  homo  multa  signa  facit,  En  veram  causam,  propter 
quam  Pharisaei  decreverunt  ejus  mortem.  Falsa  igitur  est  adver- 

(1)  Cfr.  Malth.  xviii ,  i2  et  seqq.  pos.  :  J.  C.  etablit  par  sa  doctrine  et 
Luc.  XV ;  XVIII ,  9  et  seqq.  par  ses  exemples  Vamour  que  les  ci^ 

(2)  Matth.  XI,  29;  V.  VI.  vii.  etc.  toyens  doivent  avoir  pour  leur  patrie, 
Cfr.  Bossnet ,  Politique  tir^e  des  pro-  OEuvres  ,  etc.  tom.  viii ,  pag.  34^  et 
pres  paroles  de  VEcriture  S.  liv.  1  ,  suiv.  edit.  de  Liegei^G^. 

arl.  6y  De  Vamour  de  la  patrie ,  11  pro- 


PART.    I.    CAP.    111.    I)E    JESU    NAZARENO    VERO    MESSIA.  127 

sarii  assertio ;  sed  falsa  praeterea  sunt ,  quae  liuic  intexuit ;  nempe 
in  concilio,  ut  ipse  insinuat,  aliquos  Jesum  ut  insanum  traduxisse, 
aliosque  dixisse^  ipsum  turbas  seducere.  Haec  enim  nonnulli  tan- 
tum  de  turba  in  diversis  plane  rerum  adjunctis  protulerunt, 
Joan.  X,  20;  VII,   12. 

206.  Sed  falsum  insuper  est ,  Caipliam  ab  ejusmodi  dissidiis 
adductum  fuisse,  ut  se  Jesu  accusatorem  constitueret.  Etenim 
loco  cit.  nec  verbum  de  dissensionibus  est  aut  de  periculo  inde 
toti  genti  Judaeorum  imminente  ;  sed  cum  Pharisasi  ac  Sacerdotes 
dixissent  :  Si  dimittimus  eum  sic  ^  omnes  credent  in  eum ; 
et  venient  Romani,  et  tollent  nostrum  locum  et  gentem^  Joan. 
XI,  48,  Caiplias  in  horum  dictorum  confirmationem  addidit :  Vos 
nescitis  quidquam  ^  nec  cogitatis ,  quia  expedit  vobis  ^  ut  unus 
moriatur  homo  pro  populo^et  non  tota  gens  pereat^  ibid.  49  et50. 
Ouibus  verbis ,  etsi  ipse  id  nec  sciret  nec  suspicaretur ,  Caiphas 
prophetiam  edidit ,  sed  contrario  omnino  sensu  ab  eo ,  quo  ipse 
verba  protulerat  ,  ut  patefecit  eventus.  Quare  non  se  Christi 
accusatorem  constituit,  ut  autumat  Salvador,  sed  auctorem  prae- 
cipuum  se  constituit  interfectionis  Christi.  Etenim  ab  illo  die^ 
ut  addit  S.  Joannes ,  cogitaverunt  ut  interficerent  eum  ibid.  53. 
Itaque  adversarii  nostri  assertio  est  mendaciorum  ac  falsita- 
tum  congeries  ,  quae  malae  causae  patrocinatorem  pessimum 
patefacit. 

207.  Ad  5"^ ,  iVie^.  Neutrum  enim  judicium  institutum  fuit, 
capturce  scihcet  et  admonitiouis,  Non  prius,  quia,  ut  patet  ex 
dictis ,  non  actum  est  in  illo  conciHo  de  quopiam  judicio ,  sed  de 
conspiratione  in  Christum  Jesum  ob  tot  signa  quae  patrabat ,  in 
qua  sacerdotes  illi  malignitati^  invidiae  et  odio  inveterato  ,  quo 
adversus  Jesum  exaestuabant .  culraen  posuerunt ,  Joan.  XII,  10 
et  19;  eo  magis  ,  quod  concilium  fecerujit^  ut  Jesum  dolo  te- 
nerent  et  occiderent  ^  Matth.  XXYI ,  4;  Marc.  XIV,  1.  Improba 
plane  mahtia  et  nequitia ,  qua  sibi  non  minus  quam  universse 
genti  extremam  perniciem  consciverunt !  Sed  neque  judicium 
admonitionis^Yddcessit'^  nam ,  Luc.  XX,  1,  perhibentur  princi- 
pes  Sacerdotum  et  Scribae  cum  senioribus  a  Jesu  sciscitantes ,  unde 
acceperit  potestatem  docendi  et  ea  patrandi  quae  faciebat ,  seu  ar- 


128  TfiAGT.    DE    INGAKNATIONE. 

gumenta  suse  missioiiis ;  quos  Christus  ad  silentium  adegit  propo- 
sita  quaestione  de  Joannis  Baptistae  missione.  Verum  neque  ibi 
neque  alibi  uspiam  ullius  admonitionis  occurrit  mentio.  In  aliis 
vero  locis  ab  adversario  adductis ,  agitur  de  potestate  miracu- 
lorum  edendorum^  quam  sibi  Christus  attribuit,  ac  in  se  creden- 
tibus  promittit  in  ahis  prorsus  temporis  ,  loci  ac  personarum 
adjunctis ;  heec  cum  judicio ,  quod  vocatur  admo7iitionis ,  quid 
tandem  commune  habeant ,  plane  non  video. 

208.  Ad  6°^,  Dist.  Accusatus  absque  tabuhs  ac  testibus,  cowc; 
damnatus ,  neg,  Utroque  hoc  crimine  tamquam  praetextu  ac  pallio 
usi  suntPharisaei  acSacerdotes  ad  juridice  cohonestandum  finem, 
quem  sibi  proposuerant ,  ut  patet  ex  toto  processu.  Attamen  non 
sibi  constiterunt ;  nam  prius  accusarunt  Jesum  de  crimine  poli- 
tico;  quam  quidem  deinceps  accusationem ,  deserentes  intenta- 
runt  accusationem  de  crimine  religioso  ;  verum  et  hanc  pari  - 
ter  dimittentes  iterum  redierunt  ad  crimen  pohticum  Joan. 
XVIII ,  XIX.  Princeps  autem  Sacerdotum  in  privato  conventu 
non  criminis  politici ,  sed  criminis  tantum  rehgiosi  reum  esse  Je- 
sum  declaravit,  Matth,  XXVI,  65.  Ob  neutrum  tamen  crimen 
damnatus  est ;  non  quidem  ob  crimen  religionis ;  quod  parvipen- 
dit  Pilatus ;  non  ob  crimen  poHticum ,  a  quo  innocens  iterumite- 
rumque  declaratus  est  ab  eo ,  ad  quem  spectabat  de  taH  crimine 
cognoscere  ,  nempe  a  provinciae  praeside  ,  qui  nonnisi  clamoribus, 
minis ,  tumultu  Judaeorum  perterritus  eorum  cessit  voluntati  ,  sic 
Deo  providente  ,  ut  Christi  accusatorum  et  hostium  Hvor  ,  ma- 
litia  et  hypocrisis  in  propatulo  ponerentur  (1). 

209.  Obj.  tertia.  1®  Sacerdotes  et  seniores  se  ad  supplicii  locum 

(1)  Cfr.  Jalin ,  ArchoBol.  hihlica  ,  exbibet  Saiiliecirin  tam  in  jadiciis  pe- 

§  246 ;  nbi  et  ipse  ostendit,  qnae  Thal-  caniariis  qaam  in  jadiciis  capitalibus , 

madici  in  Sanbedrin  it  stataant  circa  cap.  4  ^^  ^  ?  easqae  comparare  cam 

jadiciorom  tempas,  formam,etc.  omnia  bistoria  evangelica  ,  at  evidenter  om- 

in  tamoltaario  de  Jeso  jodicio  neglecta  nibos  constet ,  eas  in  jodicio  Jeso  non 

foisse.  Sed  jovat  percorrere  conditio-  solom  neglectas ,  sed  plane  concolcatas 

nes  et  formas  jodiciales   (proceduram  foisse.  Extat  porro  tractatos  de  Sjne- 

nancvalgonominant),qoa8circa  testes  driis  in  Thesauro  Ugohni,  lom.  xxv, 

et  rationem  jodicandi  in  foro  jodaico  capp.  citt.  pag.  98  et  seqq. 


PAKT.   I.   GAP.    III.    DE    JESU    WAZAREWO    VERO    MESSIA.  129 

contulerunt ;  quoniam  vero  sententia  huic  facto  innitebatur ,  quod 
nempe  Jesus  illegaliter  sibi  titulum  Filii  Dei ,  imo  et  Dei  ipsius  ar- 
rogasset,  sic  ipsum  interpellabant  :  Alios  salvosfecit^  se  ipsum 
non  potest  salvum  facere ;  si  Rex  Israel  est^  descendat  7iunG 
de  cruce )  et  credimus  eij  confidit  in  Deo  ,  liberet  nunc ,  si 
vult,  eum;  diocit  enim :  quia  Filius  Dei  5?/m  (Matth.  XXVIf,  42). 
Juxta  Evangehstam  haec  verba  prae  se  ferebant  illusionem  et 
contemptum  ;  ast  personarum ,  quae  illa  proferebant ,  natura  , 
dignitas  ,  aetas ,  ordo,  quem  in Christi  judicio  secuti  fuerant ,  evin- 
cunt  bonam  ipsorum  fidem.  2°  Miraculum  ea  ipsa  hora  nonne 
decisivum  fuisset  (1)?  3°  Non  proprie  Judaei ,  sed  vaticinia  Chris- 
lum  interfecerunt ;  Jesus  ssepe  praedixerat  mortem  suam  ;  hinc  , 
sive  Judae.i  eum  interfecissent  sive  non,  semper  deicidae  fuissent. 
Etenim  eum  occidendo  fuissent  deicidse  ,  ut  patet ;  non  interfi- 
ciendo  tanto  magis  deicidae  fuissent ,  falsitatis  arguendo  ipsius  va- 
ticinia  (2).  Ergo. 

210.  Resp.  Ad  l^,  Neg.  Christi  damnationem  huic  facto  in- 
niti  :  vidimus  enim  ,  Pilatum  nuUam  rationem  hujus  impacti 
criminis  habuisse ,  Sacerdotes  vero  et  Pharissei,  longe  ante  Christi 
confessionem  de  filiatione  sua  divina  decreverant  ipsius  mortem ; 
ergo  Christi  declaratio  qua  se  Filium  Dei  profitebatur,  non  fuit  nisi 
praetextus  ,  ut  saepe  monuimus ,  quo  ipsi  usi  sunt  ad  Christum 
sub  specie  legaH  condemnandum.  Ex  his  recte  colHgitur,  in  ver- 
bis  relatis  veram  subsannationem  ,  irrisionem  ,  ironiam  denique 
amarulentam  contineri ,  quam  et  factis  ostenderunt ,  moventes 
capita  suuj  et  dicentes  ad  alterutrum y  cum  scrihis :  Alios  salvos 
fecitj  etc.  In  quo  concordes  sunt  tres  EvangeHstae ,  qui  Sacerdotum 
verba  referunt,  Marc.  XV.  29-31;  Luc.  XXIII ,  35  ;  Matth.  XXVII, 
39-41 ;  quos  propterea  si  adversarius  adducit  pro  se  ,  debet  pari- 
ter  recipere  testantes  contra  se.  Adde  et  in  hac  agendi  et  loquendi 
ratione ,  etsi  non  adverterent ,  ad  verbum  omnino  eos  adimple- 
visse  prophetiam,  quam  longe  ante  protulerat  David  ,  Ps.  XXI, 
8  et  9.  Quid  propterea  contra  facta  possunt  conjecturae  ex  digni- 
tate,  gradu  etc.  deductae,  cum  cupiditate  obcaecati  hi  Christi 

(1)  Salvador,  ib.  pag,  87  el  seq.  (2)  Ib.  pag,  85.  nofe. 

T.  IV.  9 


130  TRAGT.    DE    INCARNATIONE. 

hostes  omnes  fines  transilierint ,  ut  patet  ex  tota  serie  rerum  ges- 
tarum  ? 

211.  Ad  2"*,  Resp.  1°  Trans.  Quos  enim  cetera  miracula  non 
moverunt,  neque  aliud  mortis  tempore  patratum  pervicaces  atque 
in  sententia  sua  obfirmatos  profecto  movisset.  Resp.  2°  Nec  de- 
fuisse  ejusmodi  miracula  ,  quae  Christi  mortem  aut  comitata  sunt 
aut  subsecuta ,  solis  videHcet  obtenebrationem ,  terrae  concussio- 
nem,  veU  discissionem ,  Matth.  XXVII,  45,  51  seqq.;  Marc.  XV, 
33,  38,  Luc.  XXIII  ,  44  ,  45;  denique,  quod  caput  est ,  gloriosam 
Christi  a  mortuis  resurrectionem  post  triduum  ,  de  qua  suo  loco 
egimus  (1).  '^  '  ■■' 

212.  Ad  3°^,  Resp.  Dedecere  ejusmodi  argutiam  in  re  tanti  mo- 
menti,  eamque  non  prodere  nisi  stultitiam  eorum  incredulorum , 
qui  se  philosophos  jactant.  Vaticinia  enim  logice ,  ut  aiunt ,  sive 
ordine  sive  ratione  subsequuntur  liberam  hominum  dehbera- 
tionem  ,  ut  suo  loco  monuimus  (2) ,  quae  ordine  ac  ratione  an- 
terior  est  ipsa  prsevisione ,  cujus  objectum  est ,  ac  proinde  prae- 
dictione.  Adeo  miseri  sunt  increduli ,  dum  adyersus  reHgionem 
Christianam  pugnant !  Ut  enim  ex  hucusque  disputatis  comper- 
tum  fit ,  eo  adiguntur ,  ut  vel  aperte  mentiantur ,  vel  veris  falsa 
commisceant ,  vel  denique  ad  scurrilia  descendant  (3). 

CONCLUSIO. 

213.  Quae  cum  ita  se  habeant ,  juverit  paucis  perstringere ,  qua? 
fusiori  calamo  tum  adversus  Judaeos  tum  adversus  biblicos  et  in- 
credulos  prosecuti  sumus  ,  ut  argumentorum  nexus  appareat  , 
ex  quo  exurgit  instituta  demonstratio  de  adventu  ac  persona 
Messiae. 

214.  Ex  dictis  igitur  certum  est,  1°  Messiam  aliquem  vel  ab 
ipso  mundi  exordio  humano  generi  a  Deo  fuisse  promissum  ;  Dei 

(1)  Tract.  de  Fera  relig,  part.  i  ,  vant  Catpheet  Pilate,  Rdfutation  du 
n,  243  et  seqq.  chapitre  de  M.  Salmdor ,   intituU  :  - 

(2)  Tract.  De  Deo ,  n.  Sg^et  398.  Jugement  et  condamnation  de  Jesus  , 

(3)  Gfr.  Opuscul.  cui  tit.  Jesus  de-  par  M.  Dapin  aine,  Paris  1828. 


PART.    I.    G4lP.    III.    DE    JESU    WAZARENO    VERO    MESSIA.  131 

promissiones  successu  temporis  ita  fuisse  saepius  iteratas ,  ut ,  quo 
magis  promissionum  implendarum  tempus  instabat ,  eo  illustrio- 
res  fuerint ;  fidem  in  venturum  hunc  Liberatorem  quavis  aetate 
plus  minus  viguisse  apud  omnes  gentes ,  praesertim  vero  apud 
Israeliticum  populum,  quem  Deus  constituit  harum  promissionum 
depositarium  atque  custodem.  Certum  est  2°  promissi  hujus  Messiae 
determinata  esse  in  Scripturis  munia  et  characteres ,  atque  adeo 
epocham  ipsara  adventus  ejus,  ita  ut  retardari  non  posset.  3°  Mes- 
siam  propterea  hunc  pecuHarem  esse  determinatumque  indivi- 
duum.  4®  Elapsas  esse  epochas  omnes  promissi  Messiae,  completa- 
que  omnia ,  quae  ab  eodem  gerenda  erant ;  neque  haec  suo  tempore 
praestitisse  nisi  unum  Jesum  Nazarenum,  in  quem  omnia  quadrant 
prophetarum  vaticinia ,  epochae  ,  characteres  et  cetera  ,  quae  aut 
prsecedere,  aut  comitari,  aut  subsequi  adventum  Messioe  debebant, 
et  in  eo  complenda  erant ;  ideoque  certum  est  5^  Messiam  ad- 
venisse ,  neque  hunc  aUum  esse  aut  esse  posse  nisi  Jesum ,  prout 
nobis  demonstrandum  proposuimus. 

215.  Ex  his  autem  non  modo  adversus  Hebraeos  coihgitur  , 
inani  ipsos  ac  fallaci  prorsus  spe  duci ,  dum  adhuc  proestolantur 
venturum  eum ,  qui  jamdiu  venit ,  verum  etiam  eo  adductos  esse , 
ut  absoluta  impotentia  detineantur  ostendendi  aHum  quempiam 
praeter  Jesum  esse  Messiam.  Ejus  enim  naturae  sunt  pleraque 
vaticinia  ,  quae  Messiam  praenunciant,  ut  non  nisi  semel  compleri 
potuerint.  Eum  in  censum  veniunt ,  quae  epocham  determinant 
sub  finem  judaicae  reipubhcae  ^  stantibus  adhuc  et  paulo  post 
evertendis  urbe  ac  templo ;  quae  dispersionem  Judaeorum  et  vo- 
cationem  gentium ,  mosaici  pacti  abolitionem,  novique  foederis 
pangendi  ac  novi  cultus  suffectionem  portendunt.  AHa  praeterea 
vaticinia  reperiuntur,  quae  ,  si  simul  sumas,  ita  taU  individuo 
adnexa  sunt ,  ut  ahi  convenire  nequeant ;  cujusmodi  sunt  charac- 
teres  ,  quos  vocant  personales  ,  circa  originem  ^  nativitatem  ,  vitae 
rationem ,  passionem ,  violentam  necem  sustinendam  ,  gloriam 
inde  subsecuturam ,  una  cum  consectariis,  quae  ab  iis  dependent. 
Alia  denique  habentur  vaticinia  ,  quas  ,  spectatis  poHticis  rerum 
eventibus,  impossibile  efficitur  Judaeis  ostendere ,  in  aHo  quopiam 
jam  adimpleta  esse  ,  seu  unquam  adimplenda.   Nam  ex  om- 

9. 


132  TRACT.    DE    IWGARRATIONE  ,    ETC. 

nium  veterum  consensu ,  juxta  proplietias  ex  tribu  Juda  ac  prae- 
cise  ex  familia  David  descendere  debet  seu  nasci  promissus  Mes- 
sias  ;  jam  vero  ita  omnem  censum  tribuum  et  familiarum  post 
universalem  dispersionem  Judaei  amiserunt  ^  atque  ita  tribus  om- 
nes  ac  familiae  permixtae  sunt ,  ut  omnino  nequeant  determinare 
ad  quamnam  tribum ,  multo  minus  ad  quam  familiam  quispiam 
pertineat.  Posteri  autem  David  a  Romanis  ita  omnes  sunt  de- 
leti,  ut  nemo  superstes  manserit  (1),  Patet  proinde  ,  non  solum 
nuUam  superesse  posse  Judaeis  spem  futuri  Messiae ,  sed  omnem 
iis  ademptam  ac  praeclusam  viam  esse  ad  alium  prseter  Jesum 
Nazarenum  agnoscendum. 

216.  Atque  hinc  novum  exurgit  pro  veritate  religionis  chris- 
iiande  ejusque  divina  origine  argumentum.  Si  quis  enim  secum 
animo  reputet  admirabilem  plane  divinae  providentiae  dispositio- 
nem  erga  singularem  hunc  populum  ,  factorum  seriem  ac  vicis- 
situdines ,  quas  eadem  gens  subiit  sive  ante  sive  post  Christi  ad- 
ventum,  easque  comparet  cum  vaticiniis,  in  quibus  haec  omnia 
praenunciata  sunt ,  non  poterit  non  agnoscere  ac  deprehendere 
tum  vim  divinae  praescientiae  tum  ceteros  characteres  divinae  ae 
supernaturalis  revelationis. 

(1)  Cfr.  W.  Schikardi ,  Jus  regium      in  Thesauro ,  pag.  794. 
JudcBor.  problema  xx ,  apnd  IJgolini , 


133 

TRACTATUS 

DE    INCARNATIONE. 

PARS    POSTERIOR. 

ADVERSUS    H^RETICOS. 

217.  Christologia  Christianorum,  ut  vocant,  complectitur  ger- 
manam  Dominicae  Incarnationis  mysterii  doctrinam  ,  quam  ve- 
teres  passim  oUovofxiocv^  ceconomtam  aut  dispensationem  nomi- 
nant.  Definiri  autem  solet  Incarnatio  assumptto  naturcB  humance 
a  Verho  divino ,  facta  in  unitate  personcB^  ad  humanum  genus 
redimendum,  Christus  vero  est  ipsum  Dei  Verbum  homo  factum. 

218.  Ex  qua  definitione  deprehendimus  ad  adstruendam  ple- 
nam  Dominicae  Incarnationis  doctrinam  a  nobis  exigi ,  ut  vindi- 
cemus  1°  in  Christo  naturam  divinam  ;  2°  naturam  humanam  5 
3°  unitionem  seu  unionem  ambarum  naturarum  in  una  Divini 
Verbi  persona  ;  4®  integritatem  utriusque  naturae  post  unionem  ; 
50  utriusque  pariter  naturae  operationem  et  voluntatem  ;  6°  idio- 
matum ,  ut  vocant ,  communionem  ^  theandricas  actiones  ex  hypo- 
statica  conjunctione  provenientes  et  adorationem  Christo  debitam; 
70  Christi  titulos ,  munia  et  excellentiam ;  8°  meritum  actionum 
Christi ;  9°  exhibitam  ab  eo  satisfactionem  pro  peccatis  nostris 
et  redemptionem. 

219.  In  his  igitur  singillatim  enucleandis  catholicae  doctrinae 
capitibus  cum  consectariis  ab  iisdem  pendentibus  atque  iis  adnexis 
operam  nostram  impendemus  ;  recensentes  hsereticos  tum  an- 
tiquos  tum  recentiores  ,  qui  catholicam  doctrinam  subruere  aut 
quoquo  modo  labefactare  adnisi  sunt ,  quin  etiam,  eos  qui  a  recto 
tramite  deflexerunt. 


134  TRAGT.    DE    INGARWATIONE. 

CAPUT  I. 

DE    DIVINA    GHRISTI    rfATURA. 

220.  Directe  impetunt  divinam  Christi  naturam  Sociniani ,  liae- 
resim  renovantes  jamdiu  protritam  Photinianorum  ,  Pauli  Samo- 
sateni  aliorumque  obscuriorum  sectariorum  (1).  Socinianos  cum 
suis  surculis  plerique  Protestantes  recentiores  sequuntur ,  ex  qui- 
bus  orti  sunt  rationalistae  ,  qui  impietate  omnes  praedecessores 
haereticos  facile  superant,  ita  ut  cum  ipsis  vix  comparari  possint. 
Ex  istorum  sensu  et  sententia  Christus  conferri  debet  cum  Py- 
thagora  ,  Socrate,  Platone,  Zenone,  Seneca ,  Marco  Aurelio  aliis- 
que  antiquitatis  philosophis  graecis  atque  latinis  ,  aut  etiam  cum 
orientalibus ,  Zoroastro ,  Confucio  atque  Mahomete  ,  quos  ,  ut  ipsi 
autumant^  Deus  excitavit ,  ut  dictis  factisque  populares  suos  edo- 
cerent ,  vel  etiam  institutis  pohticis  et  religiosis  ad  posteros  trans- 
missis  a  vitiis  pravisque  moribus  arcerent  (2).  Nervos  proinde 
omnes  inhoc  praecipuo  christianae  seu  cathohcae  rehgionis  dogmate 
adstruendo  intendere  debemus, 

221.  Quum  vero  satis  prolixe  egerimus  de  divinitate  Verbi  in 
Tract.  de  Trinitate  adversus  Arianos  ,  hoc  ipso  ostendimus,  saltem 
indirecte ,  divinitatem  Christi ,  quae  ab  illa  pendet.  Ut  igitur  om- 
nes  probationes  illuc  productas  cum  ex  Scriptura ,  tum  ex  cons- 

(1)  Cfr.  Petavias ,  de  Incarn,  cap.  ii  tiquissimis  religionihus  Orientis,  Lips. 
et  3.Ex  censu  tamen  haereticornm  ,  qni  1819,  et  Carol.  Hase,  profess.  Jenens. 
inficiati  sant  divini  Verbi  Incarnatio«  qui  in  op.  Das  Lehen  Jesu ,  etc.  sea 
nem  jaxta  Petaviom ,  sabducendi  sunt  Fita  Jesu,  Lips.  1829.  scribit  :  Jesus 
^azaraei ,  proul  ostendimus  in  tract.  homo  Dei ,  non  per  mirahilem  divince 
De  SS.  Trinit,  num.  218  et  seqq.  in  humanam  naturam  ingressum,  sed 

(2)  Ita  aperte  Wegscheider,  §  120,  a.  per  perfectam  humance  naturce  erudi- 
Nec  aliter  sentit  Baur ,  ut  patel  ex  ejus  tionem ,  quippe  quce  hominem  divinum 
systemate  ,  de  qoo  diximus  in  tract.  reddidit.  Jesus  itaque  Dei  Filius  per 
De  Deo  creatore,  part.  iii ,  num.  ^gi,  apolheosim  ,  non  per  incarnationem, 
not.  1 .  Sic  pariler  Richter ,  Das  Chris-  Deinde  subdit  nullam  Christum  duxisse 
tenthum  v,  d,  altesten  Religionen  des  uxorem,  quod  nullam  inveneritdignam 
Orienis,  seu  :  Christianismus  ex  an-  se.  Ila  progrediunlur  Proteslantes. 


PART.    II.    GAP.    I.    DE    DIVINA    CIIRISTI    HATURA.  135 

lanti  Ecclesiae  sensu ,  traditione  et  doctrina  ad  rem  praesentem 
transferamus  ,  satis  nobis  liic  erit  evincere,  Verbum  illud  ipsum, 
quod  Deum  Deique  Filium  seu  secundam  Sanctissimae  Trinitatis 
personam ,  consubstantialem  Patri  esse  demonstravimus  ,  idem 
esse  ac  Christum  seu  Verbum  humana  carne  indutum ,  id  est, 
humana3  naturae  hypostatice  conjunctum.  Hoc  autem  tum  ex  Sa- 
cris  Litteris  tum  ex  perpetua  traditione  et  Ecclesiae  doctrina  ad- 
struemus  ,  ahas  prseterea  adjicientes  probationes  ad  divinitatem 
Christi  directe  magis  magisque  confirmandam.  Quae  omnia  ge- 
nerali  sequenti  propositione  complectimur. 

PROPOSITIO. 

Vera  et  proprie  dicta  divinitas  seu  natura  divina  in  Christo 
Jesu  agnoscenda  est  et  profitenda. 

222.  De  fide  est  haec  propoitio,  prout  constat  ex  perpetua  Eccle- 
siae  doctrina  et  professione  in  symbolis  expressa.  Addidimus 
autem ,  veram  et  proprie  diciam  divinitatem  seu  naturam  divi- 
nam  in  Christo  esse  agnoscendam^  ad  omne  effugium  praecluden- 
dum  adversariis  nostris ,  qui  divinitatem  lato  sensu  acceptam 
in  Christo  ultro  admittunt  et  agnoscunt. 

223.  Ita  vero  ex  praemissis  enunciatam  veritatem  ostendimus  : 
Verbum,  de  quo  loquitur  Joannes  initio  Evangehi  sui,  verus  Deus 
est ,  omniumque  rerum  conditor  ac  Patri  coaeternus ;  atqui  hoc 
Evangelii  Joannis  initium  :  In  frincipio  erat  Verbum,  etc.  ne- 
quit  ad  ahum  quam  ad  Christum  referri ;  ergo  ex  Joanne  vera 
et  proprie  dicta  divinitas  ,  seu  natura  divina  in  Christo  est  ag- 
noscenda.  Jam  vero  minor  propositi  syllogismi  neque  ab  adver- 
sariis  ipsis  in  dubium  vocatur ,  cum  de  hoc  ipso  Verbo  scribat 
Joannes,  v.  14  :  Et  Verbum  caro  factum  est^  et  habitavit  in 
nobiS)  et  vidimus  gloriam  ejus  quasi  unigeniti  a  Patre,  Ideo  vero 
magnificum  illud  prooemium  praemisit  Joannes ,  ut  ex  eo  lucem 
suam  mutuarentur ,  quae  in  toto  Evangehi  decursu  de  Christo  erat 
relaturus,  scilicet  ipsum  e  coelo  venisse,  FiUumDei  esse;  antequam 
mundus  fieret  ,  ipsum  apud  Patrem  extitisse ,  ipsum  e  Patre  et  ex 


136  TRAGT.    DE    mCARWATIONE. 

Deo  processisse ;  ipsum  esse  in  coelo,  dum  loqueretur  in  terra,  alia- 
que  ejusmodi ;  quae  facile  omnia  intelliguntur ,  illo  prooemio  prae- 
misso  ,  illo  sublato ,  totidem  senigmata  inexplicabilia  penitus 
evadunt  (1). 

224.  Praeterea  non  aliud  de  Christo  credere  aut  sentire  pos- 
sumus  ,  quam  quod  l^  Christus  de  se  ipso  praedicavit  Judaeis , 
2°  commisit  discipulis  suis ;  3"  nec  alio  sensu  ab  eo ,  quo  ipsum 
tum  Evangelistae  tum  Judaei  sumpserunt ;  4°  denique  ab  eo  quem 
Scriptores  reliqui  de  eo  docuerunt.  Porro  singula  haec  capita  per- 
currentes  non  possumus  veram  ac  proprie  dictam  divinitatem  in 
Christo  non  agnoscere.  Etenim 

225.  lo  Christus  non  solum  se  Dei  Filium  esse  clare  et  aperte 
docuit ,  sed  ita  docuit  ,  ut  posuerit  fundamentum  praecipuum 
religionis  suae  et  spem  omnis  salutis  in  hac  divinitatis  suse  fide. 
Etenim,  Joan.  III,  16  :  Stc  Deus  ^  inquit,  dileocit  mundum^  ut 
Filium  suum  unigenitum  daret ,  ut  omnis  qui  credit  in  ip- 
sum y  non  pereat ^  sed  habeat  vitam  ceternam.,,  qui  non  credit 
jam  judicatus  est ,  quia  non  credit  in  nomine  unigeniti  Filii 

Dei.  2<^  Cum  dixisset  Judaeis  Joan.  YIII.  32  :  Veritas  liherahit 
vos  y  responderunt  superbe  Judaei  :  Nos  nemini  servivimus  un- 
quam  ;  tum  Christus  ru^sum  :  Amen ,  amen  dico  vohis  :  qula 
omnisy  qui  facit peccatum^  servus  est  peccati.  Servus  autem  non 
manet  in  domo  in  ceternum  ;  filius  autem  manet  in  ceternum, 
Si  ergo  vos  Filius  lihei^averit  ^  vere  liheri  eritis^  ibid.  34.  Quibus 
verbis  Christus  sibi  potestatem  tribuit  Patris  ,  et  fiiii  naturalis , 
qui  quos  vult  adsciscit  in  domum  Patris  sui  ,  et  eos  ex  servitute 
in  libertatem  vindicat.  3°  Christus  velut  filius  in  domo  sua^  Joan. 
II,  16  ,  templi  profanatores  ejicit,  dicens  :  NoUte  facere  domum 
Patrismei  domum  negotiationis  .^  vel,  utMatth.  XXI,  13,  loqui- 
tur  :  Domus  mea  domus  orationis  vocahitur,  4®  Docet  tanquam 
auctoritatem  habens ,  id  est,  potestate  legislativa  suprema  ex  no- 
mine  suo  :  Scriptum  estj  vel  dictum  est  antiquis...  ^  ego  autem 
dico  vohis  (Matth.  VII,  21):  Non  omnis,qui  dicit  mihi:  Domi^ie, 
Domine.,,  (XXIV,  35)  :  Coelum  et  terra  transihunt,^  verbaau- 

(1)  Cfr.  tracl.  Dc  SS.  Trin.  num.  i63. 


PART.    II.    GAP.    I.    DE    DIVINA    CHRISTI    NATURA.  137 

tem  mea  non  prceterihimt  (1).  Et,  Joan.  VIII ,  51  :  Amen,  amen 
dico  vobisy  siquis  sei^monem  meuni  servaverit^  mortem  non  gusta- 
hit  in  ceternum.   5°  Docebat  ut  Sapientia  ante  saecula  ab  aeterno 
genita ,  et  hanc  Sapientiam  se  esse  declarat ;  nam  pro  eo  quod , 
Matth.  XXIII 5  34,  dicitur  :  Ideo  ecce  ego  mitto  ad  vos  prophetas 
et  sapientes ,  Luc.  XI ,  49 ;  VII ,  35  ait :  Propterea  et  sapientiaDei 
dioeit  :  mittam  advos,  etc...  justificata  est  sapientia  ah  omni- 
bus  filiis  suis.    6«   Christus  insuper  omnes   alienos    sensus  a 
vera  ac  naturali  filiatione  divina  removet ,  dum ,  Joan.  XV,  18, 
Deum  vocat  patrem  proprium  ,  'Idiau  (2) ;  imo  vel  sub  ipsa  para- 
bolarum  caligine  idipsum  docebat ;  sic   Marc.  XII ,  6  :  AdhuG 
unum  habens  filium  carissimum ,  et  illum  misit  ad  eos  novis- 
simum ,  dicens  :  Quia  verebuntur  filium  meum,  Coloni  autem 
dixerunt  ad  invicem.^  hic  est  hceres  y  venite  y  etc, ;  ubi  instituit 
clarissimam  antithesim  inter  servos  ,  quos  antea  Deus  miserat,  et 
filium  suum.  7°  Docet  Christus  ante  Abraham  se  esse;  pluribus 
in  locis  se  e  coelo  descendisse  declarat;  Joan.  VIII,  58  :  Amen, 
amen  dico  vobis  :  antequam  Abraham  fieret.^  ego  sum'^  quibus 
suam  patefacit  aeternitatem  ,  dicens  sum  ;  docet,  se  esse  in  coelo, 
dum  est  in  terra  Joan .  III ,  13 :  Nemo  ascendit  in  coelum ,  nisi 
qui  descendit  de  coelo  filius  hominis ,  qui  est  in  ccelo ;  rursum : 
Descendi de  coelo...  Hic  est panis  de  coelo  descendens...Ego  sum 
panis  vivus ,  qui  de  ccelo  descendi..,.  Si  ergo  videritis  filium  ho- 
minis  ascendentem^  ubi  eratprius?..  Scio  unde  veni^  etquo  vado, 
Vos  de  deorsum  estis^  ego  de  supernis  sum{^\  Haec  omnia,  sup- 
posita  aeterni  Verbi  incarnatione ,  plana  sunt ;  nullum  vero  sen- 
sum  habent ,  si  illa  tollatur.  8»  Sed  neque  his  contentus ,  clarius 
etiam  sibi  tribuit  naturalem  Filii  Dei  notionem;  postulat  enim 

(1)  Porro   hoc  ipsum  vidit  subtilis  wternam  ,   in  nomine  suo  ,  et  a  se 

jadaeus  Orobius ,  qui  in  tertio  Scripto  ,  peccata  hominibus  condonanda  ;  iste 

111  quaesito,  num.  7  ,  concludit : /^iYwr  non  est  Dei  minister ,  non  est  pro- 

qui  propheta  venerit  et  dicat  in  nO'  pheta  ,   sed  Deus   ipse,   Cfr,  Amic. 

mine  suo  hcec  facienda  vel  credenda,  Collat.  pag.   108. 

homines   in  nomine  suo  salvandos  ,  (2)  In  Vulgata  editione  :  Suum, 

miracula  in  nomine  suofacienda,  in  (3)  Gfr.  Joan.  vi,  38  ,  4ij  5o  etG3, 

seipsum  fidem   exegerit  ad    saluiem  viii,    i4eta3,etc. 


138  TRAGT.    DE    INGARNATIONK. 

haec  ,  ut ,  cum  Deus  Filium  generando  totam  ei  substantiam  tra- 
diderit ,  Filius  in  Patre  sit ,  et  Pater  in  Filio ,  et  uterque  unum 
sint.  Haec  autem  de  se  Christus  prasdicavit ,  dicens  :  Pater  in  me 
esty  et  ego  in  Patre,,,  Ego  et  Pater  unum  sumus^  Joan.  X,  38 
et  30.  Hinc,  cum  neuter  ab  uUa  creata  re  comprehendi  possit, 
Pater  comprehendit  FiUum  ,  Fihus  vero  comprehendit  Patrem  : 
Neino  novit  Filium  nisi  Pater  ^  neque  Patrem  quis  novit  nisi 
Filius^  Matth.  XI ,  27.  9»  Nihil  denique  de  divina  majestate  cogi- 
tare  possumus,  quod  sibi  Christus  non  attribuerit.  Dominums\Q\mr 
dem  se  perpetuo  praedicat  eo  prorsus  sensu ,  quo  Judaei  hunc  titu^, 
lum  Deo  tribuebant ;  ut ,  ceteris  omissis ,  constat  ex  iis ,  quae  afFert 
Luc.  VI,  46  :  Quid  autem  vocatis  me^  Domine^  Domine^  et  non 
facitisy  quce  dico  7  Qu3e  simiUima  sunt  iis  ,  quae  apud  Malach.  I,  6, 
leguntur  :  Si  Bominus  ego  sum  ^  ubi  est  timor  meus?  Deum 
se  etiam  declarat,  Matth.  XI,  5  ,  sibi  appUcans  vaticinium  IsaVae , 
XXXV,  4  :  Deus  vester  ultionem  adducet  retrihutionis  \  Deus 
ifse  veniet ,  et  salvahit  vos.   Tunc  aperientur  oculi  ccecorum  ; 
et  Matth.  XI ,  4  :  Euntes  renuntiate,,,  Hic  est ,  de  quo  scriptum 
cst  :  Ecce  ego  mitto  Angelum  meum  ante  faciem  tuam ,  qui 
prwparahit  viam  tuam  ante  te  ^  ad  se  referens  oraculum  Mala-^ 
chiae  :  Ecce  ego  mitto  Angelum  meum,  et  prceparahit  viam  ante 
faciem  meam  (1).  Omnipotentem  se  exhibet  in  corporibus  ani- 
misque  curandis ,  imo  et  mortuis  ad  vitam  excitandis ;  siquidem 
non  aUeno  nomine ,  ut  Petrus ,  Act.  III ,  6 ,  sed  proprio  edebat 
miracula  ,  ac  potestate  sibi  insita.   Leproso   enim  dicenti  sibi  : 
Domine^  si  vis^  potes  me  mundare  ,^  respondit  Christus  :  Volo, 
Matth.  VIII,  3;  laudat  centurionis  fidem  ,  qui  ex  suo  in  mili- 
tes  imperio  summum  Christi  in  res  creatas  omnes  dominium  et 
potestatem  spectabat,  ibid.   9  et  seqq. ;   declarat,  se  miracula 
operari,  et  mortuos  a  se  vivificari ,  ut  vivificantur  a  Patre ,  Joan. 
V,  17.  Eamdem  ostendit  potentiam  in  animis  curandis ,  dum  se 
auctorem  gratiae  perhibet  :   Operamini  non  cibum  qui  perit  ^ 
sed  qui  permanet  in  vitam  ceternam  ,    quem  Filius  homi?iis 
dabit  vobis^  Joan.  VI ,  27.  Hinc  mulier  peccatrix  ab  eo  animi  sa- 

(1)  Cfr,  quae  de  hoc  oraculo  scripsimus,  part.  i  ,  n.  4^  >  not.   i,  pag.  23. 


PART.    II.    GAP.    I.    DE    DIVIWA    CHRISTi    WATURA.  139 

lutem  postulat  eadem  fiducia  ac  alii  salutem  corporis ;  eique  Chris- 
tus  eam  impertitur.  Quinimo  utitur  exemplo  creditoris ,  a  quo 
debitum  omne  gratuito  dimittitur  duobus  debitoribus ,  et  hunc 
se  esse  creditorem  ostendit  ac  declarat ,  dicens  :  Vides  hano 
muUerem  etc.  Luc.  VII ,  44  et  seqq.  ?  Utramque  potestatem  ia 
corpus  et  animam  egregie  demonstravit ,  cum  sanum  fecit  para- 
lyticum ;  etenim ,  cum  ei  dixisset  :  Confide,  fili^  dimlttuntur  tihi 
peccata  iua  y  murmurabant  Pharisaei  intra  se,  dicentes  :  Hic 
blasphemat.  Quis  potest  dimittere  peccata  nisi  solus  Deus? 
Assentitur  Christus  ,  peccata  a  solo  Deo  dimitti ,  sed  hac  ipsa  de 
causa  hancpotestatem  sibi  vindicat;  nam,  ut  probet  se  tali  pollere 
potestate  ,  ideoque  et  Deum  esse ,  ait  paralytico  :  Tihi  dico , 
surge y  Matth.  IX,2et  seqq.  Supremum  se  ^xlvihQX,  judicem j 
qui  vel  praemia  vel  pcenas  decernat ;  praemium  quidem  ,  cum  de 
ovibus  suis  dicit  :  Et  ego  vitam  ceternam  do  eis  ,  et  non  pe- 
rihunt  in  ceternum  ^  et  non  rapiet  eas  quisquam  de  mariu 
meay  Joan.  X,  28  ;  supplicia  vero  ,  dum  ait  :  Mittet  filius  homi- 
nis  Angelos  suos.,,  et  mittent  eos  in  caminum  ignis ,^  Matth. 
XIII ,  41.  Demum  Christus  in  sermonibus  suis ,  quos  coram 
Judaeis  habuit ,  non  semel  testatus  est  ,  debitum  sibi  esse  tri- 
plex  officium,  quo  erga  Deum  obstricti  sumus,  fidei,  spei  et 
charitatis;  fidei  quidem  ilHs  verbis  :  Hoc  est  opus  Bei^  ut  cre- 
datis  in  eum^  quem  misit  ille.  Qui  credit  in  me^  hahef  vitam 
ceternam  Joan.  VI ,  29  et  47  ;  spei :  Si  ergo  Filius  vos  liheraverit^ 
vere  liheri  eritis  ,  Joan.  VIII ,  36 ,  alioquin  nulla  inde  eva- 
dendi  ratio  et  spes  suppetit;  charitatis  :  Remittimtur  ei  peccata 
multa  5  quia  dilexit  multum  ,  Luc.  VII  ,47.  Et  haec  Christus  dixit 
de  se ,  quibus  sibi  proprie  dictam  divinitatem ,  Dei  scilicet  nomen , 
nativitatem  ,  naturam,  potestatem,  professionem  (1)  ceteraque 


(i)  Ad  haec  praecipua  capita  S.  Hi-  Trin.  lib.  vii,  nnm.  9:  Deum  igitur 

larios    revocavit    argomenta     omnia  ,  Dominum  nosirum  Jesum  Christum 

quibus  veram   et  proprie  dictam  Jesu  his  modis  novimus ,  nomine ,  nativt' 

Christi    divinitatem    adversus    Arianos  tate,  natura ,  potestate ,  professione, 

aliosque  illius  aetatis  haereticos  vindica-  Haec   vero   singillatim  toto   libro  fuse 

vit.  Sic  enim  disserit  S.  Doctor,  De  prosequitur. 


140  TRACT.    DE    INGARNATIONE. 

omnia  vindlcavit,  quae  nonnisi  in  eum ,  qui   natura  Deus  sit, 
cadere  possunt. 

226.  2°  Neque  aliter  se  patefecit  discipulis;  etenim  sibi  sem- 
per  constans ,  dicebat  caeco  nato  ,  quem  sanaverat  :  Tu  credis 
in  Filium  Deil..,  et  dixit  ei  Jesus  :  Et  vidisti  eum  ^  et  qui 
loquitur  tecum^  ipse  est.  At  ille  ait  :  Credo  Domine;  etproci-' 
dens  adoravit  eum^  Joan.  IX,  35  et  seqq.  Item  Marthae  :  Ego 
sum  j  inquit  ,  resurrectio  et  vita ;  qui  credit  in  me.^  etiamsi 
mortuus  fuerit.^  vivet^  et  omnis  .^  qui  credit  in  me,  non  morie- 
tur  in  ceternum  :  credis  hoc^  Respondit  autem  Martha  cohae- 
renter  ad  Christi  expostulationem  :  Utique  Domine,  ego  credidi^ 
quia  tu  es  Christus  Filius  Dei  vivi  ,  qui  in  hunc  mundum 
venisti  .^  Joan.  XI,  a  25  ad  27.  Apostohs  vero  ante  passio- 
nem  suam  ;  Creditis  in  Deum.^  et  in  me  credite  .^  Joan.  XI  V^  1. 
Nec  qualemcumque  fidem  exigit  ,  sed  eam ,  quae  per  cha- 
ritatem  operatur;  postulat  enim  ,  ut  eum  super  omnia  diligamus, 
et  ejus  mandata  custodiamus  :  Qui  amat  patrem  aut  matrem 
plus  quam  me^  non  est  me  dignus ^  Matth.  X,  37;  et  rursum: 
Qui  habet  mandata  mea  et  servat  ea,  tlle  est  ^  qui  diligit  me^ 
Joan.  XI V^  21 ;  Si  quis  diligit  me^  sermonem  meum  servahit , 
ibid.  23.  Discipulorum  mentem  ad  divinitatis  suae  fidem  eri- 
git;  dat  enim  eis  potestatem  calcandi  supra  serpentes  et  scor- 
piones  et  super  omnem  virtutem  inimici  .^  Luc.  X  ,  19 :  promittit 
eis ,  os  et  sapientiam.^  cui  non  poterunt  resistere  omnes  adversarii 
ejus  .^  Luc.  XXI,  15;  Quodcumque .,  ait  iterum  ,  petieritis  Pa- 
trem  in  nomine  meo  .^  hoc  faciam.^  Joan.  XIV,  13;  promittit  se 
missurum  spiritum  veritatis  :  Et  ego  mittam  eum  ad  vos ,  Joan. 
XV,  26 ;  neque  ut  Moyses  aut  prophetae  mandata  annunciat  , 
sed  ea  in  cordibus  nostris  insculpit  ,  et  dat  virtutem  ea  execu- 
tioni  mandandi :  Ego  sum  vitis  vera.^  vos  palmites;  manete  in 
me^  ibid.  5  et  seqq  ;  suam  pariter  omnipotentiam  et  immen- 
sitatem  luculenter  commendat ,  dum ,  Matth.  XVIII ,  20  ,  eisdem 
poUicetur  :  Ubi  enim  sunt  duo  aut  tres  congregati  in  nomine 
meOj  ibi  sum  in  medio  eorum;  et  XXVIII ,  20  :  Ecce  ego  vobis- 
cum  sum  omnibus  diebus  usque  ad  consuminationem  seculi; 
et  alibi  :  Si  quis  diligit  me ,   sermonem    meum  servabit ;   et 


PART.    II.    GAP.    1.    DE    DIVINA    CHRISTI    NATURA.  141 

Pater  meus  diliget  eum ,  et  ad  eum  veniemus ,  et  mansionem 
apud  eum  faciemus  ^  Joan.  XIV,  23. 

227.  3*»  Videndum  superest ,  quonam  sensu  verba  Christi  in- 
tellexerint  Judaei  et  Christi  discipuh.  Porro  Judaei  illa  sensu  obvio 
acceperunt,  et  Christus  hunc  ipsum  sensum  confirmavit.  Primum 
autem  evincunt  Judseorum  querelae  ,  Joan.  VI,  42 :  Nonne  hic  est 
Jesus  filius  Joseph ,  cujus  nos  novimus  patrem  et  matrem  ? 
Quomodo  ergo  dicit  hic  :  quia  de  coelo  descendi"^  Non  igitur 
ut  Sociniani  de  dono  coelesti  Christi  verba  intellexerunt ,  quod 
evincit  ipsorum  furor ,  Joan.  V.  Cum  enim  pro  certo  haberent , 
Christum  vocasse  Deum  Patrem  proprium.,..  propterea  magis 
qucerebant  eum  interficere  ;  ipsum  accusarunt  blasphemiae  ,  vo- 
lebantque  lapidare ,  quia  tu,  homo  cum  sisyfacis  te  ipsum  Deum^ 
Joan.  X,  33.  Si  igitur  Christus  non  fuisset  vere  Deus  ac  proprius 
et  naturalis  Dei  Filius ,  debuisset  omni  modo  vel  ipsam  hujus  rei 
suspicionem  e  Judaeorum  animis  evellere,  sive  ut  eorum  furo- 
rem  compesceret ,  sive  ut  scandalum  amoveret ,  prout  ipsius 
veracitas  et  charitas  exposcebant ;  porro  Jesus  non  solum  ea  verba 
non  emollivit  ac  temperavit ,  quibus  de  sua  divinitate  opinionem 
ingesserat  Judaeis ,  sed  constanter  eamdem  sibi  vindicavit ;  et 
eo  magis  perstitit  in  ea  asserenda ,  quo  magis  illi  exardescebant. 
Nam,  Joan.  VIII ,  26  :  Qui  me  misit.^  inquit ,  verax  est.^  et  ego 
quce  audivi  ab  eo,  hcec  loquor  in  mundo...  v.  38  :  Ego ,  quce 
vidi  apud  Patrem  meum ,  loquor.  Utitur  quadruplici  argumen- 
torum  genere  :  1*^  Joannis  Baptistae  testimonio ,  qui  eum  Fi- 
lium  Dei  et  e  coelo  venisse  testatus  fuerat.  Joan.  III,  31; 
2«  ipsius  etiam  Patris  testimonio ,  cujus  haec  vox  audita  est  :  Hic 
est  Filius  meus  dilectusj  Matth.  III,  17;  3^  ipsa  etiam  mira- 
culorum  voce  ad  frangendam  Judaeorum  improbitatem  aptissima, 
Joan.  X,25;  4°  Scripturarum  auctoritate.  Quae  quidem  argu- 
menta  collecta  exhibet ,  Joan.  V,  33  et  seqq.  dicens  ;  Vos  misis- 

tis   ad  Joannem  .,  et  testimonium  perhibuit  veritati ego 

autem  habeo  testimonium  majus  Joanne.  Opera  enim ,  quce  de- 
dit  mihi  Pater,  ut  faciam  ea,  ipsa  opera,  quce  ego  facio^  tes- 
timonium  perhibent  de  /we,  quia  Pater  misit  me,..  et  qui  misit 
me   Pater,  ipse  testimonium  perhibuit  de  me.,.   scrutamini 


142  TRACT.    DE    INGARPIATIONE. 

Scripturas.,.  et  illce  simt.^  quce  testimonium  perhibent  de  me. 
Hoc  autem  dixit  ,  cum  ipsum  vellent  Judaei  interficere ,  eo  quod 
proprium  patrem  diceret  Deum ,  et  traducerent  blasphemiae 
reum ,  eo  quod  asqualem  se  faceret  Deo.  Christus  demum  hoc 
ipsum  jurejurando  et  sanguine  confirmavit;  interrogatus  enim  : 
Tu  es  Filius  Dei  ?  Respondit  :  Ego  sum  ^  Marc.  XIV  ,  62 ;  quod 
dictum  ut  blasphemiam  Judaei  acceperunt :  Quid  adhuc  egemus 
testibus  ,  inquiunt,  vos  audistis  blasphemiam.  Om?ies  clama- 
runt :  reus  est  mortts  (l) ;  ac  coram  Pilato  hoc  crimen  ipsi  intu- 
lerunt  :  Nos  legem  habemuSj  et  secundum  legem  debet  mori.^ 
quia  Filium  Dei  se  fecit,  Joan.  XIX,  7  ;  ea  ratione,  propter  quam 
paulo  ante  voluerunt  eum  lapidare, eo  quoddixerat:  Filius  Dei 
sum.  Ergo  patet ,  non  solum  Christum  suam  divinitatem  proprie 
dictam  praedicasse,  sed  Judaeos  ita  eum  intellexisse  ,  et  Ghristum 
eam  confirmasse  omni  argumentorum  genere,  Quod  nisi  admitta- 
tur,  concludi  deberet,  totam  controversiam,  ob  quam  Christum  Ju- 
daei  voluerunt  lapidare ,  interficere  ,  et  propter  quam  accusarunt 
blasphemiae,  et  reum  ex  lege  deciararunt  et  morti  addixerunt, 
in  eo  fuisse ,  quod  se  hominem  praestantissimum  diceret ,  et 
Judaei  noluerint  credere.  Consequeretur  praeterea  ,  rem  totam 
stetisse  in  verborum  logomachia ,  quam  cum  Christus  dirimere 
paucis  voculis  potuisset  tolamque  solvere  ,  voluerit  potius  in  falsa 
hac  opinione  obstinate  eos  reHnquere.  Quis  ejusmodi  absurda  in 
animum  inducat  suum?  .«^v.j     u»4>vu  im^\\\^\ 

228.  Sed  de  divinitate  proprie  dicta  verba  Christi  intellexe- 
runt  insuper  discipuU  ejus;  quod  triplici  ex  capite  eruitur  :  l^  ex 
60  quod  nunquam  lenierint  ahqua  interpretatione ,  quae  Chris- 
tus  tam  magnifice  de  sua  divinitate  protulit ;  2«  ex  eo  quod  ejus 
effata  mirifice  confirmaverint :  3°  ex  eorum  proposito  in  scribenda 
magistri  vita.  Ad  primum  enim  quod  attinet ,  nonnuUa  obscure 
dicta,  summa  semper  dihgentia  explanant,  ex.  gr.  cum  dixit :  Sol- 
vite  templum  hoc.,  Unde  ememus  panes? Lazarus  amicus  noster 
dormit.,  aliaque  ejusmodi;  jam  vero,  admissa  contorta  Unitario- 
rum  explicatione ,  longe  obscurius  Christus  locutus  fuisset,  cum  de 

(1)  Ib.  63  et  seq.  MaUh.  xxvi ,  65  et  66  ;  Lac.  xxii ,  70  et  71 . 


PART.    II.    GAP.    I.    DE    DIVINA    GHRISTI    NATURA.  143 

praestantia  sua  sermonem  instituit ,  quam  in  adductis  locis ,  quae 
ab  Evangelistis  explanata  sunt :  attamen  nunquam  exponunt , 
quin  potius  arguunt  interdum  Judaeos  ,  quod  non  intellexerint 
verba  Christi,  cum  de  sua  loqueretur  divinitate.  Nam,  cum,  Joan. 
VIII,  27,  interrogassent  Judaei  Ghristum  :  Tu  quis  es  ?  ac  res- 
pondisset  Christus  :  Principium  y  qui  et  loquor  vobis ,  addit  : 
Non  cognoverunt ,  quia  patrem  ejus  dicebat  Deum.  Ex  Joanne 
igitur  non  errabant  Judaei,  dum  Christi  efFata  accipiebant  de  eo, 
quod  sibi  tribueret  Deum  Pati  em  suum  naturalem ;  verum  idem 
adnotat ,  eos  potius  errasse ,  cum  Christum  non  intellexerunt 
dicentem  ,  patrem  suum  esse  Deum. 

229.  Hinc  est  quod  Evangelistae  singuli  exordiantur  Evange- 
lium  ab  aliquo  prseclaro  Jesu  Christi  divinitatis  testimonio. 
Matthaeus  enim ,  referens  Christi  conceptionem ,  ei  applicat  verba 
Isaiae  ,  VII,  I4  *  Ecce  virgo  concipiet..,  et  vocabitur  nomen 
ejus  Emmanuel  ,  quod  est  interpretatum  nobiscum  Deus  , 
Matth.  1 ,  23 ;  Marcus  vero  incipit  :  Initium  Evangelii  J,  C. 
Filii  Dei;  sicut  scriptum  est  in  Isaia  propheta  :  ecce  ego  mitto 
angelum  meum ,  etc.  Marc.  1 ,  1 ;  sic  Lucas  inducit  Angelum 
dicentem  Zachariae  :  Multos  filiorum  Israel  convertet  ad  Do- 
minum  Deum  ipsorum.^  et  ipse  prcecedet  ante  illum  (Domi- 
num  Deum)  in  spiritu  et  virtute  Elice  ,  Luc.  I  ,  16  et  17.  Sed 
prae  ceteris  S.  Joannes ,  de  quo  supra  dictum  est. 

230.  4®  Sed  non  minus  splendide  certatim  Scriptores  reli- 
qui  sacri  divinitatem  Christi  praedicant ;  ex  quibus  nova  lux  ac- 
cedit  iis,  quae  in  Evangeliis  habentur.  Paulus  enim  in  Epist.  ad 
Hebr.  III,  5  et  6,  eum  vocat  Dominum  domus  suae,  ut  illum  distin- 
guat  a  Moyse,  qui  fidelis  famulus  tantum  in  eadem  domo  fuit; 
cap.  I ,  Filius  Dei  ab  eo  dicitur  ,  splendor  gloriae  et  figura  subs- 
tantise  Patris;  eum  exhibet  Deum  creatorem  omnium,  tum  ibi 
tum  cap.  III,  4:  Qui  autem  creavit  omnia.^  Deus  est'^  aeterni- 
tatem,  immutabiHtatem ,  omnipotentiam  ei  tribuit  :  Jesus  Chris- 
tus  heri  et  hodie  y  ipse  et  in  secula ,  Hebr.  XIII ,  8.  Tu  in 
principic^Domineyterram  fundasti^  et  opera  manuum  tua- 
rtim  sunt  coeli,  Ipsi  peribunt  ^  tu  autem  permanebis ,  etc. 
ibid.  I,  10  ;  Rom.  VIII  ,  32,  eum  vocat  Filium  Dei  proprium-^ 


144  TRAGT.    DE    INGARWATIONE. 

Ccloss.  I^  16  :  Omnia ,  inquit ,  per  ipsum  ,  et  in  ipso  creata 
sunt ;  et  ipse  est  ante  omnes^  et  omnia  in  ipso  constant;  I  Tim. 
III  ,  16  vocatur  Deus  manifestatus  in  carne'^  et  Rom  IX.  5  : 
Deus  benedictusin  secula;  ad  Tit.  II,  13,  eum  dicit  magnum 
Beum ;  ad  Philipp.  II ,  6  :  Qui  cum  in  forma  Dei  esset^  non  ra- 
pinam  arbitratus  est^  esse  se  cequalem  Deo.  Sic  etiam  Apostolus 
Petrus  diserte  declarat ,  Christum  esse  cum  Patre  summum  illum 
Deum,  qui  Jehovah  in  Scripturis  vocatur ;  ad  illum  enim  refert 
illud  Ps.  XXXIII  :  Gustate  et  videte  ,  quoniam  suavis  est  Do- 
minus  (  heb.   XX\T\^  ) ,  inquiens  :  Si  tamen  gustastis,  quoniam 

dulcis  est  Dominus,  ad  quem  accedentes  lapideni  vivum^  etc. 
I  Pet.  II,  3;  sic^  quod  legitur  Is.  VIII,  13  :  Dominum  eocer- 
cituum  ipsum  sanctificate^  ad  Christum  refert,  scribens  ,  ibid. 
III ,  15  :  Dominum  autem  Christum  sanctificate  in  cordi- 
bus  vestris  (1).  S.  Judas  egregiis  coloribus  pingit  haereticos, 
Dei  nostri  gratiam  transferentes  in  luxuriam ,  et  solum  Do- 
minatorem  et  D.  N,  J.  C.  negantes  (2);  et  v.  5  inducit  Chris- 
tum  Jesum  praeexistentem  et  supremam  exercentem  potestatem. 
Quoniam  Jesus  populum  de  terra  j^gypti  salvans  ,  secundo 
eos .)  qui  non  crediderunt^perdidit.  Angelos  vero^  qui  nonserva- 
verunt  suum principatum.^  sed  dereliquerunt  suuni  domicilium^ 
injudicium  magni  diei  vinculis  ceternis  sub  caligine  reservavit. 
S.  Joannes  passim  id  ipsum  inculcat,  vocans  J.  C.  vitam  ceter- 
nam ,  quce  erat  apud  Patrem  et  apparuit  nobis  ,  verbum  vitce , 
verum  Deum ,  I  Epist.  1, 2 ;  V.  20 ;  in  Apocalypsi  eum  dicit  Alpha 
et  Omega  y  principium  et  finem  .^  Dominum  dominantium,  ver- 
bum  Dei,  1,8,  XIX,  16, 13.  Apostolus  item  Incarnationem  vocat 
magnum  mysterium ,  mysterium  absconditum  a  seculis  in 
Deo^  etc.  Coloss.  1,  26. 

231.  Quibus  praemissis ,  istud  jam  exurgit  ineluctabile  argu- 

(1)  Kuptov  ^(  Toy  Qtif  uyiecTetri  iv  f^irari^UTts  iU  UTiXyuctv ,  tcui  ro» 
rtus  KUf^ietig  u/u,Sv.  Ubi  animadverten-  /u,ovov  S^tTTroryjv  Qtov  Kctt  Kvpiov  ^fAuv 
dnm  ,  conceptis  verbis  Chrislum  vocari  'itjo-ovv  Xpi<rrov  dpvovfctvot.  Hic  rursura 
Dominum  Deum  juxta  text.  gr^ecum.  patet,  Christum  vocari  pariter  Deam  in 

(2)  V.  4«  Ti?»  rou  Qtcv  ijfiSv  p(^ecptv  gr.  text.  Dominum  Deum. 


PART.     II.    CkV.    I.    DE    DIVINA    CHRISTI    NATURA.  145 

mentum ,  a  quo  nunquam  se  poterunt  Sociniani  ,  Unitarii  ac 
rationalistae  subducere  :  Christus  se  ipsum  Filium  Dei  proprium 
multiplici  ratione  dixit  et  declaravit ;  ad  hanc  inculcandam  veri- 
tatem  direxit  miracula  sua ,  eamdem  sanguine  ac  morte  obsigna- 
vit ;  hanc  inculcavit  Judaeis  et  discipuhs  suis ;  de  vera  ac  proprie 
dicta  divinitate  Christi  verba  intellexerunt  Judaei  et  disci- 
puH ;  hanc  ei  vindicarunt  Evangehstoe ,  et  Scriptores  omnes  in- 
spirati ,  qui  hujus  articuH  professionem  veluti  prsecipuum  funda- 
mentum  constituunt  fidei  a  se  praedicatae.  Ergo  vel  in  Ghristo 
Jesu  vera  ac  proprie  dicta  divinitas  agnoscenda  est,  vel  nun- 
cius  remittendus  toti  Christianismo ,  qui  totus  illi  articulo  in- 
nititur. 

232.  Dixi :  Vel  nuncius  remittendus  toti  christianumo ;  quia 
tota,  qua  late  patet  christiana  religio ,  hunc  articulum  supponit  ac 
neccssario  postulat ;  postulat  reconcihatio  Dei  cum  genere  humano 
lapso  ac  redintegrato  ;  postulat  officium  mediationis  et  satisfac- 
tionis  a  Christo  praestitae  ;  postulat  oeconomia  gratiae  et  sacramen- 
torum ,  praesertim  Eucharistiae ;  postulat  ipsa  futura  e  mortuis  ex- 
citatio  (1).  Sane  dogmata  ista  omnia  Sociniani  et  rationaHstae 
omnino  e  medio  sustulerunt.  Omnis  spes  nostra  corruit ;  corruunt 
praecipua  incitamenta  ad  Deum  colendum  ac  diligendum.  Hinc  non 
iinmerito  Ariani ,  Sociniani  ac  rationahstae  passim  deistae  aut  semi- 
deistae  audiunt ,  cum  vix  umbram  Christianismi  rehquerint  (2). 

233.  Urgenda  hic  esset  perpetua  Ecclesiae  traditio  unanimis  et 
constans  circa  hunc  ipsum  articuhim ;  verum,  cum  praecipua  capita 
fuse  jam  prosecuti simus  in  tract.  De  SS.  Trinitate{Z),  ubi  ex  pu- 
bhca  fidei  professione  ,  institutione  catechumenorum^  fidei  nostra* 
symbohs  ,  ex  confessionibus  Martyrum ,  ex  consensu  ipso  ac  testi- 

(1)  Cfr.  quae  diximus  m  tracl.  De  Totum  propterea  discriraen  inter  reli- 
Deo  creatore ,  num.  86g  et  seqq.  gionem    chrislianam   el  polylheismnm 

(2)  In  istorum  systemate  christiana  atque  idololatriam  unice  pendel  a  diver- 
religio  non  evasit  nisi  religio  naturalis  silate  mythorum  atque  formarum  sive 
my this  ac  formis  biblicis  involuta ,  prout  symbolorum,  qoibus  ejasmodi  religiones 
poly theismus  atque  idololatria  ipsa  j  uxta  ob volutae  sunt. 

eosdem  non  fuerunl  ant  sunt  nisi  re-  (8)  Num.  ao3  et  seqq. 

ligio  naturalis  mythis  poeticis  vestita. 

T.  IV.  10 


146  '  TRAGT.    DE    INGARNATIOKE.     *  - 

monio  omniumhaereticorum,  Judaeorum  atque  ethnicorum  , lucu- 
lentissima  documenta  in  medium  protuhmus ,  ad  eum  locum  nos- 
tros  auditores  remittimus ,  ne  eademrursus  repetamus;  cum  prae- 
sertim  haec  propositio  aliquanto  longius  excurrerit,  quam  instituti 
nostri  ratio  postulabat  (1). 

DIFFICULTATES. 

234.  Obj.  prima.  Christus  in  terris  legati  Dei  munus  sustinuit, 
ac  Dei  personam  proinde  retulit ;  nomine  Dei  propterea  loqueba- 
tur  ;  sibi  Dei  nomen  ac  dignitatem  vindicavit  ac  Dei  proprietates; 
atque  in  se  officia  omnia  fidei,  spei  et  charitatis  exegit;  adorari 
voluit  tanquam  Deus  longe  potiori  jure  quam  Angeli ,  qui  appa- 
rebant  in  V.  T. ,  quum  multo  illustrius  ac  dignius  illis  Dei  perso- 
nam  repraesentaverit.  Hoc  vero  canone  semel  constituto,  jam 
sponte  sua  concidunt ,  quae  a  Catholicis  ad  adstruendam  Christi 
divinitatem  congeruntur.  2o  Etenim,  si  Angelus  in  rubo  dicere 
potuit  :  Ego  sum  qui  sum  ,  si  potuit  affirmare  :  Ego  sum  Deus 
Ahraham  et  Deus  Isaac  et  Deus  Jacob  ,  si  cultum  supremum  sibi 
deferri  jussit ,  si  Dei  proprietates  sibi  vindicare  potuit ,  etsi  nec 
reipsa  Deus  esset,  nec  duplex  in  ipso  natura  fingenda  sit,  multo 
magis  Christus,  utpoteDei  vicarius  et  legatus,  haec  potuit  de  se  prse- 
dicare,  Judaeis  et  discipuiis  credenda  proponere  et  Scriptores 
sacri  litteris  commendare ,  etsi  ipse  revera  Deus,  non  esset.  Ergo. 
'235.  Resp.  Neg,  antec.  Etenim  1°  nunquam  Christus  se  ut 
%erum  Dei  legatum  aut  Dei  personam  referentem  perhibet ;  sed 
constanter  ut  Dei  FiHum  unigenitum  ac  proprium  se  exhibet,  a 
Patre  in  bunc  mundum  missum  ad  eum  illuminandum  ac  sal- 
vandum ;  nec  aliter  de  ipso  Scriptores  sacri  loquuntur.  2®  Nun- 
quam  Scripturae  Cliristum  ut  Deum  ingenitum  describunt  ,  sed 
semper  ut  Filium  Dei  et  Deum  de  Deo.  3°  Tribuunt  ei  immensi- 

(1)  Cfr.  Prad.  Maraa ,  Divinitas  D.  bas  Christi  Domiai  divioitas  adstraitar ; 

N,  J,  C»  manifesta  in  scripturis  et  tum  lib.  ii ,  iii  et  iv ,  ia  qaibus  late 

traditione,\\h.  i,  part.  ii,  cap.   i  et  id  ipsum  praestat  quoad  universam  tra- 

seqq.  Paris  1746,  in  (juibus  coUegit  et  ditionem. 
illustravit  omnia  N.  T.  testimonia  ,  qui- 


PART.     II.    GAP.    I.     DE    BIVINA    GIIRISTI    NATURA.  147 

tatem  ,  omnipotentiam ,  oeternitatem  ac  reliquas  divinitatis  notas, 
sed  ut  a  Patre  omnia  accipientem.  4°  Dicunt  eum  ubique  esse ; 
sed  cum  Patre  venientem  ad  eos  ,  qui  ipsum  diligunt.  5«  Coelum 
et  terram  creasse  referunt ;  sed  ut  Verbum ,  per  quod  creatasunt, 
ante  mundi  constitutionem  fuisse,  scilicet  apud  Patrem.  Jam  vero  , 
si  Dei  nomen  et  proprietates  sibi  tribuisset  Christus  ea  tantum  de 
causa  ,  quod  Dei  legatus  esset  et  personam  sustineret ,  abso- 
lute  debuisset  haec  sibi  vindicare ,  et  nunquam  se  a  Deo  seu  Pa- 
tre  distinguere.  Haec  sola  animadversio  totum  labefactat  systema 
Socinianorum  et  rationalistarura.  Sed  addendum ,  prasterea  taha 
in  Scripturis  de  Christo  affirmari ,  quae  nonnisi  summa  impietate 
de  Patre,  quemsolum  Deum  summum  adversarii  autumant,  dici 
possent ,  et  tamen  divinitatem  Christi  mirifice  confirmant ;  ex. 
gr.  cum  tradunt ,  eum  descendisse  de  coelo  et  ascendisse  in  coe- 
lum ,  per  eum  omnia  creata  esse  ,  et  eum ,  cum  in  forma  Dei  esset 
et  aequaHs  Deo  ,  formam  servi  assumpsisse ,  et  habitu  inventum 
ut  hominem.  Sed  neque  in  Patrem  conveniunt  Christi  dicta  : 
Ego  in  Patre  et  Pater  in  me  est;  Ego  et  Pater  unum  sumus  ; 
Exivi  a  Patre,  et  veni  in  mundum  ;  iterum  relinquo  mundum^ 
et  vado  ad  Patrem '^  Descendi  de  coelo^  non  ut  faciam  volun- 
tatem  meam  ,  sed  voluntatem  ejus  y  qui  misit  me  ,  Patris  , 
ahaque  ejusmodi.  Non  igitur  ut  Angelus  personam  Dei  repraesen- 
tans,  ejusque  nomine  cum  hominibus  disserens,ita  Christus  loqui 
censendus  est ,  sed  ut  aequahs  Deo  ingenito  et  ab  eo  genitus(l). 
236.  Ad  2»",  seu  ad  confirmat.  Dato  etiam ,  quod  adversarii 
pro  certo  sumunt,  quod  ahi  vehementer  negant,  nunquam  Fi- 
lium,  sed  semper  Angelum  Palribus  in  V.  T.  apparuisse  ac  visum 
fuisse ,  non  tamen  inde  sequitur ,  quod  ipsi  volunt  (2).  Ex  dictis 

(1)  Cfr.  Maran  ,  op.  cit.  loc.  cit.  per  secanda  Trinitalispersonasignifice- 
cap.  XX,  §  2.  lur ,  vult  inferre ,  Catlioiicis  deesse  fun- 

(2)  Cfr.  Hengslenberg ,  Christologia  damentum  biblicum  ad  cultum  ange- 
f^.  Z*.  part.  I,  secl.  I,  cap.  3  ,  pag.  219  lorum  adstruendum.  Porro  hanc  sen- 
et  seqq.  etsi  non  omnes  opiniones  auc-  tentiam  expendemus  ih  tract.  De  cultu 
toris  admittamus  ;  siquidem  ipse ,  ut-  Sanctorum» 

pote  protestans ,  ex  generali  thesi ,  quod  Celerum  Verbum   ij^sam  Patris  ap- 

per  Angelum  Jehova  slu\  foederis  sem-      paruisse  passim  in  V.   T.  Patriarchis, 

10. 


148  TRACT.    DE    IWCARWATIONE. 

enim  ingens  patet  discrimen  inter  Angelum  Dei  legatum  et  Chris- 
lum ,  et  quidem  multiplex.  Nusquam  enim  in  his  Angelorum  mi- 
nisteriis  uUa  unio  exhibetur  angeHcae  naturae  cum  divina ,  nec 
Angelo  proprietates  divinae  tribuuntur  nec  Deo  angelicae.  Etsi  An- 
gelus ,  cum  Dei  personam  repraesentat ,  creatorem  se  dicat  coeli 
et  terrae ,  nusquam  coelum  et  terra  a  Deo  per  Angelum  creata  di- 
cuntur ;  nuspiam  duse  naturae  in  una  persona  de  Angelo  praedi- 
cantur,  prout  praedicantur  de  Chiisto,  quem  Scripturae  Deum 
manifestatum  in  carne ,  Verbum  carnem  factum  et  habitans  in  no- 
bis ,  Deum  qui  sanguine  suo  Ecclesiam  acquisivit ,  aliaque  non 
pauca  annunciant,  quae  in  magno  Incarnationis  mysterio  occurrunt. 
Quaquaversum  igitur  spectetur  Socinianorum  commentum  ,  pa- 
tet  illud  absurdum  esse ,  neque  cum  bibhcis  fundamentis ,  multo 
minus  cum  traditionalibus  componi  posse  (1). 

237.  Obj.  secunda.  Causam,  ob  quam  FihiDei  nomen  assecu- 
tus  est  Christus,  non  in  ejusdem  naturae  divinae  identitate  cum 
Patris  natura  assignant  Scripturae ;  sed  eam  vel  ab  admirabiU  ipsius 
e  virginis  conceptione  ,  vel  ab  ejus  resurrectione  et  gloria  repe- 
tunt.  1°  Etenim,  Luc.  1 ,  35,  alloquens  Angelus  Mariam  ,  ait  : 
Spiritus  Sanctus  superveniet  in  te,  et  virtus  Altissimi  obum- 
brabit  tibi;  ideoque  et  quod  nascetur  ex  te  Sanctum  y  voca- 
bitur  Filius  Bei.  Prima  ergo  causa ,  inquit  CreUius  ,  cur  Jesus 

commanis  fait  veteram  sententia  ;  at  capp.  5  et6;  flilario,  7)e  TVm.lib.i?  , 

conslat  ex  Synodo  i  Antioch.  in  epist.  §3i  et  seqq.  edit.  Maar. ;  Easeb.  Z?e- 

adPaalamSamosaten.apadColetijS.J.  monst.  evang.  lib.  v,  cap.  lo;  Cyrill. 

Conc. coUect.Y enei.  vol.  i ,  pag.  866-'jo;  Jerosolym.  Catech,  xii ,  nam.  i3 ,  edit. 

Jastin.  M.  ,  Dial.  cum  Tryph,  nam.  Toattee ;  Cyril.  Alex.  In  Exod^  lib.  i , 

i!26,edit.  Mar.  tam  ^jDo/.  i,  nam.63;  opp.  edit.  Aaberti  ,  tom.  i,  pag.  262; 

kneiovConstit,  Apostolic,  lib.  ?,  cap.  Joan.  Chrysost.  Hom,  lviii  in  Genea, 

20  apad  Coteler.  tom.  i ,  pag.  3^5  et  nam.  3  ;  Ambros.  De  fide  ad  Gratia- 

8eq.;Irenxo,  Con^. ^eeres.lib.  iv,  cap.  num ,  opp.  edit.  Maar.  tom.  11,  pag. 

7,  §  4  »  edit.  Mass. ;  Theophilo,  lib.  11 ,  4^0 ;  Theodoreto,  In Exod.  interrog.  v, 

nam.  22  ;  Bihl.  Patrum,   edit.  Ven.  opp.  edit.  Sirmondi.  tom.i,  pag.  78, 

tom.  II ;  Clem.  Alex.  Padag,  lib.  i ,  cap.  aliisqae  passim  asqae  adS.  Aagastinam. 

7,  edit.Potteri,  tom.i, pag.  i3i  etseqq.;  Hinc sablatam  est  praecipaam  Socinia- 

Tertallian.  Cont.  Prax.cap.  16,  edit.  noram  fundamentam. 
Rig.;Cypriano,  Cont,  Jud^Bos^Mh,  11 ,  (l)  Cfr.  Maran.  loc.  cit. 


PART.    II.    GAP.    I.    DE    DIVIWA    CHRISTI    NATURA.  149 

Dei  Filius  extiterit ,  ea  est ,  quod  noii  ex  viro ,  sed  ex  Deo ,  vir- 
tute  atque  efEcacia  ipsius  interveniente  ,  conceptus  ac  generatus 
fuerit ,  et  sic  nullum  alium  praeter  Deum  habuerit  Patrem  (1) ; 
eo  nempe  sensu,  subdit  Kuinoel^  quo  Adamus  quoque  ,  Luc. 
III,  38,  Filius  Dei  dicitur  (2).  2°  Alteram  causam  appellationis 
Filii  Dei  Christo  attributae  aperit  Apostolus  ,  tum  Act  XIII ,  33  , 
ubi  resurrectionem  his  verbis  praedictam  fuisse  declarat  :  Filius 
meus  es  tu  y    ego  hodie  genui  te  ;  tum  initio  Epist.  ad  Rom. 
1 ,  3  et  4 ,  scribens  :  De  filio  suo ,  qui  factus  est  ei  ex  semine 
David  secundum  carnem  ;  qui  prcedestinatus   est  Filius  Dei 
in  virtute  secundum  Spiritum  sanctificationis  ex  resurrectione 
mortuorum  J.  C.  D.  N.  3°  Tertiam  etiam  causam  hujus  denomi- 
nationis  attulit  Christus ,  ipse  Joan.  X ,  missionem  scilicet  suam 
a  Patre  ac  sanctificationem.  Cum  enim  Judaei ,  pergit  Crellius , 
blasphemiae  crimen  ipsi  objecissent ,  quod,  homo  cum  esset,  Deum 
se  ipsum  faceret  ,  ita   eis  respondit  :  Nonne  scriptum  est  in 
lege  vestra  :  quia  ego  dixi^  dii  estisl  Si  illos  dixit  deos  y  adquos 
sermo  Dei  factus  est .,  et  non  potest  solvi  Scriptura  y  quem  Pa- 
ter  sanctificavit  et  misit  in  mundum ,  vos  dicitis  :  quia  blas- 
phemas  :  quia  dixi ,  Filius  Dei  sum  ?  Ubi  apparet ,  hanc  Chris- 
tum  afFerre  rationem ,  ob  quam  longe  majori  jure  Fiiium  Dei  sese 
appellaverit ,  quam  judices  illi  olim  dii  fuerint  appellati ,  quod 
a  Patre  sanctificatus  et  in  mundum  missus  fuerit.  Profecto ,  si 
Christus  «ummus  ille  Deus  fuisset ,  si  fuisset  ex  essentia  Patris 
ab  ceterno  genitus ,  et  eam  ob  causam  Dei  Filius,  qui  fieri  po- 
tuisset ,  ut  id  hoc  loco  reticeret  ?  Nam  si  uUus  erat  locus  ,  ubi  id 
esset  exprimendum ,  hic  profecto  erat  (3).  Ergo. 

238.  Resp.  Neg.  ant.  Ad  1™  prob.  Dist.  Si  particula  ideoque 
usurpata  ab  Angelo  esset  ad  significandam  causam  denominatio- 
nis  Filii  Dei ,  conc;  si  usurpata  fuit  ad  significandam  causam  , 
qua  sic  decebat  Filium  Dei  concipi  ac  nasci ,  neg.  Dato  enim,  quod 
hic  particula  ideoque  sit  causalis  (4) ,  expendendum  superest  cu- 

(1)  De   uno    Deo   Patre ,   lib.   i,      tom.  ii ,  in  hnnc  loc. 
cap.  3i ,  in  Bihliotheca  Fratrum  Po-         (3)  Crell.  loc.  cit, 

lonorum  ,  tom.  iv  ,  Irenopoli,  i656.  (-4)  Nampleriqueinterpretesjure  ne- 

(2)  Comment.  in  lib,  hist.  N.  T,      gant  hic  particulam  ideoque  esse  cau- 


150  TRAGT.    DE    INCARNATIOWE. 

jusnam  rei  causam  exprimat.  Jam  vero  ,  cum  Angelus  jam  dixerit 
Mariae  Luc.  I,  31  et  seqq.  :  Ecce  concipies  in  utero  et  paries 
Filium  et  vocabis  nomen  ejus  Jesum,  Hic  erit  magnus  et  Filius 
Altissimi  vocabitur  (id  est,  erit  (1));  et  dabit  illi  Dominus  Deus 
sedem  David  patris  ejus'^  regnabit  in  domo  Jacob  in  cciermi?n, 
et  regni  ejus  non  erit  finis  ,^  patet  angelum  denunciasse  B.  V. 
tempus  advenisse  implendorum  vaticiniorum  Isaiae  VII  et  IX  , 
quibus  praedicebatur ,  nasciturum  ex  Yirgine  Emmanuelem^  qui 
vocandus  erat  Admirabilis  ,  Deus,  Fortis  etc.  seu  Messiam 
Filium  Dei,  quipropterea  ex  Virgine  nasci  debebat.  Cum  utrum- 
que  pro  certo  teneret  Beatissima  Virgo  Maria ,  tum  se  Filium  Dei 
parituram  ,  tum  virginem  se  permansuram ,  sciscitatur  ab  Angelo 
modum ,  quo  baec  perficerentur.  De  boc  modo  eam  Angelus  in- 
struit,  per  obumbrationem  scilicet  Spiritus  S.  id  perficiendum 
declarans ;  deinde  redit  ad  illud ,  quod  de  boc  fibo  nascituro  prae- 
miserat,  concludens  :  Ideoque  quod  nascetur  ex  te  Sanctum  ^ 
vocabitur  (seu^  erit")  Filius  Dei;  ac  si  diceret :  talis  est  ortus,  qui 
juxta  vaticinia  decetFiliumDei.  Alioquin,  sipostmagnificumillud 
exordium  deduxisset  Angelus  totam  rationem  et  causam  fibatio- 
nis  divinae  ad  modum  seu  rationem ,  qua  perficienda  erat  con- 
ceptio  filii  nascituri,  Mariam  a  praeclara  illa  notione,  quam  ei 
injecerat ,  ad  exilem  plane  ac  jejunam  revocasset  (2). 

239.  Hinc  exploditur  quoque  Kuinoelii  commentum,  quo  con- 
tendit ,  eodem  sensu  bic  vocari  Cbristum  Filium  Dei ,  quo  Filius  Dei 
dicitur  Adam ,  Luc.  III ,  38  ,  utpote  immediato  Dei  interventu 
procreatus.  Diversa  enim  substrata  materia  diversum  sensum 
postulat  ;  nec  ea  militant  pro  Adamo  argumenta ,  quae  pro  na- 
tura  Cbristi  divina  faciunt ,  ut  ex  dictis  constat ;  perperam  igitur 

salem  ;  sedasserunt,  eam  esseexplicati-  (2)  Cfr.   quae   superius  diximus   de 

vam,proulconlextusexigit;  quodneque  tradilione  et  sensu  Judaeorum  ox  illis 

inficiatur  Crellius  loc.  cit.  qui  ullro  dat  oraculis  circa  divinitatem  futuri  Messiae. 

posse  verli  graecam  vocem  hl  etiam,  Cerfe  Patres ,  ut  adnolavimus  in  tract. 

(1)  Est  enim  hebraismus :  vocahilur  De  Trin.  ex  hac  conceptione  colligebant 

pro  erit ;  ut  pluribus  exemplis  ostendit  adversus   Arianos   divinilatem   Christi. 

Maldonatus  ad  hunc  loc.  cujus  tamen  Cfr.  Maran  loc.  cit,  pag.  i84  et  seqq. 
auctoritate  abutitur  Crellius. 


PART.    II      CAP.    I.    DE    DIVIIVA    GHRISTI    KATURA. 


151 


verba  Lucae^  cap.  III ,  liuc  adducuntur,  cum  nuUa  intercedat  inter 
utrumque  locum  necessitudo  seu  relatio. 

240.  Ad  2™,  Neg,  Etenim,  ut  duobus  prioribus  textibus  insis- 
tamus,  non  ex  resurrectione  aut  sacerdotio  colligit  Apostolus , 
Christum  esse  Filium  Dei  et  a  Deo  Palre  genitum  y  neque  in  hoc 
sensu  applicat  ipsi  verba  Ps.  II  :  Filius  meiis  es  tu  ,  ego  hodie 
gefiui  te;  sed  contra  potius  ex  eo,  quod  Christus  sit  Filius  Dei, 
coUigit,  debita  ei  fuisse  resurrectionem  et  sacerdotium.  Sane 
Apostolus ,  Heb.  I,  5,  independenter  tum  a  resurrectione  tum 
a  sacerdotio  absolute  interrogat  :  Cui  enim  dixit  aliquando 
Angelorum  :  Filius  meus  es  tu  ^  ego  hodie  genui  te?  Non 
igitur  ad  resurrectionem  aut  sacerdotium  tamquam  causam  refert 
Apostolus  denominationem  Fihi  Dei ,  sed  ad  aeternam  generatio- 
nem;  alioquin  minime  ostendisset,  quod  sibi  ostendendum'pro- 
posuit,  nempe  Christi  excellentiam  super  Angelos.  Absurdum 
enim  esset  asserere^  Christum  Angelis  praestare  eo,  quod  ille 
excitatus  sit  a  mortuis  ,  Angeli  vero  non  item. 

241.  Quare  in  utroque  textu  disjungi  debent  priora  illa  verba  : 
Filius  meus  es  tu^  a  posterioribus  :  Fgo  hodie  ge?iut  te^  ita  ut 
sensus  sit  :  ideo  ,  quia  filius  meus  es  tu  aeterna  generatione ,  con- 
stitui  te  Sacerdotem  ,  et  postea  excitavi  te  ,  seu  genui  te ,  quia 
resurrectio  veluti  nova  generatio  spectari  debet  ex  ipso  usu  lo- 
quendi  Sacrarum  Scripturarum(l). 

242.  Verba  autem  ejusdem  Apostoli ,  Rom.  I ,  duplicem 
sensum  admittunt.  Referuntur  primo  ad  declarationem  sive  ma- 
nifestationem  divinae  Christi  naturae  juxta  graecam  lectionem  (2), 
ut  postulare  etiam  videntur  quae  sequuntur  ,  in  quibus  sermo 
est  de  natura  Christi  divina ;  hoc  autem  sensu  Apostolus  signi- 
ficat  adductis  verbis ,  ex  divina  Dei  omnipotentia ,  quae  emicuit 
per  efiusionem  Spiritus  Sancti ,  quee  est  fructus  resurrectionis , 

(1)  Cfr.  MaUh.  XIX, 28,  obiressur-  ran.  part.  i,  cap.  5,  §  3. 
rectio  vocatur    regeneratto  ;    Christus  (2)  Etenim  Tow  cfta-B-irros  utou  Qiou 

vero  ab  Apostolo  ,  Coloss.  i ,  i8  ,  dicitur  apte  reddi  possunt  :  Qui  declaratus  est 

primogenitus  ex  mortuis ,  et  Apoc.  i ,  et  demonstratus  Dei  Filius.  Cfr.  Tiri- 

5 ,  primogenitus  mortuorum.  Cfr.  Ma-  nus  ,  in  hunc  loc. 


152  TRAGT.  DK    IKGARrTATIOPfE. 

declaratam  esse  divinara  Christi  naturam.  Juxta  vero  latinam 
Vulgatam  referuntur  verba  Apostoli  ad  Christi  humanitatem  ;  ac 
sensus  iste  tunc  exurgeret :  Christi  humanitas  fuit  prasdestinata , 
seu  decreta  fuit  a  Deo  Incarnatio ,  ut  adoptionem  filiorum  recipe- 
remus ,  juxta  illud,  quod  idem  ApostoUis  scribit ,  Gal.  IV,  4  ,  ubi 
hoc  ipsum  dogma  traditur  ,  nempe  Filium  Dei  natum  esse  ex 
muliere  ,  ut  Spiritum  Sanctum  in  corda  nostra  difFunderet ,  ac 
in  loc.  cit.  Ep.  ad  Rom.  ubi  edocemur ,  Christi  humanitatem  prse- 
destinatam  a  Deo  esse ,  ut  conjungeretur  iiypostatice  cum  Verbo 
in  virtute  secundum  Spiritum  sanctificationis  ex  resurrectione 
mortuorum  J,  C.  D,  N, ,  id  est,  ad  efFundendum  Spiritum  S. , 
quem  ex  Jesu  Christi  resurrectione  accepimus  (1).  Neuter  autem 
sensus  officit  catholicae  veritati. 

243.  Ad  3°^,  Neg,  Siquidem  Christus  missionem  ac  sanctifica- 
tionem,  idest,  destinationem  ad  munus  suum  Messianum  implen* 
dum  attulit  tantum,  ut  a  se  amoveret  blasphemiae  crimen,  sibi  a 
Judaeis  impactum,  eo  quod  seFiliumDeiappellasset,  argumentum 
instituendo  a  minori  ad  majus.  Ceterum  non  solum  denomina- 
tionem  FiHi  Dei ,  sed  rem  ipsam  sibi  vindicat ;  et  aperte  declarat , 
ita  se  esse  natura  Deum  ,  ut  ipse  in  Patre  et  Pater  in  se  sit ;  nec 
dubium  esse  potest ,  quin  Dei  verus  et  aeternus  sit  Fihus ,  qui 
in  Patre  et  in  quo  Pater  est.  Idem  perinde  sonant  verba  illa  : 
Ego  in  Patre  et  Pater  in  me  est  y  ac  Filius  Dei  sum,  Ut  hoc  vero 
probet ,  provocat  Judfleos  ad  miracula  sua  :  Si  non  facio  ,  inquit, 
opera  Patris  mei ,  nolite  credere  mihi;  et  si  mihi  non  vultis 
credere ,  operibus  credite ,  ut  cognoscatis  et  credatis  y  quia  Pater 
in  me  est  et  ego  in  Patre.  Quod  cum  probe  intellexissent  Judaei, 
ideo  voluerunt  ipsum  lapidare.  Falsum  igitur  est,  quod  assumit 
Crellius ,  Christum  hic  minime  declarasse ,  se  esse  summum  il- 
lum  Deum ,  atque  ex  Patris  essentia  genitum  (2). 

244.  Inst.  primo.  Apostolus,  I  Cor.  XV,  24,  ea  habet ,  quae 
cum  natura  divina  in  Christo  componi  nuUatenus  possunt.  Ait 
enim  :  Deinde  finis  y  cum  tradiderit  regnum  Deo  et  Patri^  cum 

(1)  Cfr.  Maran  op.  cit.  lib.  i ,  part.  u ,  (2)  Cfr.  Maran.  loc.  cit.  §  6. 

cap.  xxi,§7. 


PART.    II.    CAP.    I.    DB    DIVINA    GHRISTI    JfATURA.  153 

evacuaverit omnem principatum  et potestatem  et  virtutem,  Opor- 
tet  autem  illum  regnare  ,  donec  ponat  omnes  inimicos  sub  pe- 
dibus  ejus,,.  Cum  autem  dicat  :  omnia  subjecta  sunt  ct;  sine 
dubio  prcBter  eum ,  qui  suhjecit  ei  omnia,  Cum  autem  subjecta 
fuerint  illi  omnia  tunc  et  ipse  Filius  subjectus  erit  e^*,  qui  subje- 
cit  sibz  omnia  ,  ut  sit  Deus  omnia  in  omnibus,  Ex  quibus  patet , 
Christum  non  esse  summum  Deum;  1°  quidem  quia  regnum 
suum  Patri  tradet  ,  quo  paclo ,  inquit  Crellius ,  potestatem 
suam  dux  ,  a  rege  bello  alicui  gerendo  praefectus ,  bello  confecto 
regi  tradet  ;  2p  quia  ipse  Dei  Filius  subjicietur  aliquando  ei  y 
qui  subjecerat  sibi  omnia  ,  nempe  Patri.  Ergo. 

245.  Resp.  Neg,  ant,  Ad  l'^  illationem  Neg.  juxta  Apostolum 
traditurum  esse  Cbristum  potestatem  suam  Patri  ut  ducem ,  qui 
bello  confecto,  regi ,  a  quo  praefectus  bello  est,  imperium  resignat. 
Cbristus  enim  tradet  regnum  ut  Filius  Patri  ,  quocum  et  cum 
Spiritu  Sancto  unum  prorsus  babet  imperium.  In  sensu  enim 
Crellii  finem  baberet  regnum  Cbristi ;  at  Angelus ,  alloquens  B. 
Virginem ,  testatur  illud  fore  perpetuum  :  Et  regni  ejus  non  erit 
finis,  Quare  Apostoli  verba  :  Donec  ponat  inimicos  y  etc.  confir- 
mant  et  asseverant ,  quod  nonnullis  fortasse  dubium  videri  po- 
tuisset ,  Cbristum  nempe  regnaturum  in  medio  inimicorum ,  ac 
potestates  omnes  et  principatus  subacturum.  At  necesse  non  fuit 
asseverare ,  eum  post  debellatos  bostes  regnaturum ;  cummanifes- 
tum  sit ,  multo  majorem  tunc  regni  ejus  splendorem.  fore. 

246.  Ad  2^^  Dist.  Filius  subjicietur  Patri  ut  caput  Ecclesise 
cum  integro  corpore  mystico ,  completo  scilicet  electorum  numero, 
conc.\  in  sua  persona,  neg,  Ex  futura  enim  illa  subjectione  Filii 
sequitur ,  eum  nondum  esse  subjectum  Patri ;  ex  modo  autem ,  quo 
nunc  dicitur  non  esse  subjectus  ,  coUigimus ,  quonam  modo  ali- 
quando  subjiciendus  sit.  Jam  vero  non  aliam  ob  causam  Filius 
nondum  subjectus  est  Patri,  quam  quod  nondum  omnia  illius 
membra  subjecta  sunt.  Adbuc  enim  illud  corpus  crescit  in 
augmentum  Dei  (  Coloss.  II ,  19  )  ;  adhuc  opus  est  pastoribus 
et  doctoribus  ad  consummationemsanctorum,,.  in  cedificationem 
corjDom  CAm^«  (Ephe&.  IV,  12). 

247.  Inst.  secundo.  Atqui  ex  Apostolo ,  Heb.  I  ,  4  et  seqq. 


154  ,  TRACT.    DE    INGA.RNATIONE. 

quidquld  de  Cliristo  praedicatur ,  ei  essentiale  non  est ,  sed  com- 
municatum  a  Deo  summo.  Etenim ,  cum  docuisset ,  Christum , 
purgatione  peccatorum  nostrorum  per  semetipsum  facta ,  conse- 
disse  ad  dexteram  Dei  in  excelsis ,  addit :  Tanto  melior  Angelis 
effectus ,  quanto  differentius  (hoc  est  praestantius  seu  excellentius) 
prcB  illis  nomen  hcereditavit,  Cui  enim  dixit  aliquando  Afi- 
gelorum  :  Filius  meus  es  tu  y  ecjo  hodie  genui  te  ^  Et  rursum  ; 
Ego  ero  illi  in  patrem  ,  et  ipse  erit  mihi  in  filium  ?  Jam  vero 
lo  quod  haereditate  obtinetur ,  a  generatione  proprie  dicta  seu  di- 
\ina  repeti  nequil ;  quodconfirmaturex  verbis  sequentibus  :  Ego 
ero  illi  in  Patrem^  etc. ;  quae  verba  ,  cum  in  futuro  proferantur , 
evincunt ,  non  agi  de  re  ejusmodi ,  quae  Dei  summi  sit  propria  ; 
eo  magis  quod  verba  illa  primo  seu  litterali  sensu  de  Salomone 
Christi  typo  prolata  fuerint^  ut  ex  II  Reg.  VII,  14  aliisque  locis 
constat ;  Salomon  autem  nequit  typus  esse  Christi  quoad  aeternam 
generationem  (1).  2°  Nec  obest  ibidem  dici :  Per  quem  fecit  et 
secula ;  ut  enim  Grotius  animadvertit ,  illudjoer  ^wewi  tantumdem 
valet  ac  propter  quem ,  et  exprimit  causam  finalem ;  recepta 
enim  erat  apud  veteres  Rabbinos  sententia  ,  Deum  mundum  con- 
didisse  propter  Messiam  (2).  3°  Hinc  ibid.  Apostolus  vocat  Chris- 
\\xm  splendorem  glorice  etfiguram  (seu  ,  characterem)  substantics 
Dei^  ut  alibi  vocavit  imaginem  Dei  invisibilis :  porro  splendor  , 
seu  ille  in  quo  refulget  Dei  gloria  ,  et  imago  Dei  ejusdem  numero 
substantiae  cum  Deo  esse  non  possunt ,  alioquin  sui  ipsius  splendor 
et  imago  foret  (3).  Ergo. 

248.  Resp.  Dist,  ant,  In  natura  humana,  conc, ;  in  natura  di- 
vina ,  neg. 

249.  Ad  1™  prob.  Dist.  Sub  uno  eodemque  respectu  seu  in 
natura  divina ,  conc. ;  in  natura  humana  ,  7ieg.  Ideo  autem  haere- 
ditavit  Christus  in  natura  humana ,  quia  ab  aeterno  genitus  est 
in  natura  divina.  Duplici  propterea  titulo  eidem  tahs  haereditas  seu 
exaltatio  competit ,  tum  nempe  ob  fihationem  ejus  naturalem , 

(1)  Ita  Crellius  ,  op.  cit.  cap.  xxx  ,      hunc  loe. 

pag.  58.  (3)  Crell.  op.  cil.  arg.  xxx,  pag» 5ii 

(2)  Cfr.  in  CriL  sacr.  tom.  viii ,  in 


PART.    II.    CAP.    I.    DE    DIVINA    CHRISTI    WATIJRA.  155 

tum  ob  ea ,  quae  in  natura  assumpta  passus  est.  Hac  ratione  om- 
nia  optime  cohaerent,  quae  de  utraque  natura  hic  Paulus  disserit^ 
et  componuntur  praeterea  cum  (Joctrina  catholica  sive  adducta 
testimonia  sive  quae  de  Salomone  tanquam  Christi  typo  profe- 
runtur. 

250.  Ad  2«^,  Neg.  Falsam  autem  esse  Grotii  interpretationem, 
ostendunt  1°  onines  interpretationisregulae,  quas  ipse  pessumdat, 
dum  contendit ,  per  quem  ^  dt  ov ,  idem  valere  ac  ^l  ov  ,  propter 
quefn;  quum  tot  locis  Scriptura  testetur,  omnia  per  Christum 
creata  (1),  seu  per  Verbum  (2).  2^  Idem  ostendit  contextus.  Scribit 
enim  Apostokis  ibi  de  Christo  :  initio  terram  fundavit  ,  et 
opera  manuum  ejus  sunt  coeH.  Deinde  quomodo  portare  potuisset 
omnia  verbo  virtutis  suae,  qui  non  omnia  creavit?  3<^  Ipsimet 
bibHci  rationalistae  ejusmodi  commentum  rejiciunt  (3). 

251.  Ad  3"",  Neg.  Sed  vocat  splendorem  gloriae  et  figuram 
substantiae  Patris  ,  non  Dei,  Ejusmodi  autem  voces  nihil  aliud 
exprimunt  quam  nominis  Filii  exphcationem.  Necesse  est  enim , 
ut  FiHus  coaeternus  sit  et  consubstantialis  Patri.  Utruraque  autem 
his  verbis  mirifice  adstruitur.  Nam  splendor  ejusdem  naturae  et 
gloriae  est ,  et  aeque  aeternus  aclumen,  a  quo  emanat ;  /j^z^m  vero 
seu ,  ut  graece  dicitur ,  character  s^ibstantice  Filium  ipsum  desig- 
nat ,  in  quo  tanquam  in  sigillo  tota  Patris  impressa  est  substan- 
tia  ,  ita  utsitperfectissimaimago  Patris.  Haec  autem  ut  necessaria 
sunt  ad  veri  FiHi  notionem ,  ita  omnino  abhorrent  arei  creatae  na- 
tura  et  conditione  (4). 

252.  Quod  si,  Coloss.  1 ,  15 ,  Paulus  Christum  dicit  imaginem 
Dei  invisibilis^  vocat  eiiiXm primogenitum  omnis  C7^eaturce  y  qua- 
tenus  nempe  ,  ut  subdit^  in  ipso  condita  sunt  universa  y  in  coe~ 
lis  et  in  terra,  visibilia  et  invisibilia..^  omnia  per  ipsum  et  in 
ipso  creata  sunt.  Et  ipse  est  ante  omnes ,  et  omnia  in  ipso  con- 
stant  (v.  16  et  seqq).  Quibus  verbis  evidenter  adstruit  eamdem 
in  Filio  naturam  ac  in  Deo  summo;  ac  propterea  patet ,  nomen  Dei 

(1)  Coloss.  I,  i6j  Apoc.  I?,  II.  (i)  Cfr.  Maran,  loc.  cit.  cap.  la» 

(2)  Joan.  I,  3.  §  2. 

(3)  Cfr.  Roscnmuller,  in  hunc  loc. 


156  TRAGT.    DE    INGARNATIOrfE.      ^ 

usurpaii  bic  ab  Apostolo  eodem  sensu,  quo  illud  tribuit  Patri\ 
a  quo  Filius  sola  generatione  distinguitur.  Ruit  propterea  Crellii 
cavillatio  (1). 

CAPUT  II. 

DE    NATURA    CHRISTI    HUMANA. 

253.  Qui  bumanam  Cbristi  naturam  impugnarunt ,  anteriores 
iissuntj  qui  ejusdem  divinitatem  sunt  inficiati  (2)  ,  indignum  Deo 
esse  autumantes ,  eum  adeo  sese  demittere  ,  ut  infirmam  et  imbe- 
cillem  naturam  nostram  sibi  copulaverit.  Non  una  tamen  eadem- 
que  ratione  veteres  illi  baeretici  in  boc  articulo  a  veritatis  tramite 
deflexerunt.  Alii  siqaidem  circa  Cbristi  carnem ,  aUi  circa  animam, 
alii  circa  utriusque  originem  et  proprietates  gravissirnos  errores 
sectati  sunt. 

254.  Qui  adversus  Cbristi  carnem  ejusque  originem  insurrexe- 
runt ,  communi  Docetarum  (3)  nomine  sunt  nuncupati.  Ex  bis 
Docetis  abi  veritatem  ipsam  carnis  impugnarunt,  phantasma  verae 
carni  substituentes  ,  abi  qualitates  carnis  proprias  tantum  ei  de- 
traxerunt  (4).  Docetismus  communis  fuit  omnibus  Gnosticorum 
famiHis  ,  qui  pariter  errarunt  tum  circa  carnis  Cbristi  naturam  aut 
quabtatem  ,  tum  circa  ejus  originem ;  nam  Cbristo  bi  tribuebant 
carnem  seu  corpus  aetbereum  e  sideiibus  et  superioribus  mundi 
substantiis  desumptum ,  quod  transiit  per  Mariam  ut  aqua  per 
fistulam  aut  tubum.  Itaque  solam  corporis  aut  carnis  speciem 

(1)  Reliqaae  difiicaltates  saltem  prae-  go  ;  cfr.  Cont,  hcer»  lib.  i,  cap.  12  et 
cipaae  cfr.  in  tracl.  De  Trinit.  num.  seq.  edit.  Mass.  Gfr.  etiam  lib.  v^  cap.  18. 
43  et  seqq.  tam  nam.  166  et  seqq.  (3)  Sic  dicti  a  ^oKico ,  videor ,  spe- 
ubi  de  Trinitate  Personarum  ac  de  Verbi  ciem  prcefero, 

divinitate  egimas.  Cfr.  etiam  Petav.  De  (4)  Quod  jam  adnotaverat  Tertull. 

Incarnat.  lib.  xvi,  cap.  i-v  ,  necnon  DeResurr»  carn.  cap,  11:  Inipsaprius 

De    Trinit»  toto   libro   iii ,   adversus  carne  ejus  ( Christi )  erraverunt ;  aut 

Crelliara.  nullius  veritatis  contendentes  eam ,  «e- 

(2)  S.  Joannes  Evangelista  lios  refel-  cundum   Marcionem  et  Basilidem  ; 
lendos  praecipue  sibi  assumpsit  in  dua-  aut  proprice  qualilatis,  secundum  hcB- 
bus  prioribus  suis  Epislolis.  S.  Irenaus  reses  V^alentini  et  Apellem, 
ejusmodi  baeresin  repetit  a  Simone  ma- 


PART.    II.    CAP.    II.    DE    NATURA    GHRISTI    HTJMAMA.  157 

Christo  tribuerunt  Phantasiadocetce ,  Phantasiastce  ,  Manichcei^ 
Priscillianistce ;  corpus  coeleste  per  Mariam  editum  commenti 
sunt  Bardesanes ,  Basilides  ,  Apelles  ,  Pauliciani  (1).  Recentiori 
aetate  Anabaptistae ,  Quakeri  ,  Borignonia  ,  Poiretus  aliique  fere 
cum  Gnosticis  insanierunt ,  nescio  quid  coeleste  Christi  corpori  tri- 
buentes  (2). 

255.  Ahi  vero  haeretici  contrarium  iter  arripientes  ,  Christo  vel 
solam  carnem  sine  anima  dederunt,  ut  Arianorum  plerique  ;  ahi 
animam ,  sed  ratione  seu  mente  carentem ,  Verbum  assumpsisse 
autumarunt,  ut  Apolhnaris  ejusque  asseclae  ;  de  quibus  merito  scri- 
bebat  S.  Augustinus  :  Videte  absurditatem  et  insaniam  non  fe- 
rendam.  Animam  irrationalem  eum  habere  voluerunt ,  ratio^ 
fialem  negaverunt ;  dederunt  ei  animam  pecoris  ^  subtraxerunt 
homhiis  (3).  Huic  ahos  errores  postea  ApoUinaristae  adtexue- 
runt  (4). 

256.  Rursum  circa  humanam  Christi  naturam ,  seupotius  circa 
ejus  originem  a  vero  descivere  haeretici  iUi ,  qui  Jesum  ex  Josepho 
prognatum  fuisse  contenderunt ;  adeoque  ceterorum  hominum 
more  ex  Maria  progressum.  Sic  Cerinthus  ^  Carpocrates  ,  Ebionitas 
eorumque  surcuh.  Hoc  commentum  e  suis  cineribus  excusserunt 
ac  denuo  instaurarunt  rationahslae ,  qui  Christi  nativitatem  ex 
Virgine  pro  mytho  sacro  habent  ,  ex  Judaeorum  opinionibus 
quibusdam  et  prophetarum  oracuhs  aevo  sequiore  demum  compo- 
sito,  aut  ex  eventis  quibusdam  miraculorum  speciem  prae  se 
ferentibus  exorto  (5). 

(1)  Cfr.  Petavins,  De  Incarn,  lib.  i ,  (4)  Ex  Epiphanio  autem  et  ex  Theo- 
cap.  4  ?  ^l>i  omnium  istoram  haereses  doreto  aliisqae  Veteribas  Petavias  , 
describit.  lib.  i,  cap.6,  Apollinaristaram  errores 

(2)  De  qaibas  Cotta  ad  Gerhardam  ,  prosequitur.  Attamen  Nat.  Alex,  Hist. 
Loc.  tkeol.  tom. iii ,  pag.  4^6 ,  diss.  i,  Eccl.  saec.  iv ,  cap.  3 ,  art.  i4  ?  si  demas 
p.  i3  et  seqq.  iv ,  17  et  seqq.  praecipuum  errorem ,  quo  Verbum  in 

(3)  Tract»  xlvii  ,  in  Joan.  num.  8.  Christo  vices  animae  supplevisse  effatie- 
DeapoIlinaristarumhaeresiagitS.  Epiph.  bat  Apollinaris  ,  reliquos  errores  non 
Ha^r.  Lxxvii ,  edit.  Petav.  ubi  referl ,  tam  ipsius  Apollinaris  quam  ejus  dis- 
§  23  ,  ipsos  dedisse  quidem  Christo  cipulorom  fuisse ,  contendit. 

"^"X^'*  9  nempe  animam,  non  aatem  (S)  Ita  Wegscheider,  §  i23.Sicpari- 

vtvv,  id  est,  mentem.  ter  DeWette,  De  Relig,  et   Theolo^, 


158  TRAGT.     DE    INCARNATIONE. 

257.  Cum  vero  permolestum  sit  singillatim  recensitas  haereses 
ac  magna  ex  parte  prorsus  obsoletas  refellere ,  duo  nobis  proesti- 
tuimus  generatim  vindicanda.  Alterum  est  integritas  humanae 
naturae  in  Christo ,  ex  quo  tanquam  generali  principio  velut  to- 
tidem  corollaria  deducemus  veritates  singulas  adversus  singula- 
res  errores  illius  integritatem  quoquomodo  labefactantes;  alterum 
vero  est  supernaturahs  Christi  conceptio  ,  ex  qua  intemerata  B. 
Mariae  Yirginitas  salva  consistit.  Sit  igitur 

r  PROPOSITIO   I. 

Yerbum  Divinum  naturam  kumanam  nobis  consubstantialem 
assumpsit  integram  atque  perfectam. 

258.  De  fide  est  haec  propositio,ut  constat  ex  Concilio  Chal- 
cedonc  definiente  :  Christum  perfectum  in  humanitate  ^  Deum 
verum  et  hominem  verum  y  eumdem  ex  anima  rationali  et  cor- 
pore  ,  consubstantialem  7iobis  secundum  humanitatem  ,  per 
omnia  similem  nobis  absque  peccato  (1);  tum  etiam  ex  Sym- 
bolo  Athanas  .  in  quo  Christus  dicitur  perfectus  Deus  ,  perfec- 
homo  y  ex  anima  rationali  et  humana  carne  subsistens.  Quem 
quidem  fidei  articulum  ita  evincimus. 

259.  Divinae  Litterae  non  modo  saepissime  Christum  hominem 
et  filium  hominis  appellant ,  verum  etiam  ea  perpetuo  ac  con- 
stantissime  eidem  tribuunt ,  quae  veritatem  humanae  naturae  pro- 

pag.  i86  ,  qni  qaod  dicitur  de  Christo  Maria  matre  Virgine  conceptam  atqae 

concepto  de  Spirita  S.  et  nato  exVirgine  natam  virtate  Spiritas  S.,  qaam  qaod 

Maria  ,  exponit  velat  formalam  sjm-  hsec  ,  nempe  Maria  ,   se  ad  notitiam 

bolicam  ,  qua  significetar ,  religionem  praebaerit  javeni ,  qai  se  mentitas  sit 

ex  Deo  esse  ,  atqne  ut  syrabolam  cha-  esse  Angelum  ,   promissione  accepta  , 

racteris  divini  Cliristi  Jesu  ;  cum  ratio  futurum  ut  pariat  Messiam.  Sic  ceteri 

refogiat  ab  admittendo  omnium  homi-  passim  rationalistae  protestantes  in  Ger- 

num  perfectissimo  ,  nempe  Jesu,  rea-  mania.   Cfr.   Alber  ,   op.   cit.   tom.  i 

liter  producto  ope  supernatnralis  con-  prol.  §  i4» 

ceptionis  diversae  a  communi  ceterorum  (1)  Actione   v,   in    Collect,   conc, 

hominum.  Georgio  Paulus  ,  Comment,  Hard.  tom.  ii,  coll.  4^5. 
in  IV  Evang»  non  aliud  est,  Christum  ex 


PART.    II.    GA.r.    II.    DE    NATURA.    GHRISTI    HUMANA.  159 

cul  dubio  (lemonstrant.  Etenim  de  illius  loquuntur  conceptione, 
nativitate,  genealogia,  deque  ejus  universa  mortalis  vitae  ratione, 
morte ,  sepultura  atque  resurrectione.  Quse  omnia  profecto  veri 
hominis  sunt.  Neque  alia  est  Sanctorum  Patrum  sententia  ;^  qui 
non  solum  veritatem  catholicam  confirmant  adversus  quosli- 
bet  ejusdem  impugnatores ,  sed  prseterea  argumenta  congerunt  ad 
eam  constabiliendam.  Quam  loquidem  ex  eo  probaat ,  quod  si  al- 
terutra  pars  humanitatis  in  Christo  deesset,  non  esset  verus  homo; 
2»  ex  fine  Incarnationis  Deique  consilio ,  qui  voluit ,  ut  homo  per 
hominem  redimeretur ;  3<*  ex  co ,  quod  mediator  esse  Christus 
debuit ,  adeoque  verus  homo  verusque  Deus ,  et  utrique  con- 
substantiahs ;  4°  denique  ex  eo,  quod  totum  et  integrum  homi- 
nem  hberari  oportuit  ^  unde  etassumi.  Horum  testimonia  copiose 
profert  et  evolvit  Petavius  (1).  Huc  accedunt  symbola  ,  fidei  pro- 
fessiones  et  Concihorum  definitiones ,  quas  vel  exhibuimus ,  vel 
commemorabimus ,  cum  adversus  Nestorianos  atque  Eutychianos 
unam  Christi  personam  in  duphci  natura  ostendemus.  In  eo 
igitur  Sacrae  Litterae  cum  divina  traditione  consentiunt^  quod 
Verbum  Divinum  humanam  naturam  assumpsisse  nobis  consub- 
stantialem  ,  integram  atque  perfectam  manifesto  declarant. 
Ex  his  vero  ita  generatim  constitutis  sequitur 

COROLLARIUM    I. 

Christi  caro   est  vera  ,   solida  et  expressa  ,    non  autem  ficta 
neque  umhratilis  neque  apparens  aut  phantastica. 

260.  Nisi  enim  ejusmodi  carnem  Verbum  assumsisset,  Christus 
nullo  modo  vel  esse  vel  dici  posset  consubstantiaUs  nobis.  Sane 
carnis  suae  veritatem  luculentissima  plane  ratione  comprobavit 
ipse  Christus  ,  cum  discipulis  suis  dicebat ,  Luc.  XXIV,  39  : 
Videte  manus  meas  et  pedes ,  quia  ego  ipse  sum ;  palpate  et  m- 
dete  ^  quia  spiritus  carnem  et  ossa  non  habet,  sicut  me  videtis 
habere.  Jam  vero ,  ut  recte  argumentabatur  S.  Augustinus  :  Si 

(1)  De  Incarn.   lib.  v ,  cap.    1 1  ,  §  7  et  seqq. 


160  TRACT.    DE    INGARlfATIONE. 

phantasma  fuitcorpus  Christi ,  fefellit  Chrtstus ;  et  y  sifefellit, 
veritas  non  est.  Est  autem  veritas  Christus,  Non  igitur  phan- 
tasma  fuit  corpus  ejus  (1).  Eidena  jam  proeiverant  in  hoc  argu- 
mento  Irenaeus ,  Contrahasreses,  lib.  III,  cap.  XVIII  etXX,  Tertul- 
lianus ,  De  carne  Christiy  cap.  V ,  Epiphanius ,  Hceres.  LXXVII y 
n.  25  et  alibi ,  aliique  Patres. 

DIFFICULTATES.  jl 

261.  Obj.  Scripturae  exciudunt  veritatem  carnis  Christi;  ete"^ 
nim  1®  affirmant ,  non  habuisse  Christum  nisi  hominis  et  carnis 
similitudinem ;  ait  enim  Apostolus  Phil.  II ,  7  :  Semetipsum 
easinanivity  formam  servi  accipiens,  in  similitudinem  hominum 
factusy  ethahitu  inventus  nt  homo;  et ,  Rom.  YIII,  3  :  Misit 
Deus  Filium  suum  in  similitudinem  carnis  peccati.  Quod 
2°  cdngruit  cum  iis ,  quae  idem  Apostolus  scribit ,  I  Cor.  XV,  50  : 
Caro  et  sanguis  regnum  Dei  possidere  non  possunt ,  ideoque  ne- 
que  Christi  caro.  3°  Quare  sibi  semper  constans,  II  Cor.  V,  16, 
scribit :  Itaque  nosexhoc  neminem  novimus  secundum  carnem\ 
et  si  cognovimus  secundum  carnem  Christum ,  sed  nunc  jam 
non  novimus ;  resipiscens  scilicet  ab  absurdo  illo  errore  ,  in  quem 
rudis  adhuc  in  apostolatu  inciderat^  veram  credendo  Christi  car- 
nem.  4°  Sane  Verbum ,  licet  in  V.  T.  vere  apparuerit  carne  in- 
dutum ,  veram  tamen  carnem  minime  prae  se  ferebat ,  sicut  nec 
Angeli,  etsi  omnia  officia  praestiterint  hominis  propria.  5°  De- 
mutn  ratio  ipsa  clamat ,  minime  decere  ^  carnem  immundam , 
corruptibilem  ,  mortalem  ,  plurimisque  imperfectionibus  sca- 
tentem  divina;  naturae  consociari.  Ergo. 

262.  Resp.  Neg.  antec.  Ad  l^  prob.  Dist.  Referunt ,  Christum 
non  habuisse  nisi  hominis  et  carnis  similitudinem  speciei.^  conc.; 
naturce  ,  neg.  Apostolus  igitur  in  priori  textu  nil  aliud  signifi- 
cat ,  nisi  Christum  speciem  proe  se  tulisse  ceterorum  hominum  , 
neque  in  aliqua  re  quoad  naturam  a  ceteris  diffi^rre ,  prout  con- 
textus  postulat,  alioquin  nec  Deus  fuisset.  In  altero  textu  simili- 
tudo  refertur  cum  carne  peccati.^  non  autem  cum  carne  abso- 

(1)  Lib,  ixxxm  Qucestion.  quast.  xiv. 


PART.    II.     GAP.    ir.     DE    NATURA    GHRlSTI    HUMANA.  161 

lute  ;  adeo  ut  juxta  Apostolum  Christus  habuerit  quidem  carnem 
corruptibilem  et  passibilera ,  cujusmodi  nostra  est ,  immaculatam 
tamen  et  a  quavis  peccati  labe  immunem. 

263.  Ad  l^jDist.  Prout  caro  et  sanguis  spiritui  seu  sanctitati 
opponuntur ,  conc^  prout  in  se  seu  natura  sua  sunt,  ?ie(/,  Quod 
contextus  pariter  ostendit. 

264.  Ad  3"%  Dtst.  Id  est ,  affectu  carnali  ratione  ejusdem  com- 
munis  originis  ex  Abraham,  conc^  secus ,  neg.  Alioquin  non  so- 
lum  Christus,  sed  omnes  homines  vera  carne  destituti  essent  (1). 

265.  Ad  4™,  Duf.  Vere  apparuit  per  apparationem  symbolicam , 
conc. ;  per  apparitionem  realem  quoad  externam  speciem ,  neg, 
Nondum  enim  Verbum  carnem  nostram  induerat.  Atque  hoc  in 
hypothesi  quod  Verbum  reipsa  semper  apparuerit. 

266.  Eadem  ratione  intelligenda  sunt  quae  de  apparitionibus 
Angelorum  sub  humana  specie  in  Scripturis  referuntur;  quod 
Scripturae  ipsae  identidem  monent,  ut  Tob.  XII  ,  18.  De  Christo 
vero  non  solum  nullibi  hoc  declaratur ,  sed  contrarium  prorsus 
ubique  Scripturae  testantur. 

267.  Ad  5™,  Neg.  Nihil  enim  Deo  immundum  est  in  crea- 
turis  suis  atque  indecens,  pro  effusa  sua  in  homines  chari- 
tate  (2). 

COROLLARIUM   II. 

Christi  corpus  non  e  ccelo  delapsum  est ,  neque  ex  ccelesti  sub^ 
stantia  consistens  ^  sed  est  humanum  atque  ex  Virgine 
matre  susceptum. 

268.  Etenim  veteribus  patriarchis  promissus  est  Messias  , 
nempe  Jesus  ,  nasciturus  ex  eorum  semine  ,  Abrahara  scilicet , 
Isaac  et  Jacob ,  postea  vero  David  ,  ut  suo  loco  ostendiraus.  Di- 
vinas  porro  has  promissiones  omnino  fuisse  completas  ,  evange- 
lica  testatur  historia.  Lucae  siquidem  1,31,  dixit  Angelus  Mariae  : 
Ecce  concipies  in  utero  et  paries  filium ;  Matthaeus  vero  ^1,1 

(1)  G(r.  Estias  in  hunc  loe.  (i)  Gfr.  Tertall.  et  S.  Epipli.  locis 

5  V   .«i     citatis. 

T,  IV.  11 


162  TRAGT.    DE    IKGARNATIONE. 

et  seqq.  cum  texuisset  Christi  genealogiam  ab  Abraliam  usque 
ad  Joseph  et  Mariam,  addidit  v.  25  :  Peperit  (Maria)  Filium  suum 
primogenitum.  Quare  Apostolus,  Rom.  I,  3.  de  Christo  loquens, 
ait :  Qui  factus  est  ei  ex  semine  David  secundum  carnem ;  at- 
que  ahbi,  Gal.  IV,  4  :  Misit  Deus  Filium  suumfactum  ex  mu- 
liere  (1).  Neque  enim  ex  muliere  factus  dici  potuisset ,  nisi  corpus 
ex  ea  suscepisset ,  prout  Patres  omnes  adversus  Valentinianos 
disputabant. 

269.  Atque  hinc  refelluntur  pariter  Anabaptistae  illi  ceterique 
Protestantes  superius  recensiti ,  affirmantes ,  vel  Christi  corpus 
cceleste  quid  prae  se  tuHsse ,  vel  coeleste  saltem  quidpiam  eidem 
adjectum.  Certe  neque  Divinae  Litterae  ,  neque  Patres  coeleste 
hujusmodi  corpus  commemorant ,  imo  vero  rejiciunt ;  neque  ad 
Incarnationis  sive  mysterium  sive  oeconomiam  coelesti  eo  corpore 
opus  erat ,  ut  liberiores  ejusmodi  homines  evulgarunt ,  nova  sem- 
per  paradoxa  ex  sectae  suae  principio  sibi  cudentes. 

DIFFICULTATES. 

270.  Obj.  Quanam  carne  aut  corpore  Christus  praeditus  esset, 
ipsemet  non  semel  declarat;  ac  1°  dum,  Joan.  III,  6,  affirmat :  Quod 
natum  est  ex  carne ,  caro  est  \  quod  natum  est  ex  spirituy  spiritus 
est ;  repugnat  autem  dicere,  Christum  carnem  fuisse ;  2^  dum  prae- 
terea  clarius  subdit^  ib.  13  :  Nemo  ascendit  in  coelumy  nisi  qui 
descendit  de  coelo ,  Filius  hominis  ^  qui  est  in  coelo.  Jam  vero  ipse 
non  descendit  de  coelo  in  natura  divina  ,  quae  ubique  est ;  ergo  in 
natura  assumpta ,  quae  pariter  in  coelum  conscendit  ;  de  coelo  igi- 
tur  ipsamdetuht.  Hinc,  Joan.  VI,  41,  loquens  de  corpore  seu  carne 
sua  sub  panis  metaphora  ,  ait  :  Ego  sum  panis  vivus ,  qui  de 
coelo  descendi,  3°  Accurate  propterea  Angelus  apud  Matth.  I,  20  , 
loquens  de  B.  V.  non  dixit  :  Quod  ex  ea  natum  est ,  sed  : 
Quod  in  ea  natum  est^  de  Spiritu  S.  est:,  quia  Verbum  non 
ex  B.  Virginis  carne  sibi  carnem  adscivit ,  sed  secum  e  coelo  de- 
tulit.  4°  Nusquam  propterea  Christus  B.  Virginem  matrem  compel- 

(1)  Cfr.   apud  Pelav,  De  Incarn,  lib,  v,  cap.  ii. 


PART.    II.    CAr.    II.    DE    NATURA    CHRISTI    HUMANA.  163 

lat,  sed  eam  constanter  muUerem  vocat.  5»  Imo  se  prorsus  nullam 
terrenam  matrem  agnoscere  velle  professus  est ,  Matth.  XII ,  A7 ; 
ubi ,  cum  quidam  ei  dixisset :  Ecce  mater  tua  et  fratres  tui^  res- 
pondit  illico  Christus  :  Quoe  est  mater  mea,  et  qui  sunt  fratres 
mei9  6"^  Ex  his  mutuatus  est  Apostolus  doctrinam  suam,  dum 
I  Cor.  XV,  47  ,  diserte  scribit  de  Christo  ,  quem  cum  Adam  con- 
fert  :  Primus  homo  de  terra  terrenus  ;  secundus  homo  de 
coelo  ccelestis.  Ergo. 

271.  Resp.  ad  1"",  Dist.  Id  est,  generatione  carnali  quatenus 
opponitur  regenerationi  spirituali ,  qujB  confertur  per  baptisma , 
de  quo  hic  loquitur  Christus  ,  conc.^  hic  agitur  de  carne  qua- 
tenus  opposita  est  spiritui  seu  substantiae  spirituali ,  neg,  (1). 

272.  Ad  2«»,  Dist.  Ratione  personae  divinae  et  quidem  effectu^ 
conc.\  rationenaturae  assumptae  ac  motu  locali,  neg,  Eodem  sensu 
accipienda  sunt  quae  sub  panis  metaphora  de  se  protulit  Chris- 
tus  (2). 

273.  Ad  3*»,  Dist,  In  ea  et  ex  ea ,  ut  aperte  dicitur  Luc.  I, 
35  :  Quod  nasceturex  te  Sanctum  y  et  Galat.  IV,  k  :  Factum  ex 
muliere  ,  conc.j  in  ea  sensu  adversariorum  ,  neg. 

274.  Ad4°^,Z)/.9^.  loPrudentioeconomia  cuisuppleveruntEvan- 
gelistae  sexcentis  in  locis,  Matrem  Jesu  B.  Virginem  appellantes, 
conc.\  ad  insinuandum  vere  Mariam  matrem  suam  non  esse,  neg. 
2^  Vocat  mulierem  sensu  exclusivo  matris.^  '^f^g',  sensu  inclusivo, 
conc,\  Sane,  ceteris  omissis,  Joan.  XIX,  26,  legitur:  Cum  vidisset 
Jesus  matrem.^,  dicit  matri  suce  :  mulier  ecce  filius  tuus  (3). 

275.  Ad  5"»,  Dist.  Praeferendo  spiritualem  cognationem  cogna- 
tioni  carnali ,  co/ic;  excludendo  carnalem,  neg,  Patet  excon- 
textu. 

276.  Ad  6"^,  Dist.  Coelestis  ratione  personae  divinae  ,  vel  admi- 
rabilis  ipsius  conceptionis ,  vel  coelestis  plane  vitae ,  quam  Christus 
duxit  ^  co/zc;  ratione  materiae  seu  substantiae ,  qua  coagmen- 
tatum  fuit  ipsius  corpus ,  neg.  Apostolus  porro  ibid.  opponit 
hominem  coelestem  terreno  seu  terrena  cupienti  atque  sapienti ; 

(1)  Cfr.  Maldonat.  inhanc  locam.  (8)  'itia-aus  i^m  r^v  fCijTip»,,,  xiytt 

(2)  Ibid.  TiJ*  ft.firf\  uCreu'  Tuyettf  t^ou  c  vies  Tev, 

11. 


164  TRAGT.    DE    INGARNATIONE. 

fideles  propterea  hortatur  ,  ut ,  quoniam  portaverunt  imaginein 
terreni ,  coelestis  jam  exinde  imaginem  portare  studeant  ,  spiri- 
lualia  nempe  et  coelestia  cogitantes  et  consectantes  (1). 

COROLLARIUM    IIL 

Ammam  eafnque  rationis  participem   Verbum  divinum 

assumpsii. 

277.  Profecto  ,  si  anima  ad  humanae  naturae  essentiam  spectat, 
eam  Verbum  divinum  assumpsisse  necesse  est.  Etenim  non  est 
homo  perfectus  ^  ut  arguebat  S.  Augustinus ,  si  vel  anima  carni , 
velanimcB  ipsi  mens  humanadefuerit{^).  Proptereajuxta  veteres 
Patres  l^  Verbum  corpus  mediante  anima  assumpsit ;  2®  id  omne 
assumpsit ,  quod  reparavit  ac  sanavit ;  sanavit  autem  animam 
praecipue.  Accedit ,  certissimum  inSacris  Litteris ,  Patribus  acfidei 
Symbolis  catholicum  dogma  esse ,  Christum  post  mortem  ad  in- 
feros  descendisse ;  jam  vero  nec  corpore  descendit ,  quod  ia  se- 
pulchro  depositum  est ;  neque  divinitate ,  quae  utpote  immensa 
ubique  est;  neque  figurate  de  Christo  id  dictum  esse  admitti 
potest ,  cum  ex  communi  Patrum  et  Ecclesiae  sententia  de  vero 
et  proprie  dicto  descensu  ad  inferos  symbolum  apostoHcum  loqua- 
tur;  restat  igitur ,  ut  anima  Christum  ad  inferos  descendisse  cre' 
damus  post  mortem  suam ;  quae  quidem  mors  sine  anima  nec  est 
nec  intelligi  potest  (3). 

278.  Verum  non  minus  evidens  argumentum  Sacrse  Litterae 
suppeditant ,  ad  animam  et  quidem  rationalem  in  Christo  ads- 
truendam  ,  in  attributis  seu  proprietatibus  et  affectionibus  ,  quas 
eidem  adscribunt,  Etenim  Christi  humanam  voluntatem  et  ope- 
rationem  commemorant,  ut  inferius  ostendemus ,  animae  tristi- 

(1)  Cfr.  Bernardas  a  Piconio  in  hanc  scilicet,  expnngant;  et  contra  sensum 
locnm.  totias  antiqaitatis  et  Ecclesiae  nniver§£e 

(2)  Ep.  CLxxxvii.  ad  Dard,  num,  4 »  de  corporis  Christi  sepallara  arlicalum 
edit.  Maar,  iilam  inteliignnt;  elsi  haic  violentae  ex- 

(3)  Protestantes  passim  ,  qaos  secati  posilioni  obstet  qaod  legitar  i  Petr.  iii, 
snnt  Jansenista? ,  articalam  de  Christi  19  et  20.  Cfr.  Petav.  lib.  xiii ,  capp. 
descensn  ad  inferos,   qaoad  animam  i5  et  seqq.  -  ^y 


PART.     II.     GAP.    11.     DE    NATURA    CHRISTI    IIUMANA.  165 

tiam ,  pavorein  metum  ,  atque  doloris  sensum ,  quae  sane  omnia 
evidenter  ostendunt  Dei  Vei  bum ,  praeter  humanum  corpus ,  hu- 
manam  sibi  animam  eamque  rationis  participem  copulasse. 

DIFFICULTATES. 

279.  Obj.  Tum  Scriptura  tum  recta  ratio  animam,  eamque 
rationis  participem,  Christura  minime  habuisse  suadent.  1°  Aperte 
enim  Joan.  I^  14,  dicitur  ;  Et  Verbum  caro  factum  est.  Solam 
igitur  carnem  Verbum  assumpsit  ;  2°  idque  merito  ;  divinitas 
enim  tum  animse  tum  mentis  vices  gerere  poterat ;  3°  eo  vel 
maxime ,  quod  duo  perfecta ,  ut  aiebat  Apollinaris  ,  nou  capie- 
bat  Christus ,  id  est ,  duas  naturas  perfectas  in  una  persona , 
4°  ahoquin  quaternitas  in  Deo  pro  Trinitate  constituerelur.  His 
accedit  necessario  in  mente  humana  carnales  esse  cogitationes 
carnisque  prudentiam ,  quam  reprobat  Apostolus ,  Rom.  VIII ,  6. 
Ergo. 

280.  Resp.  Neg.  antec.  Ad  1°^  prob.  Dist,  Id  est  ,  homo , 
cowc;  caro  sine  anima  ,  neg.  Sic  enim  Patres  unanimiter  , 
juxta  perpetuum  Ecclesise  sensum  ,  citata  verba  exposuerunt  , 
qui  plures  praeterea  ejusmodi  locutionis  rationes  afFerunt  (1). 
Sane  voces  carnis  et  animce  passim  in  Scripturis  occurrunt  ad  to- 
tum  hominem  significandum ,  ex.  gr.  Gen.  VI ^  12  :  Omnis  caro 
corruperat  viam  suam. 

281.  Ad  2™,  Dist.  Ad  vivendum  et  intelligendum ,  trans. ;  ad 
perfectum  seu  verum  hominem  constituendum  ,  neg, 

282.  Ad  3"»,  Dist,  Perfecta  sub  ratione  personse,  conc.y  na- 
turarum,  7ze^.  ut  inferius  ostendemus. 

283.  Ad.  4°^^  Neg,  Neque  enim  humana  natura  pecuharem 
quamdam  constituit  personam ;  sed  eam  Verbum  adscivit  in  uni- 
tate  personae  divinae  ,  ut  idoneo  loco  exponemus  et  vindicabimus. 
Sicnegamus,  necessario  inesse  in  humana  mente  carnales  cogi- 
tationes ,  ut  patet  ex  statu  Adae  innocentis ;  in  Christo  vero 
mens  regebatur  a  Verbi   persona  (2).    Idem   dicatur  de  pru- 

(1)  Cfr.  Petav.  lib.  iv  ,  cap.  i.  (2)  Vid.  Petav.  lib.  v ,  cap.  i3  ,  §  6. 


166  TRAGT.    DB    INGARWATIOrfE. 

dentia  carnali ,  ne  diutius  in  ejusmodi  nugis  refellendis  immo 
remur. 

COROLLARIUM    IV. 

Christus  humanis  affectibus ,  doloribus  et  corruptioni 
obnoxius  fuit  ex  naturce  suce  conditione. 

284.  Prior  pars  ad  fidem  spectat;  altera  vero,  qua  nempe 
dicitur  eo!  tiaturcB  sucb  conditione ,  est  tantum  fidei  proxima  ,  ut 
ex  dicendis  patebit.  Ad  priorem  itaque  partem  quod  attinet ,  de 
ejus  veritate  omnia  fidei  nostrae  symbola  nos  dubitare  non  si- 
nunt ,  quae  nobis  exbibent  Christum  passum  ac  mortuum ,  ideo- 
que  ante  suam  resurrectionem  passibilem  ac  corruptibilem.  Sane 
hujus  rei  non  obscura  argumenta  Sacrae  Litterae  suppeditant,  quae 
Christum  testantur  identidem  esurientem  ,  sitientem ,  flentem , 
ex  itinere  fatigatum ,  etprae  doloris  acerbitateclamantem.  Quare, 
Is.  LIII,  idem  Christus  appellatur  vir  dolorum  et  sciens  infir- 
mitatem^  vulneratus  y  attritus,  atque  haec  quoad  corpus.  Quoad 
animam  vero  idipsum  Christus  expressit ,  cum  Luc.  XXII ,  42 , 
ait :  Pater^  si  vis,  transfer  a  me  calicem  istum,,  ubi  idem  Evan- 
gelista  subdit  :  Apparuit  illi  Angelus  de  coelo  confortans  eum , 
ct  facfus  in  agonia  prolixius  orabat;  quae  locum  non  haberent , 
nisi  doloris  magnitudinem  atque  acerbitatem  persensisset.  Quod 
etiam  ostenditur  ex  Matth.  XXVI ,  38  ,  cum  Christus ,  discipulos 
suos  alloquens,  dixit  :  Tristis  est  a?iima  mea  usque  ad  mortem; 
hinc  reipsa  coepit  pavere  et  tcedere ,  ut  legitur  Marc.  XIV ,  33. 

285.  De  hoc  fidei  articulo  nemo  unquam  CathoUcorum  dubi- 
tavit ;  sed  utrum  ejusmodi  affectiones  Christus  ex  naturae 
conditione  ,  seu  insita  naturae  humanae  infirmitate  passus  fuerit , 
an  vero  non  naturafiter,  sed  extraordinaria  quadam  lege,  ac 
velut  per  miraculum  eas  sit  expertus ,  magna  oHm  extitit  con- 
tentio  inter  Philippum  abbatem  Bonae  Spei  et  Joannem  quem- 
dam  monachum  ac  praepositum,  aetate  S.  Bernardi.  Partem  ne- 
gantem  suscepit  Philippus,  qui  acrius  contendit,  Christi  carnem , 
quia  sine  peccato  concepta  fuerat,  nuUis  poenis  obstrictam  et 
obhgatam  fuisse ,  adeoque  nihil  naturaliter  pati  potuisse.  Contra 


PART.    II.    CAP.    II.    DE    NATURA    CHRISTI    HUMANA.  167 

vero  Joannes  praepositus  Christum  asserebat  necessitate  na- 
turali ,  sed  sponte  tamen  adscita  et  voluntaria  omnia  pertulisse. 
Hsec  posterior  sententia  communis  evasit ,  cui  adstipulantur  satis 
aperte  Scripturae  atque  Ecclesiae  Patres.  Apostolus  enim,  Hebr.  II, 
17,  affirmat,  Cbristum  debuisse  per  omnia  fratribus  similari  ^ 
ut  misericors  fieret ,  et  fidelis  Po7itifex  ad  Deum  y  ut  repropi^ 
tiaret  delicta  populi,  In  eo  enitn  ,  in  quo  passus  est  ipse  et  ten- 
tatusj  potens  est  et  eis  ,  qui  tentantur  ^  auxiliarix^  tum  cap.  IV, 
15  :  No7i  enim^  inquit  ,  habemus  Pontificem^  qui  non  possit 
compati  infirmitatibus  nostris  ,  tentatum  autem  per  omnia  pro 
similitudine  absque  peccato.  Quae  inepte  ad  solatium  nostrum 
dicta  viderentur ,  si  qu8B  Christus  passus  est ,  non  humano  more 
modoque  suscepisset ;  quod  magis  confirmatur  ex  argumento , 
quod  idem  Apostolus  instituit ,  ibid ,  V,  2  et  seqq.  Patres  vero  in 
eo  pariter  omnes  consentiunt  (1) ;  etsi  fateantur ,  quod  et  a  nobis 
constitutum  est  ,  haec  omnia  in  Christi  humanitate  ad  nutuin 
divinitatis  tanquam  moderatricis  ,  administrata  esse  ac  prop- 
terea  non  invite ,  sed  libere  nostri  causa  Christum  passiones  per- 
tulisse  (2). 

(1)  Gfr.  apnd  PetaT,lib.  x ,  cap.  4,  ^^^^  delictum,  in  quo  tametsi  ah  eo 
§  5  et  seqq.  mors  aherat  ,  neo  adhuo  ullo  se  de- 

(2)  Goronidis  gratia  hic  juvat  acca-  licto  polluerat ,  poterat  tamen  in  eo 
ratam  aniraadversionem  afFerre ,  quam  voluntas  esse  peccandi,  Secundus  sla- 
Boetins  circa  finem  libri,  De  duahus  tus  est,  in  quem  tnutari  potuisset ,  si 
naturis  et  unapersona  Christi  ,  insti-  firmiter  in  Dei  prceceptis  manere  vo- 
tuit,  quajque  non  modice  confert  tum  luisset,  Tunc  enim  id  addendum  fo- 
adEutychianorumcommentadiiuenda,  ret ,  ut  non  modo  non  peccaret ,  aut 
tum  ad  hanc  quaestionem  ,  quam  excu-  peccare  vellet ,  sed  ne  posset  quidem 
timus,  explanandam.  Etenim,  si  dicatur  aut peccare  aut  velle  delinquere.  Ter~ 
Ghristas  carnem  habuisse,  qualemAdam  tius  status  est  post  delictum  ,  in  quo 
habuit  post  peccatum ,  inferebant  Euty-  mors  illum  necessario  suhsecuta  est , 
chiani,  peccato  eam  obnoxiam  fuisse ;  et  peccatu?n  ipsum  voluntasque  pec- 
sin  autem  ejusmodi  carnem  suscepit ,  cati,  Horum  statunm  eitremi  duo  sunt 
qnalis  ante  lapsum  illius  extitit ,  con-  secundus  ettertius;  etenim  in  secnndo, 
cludebant ,  eara  neque  pali  neque  raori  qui  tantum  fuit  possibilis  ,  adfuisset 
potuisse.  Boelius  igitur  tres  status  distin-  impeccantia  ,  in  tertio  peccatum  et 
gait  in  Adam ,  dnos  extremos  et  alterum  peccandi  voluntas.  Primus  autem  esl 
inter  illos  medium.  Primns  etatus  est  medius  inter   hos   extremos  ,   in  qao 


168  .i«A«gTr       TRAGT.    DB    INGARNATIOHE. 

DIFFICULTATES. 

286.  Obj.    prima.  Patres  passim  docent  Christum^  nullo  un- 
quam  dolore  aut  tristitia  afFectum  fuisse  ;  1°  tum  quia  passiones 
affectionesque  ejusmodi  Deo  indignas  censebant ,  tum  quia  im- 
perfectionem  redolere  atque  arguere  arbitrabantur.  2^  Insignis 
inter  cetera  est  locus  Hilarii  Pictaviensis ,   De   Trinit.  lib.  X , 
n.  23 ,  ubi  aperte  negat,  quidpiam  poense  aut  doloris  Ghristi  cor- 
pus  pertulisse ,  scribens  :  In  quo  (  Christo )  quamvis  aut  ictus 
inciderety  aiit  vulnus  descenderet^  aut  nodi  concurrerent ,  aut 
suspensio  elevaret ,  afferrent  quidem  hcec  impetum  passionis , 
7ion  tamen  dolqrem  passionis  inferrent  ;  ut  telum  aliquod  aut 
aquam  jperforans  ^  aut  ignem   compungens  ^  aut  aera  vulne- 
rans,..  passus  quidem  est  Dominus  Jesus  Christus ^  dum  cce- 
ditur ,  dum  suspenditur ,  dum  ci^ucifiyitur  ^  dum  moritur ;  sed 
in  corpus   Domini  irruens  passio ,  nec  non  fuit  passio ,  nec 
tamen  naturampassionis  exeruit ;  dum  et poenali  ministerio  illa 
descevit^  et  virtus  corporis  sine  sensu  posnce  vimpcence  in  sedesce- 
vientis  excepit.  Qui  prasterea  addit  ,  Christum  nullum  metumaut 
mortis  dolorem  sensisse ;  in  quo  conveniunt  etiam  ahqui  Patres  , 

zdi£mt possibilitaspeccandietmonendi.  manducaret  ac  biberet  ,   ut  accepta 

Ex  iis  igitar  stalibus  singulis  proprium  digereret ,  ut  laberetur  in  somnum, 

quiddam  Christum  assumpsisse  Boetius  et  alia  ,  quce  ei  non  defecerunt  ( alias 

observat.  Nam  quod   mortale   corpus  defuerunt ) ,   humana   quidem  ,     sed 

assumpsit ,  ut  tnortem  a  genere  hu-  concessa ,  et  quce  nullam  pcenam  mor- 

mano  fugaret ,  in  eo  slatu  ponendum  tis  inferrent  ;   quce   omnia   habuisse 

est  ,  qui  post  AdcB  prcevaricationem  Christum ,  dubium  non  est,  Nam  et 

posnaliter  inflictus  est  (  ac  terlius  est  manducavit ,  et  bibit  ^  et  humani  cor- 

ex  recensitis).  Quod  vero  non  fuit  in  poris  officio  functus  est,  Neque  enim 

eo  voluntas  ulla  peccati,  ex  eo  sump-  tanta  indigentia  in  Adam  fuisse  cre- 

tum  est  statu  ,  qui  esse  potuisset ,  nisi  denda  est ,  ut ,  nisi  manducasset ,  vi- 

voluntatem  insidiantis  fraudibus  ap-  vere  non  potuisset»  Sed ,  si  ex  omni 

plicasset  (  qui   secandus   est  slatus  ).  quideni  ligno  escam  sumeret ,  semper 

Restat  igilur  medius  status  ,   qui  pri-  vivere  potuisset ,  hisque  (  forte  sicque ) 

mus  est   positus ,  ille  scilicet,  qui  eo  non  mori,  Idcirco  paradisi  fructibus 

tempore  fuit ,  cum  nec  mors  aderat ,  indigentiam  explebat,  Quam  indigen- 

etadessepoterat  delinquendi  voluntas.  iiam  fuisse  in  Christo  ,  nullus  igno- 

In  hoc  igitur  Adam  ialis  fuit ,  ut  rat ,  sed  potestate  ,  non  necessitate. 


PART.    II.    GAP.    II.    DE    NATURA    GHIIISTI    HUMAHA.  169 

qui  negant  Christum  de  impendente  morte  contristatum  fuisse , 
aut  perturbatum.  Ergo. 

287.  Resp.  Ad  1°^ ,  Dist.  In  natura  divina ,  co7ig,  ;  in  humana , 
subd.  passiones  ,  quae  ex  humanae  naturae  vitio ,  vel  ex  prava 
hominis  voluntate  procedunt ,  co7ic,  5  quae  sunt  innoxise  conge- 
nitoeque  ipsi  natura? ,  iieg.  Illas  porro  a  Christo  Patres  excludunt , 
non  istas,  quae  Deo  indignae  censeri  amplius  non  debent,  ex  quo 
humanam  naturam  induere  Deus  dlgnatus  est,  nullamque  ar- 
guunt  imperfectionem  (1). 

,,,  288.  Ad  2«^ ,  Dist,  Et  S.  Hilarius  ,  prout  patet  ex  ipsius  scopo, 
loquitur  de  divina  Christi  natura ,  conc.  5  de  humana  ,  subd. 
quasi  vere  ab  ea  omnem  dolorem  et  infirmitatem  abigat ,  neg. ; 
ut  ostendat  Christi  passiones  et  infirmitates  voluntarias  esse  ejus- 
que  imperio  dominioque  subjectas  ac  temperalas ,  cotic.  Etenim 
ipse,  De  Trin.  lib.  I,  n.  32,  declarat,  se  librum  decimum  insti- 
tuisse  adversus  haereticos,  qui  ^  divince  professionis  naturceque 
im77ie?7iores  j  impietatis  suoe  argumentum  dispensationis  gesta 
dictaque  tenuerunt  .^  seu ,  ut  planius  loquitur,  lib.  XI,  n.  5, 
qui ,  quos  ab  eo  (Christo)  secundum  homiiiem  dicta  sunt.^  dicta 
esse  secimdum  naturce  divince  infirmitatem  mentiuntur.  Hos 
igitur  refeUit ,  ostendens  passiones  non  ad  divinam  ,  sed  ad  hu- 
manam  Christi  naturam  esse  referendas.  Ostendit  praeterea  S.  Hi- 
larius^  Christi  infirmitates  a  nostris  quadruphci  ratione  differre^ 
Nostrae  enim  sunt  coactoe ,  promeritae  ^  in  nos  dominantur ,  nec 
quidquam  in  nobis  est ,  quod  non  eis  subjaceat ;  contra  vero  ex 
S.  Hilario  infirmitates  in  Christo  fuerunt  voluntariae,  propter 
nos  susceptae  ,  ad  nutum  voluntatis  iUius  temperatae ,  nec  na- 
turam  divinam,  sed  solum  humanam  attingentes  (2). 

(1)  Hamanaramenimpassionamdaae  grseci  atqae  latini  ananimiter  tradant. 

sant  species  :  qasedam  natarales  sunt,  Cfr.  Petav.  Ijb.  viii  et  ix. 
et  vitii  experles  ;    ut  sant  fames  ,  silis  (2)  Cfr.  P.  Coustant ,  in  praefatione 

lassilndo   ac    ceteraj    ejusmodi.    Alise  ad  novam  a  se  curatam  ejusdem  S.  Pa- 

macula  quadam  turpitudinis  infectae  ,  tris  edilionera  anno  iGgS  ,  ad  n.   i6o, 

ut  est  concupiscenlire  morbus ,  et  quae  sea  tota  §  3  ,  nbi  nihil  desiderandura 

proprie /jassiowMm  vocabulo  censenlar.  reliquit    circa    germanam    S.    Hilarii 

His  caruit  Chrislus  ;  ast  priores,  quam-  mentem. 
diu  vixit  ,   habuit  ,  ut  Patres  omnes 


170  TRACT.    DE    INCARNATIOHE.  ^    ' 

289.  Eodem  sensu  tum  ipse  tum  reliqui  Patres  negant,  aut 
uUum  metum  aut  mortis  dolorem  Christum  sensisse  aut  de  morte 
contristatum ;  de  metu  enim ,  dolore  aut  perturbatione  loquun- 
tur  ,  quae  in  Christum  dominarentur ,  aut  invitum  nolentemque 
possent  commovere  (1). 

290.  Obj.  secunda.  Saltem  intelligi  nequit,  quomodo  ejusmodi 
afFectiones  tristitiae  et  taedii  quoad  animam ,  doloris  quoad  corpus, 
naturales  potuerint  in  Christo  esse ,  cujus  anima  visione  beatifica 
ob  unionem  hypostaticam  fruebatur ,  ex  qua  profluebat  gaudium , 
quo  vel  ipsius  corpus  perfundebatur.  Tristitia  enim  aut  dolor  cum 
gaudio  beatifico  simul  naturali  ratione  componi  nequeunt ,  ut 
ex  comprehensoribus  patet ,  qui  miseri  esse  non  possunt.  Si  igitur 
Christus  tum  in  anima  tum  in  corpore  passus  est ,  non  conditione 
naturae  sed  praeter  naturam ,  seu  per  miraculum  talia  ipsum 
fuisse  perpessum  dicendum  est.  Ergo. 

291.  Resp.  Cum  Verbum  humanam  naturam  una  cum  insita 
naturali  infirmitate  in  eum  finem  assumpserit ,  ut  pateretur  ac 
moreretur ,  ita  attemperavit  gaudium ,  quod  ex  visione  beatifica 
profluebat,  ut  non  impedierit  affectiones  proprias  humanae  na- 
turae.  Utrumque  enim  certum  est ,  tum  Christi  animam  visione 
beatifica  ab  ejus  creatione  donatam  esse ,  tum  humanis  affectioni- 
bus  metus ,  tristitiae  ac  taedii  obnoxiam  fuisse ,  ut  et  Christi  cor- 
pus  doloribus  affectum  ex  naturali  infirmitate  et  conditione  ; 
reliquum  proinde  est ,  ut  haec  componantur  per  divinam  dispen- 
sationemjuxta  exposita  (2).  Nec  omittendum,  gaudium  et  tristi- 
tiam,  cum  ex  diverso  objecto  et  motivo  oriuntur ,  prout  in  Christo 
oriebantur ,  optime  inter  se  consistere  posse  in  uno  eodemque 
individuo  (3).  Neque  propterea  obstat  exemplum  comprehenso- 

(1)  Cfr.  Pelav.  lib.  x,  cap.  5,  §  9  nescendo  illa  caro pervenire potuisse ^ 
et  seqq.  nisi  juvenis  fuisset  occisus,  Quce  ta- 

(2)  Cfr.  Estius  ia  lii  Sent.  dist.  xv  ,  men  mors  in  carne  peccati  inohedien- 
§  4*  S*  Aaguslinos  ,  De  Peccat.  me-  iias  dehita  redditur ,  in  similitudine 
rit.  lib.  II ,  cap.  24 »  ^'  4^  •  Quia  in  autem  carnis  peccati  ohedientice  vo- 
eo  ( Ghristo ) ,  inqnit ,  erat  similitudo  luntate  suscepta  est,  Cfr.  etiara  Catech, 
carnis  peccati ,  mutationes  cetatuvi  rom,  part.  i  ,  art.  4»  n»  2. 
perpeti  voluit  ah  ipsa  exorsus  infan-  (3)  Cfr.  Saarez,  iniiipart.  S.  Thom. 
tiay  ut  ad  mortem  videatur  etiam  se-  disp.  38  ,  sect.  2. 


PART.    II.    GAP.    II.    DE    NATURA    GHRISTI    HUMAWA.  171 

rum;  etenim  ipsis  in  termino  constitutis  nulla  subesse  potest 
tristitiae  aut  doloris  affectio ;  Christus  autem  simul  fuit  viator. 
Sed  de  his  consulantur  scholastici  (1). 

PROPOSITIO   II. 

Christus  Dominus  de  Spiritu  Sancto  conceptus  est,  atque  ex 
Maria  Virgine  salva  ipsius  integritate  natus. 

^  292.  Propositio  haec  est  de  fide,  ut  omnia  fidei  nostrae  sym- 
bola  expresse  tradunt ;  sic  in  symbolo  apostolico  de  Christo  di- 
citur  :  Qui  coiiceptus  est  de  Spiritu  Sancto  ,  natus  ex  Maria 
Virgine*  Eadem  habent  symbola  Nicaenum  et  Constantinopoli- 
tanum. 

293.  Cum  vero  admirabilem  ac  supernaturalem  hanc  Christi 
Jesu  conceptionem  ac  nativitatem  duae  hostium  classes  adorian- 
tur ,  Judaei  scilicet  et  haeretici ,  et  ex  recentioribus  rationaiistae 
nonnullique  biblici  Protestantes ,  ut  praemisimus ,  ad  eos  prop- 
terea  refellendos  ejus  generis  argumentis  uti  debemus  ,  quibus 
omnes  simul  perstringamus.  Ex  utroque  propterea  Foedere,  atque 
ex  constanti  antiquorum  Judaeorum  et  Christianorum  traditione , 
tum  ex  critica  et  exegesi  argumenta  promere  cogimur  ad  rem 
nostram  conficiendam. 

294.  Celebre  est  vaticinium ,  quod  Isaias,  VII,  14,  edidit, 
cum  Achazrex  Juda  propositum  sibi  a  propheta  signum  rejecit ,  de 
imminente  liberatione  Jerusalem  a  Rasin,  rege  Syriae  ,  et  Phacee, 
rege  Israel ,  eam  obsidentibus ,  dicens  :  Propter  hoc  dabit  Do- 
7ninus  ipse  vobis  signum  :  Ecce  Virgo  concipiet  et  pariet 
filium^  et  vocabitur  nomen  ejus  Emmanuel.  Ejusmodi  autem 
oraculum  de  Virgine  concipiente  et  pariente,  Spiritus  Sancti  ope- 
rante  virtute ,  interpretatus  est  S.  Matthaeus ,  1 ,  22  et  seqq. 
ubi ,  cum  retulisset  supernaturalem  B.  \^irginis  conceptionem , 
addidit  ;  Hoc  autem  totum  factum  est ,  ut  adimpleretur  y  quod 
dictum  est  a  Domino per  prophetam  ,  dicentem  :  Ecce  Virgo  in 

(I)  Gfr.  Platelius  S.  J.  Synopsis  iotius cursus  theolog.  part.  ^^vl,  288elseq(j. 


172  {m^m    IITRICT.    DE    INCARNATIOWE. 

tctero  habebit^  et  pariet  filium -^  et  vocabunt  fiomen  ejus  Emma- 
nuel  ,  quod  est  interpretatum  Nobiscum  Deus.  Ad  hoo  ipsum 
oracLilum  manifeste  alludit  Angelus  B.  Virginem  alloquens, 
Luc.  I,  31;  iisdem  enim  pene  verbis  utitur,  quibus  Isaias.  Ex- 
ploratum  igitur  est  apud  Christianos  ,  tum  vaticinium  Isaiae  ad 
Christi  conceptionem  ac  nativitatem  pertinere  ,  tum  de  virgine 
matre  esse  intelligendum.     —  ^ 

295.  Sed  praeterea  adversus  Judaeoset  rationalistas  patet,  Mat- 
thaeum  ac  Lucam  secutos  esse  verum  Isaiae  sensum  ac  receptam 
veteris  synagogae  interpretationem,  1°  ex  eo  quod  Messiana  ex- 
plicatio  jamcoaevis  prophetae  ipsius  fuerit  communis  ;  etenim  Mi- 
chaeae,  V^  2,  3,  i\xm\\\\idi  parturiens  pariet ^  tum  egressus  ejus 
ab  initio ,  a  diebus  ceternitatis  y  supponunt  jam  Messiae  nativi- 
tatem  absque  viri  opera.  Michoeas  enim  ostendit  divinam  Messiae 
originem  ,  Isaias  vero  mirum  ejus  nativitatis  modum.  2°  Patet  ex 
ipso  Isaiae  proposito,  vocibus  et  contextu ;  propositum  enim  Isaise 
erat ,  dare  seu  exhibere  signum  certum  et  extraordinarium  pro- 
missae  liberationis  \  exhibet  autemejusmodi  signum  in  extraordi- 
naria  Messiae  nativitate  ex  virgine ,  quse  hoc  ipso  quod  futura  es- 
set  ex  progenie  David  ,  ostendebat  hanc  non  fore  per  illam 
obsidionem   extirpandam.    Utitur    autem    voce    HD^yn      cum 

articulo  ,  indicans  seloqui  de  re  jam  cognita  dicens  :  Ecce  virgo  illa 
concipiet  et  pariet ;  promittit  vocandum  hujus  virginis  filium  no- 
mine  s^mhoXico  Nobiscum  Deus.  Capite  vero  seq.  nempe  VIII,  8  , 
exhibet  propheta  hunc  Emmanuelem  Dominum  totius  Judaeae; 
nam  loquens  de  Assyriorum  rege  ait  :  Et  erit  extensice  alarum 
ejus  implens  latitudinem  terrce  tucB,  o  Emmanuel.  Demum,  cap. 
IX ,  6  et  seq.  de  hoc  ij)so  virginis  parvulo  agens ,  Deum  simul  et 
hominem  eum  exhibet,  ejusregni  naturamac  perpetuitatem  mag- 
nifice  describit,  prout  rursumidipsum  prsestat  cap.  XI,  letseqq. 
3°  Patet  ex  consensu  veteris  synagogae  et  antiquiorum  Habbinorum, 
apud  quos  viguit  antiqua  traditio  de  supernaturali  Messioe  concep- 
lione  ac  nativitateex  virgine  (1)  ;  cujus  vestigium  occurrit  ,  Joan. 

(1)  Cfr.  De  Voisin  ,  Observat.  in  dist.  iii ,  cap.  7J  CK  Dracli,  Troisieme 
prooem.  Pugionis  fidei ,  pag.  1 5i,  edit.  lettre^  premi6re  parlie, Prophetie d^Isaie 
Carpzov.  item  Raym.  Martiui ,  III  part,      vii,  i4  ,  chap.  i  et  2  ,  Rome   i833. 


PART.    II.    GAP.     II.     BE    WATURA    CHRISTI    HUMANA. 


173 


VII ,  27  ;  et  sane  nulla  erat  ratio  Evangelistis  referendi  Jesu  Christi 
nativitatem  ex  virgine  ,  nisi  receptum  apud  omnes  tunc  temporis 
fuisset ,  talem  fore  ortura  promissi  Messiae.  4»  Demum  constat  ex 
liujus  traditionis  propagatione  apud  omnes  gentes,  inter  quas  per- 
vulgatum  erat ,  praeter  naturne  legem  e  virgine  matre  nasciturum  , 
qui  salutem,  justitiam,  sapientiam  laturus  esset  in  terras^hanc 
opinionem  accoramodantes  suis  heroibus  ac  magistris ;  ut  apud 
Grsecos  ,  qui  Minervam  e  capite  Jovis ,  Platonem  e  phantasmate 
Apollinis  oppressa  matre  finxerunt  atque  partu  virginis  editum  ^ 
apud  Romanos,  qui  auctores  urbis  et  gentis  suae  Ilia  virgine  et  Marte 
genitos  arbitrati  sunt  (1) ;  apud  Indos ,  qui  Buddam  principem 
religionis  indicae  e  latere  virginis  procreatum  esse  censuerunt  (2), 
quae  opinio  adhuc  apud  ipsos  perseverat  (3) ;  apud  Sinenses  ,  qui 


(1)  Apud  S.  Hieronym.  Adv,  Jovi-' 
nian,  lib.  i,  n.  4^  ,  edit.  Vallars.opp. 
tom.  II. 

(2)  Ibid. 

(3)  Quae  S.  Hieronimns  de  Indornm 
Badha  8cribit ,  conlirmantar  a  recen- 
tioribos,  qai  regiones  illas  perluslrando 
noper  ioTiserant.  ItaPaalinas  a  S.  Bar- 
ibolomaeo  Malabariae  missionarias ,  in 
Systemate  hrahmanico  liturgico  ,  my- 
ihologico  ,  civili ,  etc.  Romae  1791  , 
Brahmanornm  doctrinam  de  Badha  ex- 
ponens ,  pag.  i58  ,  hajc  habet  :  Natus 
est  ex  Maya ,  quw  imaginationis  dea 
est ,  es  mente ,  ex  volnntate  P^irgine, 
et  sine  complexu  carnali ,  quemad- 
niodumfilii  Pandavarum  apud  Brah- 
manes  per  auriculam  ex  sole  ,  ope 
orationis  magicce ,  et  sine  complexu 
virili  nati  fuisse  scribuntur  in  lihro 
Samhhavam  et  yndhishtria,  Cfr.  etiam 
Klaproth,  Asiat.  Magaz,  seu,  Reper- 
torium  Asiaticum ,  part.  iii ,  Weimar 
1 802 ,  Von  der  Incarnation  des  Visch- 
nou ,  hoc  est,  De  incarnatione  Visch- 


nou,  De  Zoroastre  refert  Tavernier, 
Voyage  en  Perse,  tom.  i ,  pag,  4^0  : 
Que  sa  mere  eut  une  vision  par  un 
ange,  et  que,  setant  Sveillee ,  elle  con^ 
nut  qu^elle  etait  grosse,  De  Simone 
Mago ,  in  Hist.  apostolica ,  lib.  1 ,  de 
Petro,  cap.  i ,  apud  Fabric.  Cod,  apO' 
cryph,  N.  T.  tora.  li  ,  pag.  4i6,  le- 
gitur  eum  dixisse  :  JE^go  (Simon)«M»» 
prima  virtus  ,  qui  semper  et  sine  ini- 
tio  sum.  Ingressus  autem  sum  in  ute' 
rum  Rachel  (  matris  meae ) ,  natus  sum 
ex  ea  ut  homo ,  ut  ah  hominibus  ©»- 
deri  possim,  Hac  spectant  quse  de 
violg  &iSv ,  defiliis  deorum  ^upB-evoyt- 
vea-i  seu  Virgine  procreatis  referun- 
tur  apud  Graecos  antiquiores  ,  de  quibus 
Wetstein ,  N.  T.  tom.  i ,  pag.  236,  et 
Godl.  Paulus,  Commentar.  uber  das 
N.  T,  seu  Commentarius  in  N,  T, 
tom.  i,  pag.  i36,  egerunt.  Quae  de 
Jigyptiis  referuntur,  qui  ,  testePompo- 
nio  Mela ,  De  situ  Orbis ,  lib.  r ,  cap. 
II  ,  §  7  ,  autumarunt  Apim  divinitus  et 
coelesti  igne  conceptum  ,  cfr.  Tzschucke, 


174 


TRAGT.    DE    INCARNATIONE. 


id  ipsum  traduntde  Foehi,  seu  Xaca  (1).  Verum  hucpropius  at- 
tingunt,  quae  poetoe  de  virgine  Justitia  seu  Astraea  cecinerunt  (2)^ 
quo  spectant  quae  de  reversura  aurea  astate  VirgiHus ,  Ecloga  /F, 
V.  4  et  seqq.  scribit ,  ubi  plura  cum  Isaiae  vaticinio  ,  quae  de 
nascituro  puero  in  suo  carmine  exornat^  plane  congruunt  (3). 

296.  Cum  igitur  vaticinii  Isaiae  natura  et  adjuncta  omnia  ma- 
nifestent ,  ibi  de  Messia  e  virgine  matre  nascituro  praedictionem 
contineri^  cum  huic  congruant  prophetse  ceteri ,  qui  id  tanquam 


Comment,  exeget,  vol.  iii ,  part.  i  , 
pag.  3oo ,  qui  ex  Herodoto  ,  iii ,  28 ,  et 
iEiiano  ,  Hist.  anim,  lib.  xi ,  10,  haec 
affert  ;  rlvirtct  Ik  fioos ,  ils  ^v  cvfuinov 
a-ih.tcs  IfAvtTQi  TTCofSs  eiirioi  6Vr/.,.,idest, 
Piascitur  autem  (  Apis )  ex  vacca ,  in 
quam  incidens  coelestis  fulgor  concep- 
tionis  causa  fit  prcedicto  ( Apidi ).  Ad- 
dantur  Ovidius,  Metamorph.  lib.  xv,  v. 
^60  et  seqq.  et  Varro  ,  apud  S.  Augusli- 
num ,  De  civ,  Dei  lib.  iii ,  cap.  4 » 
dicens  :  Utile  est  civitatibus ,  ut  viri 
fortes  se  ex  diis  genitos  esse  credant , 
ut  animus  humanus ,  divince  stirpis 
fiduciam  gerens ,  res  magnas  adgre- 
diendas  proBsumat  audacius.  ^gyptii 
statuebant ,  ut  refert  Plutarchus  in 
Numa  ,  cap.  4  *  *^^  ywecDct  ^e\  ouk 
u^ufeCToy ,  vavfAct  TrXijTtccTUi  S-eou  ,  x.ut 
Tivtcs  iiTiKili  tlf^cecs  yiviTias  ,  id  est  : 
Nihil  prohibere  ,  quin  halitus  ( sen 
spiritus)  Dei  appulsus  mulieri  princi- 
pia  infundatgenerationis.  Haec  quidem 
aliaque  ejusmodi  ostendunt  pervulga- 
tam  cx  primigenia  traditione  persuasio- 
nem  de  supernaturali  quadam  ex  Vir- 
gine  conceptione  et  nativitate  apud 
ipsos  ethnicos ;  qui  tamen  ea  abusi  sunt , 
dum  eam  transtulerunt  ad  deos  atque 
beroas  suos ,  ut  in  plerisque  aliis.  Hoc 
interim  lucri  habemus  :  i"  has  easdem 
mythologicas   ethnicorum    narrationes 


testes  esse  antiquioris  veritatis  origina- 
riaj ;  2°  neque  incredibilem ,  neque  ab- 
surdum  ejusmodi  conceptum  paganos 
ipsos  ezistimasse ,  ut  adversus  eos  ar- 
guebant  jam  antiquissimi  Patres ;  cfr. 
Origen.  ^dv,  Celsum ,  lib.  l ,  n,  87  ; 
Clem.  Alex.  Strom.  lib.  i ,  pag.  32 1  , 
24.  edit.  Sylburgii ;  Juslin.  Dial,  cum 
Tryph.  n,  67 ,  etc.  3°  Golligitur,  perpe- 
rara  rationalistas,  utWegscheider,  Bauer, 
praesertim  vero  Ammon  in  Comment, 
de  primordiorum  J.  C,  fontibus  ,  «n- 
crementis  et  nexu  cum  religione  chris- 
tiana ,  in  opp.  noviss.  Gotting.  i8o3, 
undique  corradere  ex  profana  antiqui- 
tate  ejasmodi  dicta  aut  facta ,  ut  infe- 
rant  conceptionem  ex  Virgine  referen- 
dam  esse  ad  mythos  paganorum.  Neque 
omittendum  ,  non  pauca  ex  ejusmodi 
quae  circumferuntur  factis ,  si  ad  amus- 
sim  revocarentur  ,  sensura  praeseferre 
longe  diversum  ab  eo  ,  quem  eisdem 
rationalistae  afiingunt. 

(1)  Cfr.  Langlet,  Not.  ad  versionem 
gallicam  Thunbergiani  itinerarii  , 
tom.  II  ,'  pag.  162. 

(2)  Vid.  AratiPhcBnom.  v.  gGetseq. 
Manilius ,  Astronomic.  v.  545  etseqq. 

(3)  Analogiam  inter  Isaiac  vaticininm 
et  Virgilianum  carmen  ostendit  Rosen- 
miiller ,  in  hunc  locum,  ad  fmem  tamen 
suum ,  de  quo  postea. 


PART.    II.    CAP.    II.    DE    NATURA    CHRISTI    HUMANA.  175 

notum  assumunt ,  sensus  ac  traditio  veteris  synagogae,  traditio  apud 
omnes  fere  populos  vulgata  ac  indidem  orta;  cum  Evangelistae 
juxta  receptum  hunc  sensum  oraculum  exponant  et  adimpletum 
in  Christo  Jesu  ejusque  Yirgine  matre  perhibeant;  cum  denique 
universa  christiana  Ecclesia  id  constanter  tenuerit  ac  professa  sit, 
sequitur  ,  tum  argumenta  interna  tum  argumenta  externa  adver- 
sus  Judaeos  ac  rationahstas  evincere  quod  proposuimus ,  nempe 
Christum  Dominum  de  Spiritu  Sancto  fuisse  conceptum,  atque 
ex  Maria  Virgine  salva  ipsius  integritate  natum  esse. 

DIFFICULTATES 

297.  Obj.  prima.  1«  Etymologia  ipsa  vocis,  HJD^y  quae  est  a 

D^y  {alam)  ,  latitavit  ^  ab sconditum  aut  occultum  fuit ,  osten- 

dit ,  ejusdem  conceptum  neque  fixum  esse  pro  virginitate ,  neque 
pro  raatrimonio  inito  vel  non  inito ,  sed  conditionem  indicare 
setatis.  2°  Quare  Judaei  virginem  ilHbatam  indicant  per  H^inS 

{bethulah)  ;  inverosimile  porro  est ,  duo  omnino  synonyma  illos 
habuisse.  Imo  nTinS  {bethulak)  Joel  1,8,  significat  virginem 

juvenem.  3°  Praeterea  usus  loquendi  excludit  sensum  virginis  il- 
hbatae  a  voce  HW /y  alma,  Nam  ,  etsi  hic  sensus  non  necessario 

excludatur  Ps.  LXVII ,  26 ,  et  Cant.  VI,  7,  excluditur  tamen  Prov. 
XXX,  19.    4°  Hinc  etiam  veteres  interpretes  vocem  HJO^y  pro 

juvene  seu  puella  verterunt ,  ut  Aquila,  Theodotion ,  Symmachus, 
qui  habent  Neavts,  juvenis,  Ergo. 

298.  Resp.  ad  1°^,  Esto,  etymologiam  per  se  non  postulare  con- 
ceptum  virginis ,  cum  non  denotet  nisi  puellam  nubilem ,  atta- 
men ,  ut  usuvenit  ,  conceptus  toD  virgo  illibata  et  roD  puella 
nondum  nupta  apud  Hebraeos  confundebantur  et  promiscue  usur- 
pabantur;  hinc  optime  S.  Hieronymus  adnotat  cohaerenter  ad  usum 
simul  et  etymologiam ,  Twh))  {alma)  non  virginem  generatim 

significare ,  sed  virginem  in  primis  juventutis  anftis  (1). 

( 1 )  Almtty  scribit  in  hunc  locam,  non     solum  puella  vel  virgo  sed  cum  tTnritru^ 


176  TRACT.    DE    INCARNATIONE. 

299.  Ad2«^,  Bist.  Virginem  illibatam  tura  juvenem  tum  setate 
provectam ,  conc;  juvenem  tantum ,  seu  non  niiptam ,  neg.  Hinc 
negamus  voces  istas  synonymas  esse.  Incertum  porroest,  utrum 
Joel  loc.  cit.  loquatur  de  juvene  nupta  ,  quae  mortem  mariti  ,  an 
vero  de  virgine  sponsa,  quae  amissum  sponsum  deploret(l)  5  quod 
verisimilius  ex  contextu  videtur 
300.  Ad  3°",  Neg,  Etenim  in  universa  Sacra  Scriptura  n»^y  {alma) 

non  occurrit  nisi  sexies ,  Gen.  XXIV,  43;  Exod.  II,  8,  Ps.  LXVII, 
26  ;  Cant.  I,  3  ;  YI ,  7;  Prov.  XXX,  19  ,  et  nunquam  de  nupta , 
sed  ubique  de  innupta  femina  sumitur.  In  quinque  autem  primis 
locis  citatjs  certissime  sumi  de  virgine  tori  nescia  ,  illa  inspicienti 
patebit.  Quod  vero  attinet  ad  illum  Prov.  XXX ,  19  ,  si  quis  eum 
attente  perpendat,  deprebendetprofecto,  ibi  vocem  illam  usurpari 
ad  denotandam  virginem ,  quag  talis  saltem  est  ex  communi  fama, 
judicio  et  opinione  aliorum  (2)  ;  quod  satis  est  ad  concludendum 
usum  loquendi  apud  Judaeos  receptum  invicte  ostendere  ,  nu^V 

(alma)  de  puella  innupta  seu  virgine  nubili  nsuri^m.  Hincin 
arabico  et  syriaco  nunquam  citata  loca  de  nupta  accipiuntur.  De- 
nique  advertit  S.  Hieronymus  :  Lingua  quoque  punica  proprie 
virgo  HttSy  {  alma)  appellatur  {Z), 

301.  kdi^^^Dist.  Judaizantes  et  ad  eripiendum  Cbristianis  hoc 

viRGO  ABSCONDiTA  dicitur  et  secreta ,  qucB  (2)  Locus  agit,  scribit  Rosenmiiller , 

nunquam   virorum  pdtuerit  aspecti-  de  furtivis  et  clandestinis  amoribus  , 

bu8 ,  $ed  magna  parentum  diligentia  et  congressu  ,  quem  vir  cum  paella 

custodita  sit.  Melias  conhparatar  arab.  innupta  exercet ,  nemine prceter  aman- 

/,  ^     ,    ..  ,  ,  , .        ^J^      ies  conscio ,  dum  interea  illa  pro  vir- 

A^    {  sXimdi  adolescere ,  hinc    Jj^  /  ,.•••,•  t 

\^  \  g^ne  habetur^  et  qmd  vttti  stbt  ncB- 

f  /  f     I  l        f     \        ^fifl^  9  i^^  dissimulat ,  ut  ab  aliis  id 

^  '  *  ^Ajl^  (  '      /rwsfrajoerces^/^efwr.  Hinc  patet,  hanc 

-^vgjj  adolescenlem  ab  aactore  Proverbioram 

0(/o/e*cens , perinde  ac  syriac.  /*  ^^  ,.   .       .       ^      .          ,  ,            -»mV 

,        -       V       ,  ,               ,        >'*    y  distingai  a  foemtna  aduUera ,   tSWf\ 

{  etalam  )    adolescere ,   hinc  lf>^  ^ v-^  c          r                                     ^   . 

^         nSNJD  ,  (te  qoa  versa   proximo  lo- 
( alimto )  Virgo»  ••  ■^  ^  = 

(1)  Cfr.   Hengstenberg ,     Christolo-     qnitar ,   secns  ac  contendunt  Hebraei. 
logia  F.  T.  part.  i,  sect.  2  ,  T>e  vatici-          (3)  Loc.  cit. 
niis  messianis  Isaice,  pag.  70  et  seqq* 


PART.    II.    CAP.    II.    DE    NATURi.    GHRISTI    HUMAKA.  177 

vaticinium,  conc^  vetustiores ,  neg,  EtenimLXX  Interpretes  ver- 
terunt  noip^svog^  virgo. 

302.  0}3J.  secunda.  Natura  et  adjuncta  IsaYae  vaticinii  excludunt 

messianara  interpretationem.  1°  Scopus  enim  erat  prsebere  incre- 

dulo  Acbaz  signum  abquod ,  quod  cito  adimpleretur ,  et  quasi  ob 

oculosponeretur.  Astpromissio  mirabilis  Messiae  nativitatis  ,multa 

post  secula  subsecuturae  ,  talis  esse  noii  poterat.  Nam  quomodo 

potuisset  Acbaz  promissionem  multo  serius  adimplendam  pro  va- 

dimonio  aut  pignore  antecedentis  eventus  accipere?  Nec  refert, 

Messiae  promissionem  consolatoriam  esse  potuisse  universo  po- 

pulo ,  seu  saltem  bominibus  piis ,  qui  certi  sic  reddebantur ,  nec 

domum  Acbaz ,  nec  rempublicam  destructum  iri ;  2«  etenim  in 

oratione  propbetae  agitur  de  signo  dando,  non  autem  de  promis- 

sione  in  memoriam  revocanda ;  3®  hinc  si  de  Messia  ibi  sermo  es- 

set ,  domui  David  nibil  novi  dictum  fuisset ,  adeoque  neque  pro- 

phetia  neque  signum  haberetur ,  sed  merum  motivum  oratorium; 

4^  praeterea  motivum   ejusmodi  consolatorium  in  omnes  seque 

circumstantias  quadratet  nimis  generale  est.  Messias  nasci  pote- 

ratexfamilia  Acbaz,  etsirespubHca  in  suopraesenti  statunon  con- 

servarelur ,  nec  Acliaz  in  throno  permaneret.  Sane  babylonicum 

exilium  contigit ,  attamen  Messias  natus  est.  Isaias  igitur  in  tali 

hypothesi    fiilsa    ac  sophistica   argumentandi   ratione  usus  es- 

set.   Ergo. 

303.  Resp.  Neg,  antec^  Ad  1^\  prob.  Dist,  Confirmando  ma- 
joris  et  illustrioris  beneficii  promissione  levioris  beneficii  promis- 
sum ,  conc;  exhibendo  novum  signum ,  quod  praecedat  promissi 
beneficiiadimplementum,  726^.  Conjuratis  enimSyriae  atque  Israelis 
regibus  ,  genti  Davidicae  regiae  totique  regno  judaico  interitus  tum 
imminere  videbatur ;  hinc  anxios  demissosque  animos  vates  erigit 
spe  nascituri  divini  iUius  magnoque  desiderio  expectati  Principis, 
quem  virgo  modo  prodigioso  esset  paritura  (1).  Ejusmodi  porro 

(1)   Hic  antem   approbare  neqaeo  ,  evidensest.FatenteenimRosenmullero, 

qaod   Rosenmiiller   autumat  ,    Isaiam  hoc  vaticinium  ad  Messiam  refertur ; 

censuisse  hunc  partam  iraminere ;  nam  jam  vero  non  poterat  Isaiam  latere  va- 

nihil  est ,  quod  talera  mentem  prophelaj  ticinium  Jacobi ,  quo  Messiae  adventtis 

faisse  innuat ;  neque  id  supponi  posse,  futurus   praedicitar  ,    cum   Judaeorum 

T.  IV.  12 


178 


TRAGT.    DE    INCARNATIOKE. 


nativitatem  omniimi  ore  pervulgatam,  ut  ostendimus,  exhibet 
proplieta  ut  argumentum  ^  pignus  et  arrhaboiiem  certitudinis 
promissae  imminentis  liberationis ,  non  vero  tanquara  portentum 
mox  subsecuturum  ac  proecedens  ipsam  liberationem  ,  quod  nus- 
piam  ex  contextu  apparet.  Hinc  niliil  refert,  sive  citius  sive  serius 
prodigiosa  Messiae  nativitas  eventura  esset ;  satis  enim  erat  ad 
IsaVae  scopum,  non  interituram  nec  subversum  penitus  iri  Judaicam 
rempublicam  ante  ejusmodi  eventum  ,  quo  Propheta  Judaeorum 
animos  afflictos  moerentesque  recrearet. 

304.  Ad  2"^ ,  Neg.  Etenira ,  ut  modo  dictum  est ,  agebatur  de 
signo  rememorativo ,  ut  vocant ,  expectationis  ,  quae  secum  ferebat 
promissam  liberationem ,  quodque  tum  in  memoriam  revocaba- 
tur ,  tum  nova  promissione  confirmabatur. 

305.  Ad  3*°,  Trans.'^  etneg.  sequelam:  etenim,  etsi  nihilnovi 


respublica  jamjam  ad  interitam  verge- 
ret ;  nt  omittam  ,  cum  divina  inspira- 
tione  propbetae  hanc  hypolhesim  com- 
poni  non  posse.  Porro  animadvertendnrn 
est ,  hunc  auctorem  ubique  se  ratio- 
nalistam  ,  imo  et  judaizantem  exhibere , 
etiam  in  iis ,  in  quibus  videtur  veram 
sententiam  tueri ,  prout  accidit  in  ar- 
gumento,  in  quo  versamur  :  Etenim  non 
solum  detrahit  prophelae  inspiralioni , 
ut  diximus  ,  sed  praeterea  suae  insistens 
praeconceptae  sententiae  de  Messia  Rege 
potentissimo  ,  pro  Judaeorum  more 
Messiae  adventum  nihil  aliud  intelligit 
quam  regnum  florenlissimum  ,  aetatem 
auream  prae  se  ferens  a  poetis  graecis  et 
latinis  passim  celebratam.  Neque  senior 
factus  sententiam  mutavit ,  sed  quasi 
ipsum  poenituerit  eorum  ,  quae  hoc  loc. 
scripserat  de  Jsaiae  vaticinio  ,  in  novis- 
sima ,  quam  dedit^  scholiorum  suorum 
editione  anno  i835  ,  in  medium  pro- 
fert,  nedum  ea  improbet,  verba  Luz- 
zati ,  professoris  in  collegio  Rabbinico 


patavino  ,  quae  ila  se  habent  :  Quant 
au  inot  T^ul^ij^  leprends  comme  dans 
la  cantique  7,8,  une  maitressc  ,  une 
favorite  du  roi ,  qui  n'^tait  pas  sa 
fenime  legitime,  Je  ne  sais  pas  quels 
earacteres  dislinguaient  une  nXD/J/ 
d*une  U^JlVS  (a  pellice).  Cependant 
ce  texte  de  la  cantique  suppose ,  sans 
doute ,  que  ce  fussent  deux  conditions 
diffkrentes  (  Rosenmiiller  ,  Schol.  in 
V,  T,  tom.  II,  part.  8).  Debuisset 
saltem  perpendere  ea ,  quae  de  hac  voce 
egregie  adnotaverat  in  iliustrationem 
nostri  vaticinii  Isaias  Cl.  Drach,  in  ci- 
tata  epistola  ad  suos  contribules  ,  data 
anno  i833.  Hacc  admonere  voluimus, 
quia  hic  auctor  eo  periculosior  est ,  quod 
ad  incautos  fallendos  •  hic  illic  boni 
aliquid  interseruerit,  ut  sic  faciliusve- 
nenum  propinet.  Ceterum  nec  iatum 
unguem  a  rationalistarum  placitis  dis- 
cessit ,  ut  ex  iis ,  quae  suis  locis  refu- 
tavimus ,  planum  fit. 


PART.    II.    GAP.    II.    DE    NATURA    GHRISTI    IIUMANA,  179 

intulerit  Isaias  ,  nihilo  secius  in  ejus  oraculo  tum  prophetia  tum 
signum  continebatur.  Vaticinium  est  quselibet  divinitus  commu- 
nicata  notitia  de  rebus  futuris  ;  nec  interest,  utrum  hoe  jamnotae 
fuerint  nec  ne  ;  alioquin  concideret  magna  vaticiniorum  ,  prasser- 
tim  messianorum  pars  ;  signum  vero  est  quidquid  inservit  ad 
hoc ,  ut  fides  de  futuro  eventu  firmetur.  Utroque  hoc  modo  in- 
serviebat  promissio  Messi^e ,  non  tantum  in  memoriam  revocata  , 
sed  denuo  divina  confirmata  auctoritate,  saltem  quoad  illam  po- 
puli  partem,  quae  prophetam  ut  divinum  legatum  habebat,ad 
quam  praecipue  hic  sermo  dirigitur. 

306.  Ad  4™,  Dist.  Ita  tamen  ut  idoneum  esset  ad  populi  ani- 
mum  erigendum  a  proxima  ,  quam  metuebat ,  internecione,  concr^ 
secus ,  neg.  Utique  hoc  motivum  generale  essedebuit;  et  sicut 
propheta  versiculis  proecedentibus ,  priusquam  annunciaret  li- 
berationem  a  praesenti  discrimine ,  occurrit  timori  de  totali  ex- 
cidio ,  secum  ducens  fihum  suum  Jasub,  etsi  non  excluderet 
temporariam  incolarum  abductionem  ,  ita  et  animos  parat  ad 
nuncium  (v.  15  et  16)deproximaex  instantipericulohberatione, 
ostendendo  inanem  esse  de  pleiio  interitu  timorem ;  populus  nam- 
que  ,  cui  quamvis  remote  futurus  liberator  divinus  est  mitten- 
dus  ,  etiam  in  praesentiarum  singulari  Dei  providentia  perfrui- 
tur  (1). 

307.  Obj.  tertia.  Conceptus  bibiicus  stgm  VhK  (oth),  alias 
usitatus,  in  messiana  ejusmodi  exphcatione  omnino  neghgitur  ; 
1°  nam  juxta  eam  DIK  ,  signum ,  referretur  ad  eventum  fu- 
turum ;  at  ex  usu  loquendi  mN  ,  signum  ,  est  eventus  prae- 
dictus,  qui,  cuin  adimpletus  jam  fuerit ,  certitudinem  praebet  de 
adimplendo  futuro  eventu  posteriori.  2°  Insuper  splendido  adeo 
nuncio  minime  conveniunt  descriptiones  infortunii  ,  quas  subdit 
ibidem  IsaVas  ,  v.  17  et  seqq.  3°  Praeterea  narratio  cap.  VIII  adeo 
similis  est  ei,  quoe  exhibetur  cap.  VII,  14  et  seq.  ut  vix  credas 
hic  messianam  expHcationem  convenire  posse ,  si  ea  ilHc  locum  non 
habeat  (non  haberi  autem  cap.  VIII,  omnesfatentur  ) ;  nomen  enim 
et  nativitas  pueri  in  utroque  capite  pro  signo  exhibentur  libera- 

(1)   Cfr.    Hengstenberg  ,    loc.    cit.  pag.  79. 

12. 


180  TRACT.    DE.  INGARNATIOWE. 

tioms  a  dominio  Syrorum ;  porro,  si  cap.  VIII ,  mater  illa  pueri 
et  puer  ipse  non  sunt  nisi  uxor  proplietae  et  ejus  filius ,  eadem 
profecto  in  cap.  YII  adhibenda  est  explicatio.  4»  Et  sane  ,  de  filio 
proplietae  VII ,  14  et  seqq.  sermonem  esse ,  declarat  aperte  ipse 
IsaVas^  VIII  ^  17  ,  dicens  :  Ecce  ego  et  pueri  mei  ,  quos  dedit  mihi 
Dominus  in  signum  et  inportentum  IsraeL  5<>  Concludendum  est 
igitur^  signum  de  quo  Isaias  loquitur,  VII ,  14  ,  esse  filium  nasci- 
turum  ex  uxore,  quam  ipse  proplieta  virginem  post  priorem  jam 
defunctam  duxerat  (I) ;  vel  si  magis  placet  cum  antiquis  Hebraeis  , 
esse  filium  Achaz  ,  nempe  Ezechiara;  vel  denique  dicendum  ,  loqui 
Isaiam  de  ideali  aut  possibili  aliqua  virgine ,  quae  concepto  se- 
mine  paritura  esset  filium  ,  qui  lacte  et  rnelle  esset  nutriendus , 
cum  campi  inculti  jacerent.  Non  alia  propterea  ratione  ad  Chris- 
tum  referri  potest  ejusmodi  oraculum ,  nisi  quatenus  instans  even- 
tus  ,  quem  proxime  propheta  respexit,  fuit  signum  et  figura  Chrisli 
nascituri;  quapropter,  Deodirigente,  iis  utitur  phrasibus,  loquens 
de  puero  mox  nascituro  ,  quae  multo  rectius  Christo  conveniunt, 
quam  puero  illi ,  in  quem  nonnisi  sensu  valde  improprio  quadra- 
bant  (2).  Ergo. 

308.  Resp.  Neg,  antec,  Ad  1"*  prob.  Neg.  ut  patet  exExod  III , 
12,  et  Is.  XXXVII ,  30  ,  ubi  missio  Moysis  divina  et  excidium 
regno  judaico  frustra  ab  Assyriis  intentatum  ut  signa  adstruun- 
tur,  quse  utrumque  eventum  subsequentur.  Huc  accedit,  quod 
eventus  futurus ,  cui  innititur  certitudo  eventus  imminentis  , 
hoc  in  locO  ,  apud  populum  omnino  firmissimus  esset  (  quod  ta- 
men  non  accidit  Exod.  III ,  2 ;  Is.  XXXVII ,  30 )  ,  ita  ut  aeque  va- 
leret  pro  testimonio  appellatio  ad  illum  futurum  eventum  ac 
ad  signum  coram  patratum  (3). 

(1)  Nempe  Gesenias  hic  sapponit ,  habuisse  contendit ,  Jasub  etEmma- 
priorem  prophelae  axorem  mortaara  nwe/;  et  Emmanuel  de  prophetissa 
esse,  aliamqae  virginem  ipsi  faisse  de-  uxore  ejus  esse  generatum  ,  in  typum 
sponsatam.                           ^  Domini  Salvatoris,  Comment.  in  /«. 

(2)  Haec  poslerior  expositio  jamdia  lib.  iii,  editi  Vallars.  part.  3.  Eamdem 
excogitata  faerat  ab  anonymo  ,  de  qao  postea  adoptarant  Grotias  ,  Richardas 
S,  Hieronymas  scribit  :    Quidam  de  Simon ,  Clericas  ,  aliiqae. 

nostris  Isaiam  prophetam  duos  filios         (3)  Ut  observat  ipse  Rosenmiiller  in 


tART.     II.    GAP.    II.    DE    NATUIIA    CIIRISTI    HUMArCA.  181 

309.  Ad  2«»,  Dtst.  Nisi  ita  ferret  consueta  propbelarum 
agendi  ratio  ,  trans.x^  secus ,  7ieg.  Cfr.  porro  Is.  capp.  IV,  IX,  XI, 
tum  Mich,  capp.  II.  V,  etc,  ubi  inveniuntur  hujusmodi  abruptae 
transitiones. 

310.  Ad  3«»,  Neg.  Irao  contrarium  potius  evincit  heec  ipsa  pro- 
phetae  agendi  ratio  ;  inverisimile  enim  est ,  prophetam  dedisse 
duobus  filiis  suis  nomina  symboHca  ,  quse  ad  idem  prorsus  objec- 
tum  referrentur.  Ast  in  expositione  de  Messia  recte  res  procedit, ' 
si  signo  invisibiU  et  in  promissis  tantum  posito  visibile  aliquod 
ac  praesens  adjungeretur.  Item  narratio  ipsa  discrimen  ostendit , 
quod  intercedit  inter  ea ,  quae  in  utroque  capite  proponuntur  : 
etenim  cap.  VII  mater  pueri  vocatur  njD/y  (a/ma),  quo  iio- 

mine  puella  innupta  seu  virgo  tantum  designari  potest ,  ut  pa- 
tet  ex  dictis;  cap.  vero  VIII  vocatur   nN^3J  [neviah^  prophe- 

iissa  ,  seu  uxor  prophetae  ;  cap.  VII  nuncium  tanlum  pueri 
nascituri  habetur  ,  ast  cap.  VIII  fusior  narratio  cum  apparatu 
testium  ,  instrumenti  ,  etc;  cap.  VII  mater  nomen  dat  filio  (1), 
cap.  autem  VIII ,  3  ,  nomen  imponit  pater.  Constat  igitur  in  cap. 
VIII  confirmari  promissumfactumcapite  preecedenti,  novo  signo 
a  priori  omnino  diverso  (2). 

311.  Ad  4"»,  Neg.  Ahoquin  fihusprophetae,  nempe  Emmanuel, 
dominus  Judaeae  foret  (  VIII,  8)  ;  quod  falsum  esse,  nemo  non  vi- 
det.  Itaque  filiilsaiae ,  datiin  signum,  sunt  Schear-Jaschub ,  vatis 
fihus  natu  major,  VII,  3,etnatu  mmov .^Maherschalal-Chaschbaz.^ 
VIII ,  3^  ob  ipsorum  symboHca  nomina ;  nomen  enim  prioris  fihi 
convertendas  esse  denotat  populi  reliquias;  posterioris  fihi  vero 
nomine ,  brevi  liberandam  esse  Judaeam  a  duobus  regibus  hosti- 
libus ,  indicatur  (3). 

honc  loc.   saepe  majoris  et  illaslrioris  imponere  solebanl  matres ,  velati  Eva , 

beneficii  promissione   conGrmatar  le-  Genes.  iv  ,  i ,  25  ;  filiae  Loth  ,  Genes. 

vioris  beneficii   promissam  ,    el   tanc  xix,  3^  et  seqq. ;  Lia,  Gen.  xxix  ,  32; 

signum  idem  valet  ac  argumentum ,  xxx  ,  i8  et  seq.;  Rachel ,  cap.  cit,  24. 

nt  patet  ex  citalis  exemplis.  (2)  Cfr.  Rosenmiilier  ,  ad  cap.  8 , 

(1)  Etenim  in  hebraico  textu  legitur  v.  i. 

VOW  riK^^pl  j  et  vocabit  ( Virgo)  no-  (3)  Hinc  S.  Hieronymus  ,  Commen- 

....       <ar.  pag.  125  ,  edit.  Vallars.  modo  cit.. 
wicn  ejus ,  etc. ;  nomma  revera  fihis  ^  ° 


182 


TRAGT.    DE    IPfGARrfATlOriE. 


312.  Ad  5™,  Neg.  Nam ,  ut  ex  tota  orationis  serie  patet ,  prae- 
sertim  vero  v.  11 ,  agitur  in  nostro  vaticinio  de  signo  ,  ex  quo  raa- 
nifeste  cognosci  possit  ,  adesse  Dei  numen  seu  protectionem , 
ratumque  haberi  vatis  effatum  ,  ut  infra  XXXVIII ,  7  ;  Exod.  III, 
12;  IV  Reg.  XIX,  29,  ideoque  exhiberi  rem  inauditam,  mirandam, 
insoHtam  ,  uti  vis  latinae  vocis  siijni  postulat ,  qu3e  deportento, 
produjio  intelH  debet  (1).  Jam  vero  quodnam  signum.  portentum^ 
prodig lum  esset  in  eo  ,  quod  virgo  suscepto  semine  aUarummore 
conciperet  et  pareret  (2)?  Addatur,  hebraicam  lectionemejusmodi 


ita  sensum  prophetae  enarrat  :  Expec- 
tabo  Dominum  tneum  ,  et  non  solum 
ego ,  sed  et  pueri ,  quos  mihi  dedit 
Dominus,  alii  videlicet  prophetcB  et 
filii  prophetarum ,  qui  non  eco  volun- 
tate  carnis  et  sanguinis ,  sed  ex  Deo 
nati  sunt,  De  quibus  et  Jpostolus 
(  Galat.  IV,  19)  loquebatur  :  Filioli 
mei  ,  qaos  iteram  parturio  ,  donec 
Christus  forraetur  in  vobis.  Isti  autem 
pueri,  id  est,prophetcB,  in  signa  dati 
sunt  et  in  portenta  Israeli ,  juxta 
illud,  quod  in  Ezechiele  (xxiv,  24 ) 
legimus  :  Et  crit  Ezechiel  vobis  in 
signum.  In  Zacharia  quoque  ( m  ,  9 ) 
sancti  viri  prophetarumque  discipuli 
TifUTOTKoTTQt ,  id  cst ,  portcntorum  sig- 
norumque  spectatores  appellantur  ,  eo 
quod  semper prophetcB  in  signum  prce- 
cesserint  futurorum, 

(1)  Dixerat  enira  Isaias  regi  Achaz 
V.  1 1  :  Pete  tibi  signum  a  Domino 
Deo  tuo  in  profundum  inferni  sive 
in  excelsum  supra  ;  sea  ,  at  exponit 
S.Hieronymus :  F^is,  inquit  (propheta), 
ut  scindatur  terra  ,  et  grandi  hiatu 
inferi  pateant ,  qui  in  corde  terrce  esse 
dicuntur ,  an  ut  aperiantur  coeli?  \oc, 
cit,  pag.  106.  Cfr.  Drach  Epist.  cit. 
pag.  84  et  seqq. 


(2)  Nisi  enim  partum  miraculosum 

intelligas ,   apposite  scribit  Rosenmiil- 

ler ,  quem  Deus  ipse  signum  non  in- 

terituroo  domus  Davidicce  constituat, 

nemo  dixerit ,  quid  illud  sit  in  hac 

prophetia  ,   quod  sustineat  locum   et 

vicem  signi»  Par  est  credcre  ,  prophe- 

tam  hac  voce  eodem   sensu   uti ,  quo 

eam  usurpaverat  p.  1 1  ,  ubi  manifeste 

sumitur  de  signo   aliquo  prodigiali  , 

non  memoriali ,  sive  verbali ,  vel  qua- 

licumque  alio.  Quis  vero  signi  prodi- 

gialis  aut  miraculi  loco  habeat,  si  ex 

congressu  viri  evadit  gravida  ,  quce 

virgo  esse  desiit?  Hoc  ipsum  argumen- 

tum  jam  urgebant  Patres  antiquissimi 

adversus  Hebraeos  ,   ut   Tertullianus  , 

Adv.  Judceos ,  cap.  ix  :  Signum  autem 

a  Deo ,  nisi  novitas  aliqua  monstrosa 

fuisset ,  signum  non  videretur.,,  Ni- 

hil  signi  videripossit  res  quotidiana  , 

juvenculcB  scilicet  prcegnatus  et  partus. 

Cfr.  Irenaeus  ,  Contra  Hceres,  lib.  iii, 

cap.  21  ,   n.  6;  Justinus,  Dial.  cum 

Tryph,  n.  84;Theodoretus,  Comment. 

in  hunc  loc. ;  Hieronymas  ,  loc.  cil. 

Quare  interpretes   non-messiani  ,   qui 

n)37y  de  nupta  foemina  exponunt , 

hic  haerent,  nec  ,  qnomodose  seexpe- 
diant ,  facile  inveniunt. 


PART.    II.    CAP.    II.    DE    NATURA    CURISTI    HUMANA.  183 

expositionem  excludere  ,  cum  habeat  :  Ecce  virgo  illa  co7icipiens 
ct  pariens  (1) ,  quse  indicant  virginem  illibata  virginitate  conci- 
pientem  et  parieniem  :  gratuitam  praeterea  esse  adversariorum 
suppositionem  de  nova  uxore  a  propheta  ducta  vel  ducenda ;  nec 
filium  prophetae  exhiberi  posse  ut  dominum  regionis  Palaestinse , 
cujusmodi  esse  perhibetur  Emmanuel,  ut  ex  superius  dictis  liquet ; 
nec  ahi  cuipiam  posse  aptari ,  quae  de  eodem  puero  praedicantur 
cap.  IX,  5,  6 ;  XI ,  1  et  seqq.  ipsa  rei  natura  clamat. 

313.  Ex  his  praeterea  plane  concidunt  omnes  illae  violentae  et 
gratuitae  expositiones  ,  quibus  interpretes  anti-messiani  mire  se 
torquent  ad  inveniendum  istud  signum  seu  prodigium ,  sive  in 
uxore  prophetae  ,  sive  in  uxore  Achaz ,  sive  in  virgine  ideali  et 
possibih.  Omittam ,  uxorem  Achaz  virginem  non  fuisse,  et  Eze- 
chiam  novem  annos  natum  fuisse ,  cum  hoc  vaticinium  editum 
cst  (2).  Alia  vero  ejusmodi ,  quae  liberiores  hi  homines  commenti 
sunt ,  quoe  nec  referre  vacat,  omnino  ipsis  vaticinii  verbisexclu- 
duntur. 

314.  Concidit  pariter  aliorum  expositio  de  sensu  figurato  seu 
duplici  sensu,  proximo  et  remoto;  haecenim  expositio  fermenata 
cst  ex  apparentibus  difTicultatibus  messianoe  explicationi  inhaeren- 
tibus ,  et  ex  impotentia  eas  solvendi  ,  atque  ex  desiderio  simul 
tuendi  S.  Matthaei  auctoritatem.  Porro ,  si  vere  et  proprie  adim- 
pletum  est  IsaVae  oraculum  tempore  Achaz,  nulla  jam  ratio  habe- 
tur  supponendi  in  textu  illo  sublimiorem  relationem  ad  Messiam; 
imo  omnis  simiHtudo  penitus  evanescit.  Nam  verba  in  utraque 
exphcatione  diverso  omnino  sensu  sumuntur.  In  expositione  enim 
messiana     HW^y  est  virgo,  quae  post  conceptum  tahs  perma- 

net;  in  non  messiana  vero  aliqua  est,  quae  virgo  quondam  fuit, 
sed  tahs  postea  esse  desiit  ;  in  priori  Emmanuel  est  Nohiscum 

(1)  Nam  in  hebraico  texta  dnobas      Jarcbi  ;   Participium  prcesena  H^^H 

participiis  dicitur  niVvi   T^^T^^con.      ,    ^        .     .^      .  ^  ^^  ^ 

V     :       XX  habet  sigmficationem  futuram  :  Ipsa 

cipiens   et  pariens  j  seu  ,    ut  exponit  erit  actu  concipiens.  Gfr.  Drach  ,  pag. 

R.  David  Kimchi  :   Ipsa  (  virgo  )  est  89  et  seq. 

actualiter  concipiens  et  actualiter  pa-  (2)  Cfr.  Rosenmiilier ,  loc.  ci(. 

riens  i  vel  etiam  ,  utaddit  R.Salomon 


184  TRAGT.    DE    irfCARNATIONE. 

Devs ^in  posteriori  est  divinum  auxilium,  Si  ergo  hanc  adversa- 
riorura  expositionis  partem  tenemus  ,  nullam  ampllus  habemus 
ad  tempus  Messiae  appHcationem ;  sensus  verboruai  est  prorsus 
exhaustus ;  nec  nota  remanet  ahqua ,  quae  ad  Messiam  quoquomodo 
alludat  (1). 

315.  Obj.  quarta.  Non  defuerunt,  recentiore  potissimum  aetate , 
qui  conceptionem  illam  miraculosam  testimoniis  satis  idoneis  con- 
firmari  negarent,  rationibus  usi  criticis ,  exegeticis  et  historicis. 
Monuerunt  1°  critici  homines  ,  priora  duo  capita  Evangehi 
secundum  Matthoeum  in  archetypo  hujus  Evangehi  aramaeo  , 
Epiphanio  teste  (2) ,  sicut  in  Tatiani  Evangeho  nondum  adfuisse  ; 
itemque  Marcionis  Evangehum ,  quod ,  si  non  e  Lucae  Evangeho 
decerptum  ,  tamen  ejusdem  similhmum  fuisse  videtur  ,  nec  ini- 
tium  nec  finem  hujus  habuisse  (3).  2°  Verum  gravioribus  pre- 
muntur  difficultatibus  exegeticis ,  oriundis  praecipue  ex  dissensu 
manifesto  ipsius  argumenti ,  maximeque  duphcis  genealogiae  Jo- 
sephi ,  qui  tamen  pater  Jesu  fuisse  negatur,  a  Matthaeo  ,  I,  1  et 
seqq.  et  Luca,  III ,  23  et  seqq.  exhibilae.  3°  Accedit ,  quod  neque 
Jesus  unquam ,  neque  Joannes  ,  qui  quidem  certissimam  hujus  rei 
notitiam  afFerre  poterat  (  Joan.  XIX.  27)  ,  neque  alius  Apostolus 
ad  originem  illam  miraculosam  provocavit.  4»  Imo  Maria  Jose- 
phum  patrem  Jesu  appellavit  (  Luc.  II,  48);  quod  Jesus  quo- 
que  data  opportunitate  minime  denegavit  ( Joan.  VII ,  27  );  et 
Paulus,  ipsum  ex  GrcipuoiToq  LoL^ld (^ex  semine  David^  genitum  esse, 
diserte  affirmat,  Rom.  1,3;  II  Tim.  II,  8,  collat.  Rom.  IX,  5; 
Gal.  IV,  4,  29.  Adde  5»,  quod  fratres  ejus  ipsi  fidem  non  habue- 
runt  (  Joan.  VII ,  3  et  seqq.)  ,  et ,  comite  ipsa  matre  ,  Jesum  ali- 
quando ,  tanquam  mentis  non  compotem ,  prehendendum  cura- 
runt  (Marc.  III ,  21 ,  31 ).  Deinde  6^  efFatis  Angeh,  ad  vulgarem 

(1)  Cfr.  Hengstenberg  loc.  cit.  pag.  damnalns,  ab  Episcopo  sno  in  carce- 

90  etseqq.  nbi  refellit  eliam  Isenbiehl,  rem  conjectus   est ,   donec   ad  saniora 

qui  quamvis  catbolicus  eam  interpre-  consilia  se  recipiens  ,  saam  expositio- 

tationem  vaticinii  hujus  amplexus  est ,  nem  retractavit. 
quam  postea  Gesenius  suam  fecit ,  nec  (2)  Hceres,  xxx. 

veritus  est  de  filio  prophetae  hoc  ora-  (3)  S.    Iren.   Adv,  hwres.   lib.   i^' 

culum  exponere  ;   a  Pio  vi   propterea  cap.  29. 


PART.    II.    CAP.    II.    DE    KATURA    CHRISTI    HUMAHA.  185 

Judaeorum  opinionem  accommodatis  ,  de  Jesu  tlironum  Davidis 
occupaturo  (Luc.  1 ,  32)  ,  neque  Jesu  ipsius  consiliura  (Luc.  XVII , 
20  ,  21,  Joan.  XVIII,  36),  neque  eventus  unquam  respondit. 
7°  Quod  si  vero  liistorioe  luce  narrationes  istse  collustratae  fuerint , 
dubitare  non  licet ,  quin  jam  prioribus  seculis  plures  extiterint , 
qui ,  praeeuntibus  Cerintbo  ,  Carpocrate,  Ebionitis  aliisque ,  Jesum 
Josepbi  filium  fuisse  contenderent ,  et  quin  apud  omnes  fere  po- 
pulos  incultiores  (  quippe  qui  bumana  miscendo  divinis ,  primor- 
dia  civitatum  vel  religionum  augustiora  facere ,  ideoque  fata  res- 
que  gestas  virorum  insignium  ad  numinis  auxilium  referre  conati 
sint),  simiba  de  incarnationibus  deorum  et  de  bominibus  a  na- 
tura  quadam  coelesti  progenitis  reperiantur  commenta.  Ita  Weg- 
scbeider  (1) ,  qui  inde  concludit,  tum  Cbristi  primordia  inter  my- 
thos  esse  referenda ,  tum  universalem  illam  sententiam ,  quse 
apud  omnes  fere  populos  viguit ,  qualis  et  in  Cbristo  Jesu  reperi- 
tur ,  eminentiori  quodam  sensu  esse  accipiendam  ,  de  eo  quod  Deo 
probatum  eoque  dignum  est,  et  ab  eo  repetimus  auctore  ac  mo- 
deratore  sapientissimo. 

316.  Resp.  Bist.  Antec.  Non  defuerunt  recentiore  aetate ,  qui 
protestantismi  progressus  sequuti  eo  impietatis  delapsi  sunt ,  ut 
omnem  respuentes  divinarum  Scripturarum  inspirationem  et  veri- 
tatem  ,  quique  ohinibus  reclamantibus  bermeneuticae ,  exegeseos 
et  bistoriae  principiis ,  pro  lubito  religionem  omnem  sus  deque 
vertant ,  conc. ;  qui  omnem  adbuc  pudorem  non  amiserint,  et  in 
rationalismum  nondum  deflexerint ,  neg.  Haec  eniin  pessima  ra- 
tionalismi  labes  protestantismi  principio  accepta  referri  debet, 
cui  reservatum  erat  cbristianam  religionem  e  fundamentis  con- 
vellere ,  si  tamen  fieri  potest ,  causam  suam  protegente  Deo. 

317.  Ad  1"^,  Dist.  Monuerunt  pseudo-critici  ex  systemate  ar- 
bitrario ,  imo  et  falso  ,  conc;  veri  nominis  critici  et  aliquo  funda- 
mento  innixi ,  neg.  Nam  1«  arbitrarium  est  systema  de  quodam 
communi  arcbetypo  Evangelio  aramaeo  seu  syro-cbaldaico ,  ex 
quo  suas  narrationes  bauserint  tres  Evangelistae  Mattbaeus ,  Mar- 
cus  et  Lucas ,  a  nonnullis  divinando  excogitatum  sine  ullo  vel 

(1)    §  123. 


186 


TEAGT.    DK    IWGARWATlOirB. 


levi  fundamento ,  atque  ab  ipsis  non  paucis  recentioribus  biblicis 
repudiatum  (1).  2»  S.  Epipbanius  loquitur  loc.  cit.  de  Evangelio 
hebraico  S.  Mattbaei,  quo  utebantur  Ebionitae,  ab  ipsis  conciso 
et  depravato  (2);  sane  ibid.  n.  14,  refertS.  Epipbanius,  a  Ce- 
rintbianis  integrum  hoc  ipsum  Evangelium  cum  duobus  priori- 
bus  capitibus ,  ac  propterea  cum  genealogia  fuisse  retentum  ; 
in  hypotbesi  propterea  adversarii  de  archetypo  aramseo ,  men- 
dacii  ipse  convincitur ,  dum  asserit ,  Epiphanio  teste ,  his  capitibus 
archetypum  destitutum  fuisse  (3)  ;  idipsum  dicatur  de  Nazareis , 
qui  Ebionitis  aut  anteriores  fuerunt  aut  coaevi ,  quique ,  ipso  Epi- 
phanio  testante,  Hceresi  XXIX ^  n.  9,  eodem  EvangeUo  integro 
utebantur(4).  Sicmentitus  pariter  est  Wegscheider,  dum  scribit , 


(1)  Hoc  systema  de  communi  Evan- 
gelistarum  fonte  in  archelypo  arama^o 
sive  syro-chaldaico  primus  insinuavit 
Clericus ,  Hist.  eccl.  duor.  pritn.  swcul. 
Amstel.  1716;  confirmavit  Semlerus  ad 
Towson^  Ahhandlungen  iiher  die  vier 
Evangelien  y  seu  :  Tractatus  in  qua- 
tuor  evangelia,  part.  1,  p.  221-290; 
Lessing,  Theolog .  Nachlass ,  pag.  ^5 
et  seqq.;  Niemeyerus ,  Conjecturce  ad 
illustrandum plurimorum  N.  T.  scrip- 
torum  silentium  de  primordiis  vitce 
J.  C.  Ualae  1790,  Godl.  Paulus,  In- 
troductio  in  N,  T.  capita  selectiora , 
lenae  1799.  Illud  demum  vario  modo 
exornarunt  Eichhorn  ,  Allgeui,  Bi- 
hlioth.  der  hihl.  Litteratur ,  seu  :  Bi- 
hliolheca  universalis  litteraturw  hihli- 
cce  ;  Marsh  ,  Anmerk.  und  Zusdtze  , 
i;tc.  eeu  ,  NotcB  et  appendices  ;  Gratz , 
Neuer  Fersuch,  etc.  idest,  Novur.i  ten- 
iamen,  elc;  Bertholdt,  Theol.  Einleit. 
seu  Introductio  theologica  ;  postremo 
vero  Rainoel ,  in  Proleg.  ad  Comm.  in 
lihros  hist.  N.  T.  pag,  16  et  seqq. 
sccutus  Marshium  et  Eichhornium*  Ve- 
rum  nondam  convcnitinter  ipsos  ,  quid 


sit  ejasraodi  archetypon  ,  ntrum  nnura 
idemque  cum  evangelio  ,  quod  inscrip- 
tum  erat  Secundum  Hehrceos ,  an  di- 
versum.  Hanc  opinionera  everlit  Ro- 
senmiiller  senior ,  SchoL  in  N.  T, 
arguraentis  internis  et  externis  ;  et  ejus- 
modi  archetypum  merito  vocat  ficti- 
tium ,  qaod  nemo  veterura  novil  et 
vidit.  Cfr.  tora.  i  ,  edit.  sexta ,  pag.  5 
et  seqq. 

(2)  N.  i3. 

(3)  Scribit  enim  :  'O  ^ev  yu^  K^^iy^ 
B-os  KUt  Ka^TroKpetf  rS  uura  ^pafAtvoi 
^i^B-tv  Tsu,^  mroig  Evecyyixlu  ecTro  r*ig 
upX,>]$  rov  Kuru  McirS-aTov  EyesyyeAjou  , 
^/<6  ri^S  yevtciXoyiets  ^ouXovrui  TTetptff-ruv 
iK  <r7riff4,ec,ros  'laT^(p  Kott  Meipix^  iiveit 
rov  XfitrrGv.  Id  cst  :  Cerinthus  enim 
et  Carpocraies  eodem  Matthcei ,  ut 
quidam  volunt ,  Evangelio  freti  ,  ex 
ejus  initio  Christique  genealogia  pro- 
bare  nituntur  ^  Christum  e  Josephi  et 
MaricB  semine  esse  procreatum. 

(•4)  '^E^ouTt  ^e  ro  Ketru  M.eirB-ec7ov 
ivetyyiXioy  TrXvjpia-r^urov  ifipuia-rt.  Tlup 
uvroHs  yei^  <ru<pas  rovro  ,  KuBas  f|  «p- 
X^^    Wp^^^     it^ouiKols    yf»(iCfcu(rt9    trt 


PART.    II.    CAP.    II.    DE    NATURA    CHRISTI    HUMAWA.  187 

a  Tatiani  Evangelio  duo  priora  Matthasi  capita  abfuisse.  Etenim  , 
ut  ex  Theodoreto  discimus,  Hoeret.  fahuL  lib.  I,  cap.  XX,  non 
amputaverat  ille  nisi  genealogias  et  alia  omnia ,  quw  Dominum 
ex  semine  David  secundum  carnem  natum  ostendunt  (1).  Re- 
liqua  letinuit ,  ita  ut  non  advertentes  fraudem  plures  Catholici 
decepti  fuerint ,  eodem  auctore  teste  (2).  Si  quid  igitur  evincit 
illa  amputatio  Tatiani  ,  probat  praecise  quod  nollet  adversarius, 
nempe  Jesum  non  esse  ex  Joseph  progenitum.  Et  sic  rursum 
mentita  est  iniquitas  sibi. 

318.  Marcion  utique  S.  Lucae  Evangehum  decurtatum  exhibet, 
ut  veteres  loquuntur,  Irenaeus,  Adv.  ha?res.  hb.  III,  cap.XIV, 
n.  4;  Tertulhanus,  Contra  Marcionem.^  tumhb.  1,  cap.  II,tum  lib. 
IV,  cap.  VI;  Epiphanius,  Hcer.  XLII^  n.  11.  At  sero  nimis  prodiit 
sacrilegus  hic  Evangehorum  mutilator;  jam  enim  apud  omnes 
Ecclesias  integrum  Evangelium  extabat ,  iisdem  testibus ,  cura 
Marcion  sacrilegum  facinus  aggressus  est;  hinc  Tertullianus 
Marcionem  provocat  ad  codices ,  qui  apud  Ecclesias  Marcione 
vetustiores  asservabantur ,  imo  ad  communem  consensum  et 
pubhcum  testimonium  (3).  Quidigitur  evincit  hoec  Marcionis  Evan- 
geliorum  corrasio?  Lex  critices  est,  cum  aliqua  clausula  vel  re- 
dundat  vel  desideratur  in  eorum  codicibus,  quorum  partibus  aut 
favet  aut  adversatur,  ab  iis  eam  additam  vel  detractam  censeri ,  qui 
tempore  sunt  posteriores ,  auctorftate  minores ,  et  quorum  causa 
iis  additionibus  vel  detractionibus  juvatur.  Judicet  nunc  W^eg- 
scheider,  quidde  suis  criticis  censendumsit,  ac  de  eorum  monito. 

319.  Ad2"^,  Neg.  Graviores  enim  dici  nequeunt  difficultates 
exegeticae  ,  si  critica3  y  ut  vidimus,  nullce  sunt.  Nego  praeterea 

<ruZ,ircct.  Estvcropenesillos  (Nazaraeos)  (3)  Cfr.  Cont.  Marc.  lib.  iv  ,  cap.  5, 

Evangeliutn   secundmn   Matthceum ,  et   De   Prcescript.    cap.    36.  Cfr.    I. 

hebraice  scriptum  ,  et  quidem  absolu-  D.  Michaelis  ,  Introduction  au  Nou- 

tissimum.  Hocenim  certissime,prout  ceau  Testatnent ,  trad.  par  I.  I.  Che- 

hebraicis  litteris iMTio  sct^iVTVVLE&T  ,  in  neviere  ,  tom.  i,  chap.   2,  sect.  7, 

hodiernumtenipus  usqueconservant.  Geneve  1822,  circa  finem  ,  nbi  osten- 

(1)  Kai  roi  kXXu  otcc  U  a-Tri^f^.uro?  dit ,  ejusmodi  ba)reticorum  interpolatio- 

Aufii^  Kuroi  (ret^Ku  yeyivti/^ivov  rov  Ku-  nes  novum  argumenlum  praebere  aU" 

fitov  ^iiKvua-iv.  thentice  librorum  N.  T. 

(^)  Ibid. 


188  TRAGT.    DE    INGARNATIONE. 

ejusmodi  exegeticas  difficultates  oriundas  esse  ex  manifesto  dis- 
sensu  ipsius  argumenti,  Adversaruis  saltem  non  innuit  ,  in  quo 
iste  manifestus  dissensus  positus  sit?  Uterque  Evangelista  Chris- 
tum  de  Spiritu  Sancto  ex  Maria  Yirgine  conceptum  et  natum 
docet ,  uterque  vel  expresse  vel  tacite  provocat  ad  Isaiae  vatici- 
nium,  uterque  eum  natum  in  Bethlehem  refert.  In  quo  igitur 
est  manifestus  dissensus  argumenti? 

320.  Sed  neque  obstant  binae  genealogiae,  quas  ambas  Josephi 
esse  pro  certo  sumit  adversarius  ,  nec  pauci  tamen  nec  infimi 
subseUii interpretes  negant(l).  Verumet  hoc  transmisso  ,  prorsus 
inficior,  quod  ipse  deducere  inde  contendit ;  dissensus  enim  genea- 
logiarum,  etiamsi  supponeretur  adesse,  quod  minime  fatemur , 
non  evincit  Christum  esse  fihum  naturalem  Josephi.  Hoc  autem 
ut  pateat,  satis  est  in  medium  afFerre  adversarii  argumentum  : 
genealogiae  Josephi  dissentiunt  inter  se  ;  ergo  Jesus  est  Fihus  na- 
turaHs  Josephi.  Praeclara  dialectica!  Praeterea  juxta  adversarium 
in  archetypo  aramaeo  ,  in  Evangelio  seu  Diatesseron  Tatiani 
et  in  Evangelio  Marcionis  utraque  haec  genealogia  desideraba- 
tur,  dein  vero  addita  est;  nullam  igitur  earum  dissensus  ad 
prbbandum  vim  habet.  Nempe  mendacem  oportet  esse  memo- 
rem.  Qua  vero  ratione  bene  inter  se  componantur  hae  genealo- 
giae,  docent  interpretes  (2). 

(I)  Non  pauci  prsesertira  ex  recen-  genealogiam  ,    esse    Josephi  ,    quam 

tioribus  interprelibus  ,  sive  catholicis ,  Lucas ,  MaricB,  A  Matihcco  recenseri 

sive  potissimum  protestantibus  ,  longe  genealogiam  Josephi ,  aSalomonedu^ 

probabilius  esse  censent ,    Mallhajum  cenlis  genus ,  patet  ex  commate  i6, 

texuisse  genealogiam  Josephi ,  Lucam  coll.  6,7;  Mariam  vero  genus  duxisse 

vero  genealogiam  B.  Virginis.  Longum  abaliofilio  Davidis,  Nathano,  disci^ 

esset  nimis,  velle  istorum  omnium  ca-  musex Luc.  iii,  Si.Rosenmiillerprajte- 

talogum  exhibere.  Salis  ilaque  sit  auc-  reacitatprohacsentenlia  Velhusenium, 

lorem  adversariis  non  suspectum  addn-  et  GodK   Paulns  ,    quibus  addi  potest 

cere ,  nempe   Georg.  Rosenmiillerum.  Kuinoel ,  Proleg.  §  4  »  m^^  plures  alios 

Ilic  autem ,  Schol.  in  Maith.  cap.  i  ,  recenset  ,   siquidera  est  haec  sententia 

V.  i^  ,  scribit  :  DifficuUates  non  qui'  apud  ipsos  communis.  Plura  tamen  ve- 

dem  plane  tollmitur ,  minuuntur  ta-  tant,quominus  hanc  sententiamadmit- 

men  ,  si ,  quod  verisimile  est ,  statua-  tamus   atque  probemus. 
mu8  ,   eam  ,   quam  Matthceus  habet  (2)  Cfr.  Maldonatus ,  Comm,  in  S. 


PART.    II.    GAP.    II.    DE    NATURA    CHRISTI    HUMANA.  189 

321.  Ad  3™  ,  Dist,  Quia  Joannis  consilium  id  non  ferebat , 
C07ic.^  quia  aliter  ipse  sensit ,  neg.  Joannis  consilium ,  ut  alias 
anirnadvertimus  ,  potissimum  fuit  ,  supplere  ceteris  Evangelistis , 
et  ea  fusius  proseqiii ,  qua3  spectant  ad  Christi  divinitatem  ad- 
struendam.  Hinc,  cum  Mattbaeus  ac  Lucas  abunde,  quae  ad  pro- 
digiosam  Cbristi  bumanitatis  conceptionem  spectant ,  retulerint , 
bac  prsetermissa  ,  Joannes  solam  asternam  ejusdem  generationem 
exponit.  Adde  Joannem ,  ut  communi  consensu  veteres  tradunt , 
quales  Clemens  Alex.  (1),  Eusebius  (2),  Hieronymus  (3),  Epipba- 
nius  (4),  tria  priora  Evangeba  ,  quae  in  omniumjam  erant  notitia , 
legisse  et  probasse ,  et  veritatem  scriptorum  suo  testimonio  confir- 
masse,  antequam  manum  appubsset  ad  suum  Evangebum  exaran- 
dum.  QuidsiJoannes,imoetCbristusipse  aperte idipsum  tradidis- 
sent,  num  iis  fidem  adbiberent  rationafistae?  Nibilminus,  prout 
vidimus  eos  se  se  gessisse  ,  cum  ageretur  de  divinitate  Verbi  a 
Joanne  praedicata  ,  de  Jesu  ac  futura  corporum  resurrectione , 
de  extremo  judicio ,  toties  a  Cbristo  inculcatis ,  et  non  solum  a 
reliquis  tribus  EvangeHstis  ,  sed  et  a  Joanne  ,  a  Paulo ,  ac  reliquis 
Apostolis  omnibus  praedicatis  (5). 

322.  Ad  4°»,  Btst.  Id  est,  prout  vulgo  putabatur,  conc^ 
reipsa ,  neg.  Nondum  enim  divina  Cbristi  missione  comprobata , 
imprudenter  omnino  ejusmodi  mysterium  patefactum  fuisset ,  cui 
nemo  fidem  adbibuisset.  Adeo  stolidi  sunt  rationabstae  ,  dum 
baec  effutiunt!  Sic  prsepostera  fuisset,  neque  opportuna  bujus 
rei  manifestio ,  Joan.  YH,  27;  non  obscure  tamen  veritatem 
bancinnuit,  dum  v.  28  et  seqq.  divinam  suam  originem  Cbristus 
Judaeis  inculcavit ,  ostendendo ,  reipsa  eos  nescivisse,  unde  esset , 
ut  illi  fidenter  asserebant.  Dum  vero  Paulus  ex  semine  David, 

Matth.  cap.  i,  v.  i6,  ubi  fusedehocar-  Josephi  et  Mariae. 

gumento  disserit ;    vid.   etiam  disser-  (1)  Apnd  Euseb.  lib.  vi,  cap.  i^. 

tationes    duas    de    Genealogia    Jesu  (2)  Lib.  iir,  cap.  2^. 

Christi  ,  Joan.   Jac.   Holtingeri  ,    in  (3)  De  viris  illustrih.  cap.  g. 

Novothesaurotheol.-philogig.ysivesyl-  (4)  Hceres.  u ,  n,  19. 

loge  dissertt.  p.  73  et  seqq.  tom.  11 ,  (5)  Cfr.  Tract.   De  Deo  creat.  n. 

Lugd.  Batav.  1782,  in  quibus  confir-  85o  et  seqq.  pag.  382. 

matur  sententia  de  duplici  genealogia 


190  TRACT.    DE    INCARNATIONE. 

secundum  carnem  Christum  natum  affirmat,  perinde  est  ac  si 
diceret :  e^  sttrpe  David  ^  et  hoc  necesse  erat,  ut  adimpleretur 
id  ,  quod  Deus  Patriarchis  et  Davidi  promiserat ,  nasciturum  scili- 
cet  Messiam  ex  eorum  semine.  Ahud  porro  est  dicere  de  semine 
David,  aliud  vero  de  semine  Josephi ;  Beata  enim  Virgo  ex  semine 
David  orta  est ;  cum  vero  ex  ejus  sanguine  Spiritus  Sancti  virtute 
Christi  corpus  efFormatum  sit ,  hinc  Christus  filius  David  est ,  non 
autem  Josephi ;  quod  perpetuo  innuit  Apostolus  ,  toties  repetens  , 
Christum  factum  ex  muliere. 

323.  Ad  5"*,  Dist.  Id  est  cognati  seu  propinqui,  conc^  fra- 
tres  uterini,  neg.  Hujus  rei  vadem  habemus  totam  antiquita- 
tem  (1),  quod  et  usus  loquendi  biblicus  ostendit  (2).  Mendacem 
porrojam  tertio  se  prodit  adversarius  noster,  dum  addit,  comite 
ipsa  matre  Christi ,  propinquos  eum  ut  insanum  prehendere  vo- 
luisse.  Nam  in  primo  loco  ,  nempe  Marci  III ,  21 ,  de  matre  ne 
verbum  quidem  legitur ;  sed  erant  fratres  illi ,  quos  refert  Joan- 
nes ,  loc.  cit.  in  Jesum  non  credidisse;  versu  autem  31  :  ^^  ve- 
niunt^  inquit^  mater  ejus  et  fratres ;  et  foris  stantes  miserunt 
ad  eum  ,  vocantes  eum.  Quod  quidem  est  factum  a  primo  omnino 
diversum  (3). 

324.  Ad  6°*,  Dist.  Sensu  materiali ,  conc^  spirituali,  7ieg.  Nam 
Angelus  non  opinionibus  vulgi ,  sed  spiritui  seu  vero  sensui  Scrip- 
turarum  effata  sua  accomraodavit ,  qui  sub  verborum  cortice  la- 
tebat,  prout  Christus  patefecit,  et  eventus  ostendit,  ac  nos  suo 
loco  probavimus.  Quid  autem  hoc  commune  habeat  cum  consilio 
adversarii  ,  scilicet  ostendendi  Jesum  Christum  filium  Josephi 
esse ,  non  video  ,  nisi  fortasse  ut  proderet  se  non  meHorem  ea^e- 
getam  esse  quam  criticum. 

(1)  Cfr.  Maldon.  in  cap.  xii,Evang.  uvrov  ,  id  est ,  ii  qui  ah  ipso  erant , 
S.  Matth,  V.  4^.  sea  qui  ad  eum  pertinebant)  exierunt 

(2)  Ibidem  ,  innameris  prope  allalis  tenere  eum  ;  dicehant  enim  :  quoniam 
exemplis  ,  ostendit  idem  auctor  ,  lalem  in  furorem  versus  est ,  non  de  propin- 
loqaendi  nsnm  esse  receptam  ia  Scrip-  qais  Christi  esse  intelligendum ,  sed 
turis.  accipiendam   impersonaliter    :    Fama 

(3)  Imo  nec  desunt  qai  contendant ,  erat,  dicehant  homines ,  etc.  Alii  illnd 
illud ,  quod  refert  S.  Marcus  iii ,  21  :  dicehant  referant  ad  Pharisaeos.  Cfr. 
Et  cum  audissent  sui  (  graece  ,  o'i  •ka^'  Rosenmiiller  ,  ad  hunc  ioc. 


PART.    n.    GAP.    II.    DE    WATURA    CHRISTI    HUMANA.  191 

325.  Ad  7™,  Neg.  narrationes  illas  historia?  luce  collustratas 
quidpiam  efficere  pro  adversarii  thesi.  Quid  enim  si  Cerinthus,  Car- 
pocrates,  Ebionilse  ahaeque  obscuras,  contemptoeet  profligatae  ejus- 
modipesteshaereticorum,  quos  Joannes  Evangehsta  perstringit  (1), 
Christum  fihum  Josephi  autumarunt  ?  Vere  testes  dignos  se  ad- 
versarius  appellat.  Non  magis  illorum  perditorum  hominum  im- 
pietas  officit  veritati ,  quam  officiant  rationalistse  ,  dum  falsitatis 
arguunt  Evangehstas  ,  Apostolos  et  Christum. 

326.  Tantum  denique  abest ,  ut  vulgata  opinio  apud  gentes  de 
hominibus  coelesti  natura  progenitis  causae  obsit ,  quam  tuemur , 
ut  rem  nostram  mirifice  confirmet  ,  quod  ex  dictis  apertissime 
constat.  Omnium  enim  ejusmodi  opinionum  originaria  seu  pri- 
migenia  idea  in  vera  rehgione  reperitur ,  quam  postea  suis  com- 
mentis  gentesplus  minus  depravarunt,  utinahissimiHbus  casibus 
factum  esse  animadvertimus  (2).  Ex  his  patet  ,  quid  sentiendum 
sit  de  conclusione  istius  rationalistae  ,  qui  nempe  se  pessimum 
criticum ,  exegetam  et  historicum  praebet ,  sacramque  Scripturam 
ut  mythographiam  traducit ;  nec  operae  pretium  est  diutius  in  hisce 
commentis  refellendis  immorari. 

327.  Inst.  1»  Repugnat  tamen  Mariae  virginitati ,  quod  legitur 
Luc.  II,  22  :  Et  postquam  impleti  sunt  dies  purgationis  ejus.,. 
sicut  scriptum  est  in  lege  Domini  :  qiiia  omne  masculinum 
adaperiens  vulvam  Sanctum  Domino  vocabitur.  Quare  2°  Apos- 
tolus  ,  Gal.  IV,  4,  dicit,  Chvisivim.  factum  ex  midiere.  Er^o, 

328.  Resp.  Ad  l"»,  Neg.  Sola  enim  prudenti  oeconomiaB.  Virgo 
se  purificationis  legi  ultro  subjecit ,  quemadmodum  et  Christus 
subjecerat  se  legi  circumcisionis ;  cum  neuter  ejusmodi  legibus 

(1)  Cfr.  S.  Hieronyin.  loc.  cil.  stanter  apologetae  religionis  christiana3 , 

("2)  TraiCi.  De  Deo  creat.  n.  817  et  adversus  pliilosophos  dispotantes^  sese 

seqq.  et  alibi.  gesserant ,  eos  adigentes ,  ut  faterentar , 

Haec  scilicel  fraas  est  rationalistaram ,  nuUam  mythom  esse  in  pagana  reli- 

quod  bibiicas  narrationes  ad  paganam  gione  ,  qui  originem  non  habuerit  ex 

raythologiam  referant ,  ot  ex  hac  illas  Sacris  Litteris  atque  ex  priraseva  tradi- 

exponant  ,   cum  e  converso  paganam  tione ,  neque  aliud  esse  eoram  mjthos 

mythologiam  ad  Scripturam ,  quae  illis  nisi  corruplionem  veritatis. 
anterior  est ,  exigere  deberent ,  ut  con- 


192  TRACT.    DE    IWGARNATIONE. 

teneretur ;  quod  ex  admirabili  conceptionis  modo  ,  hucusque  vin- 
dicato ,  abunde  constat.  Recitans  autem  Evangelista  verba  legis, 
non  insinuat  Cbristum  nativitate  sua  vere  matris  vulvam  ada- 
peruisse ,  sed  sokim  fec.unditatem  Beatae  Virginis  ortu  suo  osten- 
disse  ,  prout  pbrasis  illa  primogeniti  ei  accommodata  ex  usu 
bibbco  ,  accipitur  ,  ac  veteres  exposuerunt  (1). 

329.  Ad  2%  Dist,  Dicit  ApostoluSjChristumfactumexmubere, 
denotando  sexum,  conc.\  conditionem ,  neg,  Nempe  docet  ibi , 
Fihum  Dei  ,  qui  est  ab  aeterno,  factum  esse  ex  substantia  muhe- 
ris  ,  ab  eaque  natum  secundum  humanitatem  in  tempore ;  prop- 
terea  hoc  ipso  ostendit,  muHerem  illam,  ex  cujus  substantia  fac- 
tus  est  Christus  secundum  carnem  ,  virginem  fuisse ;  aUoquin 
dixisset,  factum  ex  viriU  semine  (2). 

330.  Reliquas  difficultates ,  quae  peti  solent  vel  ex  voce  pri- 
mogeniti)  vel  ex  Matth.  I,  25 ,  utpote  ad  praisentem  thesim  non 
spectantes ,  missas  facimus. 

CAPUT    III. 

DE    UTRIUSQUE    CHRISTI    NATUR^    HYPOSTATICA    CONJUNGTIONE. 

331.  Christum  verum  Deum  ac  verum  hominem  esse,  seu  in 
Christo  tum  divinam  tum  humanam  naturam  integram  atque 
perfectam  inesse  ,  ostendimus,  Qua  autem  ratione  ambae  naturse 
simul  consistant  atque  conjunctae  sint ,  ad  catholicae  veritatis  nor- 
mam  inquirendum  superest. 

332.  Qui  alterutram  in  Christo  negant  naturam ,  hoc  ipso  om- 
nem  prorsus  proprie  dictam  conjunctionem  ejusmodi  naturarum 
eliminant  ac  funditus  mysterium  Incarnationis  evertunt.  Verum 
non  minus  idem  mysteriumlabefactant  ,  qui ,  utraque  in  Christo 
admissa  natura,  noMisi  accidentalem  aut  moraiem  inter  utram- 
que  naturam  unioriCTn  intercessisse  contendunt.  Doctrina  igitur 
Ecclesiae  catbolicae  est ,  hypostaticam  seu  personalem  et  substan- 
tialem  in  Christo  intercedere  utriusque  naturae  conjunctionem , 

(1)  Cfr.  Maldon.  Comment»  in  Luc,  (2)  Cfr.  Bernardas  a  Piconio,  Tripl, 

11 ,  22  et  seqq.  expos»  in  hunc  loc. 


PART.  II.   GAP.  III.  DE  HYPOSTATIGA  GOWJUNGTIONE.  193 

in  qua  sola  integrum  Incarnationis  mysterium  consistere  potest, 
et  in  hoc  conjunctionis  modo  nucleus,  ut  ita  dicam ,  seu  ratio  for- 
malis  ejusdem  mysterii  continetur. 

333.  Quandoquidem  vero  ex  germana  unionis  hypostaticae  no' 
tione  maxime  pendet  dicendorum  inteliigentia ,  juverit  ejusdem 
praemittere  definitionem ,  eamque  per  partes ,  maxima  qua  fieri 
poterit  perspicuitate,  explanare ,  et  praecipua  consectaria  deducere. 

334.  Est  igitur  hypostatica  unio  sive  unitio  conjunctio  illa, 
qua  duae  naturae,  divina  et  humana,  integrae ,  inconfusae ,  imper- 
mixtae,  ac  suis  proprietatibus  et  operationibus  praeditae,  in  se  per- 
manentes,  subsistunt  in  una  divini  Verbi  persona. 

335.  Ex  hacporro  definitione,  1«  patet  ejusmodi  conjunctio- 
nem  duarum  naturarum  factam  esse  ,  saltem  immediate,  in 
persoiia  ,  qua  fit  ut  una  eademque  sit  ambarum  naturarum  sub- 
sistentia  et  personahtas ,  sive  ratio  suppositi;  ac  propterea  hypos- 
taticce  seu  personalis  unionis  nomen  sortita  sit  (1).  2^  Cum  hy- 
postasis  seu  persona  divini  Verbi  jam  extiterit  ante  unionem  seu 
assumptionem  humanae  naturae ,  patet  humanam  naturam  non 
concurrere  tanquam  partem  ad  constituendam  personam ,  prout 
nomen  personae  (quae  simpHcissima  esi)  formaliter  ^  ut  aiunt ,  ac- 
cipitur ;  sed  eatenus,  peracta  incarnatione,  composita  persona  dici- 
tur ,  quatenus  totum  suppositum ,  quod  est  Christus ,  ex  utraque 
natura  coalescit  (2)  ,  atque  idcirco  quatenus  materialiter  persona 
sumitur.  3»  Cum  nonnisi  ratione  ejusdem  subsistentiae  divina  et  hu- 
mana  natura  unum  sint ,  patet  subsistentiam  sive  personam  Verbi 
non  esse  respectu  humanitatis  instar  subjecti^  quod  humanita- 
tem  sustentet  velut  accidens,  sed  instar  termini^  quatenus  ejusmodi 
conjunctio  in  unam  subsistentiam  ac  personam  desiit  (3).  4°  Cum 
subsistentia  humanae  Christi  naturae  eadem  sit  ac  subsistentia 
Verbi,  constat  ejusmodi  humanam  naturam  factam  esse  propriam 
personae  Verbi ,  quae ,  peracta  Incarnatione ,  coepit  operari  per 
hanc  humanitatem ,  et  in  assumpta  humanitate  eadem  ratione  ac 
ante  Incarnationem ,  vel  etiam  ea  peracta  ,  distincte  operata  est, 

(1)  Cfr,  Petav.  Be  Incarn,  lib.  iii,  (2)  Ibid.  cap,  12,  §  4  et  seq. 

cap.  4»  §  2  et  seqq.  (3)  Ibid.  cap.  3  ,  §  16. 

T.  IV.  13 


194  TRAGT.     DE    INGARNATIOWE. 

vel  operatur ,  prout  est  principium  quod ,  ut  loquuntur  scliolae  , 
in  divina  natura  ;  utraque  porro  natura  in  persona  Verbi  subsi- 
stens  operatur,  seu  exerit  proprios  actus  realiter  distinctos  ut 
principium  quo  ,  ut  vocant.  Peracta  enim  Incarnatione ,  realiter 
semper  inter  se  distinctae  sunt  boe  du2e  naturai.  5«  Cuni  igitur 
inter  subsistentiam  et  naturam  in  concreto  tam  arcta  conjunctio 
intercedat,  ut  nonnisi  ratione  seu  cogitatione  altera  ab  altera 
distinguatur  ,  hinc  fit  ut  natura  in  sua  existentia  pendeat  a 
subsistentia ,  a  qua  terminatur  ac  regitur.  Hinc  nec  ante  nec  post 
Incarnationem  vel  uno  temporis  instanti  supponi  aut  concipi  po- 
test  humanitas  Christi  existens  nisi  in  persona  Verbi,  Si  enim 
seorsim  haec  humanitas  ab  illa  subsistentia  aut  persona  specte- 
tur,  jam  non  esset  amphus  humanitas  Christi  ,  id  est,  Verbi 
incarnati ,  sed  mera  abstractio,  seu  ens  rationis  (1).  6°  Cum  haec 
conjunctio  facta  sit  immediate  in  persona ,  ut  diximus  ,  non  au- 
tem  in  naturis ,  sequitur  has  naturas  realiter  inter  se  distingui , 
quarum  unaquaeque  naturales  suas  proprietates  retinet  ac  pro- 
prias  operationes  et  actus  uniuscujusque  proprios ;  cum  tamen ,  ut 
diximus  ,  natura  nonnisi  ratione  ac  virtualiter  distinguatur  a  per- 
sona  ,  sequitur  mediate  factam  esse  conjunctionera  inter  naturas. 
Hinc  haec  unio  sub  hoc  respectu  physica  et  substantialis  pariter 
appellatur  (2). 

336.  Atque  haec  de  unionis  hypostaticoe  notione  innuisse  ad 
rem  nostram  sufficiat.  Reliqua  pro  opportunitate  attingemus.  In- 
terea  ex  dictis  inferimus ,  unicam  in  Christo  esse  personam  eam- 
que  Divinam;  hanc  personam  subsistentem  in  duabus  naturis , 
seu  Christum  Deum  hominem  esse  Filium  Dei  naturalem ;  post 
duarum  naturarum  unitionem  duas  integras  ,  perfectas  atque 
impermixtas  permanisse  naturas,  inter  se  reahter  distinctas;  unam- 
quamque  propterea  naturam  suas  conservare  proprietates  natu- 
rales  suasque  operationes.  SinguHs  his  veritatibus  fidei  nostrae 
vindicandis  opera  in  hoc  capite  impendenda  nobis  erit.  Quod  ut 
facilius  assequamur ,  rem  totam  in  suos  articulos  dispertiemur ,  in 
quibus  singulorum  haereticorum  commenta  veritati  hactenus  ex- 
positae  adversantiarefellemus. 

(l)  Ibid.  lib.  XII,  cap.  4)  §  ^-  (^)  I^id.  lib.  iii,  cap.  4,  §  i7« 


PART.   II.   CAP.  III.  1)E  HTPOSTATIGA  GONJUrfCTIOJfE.  195 

ARTICULUS   I. 
De  unica  Christi  persona, 

337.  Nestorius  Germaniciae  inSyrioe  oppidulo  natus  ,  prius  mo- 
nachus  antioclienus  et  presbyter ,  Theodori  autem  Mopsuesteni 
discipulus  ,  anno  428  Episcopus  Constantinopohtanus  renunciatus, 
vix  in  ea  sede  confirmatus  fuit ,  dum  haustam  aTheodoro  haeresin 
disseminare  coepit.  Primum  vero  vocem  QeoxoAoq  sive  Deipara 
insectandam  sibi  proposuit ,  tum  per  aUos  a  se  submissos  (1) ,  tum 
aperte  per  se  ipsum ,  Beatam  Yirginem  'KpiaxoxoY.ov  sive  Chris- 
tiparani  vocandam  esse  contendens ,  quippe  quae  non  Deum ,  sed 
hominem  peperisset.  Ipse  enim  contendebat ,  inter  divinam 
humanamque  naturam  in  Christo  non  intercessisse  nisi  mora- 
lem  seu  habitudinis ,  (Txsrtxyjy  et  externam  conjunctionem.  Hinc 
duas  personas  in  Christo  profitebatur.  Incarnationem  non  aliud 
essQ  affirmabat  nisi  ivoUYiQiv ,  habitationem  Dei  in  homine ,  ve- 
lut  in  domicilio  suo ,  vel  in  templo ,  quemadmodum  in  Moyse 
ac  prophetis  reHquis  habitasse  dicitur.  Hinc  Christum  ^eo^pw 
seu  Deiferum  appellabat  et  possessorem  divinitatis,  non  vere 
Deum ,  nec  sustinebat  dici  Beum  bitnestrem  aut  trimestrem^  Ex 
ejus  enim  sententia  non  antea  Deus  conjunctus  est  cum  Christo, 
quam  cum  demum  is  formatus  fuerit  in  utero  virginis  homo  in- 
teger  atque  perfectus ,  atque  ex  ista  conjunctione ,  quam  juya^stav 
SQn  connexionem  vocat,  Christus  homo  nominari  Deus  coepit, 
quemadmodum  et  Moyses  Deus  appellatus  est. 

338.  Hoc  latiori  sensu  non  dubitavit  Nestorius  interdum  Chris- 
tum  Deum  appellare,  ac  B.  Virginem  Deiparam,  et  hacratione, 
ut  moris  haereticorum  est,  sub  larva  cathohca  hoereticam  impieta- 
tem  tegere  satagebat.  Verum  ei  larvam  detraxit  S.  Cyrillus  Epis- 
copus  Alexandrinus ,  qui  erroribus  Nestorii  duodecim  opposuit 
capitula ,  quae  vocavit  Anathematisrnos ^  quos  ei  subscribendos 
dedit ,  si  cathoHcus  esse  ac  dici  vellet.  Tantum  vero  abfuit ,  ut 
haeresiarcha  eis  subscriberet ,  ut  totidem  anathematismos  ad  Cyril- 

(l)  Ibid.  lib.  I ,  cap.  7  ,  §  4  e*  seqq.  < 

13. 


196  TRAGT.    DK    INGARHATIONE. 

lum  miserit ,  in  quibus  impium  totius  haereseos  suae  systema  ma- 
joriin  luminecoUocavit  (1).  Quarein  Concilio  oecumenico  Epliesino 
anno  431  Nestorius  depositus  est  ab  episcopali  sede,  et  una  cum 
haeresi  sua  damnatus  (2) ;  a  Theodosio  autem  imperatore  Antio- 
chiam  primum ,  deinde  quadriennio  post  Oasim  relegatus  est , 
ubi  aerumnis  calamitatibusque  confectus  ,  vermibus  exesa  ejus 
lingua,  supremumdiem  obiit  (3). 

339.  Ex  hac  porro  cathohca  ad  speciem  loquendi  ratione ,  qua 
Nestorius  usus  identidem  est,  sive  ad  invidiam  innovationis  decli- 
nandam  ,  sive  ad  propria  sensa  magis  tegenda ,  factum  est ,  ut 
audaciores  nonnulH  critici  inter  Protestantes  totam  illam  nesto- 
rianam  controversiam  traduxerint  utpuram  logomachiam(4).  Ast 
perperam.  Si  enim  recte  atque  orthodoxe  Nestorius  sentiebat, 
-nec  nisi  in  verbis  erat  discrepantia  inter  ipsum  et  Cyrillum  ac 
Catholicos  reliquos ,  quare  exortis  tot  commotionibus  sententiam 
suam  catholicam  apertis  verbis  nunquam  ipse  patefecit  ?  Si  Nes- 
torius  unam  personam  reipsa  fatebatur  in  Christo,  eumque  Deum 
simul  et  hominem  admittebat ,  ac  Beatam  Virginem  vere  Deipa- 
ram  esse  censebat ,  quare  ejus  discipuH  nestoriani  utrumque  in- 
ficiati  sunt  atque  adhuc  inficiantur  ?  Itaque  mala  prorsus  fide  egit 

(1)  Vid.  Epiatola  synod»  S.  Cyrilli  (4)  Inter  ceteros  David  Derodon  , 
ad  Nestorium  cam  xii  anathematismis  Galvinista ,  in  lib.  De  supposito  ;  Elias 
in  Actis  ConciL  Harduini ,  tom.  i,  Saurin,  pariterCalviniassecla,  in  ^/jo- 
col.  1283  et  seqq.  et  ibid.  col.  1298  logia  contra  Jurieu  ;  Albertinus  ,  in 
et  seqq.  Anatbematismi  Nestorii  oppo-  Tract»  de  Eucharistia;  Christ,  Ang. 
sitianathemalismisS.  Cyrilli.Yid.  etiam  Salig,  in  lib.  cai  Wi\i\\xs  Eutychianis- 
Petav.,  Be  Incarn,  lib.  vi ,  cap.  17.  mus  ante  Entychen ;  M.!iihxir'mus  \ eya- 

(2)  Cfr. -^c^a  Concil,  cit.  col.  1422.  s^re  la  Croze  ,  in  Hist,  Christianismi 

(3)  Cfr.  Joan.  Garnerii ,  Disser/.  c/e  /nc^orww; Paul.  Ern.  Jablonski,  ^'arer- 
hceresi  et  libris  Nestorii.  Cfr.  praeterea  cit,  histor,  eccles  ;  Sam.  Basnagias  , 
de  Nestorio  ejasqae  haeresi  scriptores,  ^nna/.joo/«V«co-ecc/e».  adannumChristi 
qaos  recenset  Fabricius  ,  BibliotheccB  4^0  et  seq. ;  Bayle,  Z?4C^ /tas/.  cr«V.  art. 
grcBC,  tom.  ix  ,  pag.  286  et  seqq.  et,  iVesfonws;  a  quibus  non  abhorruil  Elias 
qui  posl  eum  scripsit ,  Joseph.  Simo-  Dapin  celebris  Jansenista  ,  Nouvelle 
nias  Assemanus,  Bibliot,  orientalis,  Bibliothdque  des  auteurs  eccUsiasti- 
tom.  III ,  part.  2.  Hic  enim  prae  ceteris  ques  ^  tom.  m,  part.  2. 

aberias  et  accaratios  hsec  est  persecatus. 


PART.  II.  GAP.    III.    DE  HYPOSTATIGA    COWJUWGTIONE.  197 

Nestorius ,  ac  merito  anatliemati  percussus  et  depositus  est.  Hae 
solae  observationes ,  quae  aeque  quadrant  in  eos  omnes ,  quos  iidem 
imprudentes  critici ,  ut  videbimus ,  ab  haeresis  aut  erroneae  doc- 
trinae  crimine  vindicare  satagunt,  ut  invidiam  in  Ecclesiam  catbo- 
licam  ejusque  doctores  conflent,  abunde  sufficiunt  ad  S.  Cyrillum 
et  Ecclesiam  vindicandam;  et  propterea  non  opus  est  in  ceteris 
persequendis  immorari. 

340.  Interim  ex  iis  ,  quae  de  haeresis  nestorianae  indole  ac  na- 
tura  exposuimus,  colligitur ,  duo  a  nobis  esse  praestanda ;  tum  uni- 
cam  scilicet  asserere  et  vindicare  debemus  in  Christo  personara , 
eamque  divinam  ,  tum  ostendere  Beatam  Virginem ,  ex  qua  haec 
unica  divina  persona  secundum  carnem  in  tempore  edita  est,  vere 
vocandam  et  esse  Deiparam ;  in  his  enim  ceterae  veritates ,  quae 
ad  hoc  argumentum  spectant ,  includuntur,  alque  ex  iis  pendent. 
Huc  pariter  referimus,  quae  adversus  Felicianos  disputari  solent  de 
Christi  filiatione ,  ut  vocant ,  naturah,  non  autem  adoptiva ,  quam 
isti  in  Christo  commenti  sunt.  Hic  enim  error  tantam  habet  cum 
nestoriana  haeresi  necessitudinem  ,  ut  ab  ea  separari  nequeat , 
quod  ex  dicendis  constabit.  Sit  igitur 

PROPOSITIO  I. 
Unica  in  Christo  admittenda  eaque  divina  persona. 

341.  Propositio  haec  est  de  fide ,  quam  tradit  symbolum  atha- 
nasianum  ,  dicens  :  Non  duo  tamen  ^  sed  unus  est  Christus.  Qui 
quidem  Christus ,  ut  definitur  in  Concilio  oecumenico  Constanti- 
napohtano  II  ,  can.  YII  et  VIII,  est  ea;  duabus  naturis  in  una 
subsistentia  et  in  una  Yerbi  persona  (1). 

342.  Sic  vero  ejusdem  veritatem  adstruimus  :  Ibi  unica  eaque 
divina  persona  agnosci  debet ,  ubi  uni  eidemque  divino  supposito 
attribuuntur ,  quae  in  duabus  naturis  gesta  sunt ,  ac  de  uno  eo- 
demque  individuo  ,  eoque  divino,  subsistente  in  duabus  naturis , 

(1)  Collat.  VIII.  Cfr.  Acia  Conc.  Hard.      iqS»  ced.  v. 
tom.  m.  col.  198.  vid.  etiam  id.  col. 


198  TRACT.    BE    INGARNATIONE. 

constanter  praedicantiir ;  atqui  talia  tribuuntur  Christo,  et  ita  prae- 
dicantur  deChristo. 

343.  Etenim  Apostolus ,  Philipp.  II_,6et  seqq.  ita  de  Christo 
scribit  :  Qui  ciim  informa  Deiessety  non  rapinam  arhitratus 
esty  esse  se  cequalem  Deo ;  sed  semetipsum  exinanivit  ^  formam 
servi  accipiens  ,  in  similitudinem  hominum  factus ,  et  hahitw 
iviventus  ut  homo.  Quibus  verbis  ille  idem  dicitur  accepisse 
formam  servi ,  qui  erat  in  forma  Dei ;  atque  idem  praedicatur 
acqualis  Patri  propter  formam  Dei ,  qui  minor  est  Patre  propter 
formam  servi ;  ille  idem ,  qui ,  cum  esset  in  forma  Dei ,  formam 
servi  accepit ,  dicitur  exinanitus.  Atqui  haec  omnia  de  Christo 
praedicare  ea  ratione  non  potuisset  Apostolus,  si  duplex  in  Christo 
esset  persona  sive  suppositum ,  ac  Verbum  nonnisi  moraliter  et 
externe  se  humanee  Christi  personae  ac  jam  in  se  subsistenti 
junxisset.  Paulus  igitur  unam  dumtaxat ,  eamque  divinam  per- 
sonam  in  Christo  praedicavit. 

344.  Id  ipsum  prsedicavit  Joannes  his  verbis  :  Verhum  caro 
factum  est.  Neque  enim  Verbum  factum  est  caro  conversione  di- 
vinitatis  in  carnem  ,  quod  repugnat ,  atque  ex  dicendis  patebit  ; 
neque  unione  tantum  morah  et  externa,  quam  licet  in  Sanctis 
suis  operetur  Deus ,  attamen  dici  nequit  Deum  factum  esse  ali- 
quem  Sanctum  ;  ergo  Verbum  caro  factum  est  unione  naturali  , 
substantiah  ,  intima ,  hypostatica ;  ideoque  una  est  in  Christo 
persona  ,  eaque  divina. 

345.  Praedicant  denique  Divinae  Litterae,  ubicumque  unum 
eumdemque  declarant  esse  FiUum  Dei  et  Fihum  hominis ;  velut 
cum  Dominum  gloriae  crucifixum  memorant,  I  Cor.  II,  8,  Auc- 
torem  vitae  interfectum ,  Act.  III,  15,  Deum  Ecclesiam  proprio 
sanguine  sibi  acquisivisse ,  ibid.  XX,  28,  Filium  hominis  exis- 
tentem,  antequam  Abraham  esset ,  Joan.  VIII,  58,  FiHum  Dei 
factum  ex  muhere,  Gal.  IV,  4,  atque  item  FiHum  hominis  exis- 
tentem  in  coelo,  dum  loqueretur  in  terris ,  Joan.  III ,  13.  Ibi  enim 
unica  adstruitur  persona ,  ubi  unum  idemque  individuum  Deus 
et  homo  dicitur ,  et  ubi  uni  eidemque  tribuuntur  ea ,  quae  sunt 
Dei  et  hominis ,  quemadmodum  ea  in  allatis  aHisque  divinarum 
Scripturarum  oraculis  tributa  esse  luce  clarius  apparet.  Ergo. 


PART.  11.  GAP.  III.   DE  HYPOSTATICA  CONJUWGTIOWE.  199 

346.  Huc  accedunt  fidei  nostrae  symbola ,  apostolicum  nempe , 
nicaenum  et  conslantinopolitanum ,  in  quibus  constanter  unus 
idemque  exhibetur  Christus ,  qui  Filius  Patris  ,  Deus  de  Deo ,  des- 
cendisse  de  coelo  ,  incarnatus  et  homo  factus  in  utero  B.  Virginis , 
passus  et  crucifixus  dicitur.  Unus  autem  idemque  non  est  ratione 
naturae  ,  ut  ostendemus ;  ergo  unus  idemque  est  ratione  suppo- 
siti ,  subsistentiae  et  personae. 

347.  Neque  aHa  unquam  fuit  doctrina  Patrum  sive  graecorum 
sive  latinorum ,  quorum  longam  seriem  profert  Petavius  (1);  nos 
unum  aut  alterum  proferemus.  S.  Ignatius,  Epist,  ad  Ephes.  : 
Unus  y  inquit ,  medicus  est,  carnalis  et  spiritualis ,  genitus  et 

dngenitus  (seu  factus  et  non  factus) ,  in  carne  genitus  Deus.,. 
et  ex  Maria  et  ex  Deo  y  primo  passibilis  et  tunc  impassibilis  y 
Jesus  Christus  Dominus  noster  (2) .]  et  postea  :  Tn.  uno  Jesu 
Christo  secundum  carnem  ex genere  David  y  Filio  homi?tis  etFilio 
Dei  (3).  Ergo  ex  Ignatio  unus  idemque  est  Jesus  Christus ,  non 
factus  secundum  naturam  divinam  ,  factus  secundum  carnem 
seu  naturam  humanam ,  unus  idemque  pro  diversa  natura  pas- 
sibilis  atque  impassibiHs,  Fihus  Dei  et  Fihus  hominis,  ex  Deo 
et  Maria  genitus.  Nec  minus  luculenta  sunt,  quae  pro  cathoUco 
dogmate  scripsit  S.  Augustinus  in  Enchiridio ,  cap.  XXXV  ^  ante 
exortam  nestorianam  haeresim  (4)  :  Christus  Jesus  Dei  Filius, 
est  et  Deus  et  homo.  Deus  ante  omtiia  secula^  homo  in  nostro 
seculo.  Deus ,  quia  Dei  Yerbum^  Deus  enim  erat  Verbum ;  homo 
autem ,  quia  in  unitatem  personce  accessit  Verbo  anima  ratio- 
nalis  et  caro.  Et  iterum  ibid.  concludit  :  Unus  Dei  Filius ,  idem- 
que  hominis  Filius ;  unus  hominis  Filius  ,  idemque  Dei  Fi- 
liuSy  non  duo  Filii  Dei.^  Deus  et  hojno,  sed  unus  Dei  Filius  ; 


(1)  Lib.  III,  cap.   II.  min,  tom.  i,  pag.  266. 

(2)  Cap,  VII  :  Eh  tecrpU  i<rriv  ,  a-cif'-  (3)  'Ev 'I>)tov  Xfta-rS ,  rS  Kctrei  o-apKX 
KiKos  rt  Keci  Tnnv/xetrtKos  y  yty*ircs  KUt  tK  yivous  Aec/ita  ,  rS  vla!  etvB-feitTov  y  Ktci 
uyivyjros  ,  iv  a-etpKt  ytvo/^tvos  &(os.:  Kut  vlS  0iov.  Ibid,  cap.  20 ,  pag.  270. 

tK  Mccptus  Kct)  Ik  Qiov  j  TT^Srov  7ceiB-f}ros  (4)  Nam   hic   liber   anno  J^ii    aat 

Kei)  rori  eiTfeiB-^s  ,  'l*i<rovs  Xfita-rcs  0  Kv-  paulo  post  conscriptus  cst ;  haeresis  aa- 

pios  vf^Sv.  Apud  Galland.  Bibl.  Patrum  tem  nestoriana  exorta  est  anno  ^'6o, 


200  TRACT.    DB    INGARriATIONE. 

Deus  sine  initio ,  homo  a  certo  initio ,  Dominus  noster  Jesus 
Christus, 

348.  Ratio  demum  theologica  id  ipsum  evincit.  Posita  enim 
quacumque  morali  unione ,  etsi  in  summo  gradu ,  jam  non  unus 
sed  duplex  Christus  esset ;  a  quo  dogmate  abhorrent  aures  chris- 
tianae ,  quod  totum  labefactaret  Incarnationis  mysterium ,  ac  ever- 
teret  redemptionis  oeconomiam ;  neque  ampHus  de  uno  eodem- 
que  praedicari  possent,  prout  in  universa  Scriptura  et  traditione  fit, 
diversae  Christi  actiones  ,  quandoquidem  non  ad  unum,  sed  ad  duo 
distincta  supposita  spectarent  in  hypothesi  nestoriana  ;  actum 
praeterea  esset  de  Christi  divinitate  (1). 

'.  ''♦ 

DIFFICULTATES. 

349.  Obj.  prima.  1°  Quoties  Scripturae  generationem  Christi 
ex  B.  V.  vel  Christi  mortem  commemorant ,  eum  nusquam  Deum 
appellant  ,  sed  aut  Christum  nominant  aut  Jesum  aut  Domi- 
num.  Ergo  eadem  non  est  persona  Christi  hominis  et  Verbi  Dei. 
2°  Joannes  pra^terea  ,1,14,  tradit ,  Christum  habitasse  in  carne ; 
et,  II,  19,  Christum  ipsum  3°  corpus  suum  seu  humanitatem 
vocasse  templum:,  item  Apostolus ,  Hebr.  YIII,  2,  et  IX,  11, 
eamdem  Christi  humanitatem  dicit  tabernaculum ;  Phihpp.  vero 
II ,  7  ,  habitum,  Jam  vero  nulla  personahs  et  intima  unio  in- 
tercedit  inter  templum ,  tabernaculum  et  habitantem  in  eis ,  inter 
habitum  seu  vestimentum  et  eum,  qui  eo  induitur.  Moralis 
igitur  et  externa  est  unio ,  quae  inter  Deum  et  hominem  in 
Christo  intercessit ,  quae  in  voluntatum  consensione  et  gratia  con- 
sistit,  4°  prout  declarat  ipsemet  Christus,  Joan.  VIII,  29,  dicens  : 
Qui  me  misity  mecum  est,  et  non  reliquit  me  solum ,  quia  ego , 
quce  placita  sunt  ei  y  facio  semper,  5°  Quare  Christus  in  Sacris 
Litteris  modo  hominis ,  modo  Dei  Filius  dicitur.  Non  ergo  unus 
filius  neque  una  persona. 

350.  Resp.  Ad  1™ ,  Neg,  Paulus  enim,  Gal.  IV,  4,  de  Christi 
humana  generatione  loquens  ,  ait :  Misit  Deus  Filium  suum  fac- 
tum  ex  muliere;  ac  rursum,  Phihpp.  II,  Christum  dicit  mforma 


(1)  Cfr.  S.  Thom.  Cont,  gent.  lib.  iv,  cap,  34, 


PART.  II.  CAP.   III.    DE  HTPOSTATICA    GONJUNCTiONE.  201 

Z^e^fuisse,  ei  cequalem  Deoi^  et  Act.  XX,  28,affirmat,  Deum 
acquisivisse  Ecclesiam  sanguine  suo  (1). 

351.  Ad  2^^,  Neg.  Sed  Verbutn,  carnem  factum,  in  nobis^ 
id  est ,  inter  homines  habitasse  affirmat ;  quo  solo  nestoriana  ever- 
titur  impietas. 

352.  Ad  3^ ,  Dist,  Christi  humanitas  ,  seu  potius  Christi  eor- 
pus  vocatum  fuit  templum ,  tabernaculum  ,  habitus  improprie 
seu  sensu  figurato  ,  co?ic. ;  proprie  ,  neg,  AHoquin  ,  cum  et  corpus 
nostrum  ab  Apostolo  Paulo ,  II  Cor.  V ,  1  et  seqq.  donius ,  ha- 
bitatio  et  tabernaculum  Yocetur  .^  prout  etiam  vocatur  ab  Apos- 
tolo  Petro,  II  Epist.  1 ,  13,  sequeretur,  inter  animam  et  corpus 
nostrum  non  intercedere  nisi  moralem  conjunctionem ;  eo  magis 
quod  ita  fuerit  nuncupatum  Christi  corpus  relate  ad  animam , 
non  autem  ad  ejus  divinitatem ,  uti  ex  contextu  apparet.  Apos- 
tolus  autem.Philipp,  II,tantumsignificat,  Christum  externa  specie 
purum  hominem  apparuisse ,  etsi  Deus  pariter  esset ;  et  hinc  rur- 
sum  labefactatur  nestorianus  error. 

353.  Ad  4"^ ,  Neg.  Nec  enim  particula  quia  hic  causalis  est , 
sed  signum  exprimit  et  effectum  missionis  suae ,  velut  si  diceret : 
ex  hoc  poteritis  cognoscere  divinam  missionem  meam ,  quia  Ego 
quae  placita  sunt  ei  facio  semper,  prout  clarius  v.  42  exponit, 
dicens  :  Ego  ex  Deo  processi  et  veni  (2). 

354.  Ad  5°^,  Dist,  Tanquam  unum  idemque  suppositum  , 
conc. ;  tanquam  diversum  suppositum ,  neg. 

355.  Obj.  secunda.  Sancti  Ecclesioe  Patres  eadem  qua  Nesto- 
rius  ratione  de  Christo  et  Incarnatione  locuti  sunt.  Nam  1»  qui- 
dam  Deum  assumpsisse  hominem  affirmant ,  ut  S.  Ambrosius  (3) 
et  S.  Augustinus  (4),  qui  praeterea,  Enchir.  cap.  XXXV,  dicit, 
Christum  me  aiivj)  propter  Verbum  et  auud  propter  hominem, 
2®  Nonnulli  Christum  dixere  hominem  Deiferum,  ut  S.  Basilius 
passim  (5).  Alii  eum  vocarunt  hominem  dominicum^  utS.  Atha- 


(1)  Cfr.  etiam  Rom.  i ,   3  ;  Joan.  edil.  Maur.  tom.  ii. 

1",  i6.  (4)  Be  Civ,  Dei  ^  lib.  xi ,  cap.  2. 

(2)  Cfr.  Maldonatus  in  hanc  loc.  (5)  Lib.  De  Spiritu  S.  cap,  5 ,  et 

(3)  i?eF«We,  lib.  V,  cap.  8,  n.  io8,  in    Ps.   txi,    n.   4}  J^  Ps.   xiv  ,  in 


202 


TRAGT.    BE    INCARPrATIOWE. 


nasius  (1),  S.  Epiphanius  (2),  S.  Augustinus  (3).  3«  Alii  denique 
Christi  humanitatem  aut  organum  aut  mstrumentum  aut  templum 
aut  vestem  divinitatis  dixerunt,  imo  et  sponsam  (4),  4°  Sed 
inter  ceteroseminet  S.  Joan.  Chrysostomus ,  qui,  HomiL  III ^  in 
cap,  I  Epist,  ad  Hebr,  n.  1 ,  exponens  verba  Psahni  XLIV, 
relata  ab  Apostolo  :  Propterea  unxit  te  Deus ,  Deus  tuus  y 
scribit  :  Hic  (  Apostolus  )  et  Judceos  et  Pauli  Samosateni  as- 
seclas  et  ArianoS)  Marcellumque  etSabellium  feriit  etMarcionem. 
Quomodo?  Judceis  quidem  ostendens  uwum  esse  duo  (5)  et  Deum 
ET  HOMiwEM...  ttdversus  Marcellum  et  alios  quod  siwt  du^  per- 
soN^  divisoB  per  htpostasin.  Adversus  Marcionitas  autem  y  quod 
divinitas  non  ungatur,  sedhumanitas{^)»  Ergo  tum  Patres  reliqui, 
tumpraesertim  Chrysostomus  duas  agnoverunt  in  Christo  personas. 
356.  Resp.  Dist,  aniec.  At  sensu  longe  diverso,  co?ic. ;  eo- 
dem  quo  Nestorius  ,  neg.  Nondum  enim  exorta  nestoriana  hse- 
resi,  hberius  quandoque  Patres  loquebantur,  praesertim  cum  de 
oeconomia  potius  mysterii ,  quam  de  mysterii  theologia  agebatur. 


Ps.iix,  Hom.xxv,  De  Nativ.,  etc.Qaare 
Theodoretus  Cyrillum  incusat ,  quod 
anatbemate  feiiendos  existimaverit  eos, 
qui  Christum  dicuntS-eo^^opov  avB-paxoy , 
quum  tamen  a  plurimis  Patribus  , 
maxime  vero  a  M.  Basilio  eam  vocem 
usurpatam  noverimus.  Apud  S.  Cyrill. 
Defens,  anath.  v,  tom.  vi,  pag.  iio. 

(1)  Tom.  i,pag.  394.  D. 

(2)  In  Ancorato ,  §  xcv. 

(3)  Lih.  ixxxiii  Qucest.  q.  xxxvi. 

(4)  Ita  S.  Athanas.  lib,  J)e /wcom. 
pag.  yo  ,  (7,  et  alibi;  Euseb.  Caesar. 
Demonst,  Evang.  lib.  iv ,  cap.  i3, 
pag.  107  ;  Epiphan.  Hcer.  iix  ,  §  11, 
pag.  763  ;  Cyrillus  Alex.  Dial.  de  In- 
carn.  pag.  692 ,  tom.  v  ,  C.  F^estem 
vocarunl  S.  Cyrillus ,  Ep,  11  ad  Suc- 
cess,  pag.  142.  y4  ;  Fulgentius  vocavit 
hnmanam  naluram  traheam  ,  Serrn.  de 
S.  Stephano ;  sponsam  vocavit  S.  Au- 


gustinus ,  Tract.  viu ,  in  Joan.  Horum 
omnium  aliorumque  SS.  Patrura  in 
hanc  rem  testimonia  exhibet  Petavius , 
Be  Incarn.  lib.  vii,  capp.  10,  11, 
12  ,  i3.  ' 

(5)  Haec  verba  :  Avo  tov  uCtov  ^uk- 
vuff  j  KUi  0EOV ,  Kut  fltv3-pa»:T(3v,  a  Mutiano 
scLoIastico  interprete  sic  vertuntur  : 
Duas  personas  et  unum  Deum. 

(6)  'EvtuvB-cc  Kcti  'lovoocioug  ,  ku.1  tovs 
TluvXov  Tov  lLu.fAo<ru,Ttas  ,  Kut  'A^ituvovs 
KUt  MupKiXXov  KUt  l^u/SixXtov  tfiuXe 
KUt  MupKimu.  Ilas  ;  'lov^utovs  f*iv ,  ova 

TOV  UVTOV  ^ilKVVS  ,  KUt  &tOV  ,  KUt  UV^fOi- 
TTOV...  TffOS  ^e  MufKiXXoV  KUt  TOVS  «A- 
XOVS  f  OTt  CVO  ia-Tt  TUVTU  TCfOT-COTCU  dttl' 
ftJf^eVU      KUTU      T)}V     VTiroTTUTtV.     TifOS     ot 

Mu^Ktmta-TUs  oTt  ^  B-ioTtjs  ov  Xf^trett  , 
«cAA'  >7  uv^^axoTijs.  Pag.  26  ,  tom.  xii , 
opp.  edit.  Maur. 


,  PRAT.  II.  CAP.  III.  DE  HTPOSTATICA  GONJUNCTIOWE.  203 

Yerumtamen  errore  detecto  cautiores  fuerunt  in  delectu  verbo- 
rum  ,  ut  in  Epistola  ad  Yalerianum  scribebat  S.  Cyrillus.  Ceterum 
SS.  Patres  interdum  vocabula  baec  usurpasse  sensu  plane  diverso 
ab  eo ,  quem  postea  Nestorius  protulit ,  diversa  in  utrisque  ad- 
atjuncta ,  contextus  ac  fidei  professio  omnino  declarant. 

357.  Sic  igitur  distinguendum  :  1°  asserunt  Deum  assump- 
sisse  homdnem ,  id  est  ,  bumanitatem ,  conc, ;  personam  seu  in- 
dividuum  bumanum ,  neg.  Qua  significatione  tum  Ecclesiae  Pa- 
tres  ac  primi  de  scbola  tbeologi ,  Anselmus  et  Hugo  Victorinus , 
tum  Ecclesia  ipsa  in  suis  precibus  ,  illa  loquendi  ratione  usi  sunt, 
absque  ulla  labis  nestorianae  suspicione ,  concretum  pro  abstracto 
usurpantes  (1).  Dum  vero  S.  Augustinus  asserit ,  CJiristum  esse 
aliud  propter  Verbum ,  aliud  propter  bominem  ,  de  natitra  id 
affirmat,  non  de  persona  ^  afioquin  dixisset  alium  et  alium  y 
que  in  eodem  capite  conceptis  verbis  unam  Filii  Dei  et  Fibi  bo- 
minis  personam  et  unum  Fiiium  esse  non  affirmasset  (2). 

358.  2°  Alii  Cbristum  dixerunt  bominem  Deiferum y  domi- 
7iicumy  aut  etiam  deificatum  ^  ratione  bypostatici  nexus  inter 
utramque  naturam  ,  cojic. ;  ratione  morabs  unionis  inter  utram- 
que  personam ,  neg,  Sic  enim  explicant  bas  voces  S.  Maximus 
martyr  et  Tbeodoretus  ipse  (3).  Minus  tamen  castigatae  ejusmodi 
locutiones  videntur ,  cum  Cbristus  non  praecise  Deifer^  sed  DeuSj 

(1)  Cfr.  Pelav.  lib.  iv  ,  cap.  i2  ,  que  Cknstus  ,  unus  idemque  Filius 
§6,7.  Dei ,  et  unius  ejusdemque  Christi  ei 

(2)  Qao  spectat  iilud  monitumVin-  Filii  Dei  una  eademque  persona, 
centii  Lirinensis  :  Quomodo  in  Trini-  {Commonit,  cap.  xiii). 

tate  aVms  atque  alius  ,  non  aliud  atque  (3)  Eo  tantam  sensu  de  Christo  haec 

aliud  ?  Quia  sciiicet  alia  est  persona  vox  Deiferi  usurpari  polest ,  quatenus 

Patris  ,   alia    Filii  ,    alia   Spiritus  caro   Christi  ,   seu  potius  humanitas  , 

Sancti ;  sed   tamen    Patria  et  Filii  Deum   ut   suum  habet  ac  proprium  , 

et  Sp.  Sancti  non  alia  et  alia ,  sed  hoc  est ,  intime  ac  substantive  conjun- 

una  eademque  natura,    Quomodo  in  ctum  ,  et  unum  eumdemque  secum  fa- 

Salvatore  aliud  atque  aliud  ,  non  alius  ctum.  Cfr.  Blaximus  Mart.  in  SchoU  ad 

atque  dWxxsl  Quia  videlicet  ahera  suh'  cap.   7    Dionysii  De  coelesti  hierar,; 

stantia  divinitatis ,  altera  humanita-  Theodoretus  ,  in  Confut.  Anath,    v. 

tis  ;  sed  tamen  Deitas  et  humanitas  Nequeomiltendum,  S.  Basiliura,  inlib. 

non  alter  atque  alter,  sed  unus  idem-  De  Spiritu  S,  loc.  cit.  n. 


204  TRAGT.    DE    INCARNATIONE. 

neque  Domimcus,  sed  Dominus  sit:  quod  ipse  advertit  S.  Au- 
gustinus  se  corrigens  (1). 

359.  3»  Alii  dixerunt  Christi  humanitatem  organum,  instru' 
mentuin ,  templum  divinitatis,  cum  Verbo  iis  utente  et  in  iis 
habitante  atque  hypostatice  conjuncto  ,  conc, ;  secus ,  neg.  Nempe 
eo  sensu,  quo  manus  et  brachium  dicitur  hominis  organum  et 
instrumentum ,  corpus  vero  animi  tabernaculum.  Hinc  neque 
Cyrillus  ipse  instrumenti  vocabulum  repudiabat  (2).  Vestis  au- 
tem  et  indumentiy  imo  et  spo?iscB  voces  adhibitse  sunt  ad  signi- 
ficandam  utriusque  naturae  distinctionem  et  proprietates  (3). 

360.  4o  Nec  magis  nestorianae  haeresi  faVet  S.  Joan.  Chrysos- 
tomus  ,  sive  dum  asserit  unum  esse  duo ,  quod  de  duphci  Christi 
natura  apertissime  usurpat ,  dicens  et  Deum  et  hominem ;  sive 
dum  ait  ,  quod  sint  duoe  personce  divisceper  hypostasin.  Loqui- 
tur  enim  hic  de  duabus  personis  divinis ,  Patre  nempe  et  Filio  , 
qui  distinguuntur  per  hypostasin  seu  personahtatem  uniuscu- 
jusque  propriam ,  prout  ejus  scopus  exigit.  Sibi  enim  proposuerat 
evincere ,  SabeUianos  iUis  verbis  refelli ,  qui  distinctionem  per- 
sonarum  in  Deo  auferebant.  Hunc  autem  finem  profecto  haud  as- 
secutus  esset  ^  si  de  distinctione  inter  personam  Christi  divinam 
et  humanam  ejusmodi  dictum  usurpasset.  Atque  hinc  factum  est , 
ut  neque  Nestorius  neque  nestorianus  ahquis  unquam  ad  Chry- 

Psal.    L,  mmime  vocasse   Christum  recte  dicatur  homo  Aomimcn^ ,  qui  e&t 

Qtocpipov  uvB-fUTrov,  hominem  Deiferum;  mediator  Dei  et  hominum ,  homo  Chris- 

sed  solura  ab  ipso  Chrisli  caro  vocata  tus  Jesus ,  cum  sit  utique  Dominus  : 

fuit ,  tum  locis  citatis  ,  tum  Ilom.  in  Dominicus  autem  homo  quis  in  ejus 

Ps,  XXXIX  ,  et  Comment.  in  cap.  i ,  sancta  familia  non  potest  dici?  et  hoc 

Isaice ,  B-io(pcpQs  o-ecpl ,  caro  Deifera.  quidem  ut  dicerem ,   apud  quosdam 

Hinc  merito  doctus  P.  Fronto  Ducaeus  legi  tractatores  catholicos  divinorum 

observat,  Theodoretum  graviter  halluci-  eloquiorum.    Sed   ubique    hoc   dixi  , 

natum  fuisse  in  reprehensione  analhe-  dixisse  me  nollem  ;  postea  quippe  vidi 

malismi  quinti  ,  ubi  ait   a  S.  Basilio  non  esse  dicendum ,  quamvis  nonnulla 

Chnstumyfocsilnmessc B-iG<popoi> uvdpcoTrov .  possit  ratione  defendi. 
Non  enim  parum  interest  inter  homi-  (2)  Loc.  cit. 

nem  deiferum  et  carnem  deiferam.  (3)  Cfr.  Petav.  lib.  vii,  cap,  i3,  §5 

(l)  En  ipsius  verba,  Retract.  lib.  i,  et  seqq. 
cap.  XIX ,  n.  8  :  Sed  non  video,  utrum 


PART.  II.    GAP.  lir.   DE    HTPOSTATIGA    GONJUWGTIONE.  205 

sostomi  patrociniuin  confugerit ,  imo  et  a  Cyrillo  et  a  Coelestino 
Papa  adversus  Nestorianos  agentibus  Chrysostomi  orthodoxia 
summopere  commendetur  (1). 

361.  Obj.  tertia.  1»  Naturam  inter  atque  personam  vel  nulla 
prorsus  vel  metaphorica  tantum  distinctio  intercedit ,  quse  ex  di- 
versis  atque  in  infinitum  variantibus  philosophorum  notionibus 
pendet.  Quis  autem  notionibus  tam  ambiguis  ,  tam  variis,  tam 
inter  se  oppositis  innixum  dogma  constituat  ?  2«  Eo  vel  magis  quod 
nuUum  ex  creatis  rebus  desumi  possit  exemplum  ,  quo  Catholi  - 
corum  doctrina  explicetur.  3»  Certe  si,  amotis  philosophorum 
subtilitatibus  ,  rem  discutiamus,  perspicuum  esse  videtur  ad  ho- 
minis  constituendam  personam  hoc  unum  requiri,  ut  mens  et  cor- 
pus  una  jungantur ,  4»  alioquin  dubitare  semper  liceret ,  utrum 
nobis  insit  persona  hominis  ,  etsi  animo  praediti  simus  et  cor- 
pore  (2).  5o  Quod  si  divina  virtute  fieri  potuit ,  ut  in  Christo  esset 
natura  humana  sine  persona  ,  atque  in  divini  Verbi  persona  sub- 
sisteret ,  cur  divinae  ejusdem  omnipotentiae  virtute  fieri  non  po- 
tuit ,  ut  in  Christo  persona  humana  cum  divini  Verbi  persona 
substantialiter  conjungeretur  ?  Utrumque  sane  miraculum  est , 
sed  hoc  posterius  valde  convenientius ,  tum  quia  tunc  revera 
Christus  esset  perfectus  Deus  et  homo  perfectus,  6^  tum  quia 
mysterium  rectissime  explicaretur  ,  simulque  absurda  omnia  vi- 

(1)   S.    Cyrillas  ,    Epist,    ad    Cle-  suspicemartextum  hancS.  Joan.  Chry- 

rumconstantinopolitanumiNumquid,  sostomi  fuisse  corraptam.  De  hoc.  S. 

inqait,gm  illum  (Nestoriam) aw^ece*-  Joan.  Chrysostomi  texta  daae  prostant 

serunt,  doctrincB  fidei  operam  non  de-  dissertationes  in  Thesauro  theolog.  Za- 

derunt  ?    Numquid    eloquentior    est  chari» ,  tom.  ix ,  qaaram    altera   in- 

Joanne?  etc.  opp.  edit.  Paris   i638,  scnhltnr  :  P ,  Gabrielis  Danielis S .  J . 

tom.  V,   part.  2 ,  pag.   35.  S.  Coeles-  dissertatio  de  judiciis  criticorum  et 

tinas  ,  Epist.  xiv  ,  pariter  Ad  Clerum  nuperi  interpretis  gallici  super  loco 

et  populum  constantinopolitanum  :  Ut  S,  Chrysostomi  ex  hom.  iii ,  in  epist. 

a  recentioribus ,  scribit ,  inchoemus ,  ad   Hebr.    ubi  nonnuUis   nestoriano 

Quid  non  animis  vestris  eruditio  sanctce  more  loqui  visus  est ;  altera  vero  :  De 

memoricB  Episcopi  Joannis  infudit ,  sententia  B.  Joan.  Chrysostomi  quoad 

eujus  sermo  adstruens  catholicam  fi-  duas  in  Christo  personas  ,  dissertatio 

dem  toto  orbe  diffusus  est?  Apad  Coas-  Ignatii  Tentscher  e  Soc,  Jeau, 
tSint,  Epist.  RR,Pontificum  co\,  113/^.          (2)  Ita  qaidem  Bayle  ,   Dict,   arU 

Sed  neque  necesse  est,  ut  cum  nonnullis  Pyrrhon,  rem.  B. 


206  TRAGT.    DE    INCARNATIONE. 

tarentur ,  quibus  Catholicorum  sententia  urgetiir ,  atque  illud  in 
primis ,  quod  de  una  eademque  persona  enuncientur  ea  ^  quse 
inter  se  pugnant.  7»  Quis  demum  neget  ,  personalitatem  ad 
naturse  nostrae  dignitatem  ac  perfectionem  spectare?  Si  eadem 
caruisset  Christus  ,  dignitate  ac  perfectione  humanae  naturae 
propria  caruisset ,  quod  nefas  est  dicere.  £rgo. 

362.  Resp.  Ad  1°*,  Dist,  Et  ejusmodi  notiones  dogmati  decla- 
rando  ,  quod  in  divina  revelatione  continetur  atque  fundatur, 
accommodatae  sunt ,  cowc;  his  notionibus  philosophicis  dogma 
cathohcum  innilitur,  neg,  Hallucinatur  itaqueBayle,  dumpro  certo 
assumit,  dogma  catholicum  ab  ejusmodi  philosophicis  notionibus 
pendere ,  cum  contra  certum  sit ,  nonnisi  serius  accommodatas 
esse  dogmati  a  Deo  revelato  ejusmodi  notiones.  Quemadmodum 
enim  ex  revelatione  scimus,  Deum  unum  ac  simpUcissimum  esse , 
ac  simul  in  Deo  esse  Patrem ,  Filium  et  Spiritum  Sanctum ,  ita 
ex  eadem  revelatione  novimus,  unum  eumdemque  esse  Christum, 
qui  est  Deus  et  homo.  Haec  semper  professa  est  Ecclesia  catho- 
lica  a  Deo  edocta.  Insurgentibus  vero  haereticis  SabelHanis ,  qui 
realem  Patris  et  Filii  et  Spiritus  Sancti  distinctionem  negarunt, 
coepit  Patrem  ,  FiHum  et  Spiritum  S.  vocare  hypostases  seu  per- 
sonas'^  qjiod  vero  iisdem  commune  est ,  seu  quod  unum  de  Deo 
praedicatur,  vocavit  naturam^  analogia  ducta  ex  iis,  quae  de  natura 
et  personis  philosophi  de  rebus  naturahbus ,  praesertim  humanis , 
disserentes  tradebant.  Sic,  cum  novatores  alii ,  quae  in  revelatione 
de  uno  eodemque  Christo  diversa  praedicantur ,  dispescerent ,  ut 
Nestoriani ,  vel  quae  eidem  tribuuntur ,  confunderent ,  ut  Eu- 
tychiani ,  Ecclesia  ipsis  sese  opponens  ,  quod  unum  de  Christo 
dicitur,  vocavit  hypostasin ,  personam  ,  aut  suppositum  ;  quse 
distincte  de  eo  enunciantur,  vocavit  naturas.  Metaphysici  postea , 
in  ejusmodi  voces  et  notiones  subtihus  et  accuratius  inquirentes , 
theorias  suas  de  natura ,  substantia ,  subsistentia  ,  persona  et  sup- 
posito  tradiderunt  juxta  id,  quod  christiana  rehgio  ex  revelatione 
divina  de  Trinitate  et  Incarnatione  jam  docebat.  Quare  non  re- 
ligio  christiana  a  philosophia  ,  sed  a  religione  accuratiores  suas 
theorias  mutuata  est  philosophia  (1). 

(1)  Ex  his  patet ,  tantum  abesse  ut      religio  seientiis  noceat ,  nt  potius  eas 


PART.    II.    GAP.    III.    DE     HYPOSTATIGA     CONJUNGTIONE.  207 

363.  Ad  2°^,  Esto;  frustra  enim  exemplum  quseritur  ex  iis , 
qu9e  in  creatarum  rerum  ambitu  continentur ,  cum  agitur  de  eo  , 
quod  creata  omnia  transcendit.  Apposite  liuc  quadrant ,  quse  scri- 
psit  S.  Augustinus  ,  Epist.  CXXXVII .,  ad  Volusianum  ,n.  8:5* 
ratio  quceritur ,  non  erit  mirabile ;  si  exemplum  poscitur ,  non 
erit  singulare  ;  demus  Deum  aliquid posse  ,  quod  nos  fateamur 
investigare  non  posse,  In  talibus  rebus  tota  ratio  facti  est  po- 
tentia  facientis. 

364.  Ad  3»^  ,  Neg,  Ut  enim  suo  loco  exposuimus  ,  ad  personam 
constituendam  requiritur  praeterea  ,  ut  sui  juris  natura  sit ,  in  se 
subsistat^  neque  cum  alio  veluti  persona  sive  supposito  conjun- 
gatur,  a  qua  regatur ;  seu  requiritur ,  ut  habeat  propriam  subsi- 
stentiam  ,  scilicet  proprium  existendi  modum. 

365.  Ad^*»,  Neg.  sequelam.^  nempe  nos  inde  incertos  esse,  utrum 
propriam ,  an  vero  alterius  cujuspiam  personam  geramus ;  intimo 
enim  sensu  intelligimus  ,  nos  in  nobis  subsistere ,  neque  cum  alia 
natura  conjungi ,  quse  rationem  personae  vindicet  sibi  ac  nobis 
eripiat.  Quainre  si  falleremur,  error  certe  refunderetur  in  Deum, 
qui  non  solum  nos  perpetuo  decipi  pateretur ,  sed  invincibiliter 
nos  in  errorem  impelleret ,  quod  alienum  maxime  est  a  sapientia 
et  bonitate  divina. 

366.  Ad  5™,  Resp.  1°  Fides  ab  auctoritate  pendet ;  hinc  non 
quod  nobis  magis  minusve  consonum  videtur ,  sed  quod  a  Deo 
revelatum  esse  constat,  tenendum  est.  2oIn  adversariorum  hypo- 
thesi ,  tum  Incarnationis  mysterium  tum  redemptionis  oeconomia 
destrueretur  y  prout  supra  animadvertimus.  3°  Demum  implicat 
ejusmodi  hypothesis  ;  siquidem  ,  ea  constituta  ,  idem  simul  esset 
et  non  esset.  Persona  enim  dicit  naturam  in  se  subsistentem  sui- 
que  juris.  Ergo  qui  affirmat  duas  personas  esse  inter  se  hyposta- 
tico  nexu  conjunctas  ,  idem  asserit  duas  naturas  esse  alteram  ab 
altera  independentes  suique  juris  ,  et  simul  dependentes  et  alieni 
juris  ,  quod  manifeste  contradictionem  involvit.  Tantum  igitur 
abest,  ut  in  adversariorum  systemate  Deus  perfectus  et  homo  per- 


perficiat ;  certe  veteres  philosophi  nec      ter  subsistentiam  et  nalaram. 
suspicati  quidem  sunt  distinctionem  in- 


208  TRAGT.    DE    INGARNATIONE. 

fectus  habeatur ,  aut  mysterium  rectius  explicetur ,  ut  utrumque 
potius  penitus  subruatur  (1). 

367.  Ad  6°*,  Neg.  absurda,  quae  in  doctrina  catholica  de  In- 
carnatione  adversarii  inesse  comminiscuntur,  in  ea  contineri ;  ap- 
prime  enim  semper  omnia  concihata  sunt.  Profecto,si  pro  diversis 
substantiis ,  quibus  homo  constat ,  hic  recte  dicitur  spirituaHs 
et  immortalis  secundum  animam ,  materialis  et  mortalis  secun- 
dum  corpus ,  quae  sibi  contradicentia  dici  nequeunt ,  quia  hcet 
de  eodem ,  sub  diverso  tamen  respectu  enunciantur  ;  sic  recte 
Christus  dicitur  seternus ,  impassibihs  ,  immensus  secundum 
divinitatem  ,  creatus  ^  passibihs,  hmitibus  circumscriptus  se- 
cundum  humanitatem ,  mediator  et  redemptor  secundum  utram- 
que. 

368.  Ad  7^,  Dist.  Ceteris  paribus,  cowc;  si  a  ionge  superiore 
ac  perfectiore  suppleatur,  ut  in  casu  nostro,  neg.  Subsistentia 
enim  in  suo  conceptu  nil  ahud  dicit  nisi  existendi  modum  aH- 
cujus  substantiae.  Etsi  vero  substantia  fingi  non  possitin  concreto, 
seu  in  rerum  natura  absque  aliquo  modo  existendi ,  cum  tamen 
hic  modus  varius  ac  multiplex  esse  possit ,  patet  nuUum  pecuha- 
rem  ac  determinatum  ei  essentialem  esse  (2) ;  potest  propterea 
esse  hic  vel  ille ,  proprius  vel  ahenus ,  seu  ei  esse  ab  intiins^co 
aut  supervenire  ab  extrinseco.  Porro,  quamvis  naturahs  existendi 
modus  sit  naturae  perfectio ,  longe  nobihor  haec  eadem  evadet , 
si  divina  virtute  existat  natura ,  modo  naturae  exceUentioris  pro- 
prio,  ab  eaque  compleatur.  Jam  vero  in  mysterio  Incarnationis 
divina  omnipotentia  factum  est,  ut  humanae  naturae  in  ipsoejus 
creationis  instanti  communicaretur  modus  existendi  divinae  Verbi 
personae  proprius ,  ita  ut  coeperit  illa  existere  in  Verbo  ,  ab  eo 
compleri  ac  regi.  Hinc  ex  iilo  instanti  persona  Verbi ,  quae  a  tota 
aeternitate  subsistebat  in  sola  natura  divina  ,  eam  sub  suo  pecu- 
hari  respectu  complebat  atque  regebat ,  coepit  in  tempore  com- 
plere ,  regere  ac  moderari  etiam  naturam  humanam ,  qu3e  facta 

(1)  Cfr.  Pelav.  lib.  v,  cap.  g^prae-  proprietates  personales  determinatae  om- 
sertim  §  4-  "^°o  ^c  essentiales  sunt ,  ideoque  ne- 

(2)  Nempe  in  creatis;  inDeo  enim     cessariae. 


PART.   II.   GAP.  III.  DE  HTPOSTATIGA  GONJUNCTJONE.  209 

est  ei  propria,  utpote  quae  in  ea  et  per  eam  subsistat.  Quis  autem 
noii  videat ,  longe  perfectius  esse  ,  naturam  Immanam  subsistere 
modo  divinae  personae  proprio  quam  suo  ,  regi  a  persona  Verbi 
quam  a  sua ,  ab  eaque  dirigi  et  compleri  ?  Quot  inde  decora  ac 
perfectiones,  quantam  sublimitatem  consecuta  est?Haec  admirari 
quidem ,  at  assequi  mente  non  possumus.  Ergo  Christus  non  so- 
lum  perfectus  homo  est  ratione  integrse  natura;  humanae  ,  sed 
perfectissimus  plane  ratione  personahtatis  seu  subsistentiae  di- 
vinae ,  qua  existit  ,  completur  et  regitur. 

369.  Obj.  quarta.  1°  Quanquam  negari  nequeat ,  Scripturarum 
eflPatis  ad  litteram  intellectis  semina  quaedam  doctrinae  ecclesias- 
ticae  (  nempe  catholicce )  vere  inesse ,  et  unione  naturarum  in 
Christo  posita  ,  facillime  communicationem  etiam  idiomatum  inde 
deduci  potuisse ;  attamen  universa  haec  doctrina  ,  qualis  a  theo- 
logis  per  tot  discrimina  rerum  sensim  stabihta  est ,  nuUius  est 
frugis  ad  veram  virtutem  consequendam ;  2^  imo  exemph  Jesu 
Christi ,  ad  imitandum  nobis  propositi  ,  vim  quam  maxime  debi- 
litat;  3°  praeterea  repugnat  et  sanae  rationi  et  aUis  quibusdam 
Scripturae  Sacrae  effatis  certissimis ,  quibus  monotheismus  com- 
mendatur  ;  4»  quamobrem  integrae  Christianorum  famiUas  et 
singuU  muUi  ,  recentioribus  praesertim  temporibus ,  ab  ea  de- 
flexerunt.  5»  Subsistamus  igitur  in  simpUciore  iUo  doctrinae  typo, 
qui  in  ipsa  Scriptura  Sacra  nobis  exhibitus  est ;  atque  hoc  potis- 
simum  agamus  ,  ut  Jesum  Christum  pia  mente  colamus  tanquam 
legatum  vere  divinum  ( Joan.  XVII ^  3),  per  quem  tot  ac  tanta 
beneficia  in  genus  humanum  coUata  sunt ,  qui  vere  divinoe  vo- 
luntatis  interpres  regnique  divini  conditor  est ,  et  ipse  plenus 
numine  (  tw  ^zl(j^  )  ,  non  sine  Deo  taUs  tantusque  nobis  proposi- 
tus  (1). 

370.  Resp.  Ad  l*",  Id  est,  qiianquam  doctrina  cathoUca  in 
Scripturis  contineatur  (  cum  enim  fatentur  rationaUstae  ejusmodi 
doctrinae  semina  vere  inesse  ,  argumento  est  indubio  reipsa  in 
Scripturis  eam  reperiri )  ,  juxta  adversarios  rejici  tamen  debet 
ut  inutiUs  ,  perniciosa  ac  rectae  rationi  contraria.  TaUs  est  idea  , 

(1)  Ita  Wegscheider,  §  128. 

T.  IV.  14 


210  TRAGT.     DE    INGARNATIONE. 

quam  de  Sacris  Scripturis  ingerunt  novi  ejusmodi  increduli ,  bi- 
blico  velamine  obducti.  Ast  falsum  est ,  doctrinam  catholicam  de 
Incarnatione  nullius  frugis  esse  ad  consequendam  virtutem.  Vali- 
diores  enim  stimuli  addi  non  possunt  ad  virtutem  consequendam, 
quam  ii ,  quos  dogma  catholicum  suppeditat ,  quo  docemur  peccata 
nostra  Dei  hominis  facti  sanguine  esse  expiata  ,  ac  Deum  ipsum,  hu- 
mana  carne  indutum  ,  nobis  magistinim  ac  morum  institutorem 
extitisse,  prout  coUigit  Apostolus  ,  Hebr.  X  ,  29,  et  XII ,  2,  3. 

37 1 .  Ad  2°^,  Neg,  Quin  potius  vehementer  exempli  Jesu  Christi 
vim  promovet  cathoHcum  dogma,  juxta  quod,  cum  Christus  es- 
set  Filius  Dei  ^  didicit  ex  iis ,  qiim  passus  est^  ohedientiam  ; 
et  consummatiis  ^  factus  est  obtemperantibus  sibi  ^  causa  salutis 
ceterncB,,,  qui proposito  sibi  gaudio  sustinuit  crucemy  confusione 
contempta ,  Hebr.  V  ,  8,  9  et  XII,  2.  Cum  scilicet  essetDeus  etFi- 
lius  Dei ,  ultro  ac  sponte  sibi  vitam  pauperem ,  aerumnis ,  con- 
temptui  doloribusque  obnoxiam  atque  refertam ,  eligere  dignatus 
est ,  mortemque  denique  atrocissimam  obire ,  ut  nobis  in  se  exem- 
plar  virtutam  omnium  absolutissimum  praeberet ,  quod  imitare- 
mur ;  ut  praeteream  gratias  uberrimas ,  quas  nobis  passione  ac 
morte  sua  promeruit  ad  id  efficiendum.  Profecto  omnes  scripto- 
res  sacri ,  ut  vidimus  suo  loco  ,  atque  in  primis  Joannes ,  fatenti- 
bus  adversariis  ,  Chrisli  divinitatem  unanimiter  praedicarunt ;  at- 
tamen  ad  unumomnes  Christi  exemplum  sequendum  proponunt. 
Argumento  igitur  est ,  dogma  catholicum ,  nedum  vim  exempli 
Christi  nobis  propositi  imminuat  ,  ipsum  potius  commendare  , 
atque  ad  ipsum  imitandum  vehementius  accendere.  r.ijihifi^fid 
>•-  372.  Ad  3*»,  Neg,  Nam  satis  non  est  affirmare,  sed  praeterea 
ostendere  adversarii  deberent  doctrinam  cathoHcam  rectae  rationi 
adversari ,  quod  profecto  nunquam  efficere  poterunt.  Recolantur 
modo  dicta  in  Responsione  ad  7°*.  Scripturarum  insuper  effiitis, 
quibus  monotheismus  adstruitur  ,  neque  Trinitatis  neque  Incar- 
nationis  dogmata  adversari  abunde  constat  ex  iis  ,  quae  suo  loco 
disseruimus  (1). 

373.  Ad^f»,  Dist,  Id  est,  Sociniani,  deistae  ac  rationalistse,  concr^ 
qui  adliuc  revelationi  credunt ,  neg, 

(1)  Tract.  De  Trin,  n.  i3i  et  seqq. 


PART.    II.    GAP.  III.    DE    HYPOSTATIGA    GOWJUNGTIOJfE.  211 

374.  A(15™,  Neij.  eum,  quem  siipponunt  adversarii simplicio- 
rem  doctrinae  typum,  qui  nonin  Scripturis,  sed  insola  rationalista- 
rum  seu  incredulorum  mente  residet;  quosemel  constituto,  Chris- 
tus  non  extitisset  nisi  vaferrimus  veterator  ,  qui  non  solum  nulla 
bona  in  genus  humanum  contulisset  ,  sed  innumera  mala  , 
deceptionem,  idololatriam ,  superstitionem  abjectissimam  invexis- 
set.  Nec  aham  sane  Saivatoris  nostri ,  sub  verborum  lenocinio  , 
ejusmodi  scriptores  ideam  seu  conceptum  ingerunt.  En  pauca 
auctoris ,  quem  impugnamus,  verba  :  Quum  adstantibus  vere  eos- 
pirasse  (in  cruce)  visus  ,  paucis  horis  post^  e  cruce  suhlatus  et 
sedulcB  amicorum  curce  traditus^  in  novo  sepulcro  repositus  esset ; 
tamen ,  Deo  providente  ,  terlio  die  in  vitam  rediit y  et  postquam 
discipulos  aliquoties  convenerat  y  eosque  de  consilio  suo  ,  novum 
religionis  institutum  condefidi  atquepropagandi^  denuo  certiores 
fecerat ,  ah  iis  secessit,  nec  unquam  postea  ah  illis  conspectus 
est  (1).  Ex  ungue  leonein. 

PROPOSITIO    II. 
Beata   Virgo  vere  et  proprie  Deipara  vocatur  et  est. 

375.  Propositio  haec  est  defide,  utpatetex  Concilio  oecumenico 
Constantinopolitano  II,  collat.  VIII,  anathematismo  VI,  definiente, 
quod  B.  Virgo  proprio  et  veraciter  Dei  genitrix  est  (2).  Sic  vero 
ejus  veritatem  propugnamus  :  Illa  vere  et  proprie  mater  Dei  vo- 
catur  et  est,  qua3 ,  Hcet  divinitatem  minime  genuerit ,  illum  tamen 
concepit  et  peperit ,  qui  ex  Sacris  Litteris  Deus  et  Filius  Dei  vo- 
catur  et  est;  atqui  talis  est,  quem  genuit  B.  Virgo.   Etenim, 

(1)  §  121  ,  ubi  et  illud  addit  :  Je-  nova  ars  ,  utiScripturis  ad  christianam 

sum^  nonmillis  V^.  T,  effatis  potissi-  religionem  destruendam. 

onum  adductum^  firmissime   sibi  per-  (2)  Ubi  Concilium  iliud  subdit  :  Si 

suasisse  ,    sibi    concessam  messianam  quis  abusive  ,  sed  non  vere  Dei  geni- 

dignitatem ,  ac  munus  doctoris  divini  tricem  dicit  sa?ictam  gloriosam  semper 

a  Deo  fuisse  demandatum ,  et quidem  f^irginem  Mariam.,^  anathema  sit, 

ad  sensum  oequaiium  suorum  accom-  lu   ^ct.  Conc,    Harduini ,   tom.   iii , 

modate»  Seu  paucis  :  eum  traducit  uli  col.  igS. 
vaferrimum    seductorem.   Profecto  est 

14. 


212  TRACT.    DE    INGARNATIONE. 

Luc.  I,  35,  dicitur  :  Quod  nascetur  ex  te  Smictuni  ^  vocahitur 
Filius  Dei  ;  Aposlolus  item  Rom.  IX,  5  :  Ea^  quibusest  Christus 
secundum  carnem^  qui  est  super  omnia  Deus  benedictus  in  secula ; 
tum  Gal.  IV,  4  :  Mtsit  Deus  Filium  suum  ,  factum  ex  muliere, 
Huc  pariter  referuntur  omnia  illa  Scripturarum  loca ,  in  quibus 
Christus  Deus  et  Filius  Dei  dicitur  ,  quae  prope  innumera 
sunt  (1). 

376.  Atque  hinc  factum  est^  ut  a  remotissima  antiquitate ,  seu 
ab  apostolica  traditione  denominatio  ista  B.  Virgini  tributa  fuerit , 
cujus  rei  testes  locupletissimos  habemus  duos  Nestorii  fautores. 
Joannes  enim  Antiochenus  in  Epistola  ad  Nestorium  data ,  qua 
eum  hortatur  ,  ut ,  posita  contentione  ,  nomen  illud  impugnare 
desinat,  quod  a  permultis  Patribus  compositum  ^  scrtptum  et 
pronunciatum  est  (2)  ,  subdit :  Hoc  enim  nomen  nemo  doctorum 
ecclesiasticorum  repudiavit,  Nam  et  plures  eo  usi  sunt ,  iique 
celebres'^  et  qui  usi  non  sunt,  ufentes  non  i^eprehenderunt  (3). 
Theodoretus  item ,  in  Hceresi  nestoriana ,  testatur  :  Antiquissi- 
mos  catholicce /idei prcecones  ^  EiL  apostoliga  traditione,  docuiise, 
matrem  Domini  memorandam ,  colendamque  esse  ut  Dei  geni- 
tricem  (4).  Sane  alii  nominatim  B.  Virginem  ^zot6y,ov  appellant, 
utOrigenes,  Dionysius  Alex.,  Alexander  item  Alexandrinus  , 
Athanasius  ,  Basilius,  Gregorius  Nazianzenus,  apud  Petavium(5) ; 
alii  sequivalentibus  verbis  idipsura  tradiderunt ,  docentes  Filium 
Dei ,  semel  ex  Patre  genitum,  rursus  ex  Maria  Virgine  altera  ge- 
neratione  prodiisse ;  quos  iterum  longo  agmine  recenset  laudatus 
auctor ,  aliique  post  ipsum  non  solum  inter  Catholicos  ,  verum 
etiam  intjer  Protestantes  (6).  Sedquod  communem  et  translatitiam 

(1)  Cfr.  Petav.  lib.  v,  cap.  17.  (-4)  De    Hoer,    lib.    iv ,   cap.    12, 

(2)  "Ortfyeta»  •^oXXois  rSv  'Xetrtfm  xut  tom.  IV,  pag.  1^^  :  TSv  'xdXeti  Kcti 
rvnTtB-if  y  xet)  yp«^f\,  xui  pijB-iv,  '^'FfoTCeiXett  riis  ofB^o^c^ovTriTTias  k*i^ukuv  , 

(3)  louro  yeif  ro  oto/u,x  ou^ets  rSv  xetru  rtjy  'ATTotrroXtKfjy  Tupcc^off-iv ,  Bto- 
iKKXtfTtUTTiKSy  ^t^etff-KeiXm  TCUf^rtjTUi.  tokov  atou^uvrafi  ovo/tteit^ttv ,  ku)  TTtrrfvtty 
otrt  y^p^jjpir^^/weytfiawT»  ?rtfAAtf/««/ eV/-  T>?y  rou  Kv^tov  fcitrifu, 

Tttftof  oi  Ti  fiii  xp^Tti/utvot  ovK  tTrtXci'  (5)   Lib.  V  ,  cap.   i5. 

fiovTo  rSv  ;k;p)y(r<t^ei>a>K.  In  Act.  CoticiL  (6)  Intei'  ceteros  eminent  Saicerns  in 

Hardaini,  tom.  i,  col.  iS^g.  Thesauro  ,    verbo   Qtoroxos ,   Pearso- 


1»ART.    11.    GAP.    111.    DE    HYPOSTATICA    COrfJUJJGTIONE. 


213 


apud  Christianos  vocem  illam  extitisse  maxime  ostendit ,  est 
amara  irrisio ,  qua  impius  apostata  Julianus  Christianos  exagita- 
bat ,  quod  Christi  raatrem  passim  Dei  genitricem  nominarent  : 
Atqui  vos  ^  inquit^  Mariam  non  cessaiis  vocare  Seoxoxov  ^  id  est^ 
Dei  genitricem  (1).  Constat  igitur,  tum  receptam  tum  univer- 
salem  hanc  vocem  fuisse ,  et  cum  vocabulo  fidem  per  ipsum  sig- 
nificatam  de  vera  ac  proprie  dicta  divina  B.  Virginis  maternitate, 
antequam  Nestorius  novam  doctrinam  inveheret. 

377.  His  accedit  ratio  theologica ,  et  quidem  multiplex  ,  qua 
idem  dogma  adstruitur.  Terminus  generationis  est  persona,  seu 
totum  et  integrum  suppositum  ;  haec  autem ,  ut  demonstravi- 
mus ,  in  Christo ,  quem  genuit  B.  Virgo  ,  unica  est ,  eaque  divina, 
regens  utramque  naturam  ;  ergo  B.  Virgo ,  quse  genuit  personam 
divinam ,  seu  Deum  in  assumpta  carne ,  Dei  genitrix  vere  et  pro- 
prie  est,  ac  taHs  est  nuncupanda.  Rursum  :  Dei  et  hominis  Fi- 
lius  unus  idemque  est  Christus  ;  hunc  autem ,  fatente  Nestorio , 
Beata  Virgo  genuit;  ergo,  hoc  ipso  quod  Virgo  Christum  genuerit, 
vere  FiHum  Dei  genuit  ,  adeoque  Dei  genitrix  jure  meritoque 
nuncupatur  et  est.  AUoquin  in  duos  fiHos  secare  Christum  debe- 
remus,  quod  absurdum  est,  et,  ut  ex  dictis  patet,  constanti  Ecclesiae 
cathoHcae  fidei  et  Scripturarum  effatis  repugnat.  Nec  dissimiHs  est 
ratiohujus  appellationis ,  quae  petitur  ex  eo ,  quod  in  utero  Vir- 
ginis  Verbum  carnem  sibi  assumpserit ,  feceritque  sibi  propriam , 
ex  quo  Deus  homo  esse  ccepit ;  quas  quidem  rationes  Patres  aj;- 
tulerunt  et  illustrarunt  (2). 

378.  Dogmate  porr©  vindicato ,  ad  praecavendas  difficultates, 
quibus  iUud  tum  Nestoriani  tum  increduH  impetere  solent ,  ani- 
madvertenda  haec  sunt  :  AHcujus  pater  aut  mater  naturaHs  esse 
quis  potest  dupHci  excapite  ;  \e\generatione,(iuyd^  definiri  solet  : 
Origo  viventis  a  vivente  principio  conjuncto  in  sirnilitudinem 
naturce  ;  vel  unione  hypostatica  dupHcis  substantiae  ,  uti  esset 

mxxSfin  Expositionesymholiapostolici,  €>toTCK69  ^i  v/^ds    ov   TrmtTh    MeifUv 

et  Joan.  Ernestus  Grabius ,  tom,  ult.  KuXouvnff, 

edit.  Lxx  Interpretum.  (2)  Cfr.  Petav.  lib.  v,  cap.  17- 
(1)  Cyrill.  opp.  tom.  vi ,  pag.  262  : 


214 


TRAGT.    DE    IWCARWATIOPfE. 


animse  et  corporis,  cum  sermo  est  dehomine,  aut  etiam  naturae  di- 
vinse  et  humanae  ,  cum  sermoest  de  Christo.  Jam  vero  ratione^ene- 
rationis  prima  divinarum  personarum  est  Pater  Verbi,  quod  com- 
municatione  suae  proprise  substantiae  ab  aiterno  gignit ,  et  B.  Virgo 
est  mater  Christi ,  cui  propriam  substantiam  communicavit ,  prout 
homo  est ;  ratione  vero  suppositi  seu  unionis  hypostaticce  eadem 
prima  Trinitatis  persona  est  Pater  Christi  ,  etiam  prout  homo 
est ,  et  B.  Virgo  est  mater  Christi,  prout  ipse  Deus  est.  Quare  Chris- 
tus ,  qui  est  Verbum  caro  factum ,  consubstantiahs  est  Patri  se- 
cundum  divinitatem^  consubstantiaKs  est  matri  secundum  huma- 
nitatem ,  ratione  duphcis  generationis  et  originis ,  seternse  scihcet 
ac  temporahs  ;  cum  vero  utraque  natura  propria  sit  ejusdem  per- 
sonae  divinse  seu  suppositi ,  ratione  ejusdem  personse  est  fihus 
utriusque  (l),,Ha  )x.  i,>(l   /uoik 

(!)  Cfr.  Petav.  lib.  vii ,  cap.  5 ,  §  5 ,      qoi  Filius  dicitor ,  vera  et  proprie  dicta 


% 


ubi  proposito  sibi  dobio  :  Non  videlur 
Filius  esse  naturalis  Dei  Patris  homo 
Christus  ,  quoniam  non  de  illius  sub- 
stantia ,  quatenus  est  homo  ,  genitus 
est  f  respondet,  quidpiam  nobis  per 
Incarnationis  mysteriom  innotescere , 
qood  bomana  nonqoam  conseqoi  sa- 
pientia  ,  ac  ne  sospicari  qoideip  po- 
toisset.  Atqoe  illod  primo  constitoit ,  in 
filii  notione  duo  qoaedam  conlineri , 
sine  qoibos  intelligi  non  potest  :  alte- 
rom ,  ut  sit  aliqoa  commonicalio  sub- 
slantiac  natoraeve  ,  vera  generatione 
facta;  alterom  est,  proprietas  ipsa , 
sive  forma  relativa  termini  producli , 
qoae  originis  principiom  respicit.  Quo 
posito ,  pergit  eximios  theologus,  do- 
plicem  ex  Incarnationis  mysterio  didi- 
cimos  esse  viam  ac  rationem ,  qua 
utrumque ,  boc  est ,  et  communicatio 
naturae ,  et  forma ,  sive  proprietas  rela- 
tiva  ,  qasiin  filietatem  vocant,  obtinelur. 
Primus  modus  est ,  com  terminos  ipse, 


generatione  commonicatam  sibi  nato- 
ram  illam  accipit,  aqoa  denominator; 
ita  ot  physice ,  ot  in  scbolis  loqoon- 
tor  ,  et  formaliter  gigni ,  vel  ot  sit  ba- 
bere  dicator.  Sic  in  Trinitate  Verbum 
vera  generatione  communicatam  accipit 
essentiam  a  Patre ,  qua  est  bic  Deus  ; 
ac  formaliter  generatur  ;  ideoque  pro- 
prie  dictus  est  Filius  ,  quod  in  omnibus 
etiam  creatis  filiis  universe  reperitur. 
Posterior  modus ,  cujus  nobis  Incarna- 
tionis  fides  notitiam  attulit,  per  sub- 
stantivam  unitionem  et  applicationem 
fit  ad  prioris  generis  terminum  :  cum 
peregrina  alioqui  natura ,  nec  vera  ge- 
neratione  transfusa,  eo  ipso  filii  pro- 
prietatem  excipit ,  quod  cum  vero  et 
naturali  filio  ,  boc  est  ,  cum  divina  na- 
tora  divinae  itidem  filietalis  modificata 
proprietate,  naluraliter  et  subslantive 
conjungitur  in  unam  personam,  et 
unum  adeo  eumdemque  filium.  Sic  hu- 
mana  nalura  ,  non  illa  quidem  genera- 


PART.  II.  GAP.    III.    DE  HYPOSTATIGA    GONJUNGTIOnE.  215 

379.  Exinde  coUigimus ,  1°  latius  patere  terminum  filiationis 
quam  generationis ,  quia  filiatio  ^  ut  cum  schola  loquamur,  se 
])orrigit  etiam  ad  eum,  cui  quis  non  dedit  originem  ex  eadem 
substantia ;  generatio  vero  non  item.  Colligimus  ,  2°  quo  sensu 
B.  Yirgo  sit  et  dicatur  Deipara  ,  nempe  ratione  hypostaticae  unionis 
Verbi  cum  humanitate  ,  cui  humanitad  ipsa  originem  dedit, 
quemadmodum  et  Deus  Pater  Christi  pater  est,  prout  nempe 
humanitas  ejus  a  Verbo  in  unitate  personae  assumpta  est.  Qua3  si 
probe  teneantur ,  nullo  negotio  retundentur  ,  quse  adversus  pro- 
positam  the^m  tela  conjiciunt  Deiparse  osores. 

DIFFICULTATES. 

380.  Obj.  prima.  1°  B.  Virgo  divinitatem  non  genuit ,  nec  di- 
vinitati  originem  dedit ,  quod  tamen  ad  matrem  constituendam 
requiritur.  Ergo  Dei  genitrix  seu  mater  B.  Virgo  nec  est,  nec  dici 
potest.  2»  Ejusmodi  prseterea  denominatio  Eunomianorum  et 
ApoUinaristarum  errori  favet ,  qui  naturas  in  Christo  miscebant , 
ethbenter  divinge  Christi  naturai  ea  adscribebant ,  quae  abjecta 
quodammodo  et  viha  de  eodem  Christo  in  Scripturis  recensentur. 
3<*  Ceterum ,  cum  homo  per  se  proprieque  dumtaxat  genitus  sit , 
non  autem  Deus  qua  Deus  est  ,  non  proprie  Dei  genitria;  est 
Maria  vocanda  ,  qua^  eatenus  solum  Deum  genuit ,  quatenus  homo 
ille ,  qui  ex  ea  natus  est,  cum  Deo  conjunctus  erat ,  ac  Deus  per 
uterum  Virginis  solum  transiisse  (^-KaprikBev)  dicendus(l);  4°  eo 
vel  maxime  quod  imphcet ,  duas  substantias  ex  una  substantia 
generari.  5»  Hinc  ,  qui  Mariam  vere  ac  proprie  Dei  genitricem  vo- 
candam  esse  contendunt,  divinitatem  ei  adscribant  ac  Deam  fa- 

lione   procedit    vel    commanicatur     a  sive  proprielatem,  qaa  Verburaconstat , 

Patre  ;  neque  Christas  ,  qua  homo  est,  qua3  ^^/le/a*  dicitur.  Ideo  proprie  dictus 

gignitur  a  Deo  ;   neque  Dei  similitudi-  et  naturalis  est  Dei  Filius ,  non  gene- 

nem   naturalem  aut  imaginera  habet  ,  ratione,  sed  unilione,  quatenasut  homo 

quod  filii  conditio  postulat.  Verum  na-  est  spectatur. 

turali  copulalione  cum  Verbo  conjuncla,  (1)  I ta  Nestorius  apud  Cyrillum  lib.  i , 

eadem  unitione  communicatam  sibi di-  contra  ipsam  ,  tom,  vi,pag.  lo. 
vinilalem  obtinelac  divinilalis  raodum, 


216  TRACT.    DE    INGARNATIOI^E. 

ciant  necesse  est,  cummater  debeat  esse  consubstantialis  ei,  quem 
gignit ,  quo  nibil  absurdius  excogitari  potest ;  atque  etbnicis  pas- 
sim  a  Christianis  exprobratum  invenimus ,  quod  Cybelem  alias- 
que  matres  deorum  facerent.  6°  Quare ,  ne  Scriptura  nos  in  ejus- 
modi  superstitionem  conjiceret ,  nusquam  banc  vocem  usurpat ; 
7°  nec  satis  unquam  commendari  Nicaenorum  Patrum  prudentia 
potest ,  qui  Dominum  Jesum  Cbristum  quidem,  non  aulem  Deiim 
ex  Maria  genitum  dixerunt  ,  nec  Virginem  Theotocon  compellare 
sustinuerunt,  Ergo. 

381.  Resp.  Ad  l"™,  Dist,  Et  bac  de  causa  B.  Virginem  Dei 
genitricem  esse  aut  appellandam  Catbolici  contendunt,  negr^  et 
eo  nomine  honorandam  esse  B.  Virginem  docent ,  quod  eum  ge- 
nuerit  ^  qui  per  bypostaticam  unionem  subsistit  in  Verbo  ,  conc; 
Hinc  negamus,  quod  Nestoriani  assumunt ,  ad  matrem  nempe  con- 
stituendam  requiri,  ut  originem  det  substantiae ,  quae  ex  ea  nasci- 
tur.  Matres  enim  nostrae  tales  reipsa  vocantur  et  sunt ,  etsi  animse 
originem  nainime  tribuant ,  attamen  tales  censentur  ,  quia  termi- 
nus  gencrationis  est  natura  subsistens  ,  seu  totum  suppositum 
aut  persona ;  cum  vero  tabs  persona  bumana  sit ,  id  est ,  bomo , 
hinc  ejus  mater  vocatur  mater  bominis  :  si  autem  bsec  persona 
divina ,  scilicet  Deus  sit  ,  cujusmodi  in  Cbristo  esse  ostendimus, 
ejus  mater  vocanda  est  mater  Dei  (1).  Verum  recolantur  ,  qu3e  in 
banc  rem  adnotavimus. 

382.  Ad  2"»,  Neg.  Haec  enim  putida  calumnia  est ,  a  qua  ca- 
tbolicae  fidei  professio  est  prorsus  abena ,  quse  semper  agnovit 
utriusque  naturae  cum  suis  proprietatibus  et  operationibus  dis- 
tinctionem  in  Cbristo,  ut  nos  paulo  post  ostendemus.  Falsum 
praeterea  est,  sive  Arianos,  sive  ApoUinaristas  etbaereticos  ceteros 
vocem  Theotocon  vero  ac  legitimo  sensu  arripuisse  (2). 

(1)  Cfr.  Petav.  loc.  cit.cap.  xix  ,  §  i  B.  Virgini  tilalam  &eoTOKov  tribaebant, 
et  seqq.  qaam   qaod  ipsa  pepererit    Ghristam. 

(2)  Apollinaristas  et  EutycLiani ,  au-  Ilinc  non  sensa  calholico ,  a  quo  illi 
tumantes  nataram  Christi  hamanam ,  abhorrebant,  nempe  gignendi,  sed 
sea  potius  ejus  carnem  e  coelo  delap-  tanlam  pariendi  eidem  Virgini  nomen 
sam ,  non  aatem  ex  B.  V.  sabstantia  iheotocon  accommodabant.  Ceteram 
assamptam  ,    non    alio    sensu    eidem  graeca  vox  TUntv  non  tantam  parere  , 


PRAT.  II.  CAP.  III.  DE  HYPOSTATIGA  CONJUNCTIONE.  217 

383.  Ad  3"*,  Dist,  Homo  subsistens  in  persona  Verbi  conc^ 
homo  aut  in  abstracto ,  aut  subsistens  personalitate  propria , 
7ieg.  Haec  enim  bujus  erroris  princeps  causa  extitit ,  quod  Nes- 
torius  homini  Christo  ,  jam  constituto  atque  perfecto  subsis- 
tentia  propria  ,  Deum  accessisse  ,  eique  se  copulasse  conjunctione 
moraU  autumaverit ,  quare  Deum  transiisse  per  Marise  uterum  , 
n07i  autem  genitum  ,  modo  seu  ratione  exposita ,  ab  ea  esse  dic- 
titabat ;  cum  tamen  non  coeperit  existere  Ciiristi  humanitas  nisi 
in  Verbo,  quod  eam  efformando,  et ,  si  de  anima  sermo  sit, 
creando  assumpsit ,  suamque  effecit, 

384.  Ad  4™,  Dist,  Separatas  seu  disjunctas  ,  concr^  hypostatico 
nexu  consociatas  ratione  subsistentiae  divinae ,  neg.  Responsio  pa- 
tet  exdictis  (1). 

385.  Ad5°a,  ]\TQg  gx  prsemissa  enim  animadversione,  ut  quae- 
piam  mater  sit ,  satis  est  ut  originem  dederit  naturae  ,  quae  sub- 
sistat  in  taU  supposito  seu  persona  ,  quae  ex  ea  nascitur.  Hinc  B. 
Virgo  consubstantiahs  est  Christo  in  natura  humana ,  quae  sub- 
sistit  in  persona  divina.  Atque  inde  cetera  corruunt,  quae  supra 
dicuntur  de  matribus  deorum  ,  quae  in  systemate  ethnicorum 
censebantur  vere  dedisse  originem  ipsi  naturse  divinse ,  a  quo  er- 
roris  portento  longe  absunt  Cathohci. 

sed  etiam  gignere  significat ,  ut  notam  vinitas pura ,  proprie  est  nata  de  matre 

est.  Cfr.  Suicerus  in  Thesauro  eccles,  eadem   incarnata   divinitas.   Et  hoc 

ad  vocem  QtoTOKos.  distat  inter  unius   Filii   Dei  duas 

(1)  PraeclareFerrandusdiaconuSjCum  generaiiones,  quod  in  divina  genera- 

sibi  illud  opposaissel  ex  haereticis  :  Ex  tione  nulla  fuit  humanitas ;  in  humana 

una   suhstantia    gcnerari   nullatenus  generatione  adunata  fuit  humanitati 

potuisse  substantias  duas  ,  ita  respon-  proprie  nascenti  divinitas,    Si  enim 

dit  :  Veraciter  dicit ,  si  separatim  ge-  dixero  ,   vel  dicere  voluero  :  Maria 

neratas  audierit,  Nuncvero  in  magno  semper  Virgo  proprie  genuit  humani- 

illo  et  mirahili  sacramento  ,  quod  ma-  tatem,  nonproprie  genuit  divinitatem , 

nifestatum  est  in  carne ,  divina  sub-  videbitur  sub  aliquo  modo  hominem 

stantia  secundum  humanani  substan-  purum  genuisse ,  quem  nullo  modo  ita 

tiam   proprie    nata    est;    quia    non  genuit ,  quia    Kerbum    caro  factum 

separatim  na.ia  est ,  nec  humanitatem  proprie  genuit,  Epist.  ad  Anat,  §  17, 

proprie  natam  sihi divinitas  adunavit ;  in  Bihlioth,  Patrum  Galland.  p.  353, 

sed  adunando  eam  sibi  proprie  7iaia  lom.  xi. 
est,,,,  Proprie  est  nata  de  Patre  di- 


218  TRAGT.    DE    INCAaKATlOKE.    ^     •?  . 

386.  Ad6*»,  Dist.  Quoad  sonum  materialem,  conc.  quoad  rem 
ipsam  per  vocem  expressam  ,  sive  sequivalenter ,  neg.  ut  ex  dictis 
constat  (1). 

387.  Ad  7°^,  Dist.  Nulla  urgente  causa,  seu  nemine  suspicio- 
nem  in  eam  vocem  ingerente ,  conc.".^  rem  ipsam  non  tradiderunt, 
neg.  Hoc  ipso  enim  quod  Nicaeni  Patres  unum  Cliristum  ,  seu 
unam  Christi  personam  professi  sunt  ,  eumque  dixerunt  Deum 
de  Deo ,  Deum  verum  de  Deo  vero ,  conceptum  de  Spiritu  Sancto 
et  natum  ex  Maria  Virgine ,  hanc  vere  Dei  genitricem  esse  decla- 
rarunt.  Quod  si  vocem  ipsam  non  protulerunt ,  Ecclesiae  morem 
secuti  sunt ,  quae  nunquam  consuevit  ea  definire ,  quae  in  contro- 
versiam  non  vocantur. 

388.  Obj.  secunda,  1°  Etsi  anima  intimo  quoque  nexu  corpori 
uniatur ,  inepte  tamen  muher  vocaretur  animae  mater ,  sed  ho- 
minis  mater  dici  debetj;  ergo,  etsi  natura  divina  hypostatico  nexu 
cum  hunjana  jungatur  ,  attamen  B.  Virgo  non  Dei  sed  Christi  ma- 
ter  est  appellanda.  2oRursus  ,  si  illa  Dei  mater  vocanda  est,  quia 
ex  illa  natus  est  Dei  Filius ,  cur  Deipater  non  vocetur  Spiritus 
Sanctus  ,  de  quo  eumdem  conceptum  fuisse  in  symbolo  profitemur? 
3®  Verum  his  omissis ,  nec  vere  nec  proprie ,  si  strictius  loqui  ve- 
limus,  Dei  matris  nomen  B.  Virgini  competit ,  neque  expedit  tali 
titulo  eam  salutare.  Nec  vere  nec  proprie  ,  quia  ,  ut  ratiocinatur 
Bayle,  nunquam  femina  vocaretur  mater  Angeli,  quae  corpushu- 
manum  gigneret,  cui  ipso  conceptionis  instanti  Angeli  persona 
conjuncta  esset  unione  hypostatica.  Deiparae  igitur  appeilatio  ex 
Jiypostatica  unione  necessario  minime  sequitur  (2).  Quin  potius, 
Deiparse  appellatione  semel  admissa  ,  Dei  quoque  avum  et  aviam, 
aliosque  vario  conjunctionis  vinculo  cum  Deo  conjunctos  agnos- 

(l)  Sane  S.  Elisabelh ,  Luc.  i,  4^,  Domino;  cbi  D omini  nomen  pro  Dei 

vix  non  conceptis  verbis  B.  Virginem  nomine  eam  usurpasse  nullum  dubium 

Dei    malrem  nuncupavit,  dicens :  jfi*^  essepolest.  Qaareeodcm  sensu  B.  Virgo 

unde  hoc  mihi  ,  ut  veniat  raater  Do-  erupit  in  illa  verba  :  Magnificat  anima 

mini  mei  adme?  Quo  autem  sensu  hic  mea  Dominum. 
Z^owmanomenacceperit,  patelexv.45:  (2)    Dict.     hist.    art.    Nestorius , 

Beata ,  quce  credidisti  ,  quoniam  per-  remarque  A. 
ficientur  ea ,   quce  dicia   sunt  tibi  a 


PART.  II.   GA.P.  m.  DE  HYPOSTATIGA.  GONJUKGTIONE.  219 

camus  necesse  est,  quod  quidem  quam  absurdum  sit  nemo  non 
videt ;  sane  Romae  proscriptus  est  liber  Joannis  Tbomse  a  S.  Cy- 
rillo ,  De  laudihusB,  Annce ,  in  quo  auctor  docuerat  Annam  Verbi 
incarnati  esse  aviam.  Sed  neque  expedit  B.  Virginem  Deiparam 
compellare  ^  cum  boc  nomen  erroris  causam  afFerre  possit ,  maxime 
vero  imperitis,  qui  existimare  facile  possunt,  Dei  matrem  divini- 
tatem  ipsam  genuisse.  Ergo. 

389.  Resp.  Ad  1™,  Dist,  Si  generatio  ad  banc  vel  illam  seorsim 
geniti  partem  referretur  ,  concr^  si  ad  suppositum  ipsum,  ut 
saepius  diximus,  neg.  Jam  vero  una  est  in  Cbristo  persona,  quam 
genuit  Maria  cum  bumana  natura  conjunctam ;  jure  igitur  Dei  ma- 
tris  nomen  et  rem  sibi  vindicat ,  ut  ceterse  matres  bominis  ma- 
tres  dicuntur,  etsi  animam  non  procreent. 

390.  Ad  2"^,  Resp.  Spiritui  Sancto  denominationem  Deipatris 
minime  competere  ,  quia  nibil  de  suo  contuUt  ad  Cbristi  concep- 
tionem ,  si  excipias  tantum  fecunditatem ,  quam  virtute  et  effica- 
cia  sua  Mariae  tribuit  (1). 

391.  Ad  Z^^Neg.  quoad  utrumque  membrum.  kcprimoqm- 
dem ,  si  severius  loqui  veHmus ,  B.  Virgini  potius  competit  titubis 
Deiparae  ,  quam  competat  ceteris  muberibus  titulus  matris  cujus- 
dam  bominis;  quia  in  ceterorum  bominum  conceptu,  ex  com- 
muni  sententia ,  prius  est  corpus  quam  anima ,  quae  corpori  non 
accedit  nisi  organis  vitae  jam  instructo ;  contra  vero  nec  uUo  tem- 
poris  puncto  Cbristi  corpus  sine  anima  in  Virginis  utero  extitit ,  ac 
propterea  antequam  subsisteret  integra  ejusbumanitas,  byposta- 
tico  nexu  conjuncta  cum  Divini  Verbi  persona.  Secundo  maxime 
expedit ,  B.  Virginem  Deiparae  titulo  lionestare ;  quia  in  bac  una 
vocula  plena  catbobcae  fidei  professio  continetur  adversus  impie- 
tatem  Nestorianorum ,  Pbotinianorum ,  Arianorum ,  SabeUiano- 
rum ,  ac  novissime  Socinianorum  ,  rationabstarum  ,  eorumque 


(1)  Cfr.  de  hoc  argamento  Petavius ,  tantopere    abasas    est  Erasmus  ,    cfr. 

lib.  VII  ,  cap.  5,  §  1-5.  De  obscuro  P.  Coustant,  tuminnota  in  hunc  loc. 

S.    Hilarii   loco   ex  lib,  x   De    Trin,  tum  in  Prcefatione  generali ,    quam 

§  i6,  nbi  negare  videtur  B.  Virginem  prsemisit  novae  a  se  adornalae  editioni  > 

corpori  Chrisli  originem  dedisse ,  quo  n.  /{.i  et  seqq. 


220  TRAGT.    DE    IKGARNATIONE. 

omnium  ^  qui  eamdem  fidem  labefactare  quoquomodo  ausi  sunt , 
quibus  propterea  odiosus  nimis  et  ingratus  ejusmodi  titulus  efFec- 
tus  est. 

392.  Nequeobstat,  l^quod  de  Angeli  matre  aBayle  opponitur; 
nihil  enim  vetat,  quominus  in  tali  hypothesi  vere  Angeli  mater 
illa  diceretur ,  cum  eadem  rationum  momenta  vigeant. 

393.  Non  obstat ,  2»  quod  additur  de  Dei  avo  et avia,  dummodo 
addatur  secundum  carnem;  cujus  assertionis  argumento  sunt 
Christi  Domini  fratres  et  sorores  ,  qui  in  Scripturis  commemo- 
rantur ,  in  quibus  pariter  Christus  dicitur  filius  Abrahae  ac  fihus 
David  ;  quin  et  David  ipse  Deipater  a  veteribus  interdum  appel- 
latus  est  (1).  Quid  igitur  erit  absurdi ,  si  dicamus,  Deum  in  as- 
sumpta  carne  habuisse  avum  et  aviam  et  proavos  et  cognatos? 

394.  Quod  si  Romae  proscriptus  fuit  liber  Thomae  a  S.  Cy- 
rillo  y  non  praecise  ille  liber  proscriptus  est ,  quod  Annam  Dei 
aviam  dixerit ,  sed  propter  consectaria  ,  quse  inde  deducebat , 
Annam  videHcet  esse  socrum  Spiritus  Sancti ,  Angelorum  domi- 
nam ,  cognationem  habere  divinam ,  atque  in  ipsa  hypostatica 
unione  partem  aliquam  habuisse.  Quge  partim  insolentia  sunt  et 
nimis  dura ,  partim  a  veritate  remota  (2). 

395.  Non  obstat  denique ,  quod  opponunt  de  erroris  causa , 
quam  afferre  posset  hoc  nomen ,  dummodo  fideles  catechismum 
edoceantur  ,  ipsisque  ejus  vocis  vis  et  sensus  exponatur.  Si 
tamen  adeo  bardus  existat ,  qui  in  animum  inducat  suum ,  B. 
Tirginem  originem  divinitati  dedisse  ;  prout  nemo  est  qui  cen- 
seat ,  animam  a  matribus  procreari  ,  etsi  iilae  homines  gignere 
dicantur. 

396.  Dices  :  Saltem  negari  nequit,  hunc  titulum  tributum  B. 
Virgini  principium  dedisse  superstitioni,  quae  in  Ecclesia  Cathohca 
ex  eo  tempore  inolevit ,  et  eo  progressa  est ,  ut  in  turpem   sit 


(1)  Cfr,  Saiceras  in    Thesauro  ec-  (2)  Sane,  ulpaletexlndicelibroram 

clesiaat,  ad  vocem  ©toTraVfi^p,  et  ad  ?o-  prohibitoram ,  nonabsolate  hajusmodi 

cem  Actvl^ ,  n,  II,  ubi  plures  recenset  liber  damnatus  est ,  sed  cum  claasula  : 

Patres  grascos ,  qui  hoc  uomine  Davi-  donec  corrigatur, 
dem  compellarunt. 


rART.  11.  GAP.  III.  DE  hypostatica  conjupigtione.  221 

idololatriam  delapsa.  2»  Hinc  melius  meritus  de  Ecclesia  Nesto- 
rius  fuisset ,  si  praevalere  potuisset ,  quam  Cyrilius  ,  qui  contra  jus 
et  regulas  omnes  vi  et  machinis  adversarium  suum  oppres- 
sit  (1).  Ergo, 

397.  Resp.  Ad  1°^,  Neg,  l®  Quia  cultus  erga  B.  Virginem  an- 
terior  est  liseresi  nestoriana ,  ac  propterea  Concilio  Ephesino ,  ut 
suo  loco  ostendemus  ;  2°  quia  exallatis  documentis  constat,  titu- 
lum  Z>e^)?ara  delatum  fuisse  B.  Virgini  a  primis  EcclesiaePatribus, 
nec  superstitioni  locum  dedisse.  3°  Propter  confessionem  ipsiusmet 
Bayle ,  qui  aperte  fatetur ,  easdem  consecutiones  ex  titulo  Ma- 
tris  Christi  proficisci  ac  ex  titulo  Matris  Dei  (2).  Quod  vero 
additur  de  supposita  idololatria  in  Ecclesia  Romana,  pariter  idoneo 
loco  diluemus  (3). 

398.  Ad  2"»,  Neg.  Nestorii  enim  triumphus  fuisset  christianae 
rehgionis  subversio ,  cum  everteret  haeresi  sua  totum  Incarnatio- 
nis  mysterium.  S.  Cyrillus ,  ut  ex  certissimis  ac  luculentis  docu- 
mentis  constat ,  omnes  tentavit  vias  ad  abducendum  Nestorium 
ab  errore  suo.  Sed  nec  ipse  ,  nec  S.  Coelestinus,  nec  ipsius  Nes- 
torii  amici  unquam  ejus  pervicaciam  vincere  potuerunt.  Quare 
nonnisi  perditae  conscientiae  ac  nullius  fidei  homines  ejus  patroci- 
nium  suscepere  (4). 

(1)  Ita  Bayle ,  art.  Nestorius  ,  /«-  Mere  de  J.-C. ,  cotnme  on  a  pressS  le$ 
non,  etc.  et  cum  ipso  Prolestantes  consequencesduiitredeMeredeDieu, 
passim.  on  aurait  pu  parvenir  au  culte  de  la 

(2)  En  verba  ipsias,  art.  cit.  Nest.  SainteFierge  aussi  promptement  que 
TemsLTqueA.:Ilmesemble,aurestejque  Von  a  fait,,,,  Ceci  refute  ceux,  qui 
les  abus  par  rapport  au  culte  de  la  trouvent  dans  la  conduite  de  Nestorius 
Sainte-Kierge  etaient  a  craindre  ega-  quelque  chose ,  qui  itait  capable  de 
lement ,  soit  quon  Vappelat  Mere  de  prevenir  Vidoldtrie.  Qaomodo  aatem 
Jesus  Christ ,  soit  qu*on  Vappeldt  la  hic  anctor  sibi  cohaereat,  ipse  viderit. 
Mere  de  Dieu.  Carjamais  sansdoute  (3)  Intract,  De  cultu  Sanctorum, 
les  devots  les  plus  outr^s  n'ontcru  que  (4)  Satis  est  ocalos  conjicere  in  jitcta 
le  Verbe ,  en  tant  que  tel ,  ait  regu  de  Conciliorum ,  part.  i,  act.  Concilii 
la  SainteVierge  sa  vie  et  sa  sub-  Ephesini ,  ut  pateat  ex  documentis  , 
stance,  comme  les  enfants  la  regoivent  quae  ibidem  afferuntur  ante  Goncilii 
de  leura  meres,  Ei  il  est  sur  qu'en  celebrationem  ,  quot  vias  pertentaverit 
pressant  les  cons^quences  du  titre  de  S.  Cjrrillas  privatis   admonitionibas , 


222  TRAGT.    DE    INGARNATIONE. 

ARTICULUS II. 
De  Adoptianismo. 

399.  Nestorianismi  propago  est  Adoptianistnus  ^  quem  sec. 
VIII  labente  Felix  Episcopus  Urgellitanus  et  Elipandus  Archie- 
piscopus  Toletanus  in  Hispaniam  primum  intulerunt ,  ac  disper- 
pertitis  inter  se  provinciis  longe  lateque  propagare  irrito  conatu 
sategerunt.  Docti  et  eruditi  viri  in  Galliis ,  Italia  ac  Germania 
obstiterunt  istorum  conatibus ,  ac  plura  celebrata  Concilia  per 
eam  aetatem  fuerunt  in  diversis  locis  ,  a  quibus  unanimiter 
error  ille  proscriptus  est  (1). 

400.  In  eo  autem  Adoptianismi  perversitas  sita  erat ,  ut  pro 
numero  naturarum  in  Christo  totidem  filios  respectu  Dei  Patris 
distinguerent  ,  alterum  scilicet  naturalem  secundum  naturam 
divinam  ,  alterum  adoptivum  secundum  naturam  humanam. 
Cum  vero  itvmmus  filiationis ,  ut  vocant,  sit  persona  ,  duas  prop- 
terea  personas  in  Christo  cum  Nestorio  ab  Adoptianis  seu  Feli- 
cianis ,  ita  dictis  a  praecipuo  haeresis  auctore  ,  admitti  debuisse 
consequens  erat  (2).  Quare  Christum  ,  prout  homo  est  ,  gratia  et 
adoptione  filium  Dei  esse  autumabant ,  et  servum  dicebant. 

deinde  pnblicis  ,  nt  Nestoriam  ab  impia  AUatius,  in  J^indiciissynodiephesinw, 

doctrina,  quam  praeconceperat ,  revo-  et  Colelerius  ,  tom.  i,  Monum,  eccies. 

caret.   Ibi  pariter   occnrrunt    epistoiae  grcecce, 

S.  Coelestini  Papas  ,  Joannis  Antiocheni  (1)  Cfr.  eruditissimi  Joan.  Francisci 

aliorumque  ad  eumdem  Nestorium  da-  Maidnsu,  DeFelicis et  Elipandi  hceresi 

t«.  Verum  adversus  anonyraum  impug-  historicochronologica  dissertatio  ,  in 

natorem  Cyrilli ,  cfr.  Petavius  lib.  vi,  calce  opp.    S.    Paulini ,  Aquileiensis  , 

Delncarnat.  cap.  iii  et  seqq.  Cfr.  etiam  Venet.  1 787. 

Histoire   du   Nestorianisme ,   par   le  (2)  Notandum  tamenest,  Adoptianos 

P.  Louis  Doncin,  S.  J.  qui  egregie  defen-  non  docnisse  duas  in  Cliristo  admitten- 

ditS.CyrillumetConciliumEphesinum,  das  esse  personas ;  nimis  enim  aperle 

ac  refert  praeterea  Dupinium ,  qui  ini-  fidcm  in  oecumenicis  Conciliis  anterio- 

quior  fmt  in  S.  Cyriilum ,  in  nova  sua  ribus  sapius  definitam  impugnassent , 

Bibliotheca   loco   snperius   citato ,    de  atque  hoc  ipso  se  haereticos  esse  Nes- 

pristina  sententia  discessisse.  Pro  eodem  torianos  professi  essent ,  quod  ipsi  maxi- 

Sancto  scripserunt  Thomassinus,  Leo  me  cavebant ;   attamen   hic  error   ex 


PART.  II.  CAP.   III.    DE  HYPOSTATIGA    CONJUKGTIONE.  223 

401.  Ut  omnis  ambiguitas  toUatur  ,  juverit  in  primis  secernere, 
quae  in  hac  controversia  fidei  clogma  attingunt ,  ab  iis  quae ,  salva 
fide ,  a  nonnullis  disceptata  sunt.  Est  fidei  dograa ,  Christum  ag- 
noscendum  esse  ut  unicum  Filium  naturalem  Dei ,  existentem  in 
duabus  naturis  ,  divina  nempe  et  humana ,  quse  simul  hyposta- 
tice  junctagj  non  sunt  nisi  unus  Christus.  Idcirco  Christus  ,  prout 
hic  homo  est  in  concreto ,  est  Filius  naturalis  Dei  ,  quia  ob  unio- 
nem  hypostaticam  ejus  humanitas  subsistit  in  persona  Verbi  di- 
vini.  Quatenus  vero  natura  humana  in  abstracto ,  seu  per  mentis 
operationem  ,  concipitur  distincte  a  Divini  Verbi  persona  ,  in 
qua  subsistit ,  utrum  possit  dici  adoptata  nec  ne ,  hsec  quaestio 
fidem  ipsam  non  afficit.  Sane  partem  affirmantem  Scotus  ,  Du- 
randus  nonnuUique  aUi  scholastici  tenuerunt.  Ipsi  viderint.  No- 
bis  plane  otiosa  et  alese  plena  videtur  ea  sententia  ,  ut  cuili- 
bet  rem  bene  perpendenti  patebit  (1).  Verum  ex  his  colHgimus , 
minus  accurate  a  nonnuUis  auctoribus  propositionem  catholicam 
his  verbis  enunciari :  Christus ,  qua  homo ,  non  fuit  Filius  Dei 
adoptivus  ,  sed  naturalis ;  cum  dici  debuisset  :  Christus  ,  qua  hic 
homo ,  non  est  Filius  Dei  adoptivus ,  sed  naturalis^  alioquin  per- 
miscetur  dogma  fidei  cum  quaestione  mere  scholastica. 

402.  Arrepta  occasione  duplicis  recensitae  controversiae  ,  dog- 
maticae  scilicet  atque  scholasticae ,  nonnulli  tum  inter  Catholicos , 
tum  potissimum  inter  Protestantes  contenderunt ,  Felicem  et  Eli- 


eorum    principiis  profluebat;  hinc  vi-  humanitatis  est  persona  divini  Verbi; 

demus  ,  ab  iUius  aevi  scriptoribus  hunc  hac  porro  subsistentia  sublata  ,  neqae 

errorem  Adoptianis  perpetuo  objici  at-  existeret  in  rerum  natura  ejusmodi  hu- 

que  adscribi.  Cfr.  Joan.  Wesselius  in  manitas.  Nihil  enim  existit  in  concreto 

Nestorianismo  et  adoptianismo  redi-  nisi  per  subsistentiam.  Praelerea  huma- 

riro,  cap.  3,  tum  Madrisius  ,  diss.  cit.  nitas  Christi  separata  a  divinitate  non 

pag.  207  et  seqq.  essel  amplius  humanitas  Ghristi ,   sed 

(1)  Etenim,  ut  superius  animadver-  alterius   cujuscumque,  qui  non    esset 

timus,  humana  Christi  natura  in  ab-  Christus ;  CAm^»  enim  notio  necessario 

stracto  et  per  mentis  operationem  dis-  involvit  notionem  Verbi  incarnati.  Ex: 

tincta  seu  separata  a  divinitate  spectari  utroque  propterea  capite  liquet,  non  so- 

nequit ;  nam  non  esset  ampiius  snbsis-  lum  otiosam  ,  sed  periculi  plenam  re- 

tens ,  siquidem  tota  subsistentia  hujus  censitam  quaestionem  esse. 


224  TRAGT.    DE    INGARNATIONE. 

pandum  cum  suls  asseclis  non  de  natura  Christi  Iiumana  in  con- 
creto  ,  sed  solum  in  abstracto  spectata,  docuisse  Christum^  qua 
homo  est^  esse  Fihum  Dei  adoptivum  acservum  (1).  In  hac  hy- 
pothesi  tota  illa  discrepatio  ,  qua  conturbata  Ecclesia  est ,  noii 
fuisset  nisi  pura  logomachia.  Veneratio  autem,  quam  erga  Ecclesiam 
profitemur,  et  novatorum  vafrities  eorumque  aperta  confessio 
vetant ,  quoniinus  in  ejusmodi  sententiam  concedamus.  Adde,  no- 
biscum  sentire  testes  coaevos ,  qui  ab  ipsorum  Adoptianorum  ore 
verum  illorum  sensum  acceperunt ;  recolantur  quae  diximus  de 
Nestorio ,  quae  huc  pariter  collimant.  Rejecta  igitur  istorum  te- 
meritate  ,  atque  in  pleno  lumine  controversiae  nostrae  statu  col- 
locato ,  sit 

PROPOSITIO. 
Jesus  Christus  est  Filius  Dei  naturalis^  non  autem  adoptivus. 

403.  Propositio  haec  est  de  fide ,  proutdefinitum  est  in  Concilio 
Francofordiensi,  in  epistola  synodica,  approbataa  Romanis  Pontifi- 
cibus ,  praesertim  vero  ab  Hadriano  I ,  atqueab  universa  Ecclesia, 
ubi  Christus  in  utraque  subsistens  natura  declaratur  Filius  Dei 
proprius  et  naturalis^  nequaquam  adoptivus  (2). 

404.  Jam  vero  in  Sacris  Litteris  verus ,  proprius  atque  uni- 
genitus  Dei  Filius  vocatur  ille,  in  quo  Pater  sibi    complacuit 


(1)  Ila  Vasquez  ,ia  iii.  part.  S.  Thom.  sauri  monum.  eccles,  n.  v  ,  aperte  pro- 

disp.  89,  cap.   I  et  seqq.  et  post  ip-  nuncht :  Nosingenue  fatemur,  merain 

snm  Javenin  ^  Diss.  vi,  De  Incarn,  fuisse  logomachiam  ,  quce  scepius  oc- 

q.   4  ^   aliique    pauci.   Cum   his  vero  currit  apud  theologos,   Qaem   passim 

Catholicis  autoribus  confundi  non  de-  Protestantes  secuti  sunt ,  ul  Dorscheus  , 

bet  Walchius  ,  qni  in  sua  Adoptiano-  Georg.  Callixtus  ,  Spanhemius  ,  Moshe- 

rum  historia  ,  Gotling.  ly^S,  conten-  raius  ,  lablonsli ,  etc.    ut  Concilia  et 

ditimmeritoS.Paulinum  Aquileiensem,  Roraanos    PontiQces   imperiliae     atqae 

Alcuinum  ,   Patres  Francofordienses  ,  fanatismi    arguerent    Cfr     Madrisius , 

Hadrianum  Papam  nestorianos  errores  De  Felicis  et  Elipandi  hceresi  ,  dog- 

Felici  et  Elipando  affinxisse ,  cum  eo-  matica  dissertatio  ,  3 ,  loc.  cit, 

rum  mentem  assecuti  non  fuerint.  Idem  (2)  Cfr.  Acta  Conc.  Harduini ,  tora. 

dicatur  de  Basnagio ,  qui  tom.  11 ,  The-  iv  ,  col.  886. 


PART.   11.    GAP.    III.    »E    HTPOSTATICA    GONJUNGTIONE.  225 

Luc.  III ,  22 ;  quem  dedit  pro  mundi  salute  ,  atque  pro  no- 
bis  omnibus  tradidit ,  Joan.  III ,  16  ;  Rom.  VIII ,  32;  atqui  Pater 
complacuit  sibi  in  Cbristo  bomine  recens  baptizato,  eumdem  vero 
dedit  et  tradidit  ,  ut  ad  redimendos  bomines  crucifigeretur,  non 
fuit  autem  crucifixus  nisi  ut  homo ;  ergo  Cbristus ,  etiam  ut  hic 
homo  est ,  verus  ,  proprius  ,  unigenitus  Filius  Dei  est ;  adeoque 
non  adoptioneseu  gratia,  sed  natura  est  Dei  Filius.  Rursus  :  quem 
Petrus  Filium  Dei  confessus  est ,  Mattb.  XVI ,  16  ,  quem  tan- 
quam  Dei  Filium  caecus  natus  adoravit ,  Joan.  IX ,  38,  quem  tan- 
quam  affectatag  divinitatis  reum  Caipbas  traduxit ,  est  Christus 
homo ;  ergo  Cbristus  bomo  est  et  naturalis  Filius  Dei. 

405.  Patres  unanimes  sunt  in  bac  veritate  adstruenda  ,  ut 
patet  1°  ex  illis  omnibus  testimoniis,  quibus  Cbristi  divinitatem 
adstruunt ,  quseque  suo  loco  retulimus  (1) ;  2«  ex  illis  omnibus  , 
quibus  tum  ante  tum  post  exortam  Nestorii  haeresin  unam  eam- 
demque  Christi  personam  praedicant,  unum  eumdemque  Dei  et 
hominis  Filium  Jesum  Christum  esse  docent ,  quae  pariter  jam 
retulimus  ;  quibus  addere  placet  verba  Concihi  oecumenici  Cbal- 
cedonensis ,  in  cujus  fidei  professione  Patres  aiunt  :  Sequeiites  igi- 
tur  sanctos  Patres ,  unum  et  eitmdem  confiteri  Filium  et  Domi- 
num  Nostriim  Jesum  Christum  communi  omnes  consensii 
docemus  (2).  3"  Huc  accedunt  fidei  symbola ,  in  quibus  Cbristus 
perbibetur  ut  FiHus  Dei  ,  qui  natus  est  ex  Maria  Virgine.  Jure 
propterea  Synodus  Francofordiensis  auctorem  baeresis  Adoptianae 
ita  compellat  :  Tu  veroy  quisqiiis  es ,  qui  Christum  prcedicas 
adoptivum^  unde  tibi  iste  seiisus  venisset^  voluissem  scire  ;  uhi 
hoc  nomen  didicisses  y  ostende.  Patriarchce  nescierunt ,  Pro- 
phetce  non  dixerunt ,  Apostoli  non  prcedicaverunt y  sancti  tracta- 
tores  hoc  nomen  tacuerunt  ^  doctores  fidei  nostrce  non  docue^ 
runt  (3). 


(1)  TraclalQs    Be  SS.     Trimtate ,  uTuvrts     UMuTKOfAtv      Acta    Conc, 
n.  2o3  et  seqq.  Chalced,    action.   v  ,    in    ColL  Hard. 

(2)  'Ex-ofctiot    Toltvf   ToHs  uyioig   -xct-  tom.  ll ,  coll.  4^5. 

TpUTI))  ,     fVU   KUt   TOV   UVTOV   OfAOXoytlv    VtOV  (8)     Iq     Clt.     JSptSt,    SyHOd,    loC.     Cit. 

Tov  KVftov  ^fcav'lt)(rovv  XfttrTov  a-vfc(puva>ff  Col.  982. 

T.  IV.  15 


226  TRAGT.  DE    INGARWATIOWE. 

406.  Ratio  demum  theologica  ineluctabilis  adversus  Adoptianos 
ex  ipsa  adoptionis  natura  desumitur.  Adoptio  enim  est  assumptio 
personae  extraneae  in  propriam  haereditatem  (l) ;  atqui  Christus  , 
qua  hic  homo  est ,  dici  nequit  persona  Deo  extranea  ,  nisi  duas 
in  ipso  personas  Dei  et  hominis  esse  velimus.  Cum  igitur  Christi 
Dei  et  hominis  una  sit  persona ,  Fihus  Dei  proprius  et  naturalis , 
necessario  consequitur  ,  Christum ,  et  qua  Deum  et  qua  hominem , 
sensu  exposito  ,  naturalem  esse  Dei  Fihum ,  neque  enim  filii  ra- 
tio  ad  naturam ,  sed  ad  personam  refertur  (2). 

407.  Et  hic  ad  praeoccupandas  difficultates,  quae  moveri  pos- 
sunt  adversus  thesin  a  nobis  propugnatam ,  revocari  in  mentem 
debent ,  quae  adnotavimus  in  causa  Nestorianismi  ^  praecipue  vero 
discrimen,  quod  intercedit  inter  filiationem  et  generationem  ^ 
quod  ista  sciUcet  communicationem  ejusdem  substantiae  expos- 
catjilla  vero  nonitem,  sed  solam  hypostaticam  unionem. 

>      >'  DIFFICULTATES. 

408.  Obj.  prima.  Apostolus  de  Christo  homine  loquens  ,  ejus- 
dem  ac  nos  conditionis  eum  esse  affirmat ;  1°  etenim ,  Rom.  VIII. 
17  ,  de  hominibus  justis  ,  qui  sunt  filii  Dei,  ait  :  Si  aiitem  filii^ 
et  hceredes^  Jiceredes  quidem  Dei^  cohceredes  autem  Christi-^  et 
2°  V.  29,  Christus  vocatur  ab  eodicm  ki^osX.o\o  primoge^iitus  in  mul- 
tis  fratribus.  Si  igitur  hominis  Christi  cohceredes  su^nt  justi,  si 
ipse ,  qua  homo ,  primogenitus  in  multis  fratribus  est ,  gratia  et 
adoptione  fiHus  Dei  Christus  homo ,  perinde  ac  justi,  dicendus  est , 
non  natura.  3»  Quod  clarius  etiam  apparet  ex  iis ,  quae  cap.  1,4, 
ejusdem  Epistolae  scribit  de  Christo  B.  Apostolus  :  Qui  prcedes- 
tinatus  est  Filius  Dei  in  virtute  secundum  Spiritum  sanctifica- 
tionis ;  quae  profecto  praedestinatio  non  est  nisi  adoptio  in  fihum ; 
non  autem  adoptatus  est  Christus  in  filium  secundum  naturam 
diyinan^ ,  ergo  secundum  naturam  humanam ,  qua  sola  Christus 
vere  est  Fihus  Dei  adoptivus.  4°  Haec  vero  omnia  Patrum  aucto- 

(1)  Gfr.  PetaT.  lib.  VII,  cap.  I  ,  §§3  lecta  ,  qaibus  asi  sunt  Adoptianismi 
el4j  in  quibus  dilucide  adoptionis  na-  impugnatores  ,  vide  apud.  Petav.  loc. 
taram  et  conditiones  evoWit.  cit.  cap.  3. 

(2)  Cetera  argumenta  in  anum  col- 


PART.    II.    GAP.    III.    DE    HYPOSTATIGA    GONJCWCTIONE.  227 

ritate  confirmantur ,  qui  passim  Cbristo  secundum  iiaturam  hu- 
manam  tribuunt  adoptionem  in  Filium  Dei ;  praesertim  vero 
S.  Hilarius,  qui,lib.  1°  De  Trin.  aperte  scribit  :  Ita potestatis 
digfiitas  non  amittitur ,  dum  carnis  humilitas  adoptatur.  Ergo. 

409.  Resp.  Neg,  antec.  Ad  1"»  prob.  Dist.  Cohaeredes  Christi , 
id  est ,  participes  effecti  illius  haereditatis ,  quae  Christo  competit 
ut  naturali  FiHo  Dei,  conc.^  id  est ,  participes  communis  ilHus  hae- 
reditatis ,  quae  Christo  proveniat  titulo  adoptionis  ,  neg,  Non  so- 
lum  hoc  nusquam  tradidit  Apostolus ,  sed  oppositum  plane  docuit , 
Hebr.  III,  5et6. 

410.  Ad2"«,  Dist,  Primogenitus,  quatenus  Christus  frater  noster 
fieri  dignatus  est  ^er  gr^atiam  unionis  ,  ut  loquitur  S.  Thomas  , 
sibi  copulans  nostram  naturam  ,  conc.,  iper  gratiam  adoptionis  y 
cujus  est  incapax  ,  neg,  Alioquin  idem  Apostolus  ,  ib.  v.  32 ,  mi- 
nime  vocasset  Christum  Filium  Dei  proprium  et  suum ;  nec 
S.  Joannes,  1, 14,  Christum  pariter  Unigenitum  a  Patre  appellasset. 

411.  Ad  3°^,  Dist,  Praedestinatus  estadgratiam  unionis,  conc; 
adoptionis ,  neg,  Ita  hunc  locum  post  S.  Augustinum  exponit 
S.  Thomas  ,  part,  III ,  q.  24 ,  art.  1  ,  qui  adnotat ,  aeternam  prae- 
destinationem  J.  Christi  in  Fihum  Dei  respicere  seu  habere  pro 
objeclo  gratiam  unionis  duarum  naturarum ,  quae  fieri  debebat  in 
tempore ,  etper  quam  Deusfactus  est  homo  ,  ethomo  Deus.  Unio 
quippe  duarum  naturarum  in  persona  Christi  cadit  sub  aeterna 
praedestinatione  ,  et  ratione  hujus  Christus  dicitur  praedestinatus 
Fihus  Dei.  (1). 

412.  Ad  4™,  Neg.  MultipHci  porro  ratione  et  catholico  sensu 
Patres  interdum  adoptionem  Christo  tribuunt  secundum  huma- 

(1)  Praestat  apponcre  ipsius  S.  Doc-  prcBordinaverit  hoc  se  facturum  in  tem^ 

toris   verba    :   Prcedestinatio  proprie  pore ;  quia   sequeretur  quod    divinco 

accepta ,  inquif  ,  eH  qucedam  divina  menti  aliquid  de  novo  accideret,  Et 

praeordinatio  ah  CBterno  de  his ,  quce  ideo  oportet  dicere ,  quod  ipsa   unio 

per  gratiam  Dei  sunt  fienda  in  tem-  naturarum  in  persona  Christi  cadat 

pore,  Estautemhocintempore  factum  sub  ceterna  Dei  prazdestinatione  ;  et 

per  graiiam  unionis  a  Deo ,  ut  homo  ratione  hujus  ,  Christus  dicitur  esse 

esset  Deusy  et  Deus  esset  homo,  Nec  prcedesiinatus.  Cfr.  etiam  Petav.  loc. 

potest  dici,  quod  Deus  ah  ceterno  non  cit,  cap.  4  >  §§  5  et  6. 

15. 


228  TRAGT.    DE    INCARNATIONE. 

iiam  naturam;  ac  1°  improprie  dictam,  quatenussignificant,  huma- 
nam  Christi  naturam  siisceptam  atque  assumptam  fuisse  a  Verbo 
in  suae  personae  unitatem.  Latinis  quippe  scriptoribus  idem  saepe 
est  adoptare  ac  eligere ,  adsciscere ,  suscipere  atque  assiimere  , 
quidquid  tamen  illud  sit  quod  adsciscitur,  sive  fiUus ,  sive  quidvis 
ahud.  Unde  Cicero  in  Yerrem  :  Quem  sibi  illa  defensorem  sui 
juris...  adoptavit  ^  hoc  est ,  assumpsit,  destinavit,  elegit.  Sic, 
ceteris  omissis,  Ovidius  ait  :  Facramum  ramus  adoptet,  id  est, 
cum  ramo  jungatur.  2°  Si  vero,  de  adoptione  proprie  dicta  loquen- 
tes,  humanae  Christi  naturae  eam  vocem  Patres  accommodarint , 
ut  S.  Augustinus  et  Facundus  Hermianensis ,  qui  gratia  hominem 
in  Christo  Fihum  Dei  factum  asseruerunt  (1) ,  de  causa  seu  ra- 
tione  remota  naturahs  fihationis  Christi  hoc  dixisse  intelhgendi 
sunt ;  quia  gratia  provecta  est  ad  hoc  humana  natura ,  ut  in  per- 
sonae  cum  Verbo  consortium  adhiberetur  (2).  Alterutra  igitur  ad- 
missa  expositione  hujus  vocis ,  apte  omnia  Patrum  dicta ,  quae 
difficultatem  primo  intuitu  facessere  videntur ,  exphcantur ;  quare 
non  necesse  est  singillatim  ea  ad  trutinam  revocare ,  cum  de  ger- 
mana  eorum  sententia  ahunde  constet.  Juxta  priorem  autem  expo- 
sitionem,  quam  dedimus,  accipiendum  esse  S.  Hilarii  efFatum,  ipsa 
ejus  oratio  postulat ;  quare  opus  non  est,  ut  cum  Germonio  ilhad 
corruptum  asseramus ,  ac  legamus  adoratur  pro  adoptatur  (3). 

(1)  S.  Aug.  lib.  De prcedest»  sanct.  Jn  ui  part.  S,  Thom.dhp,  lxxxix  , 
cap.  i5,  num.  3i,  ubi  inter  cetera  cap.  i5  ,  contendunt,  tum  exaucloritate 
scribit  :  Ea  gratia  fit  ab  initio  fidei  Hincmari  tura  ex  argumentis  intrinse- 
8U(Bhomochri8tianus,quagratiahomo  cis ,  legendum  esse  adoratur  polius 
ille  ah  initio  suo  factus  est  Christus,  quam  adoptatur,  Refragatur  autem  huic 
Facundus  Herm.  lib.  ix,  cap.  5  ,  edit.  lectioni  Petavius  loc.  cit.  §  2  ,  et  hanc 
Sirmondi ,  pag.  1^4  >  ^^'  •  Sacramen-  lectionem  praetulit  D.  Couslant  nixus 
tum  adoptionis  suscipere  dignatus  est  codicibus  ante  exortam  Felicis  et  Eli- 
CAm^MS,  etc. ;  aliaque  nonpauca  ibid.  pandi  haeresim  exaratis  ,  in  quibus  le- 
in  eumdem  sensum  congessit.  ^ituT  adoptatur  ^  quae  vox  idem  sonat 

(2)  Cfr.  Petav.  lib.  vii ,  cap.  4?  ^^  sensu  Hilarii  ac  assumitur ;  qui 
§§  5  et  6.  quidem  sensus  contextui  et  ejus  scopo 

(8)  Germon.  De  mterihus  hcereticis  congruit.  Sed  cfr.  not.  (o)  ejusdem  era- 
ecclesiasticorum  codicum  corruptori-  diti  editoris  ,  pag.  43 ,  lom.  ii ,  Ve- 
hus ,  pag.  478,  et  ante  ipsum  Vasquez ,      ronae ,  1 780. 


PART,    II.    CAP.    III.    DE    HYPOSTATICA    GONJUrfCTIOWE.  229 

413.  Obj.  secunda.  1°  Filius  Dei  naturalis  a  Patre  procedit  per 
a^ternam  generationem  atque  est  ejusdem  cum  Patre  substantiae ; 
atqui  Christus  ut  homo  non  procedit  per  seternam  generationem , 
iiec  est  ejusdem  cum  Patre  substantiae.  2o  Hinc  recepta  est  in 
catechismis  ea  dicendi  ratio ,  Christum  ut  Deum  habere  Patrem 
sine  matre,  ut  hominem  habere  matrem  sine  patre.  Quod  si 
Christus  ut  homo  non  habet  Deum  tanquam  patrem  naturalem , 
ejus  certe  fiHus  natm-ahs  esse  non  potest.  3»  Quare  in  Christo  fuit 
gratia  habitualis  ,  quse  quidem  efficit  homines  justos  et  fihos  Dei 
adoptivos ,  seu  membra  adoptiva  ejusdem  corporis ,  quod  est  Ec- 
clesia^  4°  necesse  porro  est,  ut  membra  adoptiva  caput  adoptivum 
habeant ,  quod  est  Christus  homo.  5»  In  hac  doctrina  illud  vita- 
tur  inconveniens ,  quod  in  sententia  opposita  sequeretur ,  posse 
nempe  unum  eumdemque  hominem  duos  habere  patres  natura- 
les ;  esset  enim  homo  Christus  naturahs  fiHus  David  et  naturahs 
Fihus  Dei.  6°  Quod  si  denique  nos  possumus  affirmare  ,  Christum 
hominem  natum,  passum,  mortuum  ,  imo  T^et  servum  possumus 
illum  cum  Scripturis  vocare  ,  quare  non  etiam  fihum  adoptivum, 
8°  cum  aeque  relativa  sint  nomina  servi  et  filii  ?  Ergo. 

414.  Resp.  Ad  1™,  Dist,  Si  generatio  et  ejusdem  substantiae 
communicatio  unica  ratio  esset  fihationis  naturahs^  trans,\  siaha 
praeterea  sit ,  nempe  unio  hypostatica ,  prout  exposuimus ,  neg, 
Transmisimus  primum  distinctionis  membrum  ,  quia  non  desunt 
qui  contendant,  Christum  etiam  secundum  naturam  humanam 
generatione  quoque  esse  Fihum  Dei  naturalem ;  non  quod  hu- 
mana  ejus  natura  gignatur  a  Patre,  sed  quia  una  cum  divinitate 
sempiterna  quoque  ilh  generatio  communicatur ,  quae  propria 
Verbi  est,  et  qua  a  ceteris  personis  distinguitur.  Cum  vero  Ver- 
bum  cum  sua  proprietate  personali  ,  et  quatenus  a  Patre  et 
Spiritu  Sancto  distinguitur  ,  assumpserit  sibi  per  hypostaticam 
unionem  humanam  naturam  ,  huic  communicavit  personalem 
hanc  proprietatem  generationis ,  qua  fihus  est.  Quare  Petavius  af- 
firmat  de  Christo  homine  vere  dici  posse  ,  Christum  qua  hic 
homo  est ,  esse  Fihum  Dei ,  et  a  Patre  gigni  atque  procedere  (1). 

(1)  Lib.  VII,  cap.  5 ,   §§  5  et  6.  Juverit  integra  ejus  verba  afFerre ,    quss 


230 


TRACT.    DE    INGARNATIONK. 


415.  Ad  2«»,  Dist,  Ita  ut  Christus  qua  Deus  divinum  Patrem  \ 
habeat  absque  matre  divina,  contra  vero  qua  homo  habeat  matrem 
humanam  absque  humano  patre,  conc. ;  ita  ut  non  habeatPatrem 
divinum  naturalem ,  prout  hic  homo  est ,  et  matrem  humanam 
naturalem ,  prout  hic  Deus  est ,  neg.  Unus  enim  idemque  est 
Christus ,  ut  iidem  catechismi  docent ,  FiHus  Dei  et  hominis  ra- 
tione  ejusdem  suppositi ,  ut  toties  declaravimus  (1). 

416.  Ad  3°%  Dist.  Quae  tamen  ex  unione  hypostatica  prove- 
niret,  concr^  quae  esset  causa  ipsius  adoptionis  ,  neg,  Et  sic  re- 
feUitur ,  quod  opponebatur  de  efiectu  gratiae  habituaUs  ,  evehendi 
scihcet  ad  filios  Dei  adoptivos  eos ,  qui  tafi  gratia  praediti  faerint. 
Ejusmodi  certe  est  gratiaj  habituahs  efiectus  quoad  eos ,  qui  adop- 
tionis  sunt  capaces  :  cum  vero  Christo  ,  jam  FiUo  naturaU  Dei 
per  hypostaticam  unionem  conslituto  ,  gratia  habituaUs ,  logice 
saltem,  supervenerit ,  adoptionis  idoneum  subjectum  esse  am- 
pUus  non  poterat  (2). 


lacem  affundant  iis  quae  diximus ;  sic 
enim  loquitur  §  6  :  Cum  autem  per- 
8ona  divina  Kerhi ,  ut  et  alia  quce- 
libet,  non  sit  relativa  sola  proprie- 
ta8 ,  sed  maxime  ac  prwcipue  natura 
ipsa ,  qua  relativa  ista  forma  deter- 
minaiur  ac  fnodificatur ,  necesse  esty 
ut  humanitati  Christi  etiam  divinitas 
communicetur ,  etquidem  generatione , 
adeoque  generatio  ipsa.  Est  enim  sem- 
piterna  et  nunquam  interrupta  f^erbi 
generatio,  Sed  non  eodem  modo ,  quo 
Verbum ,  per  generationem  formaliter, 
ut  sic  dicam,  divinam  illam  naturam 
accepit ,  sedper  unitionem  cum  eodem 
Verbo ,  hoc  est ,  cum  natura  ejus  et 
proprietate  personali ,  et  ipsa  quoque 
divina  P^erbi  generatione,  Nam  et  ista 
cum  tota  Verbi persona  communicatur. 
Hinc  de  Christo  homine  usurpari  po- 
test  :  Hic  homo  Deus  est ,  et  Dei  Fi- 
lius ,  ac  J^erbum,  et  a  Paire procedit  ^ 
ac  gignitur,  Quodpostremum  dici  non 


posset ,  nisi  et  generationis ,  uti  pro- 
prietatumceterarum  ^fieret  communio. 
Hactenus  summus  tlieologus ,  qui  deinde 
§  7  etseqq.  pergit  refellere  Vasquezium 
et  Snarezium  ,  qui  hac  exclusa  naturali 
proprietate  Filii  Dei ,  quam  Christus  ut 
est  hic  homo  vel  in  humana  natura  sub- 
sistens  habet ,  aliam  quamdam  intro- 
ducunt  ex  gratia  et  sanctitate  petitam. 

(1)  Eadem  ratione  explicandum  est 
Apostoli  testimonium ,  Hebr.  vii ,  3  : 
Sine  patre  ,  sine  matre ,  sine  genea- 
logia  ,  quo  abutitur  Walchius.  Aposto- 
lus  enim ,  Ghristum  carere  patre  hu- 
mano  tantum  significat ,  non  aulem 
divino  ,  ibidem  Filium  Dei  Christum 
appellans ,  cum  subdit  :  Assimilatus 
autem  (Melchisedech)  Filio  Dei,  manet 
sacerdos  in  oeternum. 

(2)  Cfr.  quae  prajclare  et  accurate 
scribitdehocargamentoPetavius,Iib.  VII 
cap.  4  j  §  ^- 


PART.    II.    CAP.     III.    DK    HYPOSTATIGA    CONJUNCTIONE.  231 

417.  Ad  4"^,  Dist.  Si  quae  sunt  in  membris,  non  adessent  in 
capite  excellentiori  modo  sive  ,  ut  aiunt,  eminetiter.^  concr.^  secus, 
neg,  Alioquin ,  cum  nos  redempti  ac  liberati  simus  a  peccatis  , 
Christus  pariter  caput  nostrum  redemptus  ac  liberatus  a  peccatis 
dfcendus  esset,  quod  absurdum  est. 

418.  Ad5«»,  y^XNeg.  \e\Dist.  Sub  eodem  respectu  eademque 
ratione,  conc^  sub  diverso  respectu  ac  diversa  ratione,ne^.  Porro 
Christus  pro  diversitate  naturarum  Filius  naturalis  Dei  est  ac  na- 
turalis  filius  David,  nempe  generatione  quoad  naturam  divinam, 
et  unione  hypostatica  quoad  naturam  humanam  respectu  Dei ,  et 
e  converso  respectu  David  (1). 

419.  Ad  6"^,  Dist.  Katione  humanae  naturae  atque  in  humana 
natura ,  seu  secundum  carnem  dicere  possumus  Christum  natum 
et  passum,  cowc;  alias ,  neg.  Nasci  enim,  pati  ac  mori  per  se  et 
primariospectant  adnaturam  ,  nec  praedicantur  de  persona  divina 
nisi indirecte  et propter  communionem  idiomatum.  Miruin  proinde 
non  est ,  si  Christus  ratione  humanae  naturae  dicatur  passus  et 
mortuusj  at  ratio  Fihi  est  proprietas  personae  ,  ipsam  directe  et 
primario  afficiens,  ac  propterea  Christo  etiam  ut  homini  in  concreto 
ea  tantum  ratio  Filii  potest  attribui,  quae  personse  Verbi  propria 
est.  Atqui  sola  ratio  filii  naturalis  est  propria  personae  Verbi,  mi- 
nime  vero  ratio  filii  adoptivi  ;  ergo  ratio  seu  denominatio  fihi 
adoptivi  tribui  nequit  Christo  etiam  ut  homini  subsistenti  in  ea- 
dem  Verbi  persona. 

420.  Ad  7™,  Dist.  Latissimo  sensu  ,  spectato  nempe  debito 
humanoe  naturae  in  se  ipsa  ,  atque  ratione  voluntariae  Christi  sub- 
jectionis ,  trans.  vel  conc. ;  rigoroso  sensu  et  absolute ,  neg.  Nam 
neque  legaU  conditione  Christus  servus  est,  neque  naturali  de- 
pendentia  ,  quae  in  eo  consistit ,  quod  quaelibet  creata  natura  ob 
id  ipsum ,  quod  ex  nihilo  facta  est ,  Deo  tanquam  supremo  opi- 
fici  ac  Domino  subjicitur.  Etsi  enim  humana  Christi  natura ,  ut- 
pote  creata  res ,  secundum  se  naturah  obnoxia  esset  servituti  , 
attamen ,  cum  ipsa  ne  uno  quidem  momento  sibi  rehcta  fiierit , 
sed  in  Verbo  semper  substiterit ,  omnem  propterea  servitutis  ra- 

(1)  CFr,  Petav.  ib.  §  9. 


232  TRAGT.    DE    IWGARNATIOnE. 

tionem  ita  amisit ,  ut  Domini  potius  quam  servi  natura  sit  appel- 
landa ,  prout  Dominus ,  Deus  ac  Dei  Filius  Cliristus  ut  homo  in  N. 
F.  constanter  appellatur  et  in  fidei  nostrae  symbolis  (1).  Ubicum- 
que  igitur  aut  divini  nonnuUi  Scriptores  aut  Patres  de  Christo 
loquentes  formam  servi  commemorant ,  aut  eum  servum  simpHci- 
ter  appellant ,  facile  intelHgitur  eos  vel  naturam  Christi  humanam 
in  se  ipsa  seu  secundum  essentiam  considerasse ,  quae  debitum 
involvit  naturahs  servitutis  ,  et  natura  servi  esse  poterat ,  vel  con- 
siderasse  voluntariam  Christi  subjectionem  et  obedientiam,  ejus- 
que  exinanitionem  ,  humilemque  statum  ,  atque  servilem  mor- 
tem^  quam  pro  nobis  ipse  volens  suscepit  atque  sustinuit(2). 

421.  Ad  8™,  Dist.  Sed  diversa  plane  ratione  ,  co^zc;  eadem 
ratione,  neg.  Etenim  nomen  servi  potest  coiigruere  Christo  du- 
pHci  iilo  sensu  nuper  exposito ,  nempe  vel  ratione  humanae  na- 
turae  in  se  spectatae  ,  seu  secundum  essentiam ,  prout  mentis  ope- 
ratione  concipitur  distincta  a  persona  Verbi  atque  in  actuprimo, 
ut  loquuntur  scholae,  ratione  voluntariaesubjectionis.  Contra  vero 
nomen  fiHi  tale  est  relativum  ,  ut  nonnisi  personam  afficiat ,  quae 
est  terminus  generationis  et  fiHationis  subjectum.  Ceterum  in 
concreto  Christo  Deo  homini  neque  adoptivi  fiHi  ,  neque  servi 
appellatio  ullo  modo  competere  potest ;  quia  tam  adoptio  quam 
status  ille  serviHs  cum  fiHi  proprietate  ac  naturaH  conditione  pu- 
gnant,  nec  in  eamdem  personam  cadunt. 

ARTICULUS    in. 

De  distinctione  duarum  naturarum  in  Christo  post  unionem 

hypostaticam. 

422.  Odio ,  ut  fertur ,  Nestorianae  haereseos ,  cui  extinguendae 
optimam  navaverat  operam  Eutyches  ,  presbyter  et  archiman- 

(1)  Cfr.  Petav.  ibid.  cap.  8  et  9.  usu  et  proprietate   nominis  ad  per- 

(2)  Cfr.  Petav.  ib.  cap.  9 ,  §  12  ,  tum  sonam  refertur ,  et  ad  actam  velut  se- 
§17,  abi  concludit  :  Si  proprie  loqui  cundum;  quem  in  Christo  removet , 
volumus ,  neque  Christus ,  neque  homo  excluditque  persona  Ferhi  in  creatas 
subsistens  in  Deo ,  servus  nominari  ac  revera  servos  vicem  locumque  suc- 
debct;  quoniam    servi  vocabuliim   ex  cedens. 


PART.    II.    GAP.    III.    DE    HYPOSTATIGA    GONJUNGTIONE.  233 

drita  Constantinopolitanus  ,  in  oppositum  errorem  dilapsus  est. 
Occasionem  nactus  ex  perperam  intellecta  Cyrilli  sententia  ,  de 
qua  postea  ,  docere  coepit ,  ex  duabus  ante  Incarnationem  naturis 
post  Incarnationem  in  Christo  unam  esse  efFectam.  Siquidem 
accitus  ad  Synodum  Constantinopolitanam  anno  448  a  Fla- 
viano  praeside ,  et  adactus  ad  mentem  suam  aperiendam  circa 
accusationem  in  eum  illatam  ab  Eusebio  ,  Dorylaei  civitatis  Epis- 
copo  ,  in  eam  vocem  erupit  :  Confiteor  ex  duabus  naturis  fuisse 
Dominum  nostrum  ante  unitionem  ;  post  unitionem  vero  unam 
naturam  confiteor,  Cum  adigi  non  potuerit  ad  stolidam  et  im- 
piam  ejusmodi  hseresin  ejurandam  ,  sententia  depositionis  in  eum 
lata  est,  a  qua  frustra  ad  Leonem  M.  Romanum  Pontificem  ap- 
pellavit.  Hic  enim  certior  factus  a  Flaviano  de  tota  rerum  serie 
per  acta  synodalia  ad  ipsum  transmissa  ,  sententiam  synodi  ra- 
tam  habuit  et  confirmavit.  Attamen  agente  Dioscoro  in  latrocinio 
Ephesino  anno  449  absolutus  est  Eutyches,  et  damnatus  Fla- 
vianus  atque  in  exilium  pulsus  ;  verum  hic  a  Dioscoro  factionis 
coryphaeo  adeo  graviter  percussus  est ,  eo  quod  ab  iniqua  senten- 
tia  Romam  appellasset ,  ut  triduo  post  in  insula  Delo  morte  prae- 
ventus  animam  Deo  reddiderit.  Interea  Chalcedone  anno  451 
coacta  cecumenica  Synodo ,  asserta  est  cathohca  fides ,  Eutyches 
iterum  depositus  est  una  cum  Dioscoro  Episcopo  Alexandrino ,  qui 
paulo  post  in  exihum  ,  jubente  Marciano  Imperatore  piissimo  , 
deportati  sunt  (I). 

423.  Ex  Eutychis  confessione  patet ,  totius  Eutychianae  perfi- 
diae  caput ,  et  quidem  praecipuum  ac  veluti  characteristicum  liae- 
resis  illius  fuisse  ,  quod  unam  tantum  agnosceret  in  Christo  natu- 
ram  post  unionem.  Errores  rehqui  istius  factionis  primum  illum 


(1)  Eos ,    qui   de  Eatyche   ejnsqoe  inscripsit  Exercitationes   in  universa 

sectaloribas  scripserunt ,  refert  Fabri-  S.  LeonisM,  opero ,  fol.  Romaj  i^Si, 

cias,  JBiblioth,  grcecos ,  tom.  ix ,  pag.  pag.  3io  et  seqq.   Praecipue  vero  cfr. 

3io   et   seqq.   quibus  adde  eruditum  Joan.    Sim.    Assemanus ,    Biblotheca 

P.  Cacciari  Ord.  Carmel.  De  euiychiana  orientalis ,  tom.  ii ,  dissert.  De  Mono- 

hoeresi  et  historia  liber  primus  et  se-  physitis, 
cundus ,  qui  inveniuntur  in  op.  quod 


234  tragt.  de  irgarnatioke. 

vel  supponunt  vel  sequuntur  ;  ex.  gr.  duas  ante  unitionem  natu- 
ras  Cliristi  fuisse  ,  quo  Eut^xhes  in  Nestorianismum ,  quem  op- 
pugnabat,  stultorum  more  relapsus  est  (1);  tum  Christi  carnem 
ex  Virgine  minime  esse  sumptam  ,  ac  propterea  Christum  secun- 
dum  carnem  consubstantialem  matri  minime  fuisse ,  nec  B.  Vir- 
ginera  esse  Theotocon ,  quo  iterum  in  Nestorii  impietatem  ,  quam 
detestabatur ,  Eutychen  proruisse  constat. 

424.  In  praecipuo  tamen  illo,  quod  diximus,  Eutychianae  haere- 
seos  capite  exponendo  neque  erroris  architectus  neque  ejus  as- 
seclae  consentiunt.  Ex  duabus  enim  naturis  unam  factam  esse  aHi 
contendunt  per  quamdam  utriusque  naturae  inter  se  commiojho- 
nem  yalii  per  alterutrius  consumptionem  et  in  alteram  miitatw- 
nem  y  ahi  per  duarum  naturarum  extinctionem  et  in  tertiam 
conversionem y  ahi  demum  per  duarum  naturarum  in  unam  coa- 
litionem  seu  compositionetn  id  contigisse  aflirmant  (2).  Nec  magis 
cohaerent  Eutychiani  circa  tempus ,  quo  haec  naturae  unitas  con- 
tigerit;  siquidem  nonnulHinipsoconceptu  id  accidisse  autumant ; 
nonnulH  vero  post  resurrectionem  factumistud  prorogant,  imo  et 
post  ascensionem  protrahunt,  dum  cerae  instar  ab  igne  naturam 
humanam  a  divina  consumptam  autumant.  Nempe  eadem  semper 
haereticorum  est  indoles  ,  ut  non  minus  discordes  inter  se  sint , 
quam  cum  veritate  pugnantes. 

425.  Quidquid  porro  sit  de  varia  ratione,  qua  Eutychiani  ex 
duabus  naturis  unam  evasisse  exponunt ,  illud  certum  est,  una  se- 
melin  Christo  natura  constituta,  totam  subverti  Incarnationis  veri-^ 
tatem  et  redemptionis  oeconomiam ;  prout  et  Nestoriana  hypothesi 
utrumque  labefactari  animadvertimus.  Ex  catholicae  igitur  fidei  re- 
gula,  quae  media  interutramquehaeresin  via  incedit  (3) ,  uti  unicam 

(1)  Qaod  insolens  in  haereticis  non  tarent  se  ad  Pelagianismam  ac  Semipe- 

esl ,  iisqae  omnibus ,  qui  semel  a  fidei  lagianismum  oppugnandum  insurrexis- 

acverilalistramitedeflexerant;sicnostra  se.  Id  ipsum   jam  contigerat  Bajo  ac 

aetate  in  Janseniana  synodo  Pistoriensi  postea  Qaesnello. 
diversae  recensentur  proposiliones  ,  quae  (2)  Cfr.  Petav.  lib.  i,  cap.  i^, 

tanquam  Pelagianae  ac  Semipelagianae  (3)  Duabus  hisce    haeresibus   aptari 

a  Pio   VI ,   Conslit.    Auctorem  fidei ,  optime  possunt ,  quae  de  Sabelliana  et 

proscriptae  sunt,  etsi  Jansenistae  dicli-  Cerinthiana  impietate  non  minas  vere 


PART.    II.    CAP.    III.    DE    HYPOSTATICA    CONJUKGTIONE.  235 

in  Christo  personam  adslruimus  ,  sic  duplicem  in  eodem  Christo 
vindicare  tenemur  naturam,  eamque  integram  atque  perfectam 
Incarnatione  peracta. 

PROPOSITIO. 

DucB  sunt  in  Christo  naturce  integrce ,   distinctce  ,  inconfusoe 
atque  impermixtce. 

426.  Propositio  haec  est  de  fide ,  ut  constat  ex  definitione  Con- 
cilii  Chalcedonensis ,  statuentis  :  Christum^  Filium^  Dominumy 
unigenitum  in  duabus  naturis  inconfuse ,  incommutahiliter  , 
indivise  ,  inseparabiliter  agnoscendum  ,  nusquam  sublata  dif- 
ferentia  naturarum  post  unitionem ,  magisque  salva  proprietate 
utriusque  naturce  ^  et  in  unam  personam  atque  subsistentem 
concurrente  (1). 

427.  Cujus  quidem  definitionis  veritatem  illa  omnia  Scriptu- 
rarum  testimonia  invicte  ostendunt ,  quibus  singillatim  Christum 
verum  Deum  et  Filium  Dei  vindicavimus ,  et  eumdem  verum  ho- 
minem  et  filium  hominis  esse  ostendimus ,  ac  rursum  eumdem 
Filium  Dei  et  hominis  esse  adstruimus  adversus  Soeinianos ,  Phan- 
lasiastas  ac  Nestorianos ,  quse  non  sine  fastidio  huc  denuo  con- 
gereremus.  Brevitatis  causa  duo  hic  tantum  urgemus,  alterum  ex 
S.  Joanne ,  collato  cum  EvangeHstis  rehquis ,  alterum  ex  Apos- 

qnain  eleganter  scripsit  Novatianns ,  ve-  ««/  us  ev  Trpoa-aTFov  ku)  fcietit  vweTretrip 

tusaiUctOT^  Lib.de  Trinitate  ^cap.So  :  (ryyrpg;^;ouV^s-.  Actione   v,    in   Collect. 

Revera  quasi  inter  duoslatrones  cru-  Hard,  tora.  ii ,  col.  455,  Animadver- 

cifigitur  Dominus  j  quomodo  fixus  ali-  tendam  tamen  est,  in  graeco  texta  Har- 

quandoest,  et  ita  excipit  haereticorum  duini  legi  :  'Ex,  ^io  (puTiav ,  ex  duabus 

istorum   ex   utroque   latere   sacrilega  naturis ,   in   latino  autem  in  duabus 

convitia.  In  calce  opp.  Tertnll.  edit,  Pa-  naturis ,  proat  pariter  legitar  in  col- 

melii,  pag.   io52,  E.  lectione  labbeana  ;  in  posteriori  aatem 

(1)  Xpt<rrcv  ,  vtov ,  Kuptov ,  fcovoyiv^ ,  editione  Binii  habetar  :  'Ev  ^uo  (puTia-t. 

tK  &V0  (pvTtuv  ci(rvyx^rcos ,  eirfiTrTcos ,  Petavias  contendit ,  veram  lectionem 

ud^tcttptreog  ,    axoo^iTrcog    yvcoftil^o/^tvov'  esse  :  'Ev  $vo  cpvTiTiv ,  in  duabus  na- 

oCdUfcov  rt)s   rav  (pvTicov  ^tet^opSff    ecvvi'       luris,   IpSC  cfr.   lib.  III,   cap.  5,   §§  H 
p*}f^iv>}s    ^tte  rnv    tvetTtv ,  Ta^ofcivtjs    ^i       et   12. 
^«AAo»  r^s  IhiTiiros  Uecrifecs  ^vTteos , 


236  TRAGT.    DE    INGARNATI0]VE. 

tolo  Paulo.  Joannes  ,  loquens  de  Verbo ,  quod  erat  apud  Patrem, 
et  quod  Deus  erat ,  1 .  14  ,  ait :  Verbum  caro  factum  est  et  habita- 
vit  in  7iobts ;  hujus  autem  Verbi  incarnati  genealogiam  texuerunt 
S.  Matthaeus  et  S.  Lucas,  ut  ostenderent,  ipsum  ex  semine  Abraham 
et  David  progenitum  esse  ;  atqui  Verbum  genitum  non  est  ex 
Abraham  et  David  secundum  naturam  divinam ;  ergo  genitum  est 
secundum  naturam  humanam.  Ergo  Verbum  caro  factum  utram- 
que  habet  naturam ,  divinam  secundum  aeternam  generationem  ex 
Patre,  humanam  secundum  temporalem  generationem  ex  ma- 
tre.  Quare  idem  Joannes  Christum  verum  hominem  esse  osten- 
dit  his  verbis  ab  ipso  prolalis  :  Qumritis  me  interficere  ^  homi- 
WEM  ,  qui  veritatem  vobis  locutus  sum ,  VIII ,  40 ;  et  verum  Deum 
praedicat ,  dicens :  Hzc  est  verus  Deus  et  vita  ceterna ,  I  Ep.  V,  20. 
Et  haec  quidem  Joannes  de  Christo  affirmat  post  unitionem  duarum 
naturarum ;  ergo  ,  si  Christus  post  unitionem  verus  Deus  et  verus 
homo  praedicatur,  utramque  naturam  post  unitionem  integram, 
distinctam  ,  inconfiisam  atque  impermixtam  habuit ;  alioquin  ne- 
que  vere  Deus  et  vere  homo  fuisset  et  esset.  Non  minus  luculenta 
sunt,  quae  in  hanc  rem  scribit  Apostolus  Paulus  ,  Rom.  I,  3  : 
Be  Filio  suo ,  qui  factus  est  ei  ex  semine  David  secundum  car- 
nem ;  ergo  Christus  et  Deus  est ,  utpote  Filius  Dei  proprius ,  et 
homo  est ,  utpote  ex  semine  David  procreatus ;  idemque  recurrit 
argumentum  modo  institutum. 

428.  Eamdem  veritatem  Conciha  oecumenica  ante  Chalcedo- 
nense  celebrata  professa  sunt  in  fidei  symbohs.  Nicaena  enim  Sy- 
nodus ,  postquam  definivit ,  Fihum  unius  substantiae  esse  cum 
Patre ,  mox  de  humana  natura  haec  subjicit  :  Qui  propter  nos 
homines  et  propter  nostram  salutem  descendit  de  coelo ,  et  in- 
carnatus  est,.,  et  homo  factus  est  :  passus .  etc.  Duphcem  igitur 
in  Christo  post  unitionem  naturam  agnovit  Synodus.  Hoc  vero 
symbolum  tum  Constantipohtana  Synodus  tum  Ephesinaad  ver- 
bum  recitarunt  et  amplexae  sunt ,  ut  de  subsequentibus  taceam. 

429.  Tot  vero  Patres  ejusdem  veritatis  assertores  et  testes  ha- 
bemus ,  quot  vel  adversus  Cerinthianos ,  Ebionitas  ,  Samosatenos , 
Pauhcianos ,  Photinianos ,  Arianos  Christi  divinitatem ,  vel  ad- 
versus   Docetas  ,   Valentinianos ,   Gnosticos   omnes  Christi  hu- 


PART.    II.    CAP.    III.    DE    HTPOSTATIGA    GONJUNCTIONE.  237 

manitatem  propugnarunt ;  tot  insuper  habemus ,  quot  adversus 
Apollinaristas  utriusque  naturse  integritatem  et  distinctionem 
vindicarunt ;  tot  denique,  quot  naturasduas  in  Cbristo  unitas  ex- 
presse  post  Incarnationem  asseruerunt ,  qui  innumeri  prorsus 
sunt ;  quorum  loca  singillatim  si  quis  percensere  vellet ,  vix  in- 
tegro  volumine  complecteretur  (1). 

430.  Reliquum  est,  ut  argumentis  tbeologicis  rem  totam  ab- 
solvamus  :  Si  ex  duabus  naturis  ante  unitionem ,  ut  Monopby- 
sitae  contendunt ,  una  post  unitionem  natura  efFecta  est ,  id  vel 
commixtione  seu  miitationey  vel  conversione ,  vel  compositione 
contigisset.  Totidem  enim  modos  diversos  factionis  Eutycbianae 
fautores  ad  commentum  de  unica  Cbristi  natura  exponendum  re- 
censuisse  vidimus;  atqui  nullo  eorum  contingere  id  potuit: 

431.  Non  commioctione  y  quae  in  elementis  apparet^  ex  quibus 
mixtorum  corporum  substantia  conflatur.  Nam  praeterquam  quod 
a  sano  sensu  abborret,  fexcogitare  divinam  substantiam  cum  alia 
quabbet  commisceri  ,  ita  ut  amittat  proprietates  suas ,  sic  com- 
mixta  nova  substantia  nec  divina  nec  humana  foret;  Cbristus 
propterea  nec  Deus  nec  bomo  esset ,  sed  nova  natura  novo  nomine 
appellanda.  Longe  abter  profecto  SS.  Litterae  et  antiquitas  ex- 
poscunt ,  quae  Cbristum  Deum  et  bominem  praedicant  consubstan- 
tialemPatrisecundum  divinitatem,  consubstantialem  vero  matri 
secundum  bumanitatem. 

432.  Non  coiiversione  ^  per  alterutrius  nempe  natu^ae  extin- 
ctionem  ,  ut  aqua  in  vinum  conversa  est  in  nuptiis  Canae ,  vel  ut 
exemplo  utar  Eutycbianorum ,  perinde  ac  gutta  melbs  in  oceanum 
projecta  omnem  naturalem  suam  amittit  proprietatem  etin  aquam 
vertitur.  Etenim  vel  divina  natura  conversa  esset  in  bumanam , 
ut  stobde  nonnuUi  ilbus  factionis  bomines  commenti  sunt;  vel 
humana  natura  ,  quod  plerique  illorum  dicunt ,  conversa  esset  in 
divinam ,  aut  ab  ea  saltem  fuisset  absorpta  et  extincta.  Porro 
primum  repugnat  divinae  naturae  immutabibtati ;  alterum  re- 
pugnat  finitae  naturae  conditioni ;  tertium  denique  si  admittere- 
tur,  unica  permanente  divina  natura  in  Christo,  jam  actum  esset 

(1)  Cfr.  Petav.  lib.  iii ,  capp.  6  et  7. 


238  TRAGT.     DE    IKGARNATIONE. 

de  unitione  naturarum  ac  de  Incarnationis  mysterio ,  et  divina 
natura  passa  et  mortua  esset;  quae  omnia  et  fide  et  ratione 
repudiantur. 

433 .  Non  denique  compositione^  cujusmodi  reperitur  in  humana 
natura ,  quae  ex  substantia  spirituali  et  corporea  coalescit ,  prout 
jam  fert  communis  Eutychianorum  sententia  ;  sane  ideo  duai 
substantiae  concurrunt  ad  unam  hominis  naturam  constituen- 
dam ,  quia  neutra  in  se  perfecta  est  in  ratione  naturae ,  sed  sunt 
sibi  invicem  coordinatae  ad  integram  naturam  efformandam.  Hinc 
anima  non  est  homo ,  neque  homo  seu  natura  humana  est  corpus , 
et  una  pars  altera  indiget  ad  totum  illud  perfectum  unumque 
constituendum ,  quod  humana  natura  est.  Contra  vero  utraque 
natura  in  Christo  integra  est ,  perfecta  atque  in  ratione  naturae 
completa ,  nec  altera  natura  naturam  alteram  ut  partem  postulat, 
ut  talis  sit.  Siquidem  natura  divina  tota  in  se  perfecta  est ,  neque 
est  ordinata  ad  aHam  substantiam ,  ut  naturam  constituat ;  sic 
etiam  natura  humana  in  se  perfecta  est_,  nec  aha  substantia  in- 
diget ,  ut  naturam  pariter  efiiciat.  Hinc  anima  et  corpus  inter  se 
coire  debent  ad  naturam ,  quas  humana  dicitur  et  sub  hoc  res- 
pectu  simplex  et  individua  est ,  constituendam  ;  divinitas  vero  et 
humanitas ,  utpote  perfectae  et  in  ratione  naturae  completae ,  ne- 
queunt  tanquam  partes  inter  se  componi  ad  unain  naturam  ef- 
ficiendam,  quae  in  absurda  Acephalorum  hypothesi,  nec  divina  nec 
humana  foret,  ac  propterea  Ghristus  nec  Deus  nec  homo  es- 
set  (1). 

434.  Sive  igitur  Sacras  Scripturas ,  sive  universam  traditionem, 
sive  demum  theologica  principia  consulamus,  constat,  quod  ab 
initio  proposuimus ,  duas  esse  in  Christo  naturas  integras ,  dis- 
tinctas  ,  inconfusas  atque  impermixtas. 

DIFFICULTATES. 

435.  Obj.  prima.  Totam  Incarnationis  oeconomiam  complexus 
est  Joannes ,  1 ,  14 ,  scribens  :  1<>  Verbum  caro  factum  est ,  2^ 

(l)  Cfr.  Petav.  lib.  iii ,  capp.  8 ,  9  lib.  iv  ,  cap.  35  ;  et  iii  part.  q.  n  , 
et  lO;  nec  non  S.  Thom.  Coni,  gent,      art.  i. 


PART.    II.    GAP.    III.    DE    HYPOSTATICA    CONJUNGTIONE.  239 

eodem  scilicet  sensu  quo  ,  cap.  II ,  9,  refert ,  aquam  vi?ium  fac- 
tain-^  porro  aqua  yinum  facta  est  per  veram  conversionem» 
3°  Quod  pariter  Apostolus,  Philipp.  II,  7,  declarat ,  scribens :  Qui 
cum  in  formaDei  esset,,,,  semetipsum  exinanivit ^  formam  sef^vi 
accipiens ;  nuUa  autem  intercessit  Verbi  exinanitio  ,  nisi  aliqua 
supponatur  facta  conversio.  Ergo. 

436.  Resp.  Ad  1°^,  Dist.  Per  assumptionem  humanitatis  in  Deum^ 
conc;  per  conversionem  divinitatis  in  carnem ,  neg.  Quod  patet 
ex  verbis  immediate  sequentibus :  Et  habitavit  in  nohis.  Hocest, 
ut  ait  S.  Ambrosius  ,  illud  Verbum ,  quod  carnem  suscepit ^  hoc 
habitavitin  nobis.^  hocest^  in  carne  habitavit  humana ^  et  ideo 
Emmanuel  dictus  est.,  nobiscum  Deus  (1);  sic  etiam  S.  Joan. 
Chrysostomus  :  Subdit  enim  :  Et  habitavit  in  nobis  ,  ac  si  di- 
ceret :  nihil  absurdum  suspiceris  ex  hoc  dicto  ,  factum  est.  Non 
enim  immutabilis  naturce  mutationem  ,  sed  habitationem  dtsci, 
Habitans  autem  non  idipsum  estquod  habitaculum,  sed  aliud. 
Aliud enim  in  alio  habitat  ;  alias  non  esset  habitatio...  Aliud 
vero  dixi  secundum  substantiam.  Namunitate  et  conjunctione 
Deus  Verbum  et  caro  unum  sunt,  sine  ulla  confusione ,  velsub- 
stantiarum  ablatione  ^  sed  per  uniojiem  ineffabilem  inexplica' 
hilemque  (2).  Adde  ,  ex  Monophysitarum  expositione  illud  ab- 
surdum  sequi  ,  incommutabilem  divinitatem  in  carnem  esse 
mutatam  atque  conversam.  Adeo  stupidi  sunt  haeretici  in  suis 
erroribus  propugnandis  ! 

437.  Ad.  2"*,  Neg.  paritatem  ex  diversa  substrata  materia  ; 
alioquin,  si  quoties  in  Scripturis  occurrit  vox  'Eyeyero,  factum  est.^ 

(1)  Lib.  De  dom.  incarn,  sacra*  i^tt  ou^' iv  utj  (rK))va)rts.,.fETepov  ^hJyrov 
tnento  f  cap.  4*  nnm.  5^,  edit.  Maur.  Kecrct   rtjv   outrtuv'  rif  yeip  ivuTH  kcc)  Ttj 

(2)  Hom,  XI  (alias  x)  Jn  Joan.  o-uvacput^ ,  iv  f<rTtv  c  0ec?  Xeyoff  k»)  ti 
nnm.  1  :  'E-^i^yctyt  y«p'  Kett  tTK^vaiFtv  a-cci>^'  ou  a-vY^uff-tas  ytvo/Lcivt^s ,  ov^t  u^pet- 
tv  i^fuv'  /tccvov  ov^t  xiyciv ,  fitjoiv  etToTTov  vtr/ttou  Tuv  ouTtav'  oix?^  ivuTtas  ccff*jTotj 
u^oTrrtvTvis  etTFo  tov  ,  'EyivtTO,  OJ  yaep  r/vd;  x«/ «'(pp^eVrou.ed.  Maar. ,  tom.YiIi. 
TpoTrtjv  ttTTov  T^s  dTpiiTTov  (pvTtsos  tKttvtjs ,  Scd  legl  meFetur  integra  homilia  ,  quae 
«AAflj  TKtjvuTtv  Ku)  KctToiKifTtv'  To  ^t  tota  cst  dc  hoc  argumeuto  ,  in  qua  vi- 
TKtjvovvy  ov  TctvTov  ^*  tttj  T^  TKifv^  y  sus  cst  S.  Doctor  impugnasse  Eutychia- 
«AA*  tTtfov'  tTt^ov  y«p  iv  fr«p«  tx)}vo7*  nos ,  etiam  antequam  orti  essent. 


240  TRAGT.    DE    INGARKATIONE. 

conversionem  proprie  dictam  significaret ,  sequeretur  ,  Christum 
conversum  esse  in  maledictum  ^  Gal.  III,  13,  in  peccatum  ^ 
II  Cor.  V ,  21  ;  ut  recte  Patres  adversus  Apollinaristas  coUige- 
bant  (1),  Quod  impium  pariter  ac  insanum  esset, 

438.  Ad  3°^,  Dist.  Assumendo  mutabilitatem  nostram  y  ut 
loquitur  S.  Augustinus  ,  conc.\  mutando  divinitatem  suam  (2), 
neg.  Exinanivit  itaque  Verbum  quodammodo  semetipsum  assu- 
mendo  naturam  abjectam  et  bumilem  infinitoque  intervallo  a 
divina  distantem  ^  seseque  objiciens  in  bac  assumpta  natura  pau- 
pertati ,  ludibriis  ac  morti  denique  ipsi  ,  ut  sequentibus  verbis 
exponit  idem  Apostolus. 

439.  Obj.  secunda.  Ex  Sanctis  Patribus  1°  alii  afliirmant,  conve- 
nisse  divinitatem  et  humanitatem  in  Christo  ea  ratione  ,  qua  in 
humana  natura  constituenda  conveniunt  anima  et  corpus ,  ex 
quibus  nonnisi  una  exurgit  natura;  ita  prae  ceteris  S.  LeoM., 
S.  Cyrillus  aliique  passim  (3).  2°  Alii  comparant  Incarnationem 
cum  Eucharistia ,  in  qua  panis  per  veram  transmutationem  fit 
corpus  Christi;  ita  S.  Justinus ,  Apol.  /,  n.  66.  3°  AHi  expresse 
docent :  Eos  duabus  naturis  u7iionem  esse  factam  y  post  unio 
nem  vero  unam  esse  naturam  Verbi  incarnatam  in  Christo{^)^ 
ita  S.  Cyriilus,  et  ante  ipsum  S.  Athanasius ,  imo  et  Julius  Ro- 
manus  Pontifex  (5).  4^  Sunt  praeterea  ex  Veteribus ,  qui  admit- 
tunt  naturum  immeationem  eX.  circuminsessionem  .^  quam  quidem 
proprietatem  Graeci-Trepfx^ioyjatv  vocant.  5®  Sunt  ,  qui  divinitatis 
cum  humanitate  conjunclionem  appellant  mioctionem^  mixturam.^ 
conversionem ;  quibus  sane  similibusque  nominibus  (6)  satis  aperte 

(1)  Inter  ceteros  S.  Joan.  Ghrysost.      i638,  tom.  v,  p.  ii ,  pag.  iSj. 

in  modo  cit.  Homil.  eodem  loco.  (5)  Apud  Petav,   lib.  iv ,  cap.  6 , 

(2)  De    Trin,,    lib.  vii ,    cap.  3,      §  5  et  seqq. 

num.  5.  (6)  Patres  duarum  naturarum  unio- 

(3)  Apud  Petav.  lib.  iv ,  cap.  3,  nemipaissim yocsLTuntcoagmentationem, 
§§  i4  et  seqq.  tum.  cap.  6 ,  §  i  et  seqq.  concretionem ,  confibulationem ,  inser- 

(4)  'Ek  ^uo  (pu<rtay  ytytvijTdeit  xiyoy-  tionem ,  temperationem,  cooptationem , 
Tig.  fAtr»  fAtiToi  TTji  ivaxrtv,..,  ftUv  (puTtv  connexionem,  copulationem ,  adhcesio- 
Tou  <S>tou  Acyov  <rtTct^Kafjcivi)v.  S.  Cyr.  nem  ,  cohcesionem,  elc. 

Epist.  I  ad  Success,  opp.  edit.  Paris. 


PART.     II.    GAP.     III.     DE    HTPOSTATIGA    COWJUKCTIONE,  241 

innuunt ,  unam  ex  duabus  Christi  naturis  compositam  et  com- 
mixtam  esse.  6»  Sic  inter  ceteros  S.  Gregorius  Nyssenus ,  Orat. 
JV  contra  Eunomium  et  Epist.  ad  Theophilum  ,  qui  talem 
in  Cliristo  utriusque  naturae  mixtionem  adstruit ,  ut  affirmet ,  a) 
humanum  corpus  ,  cum  a  Verbo  assumptum  est ,  id  factum  esse  , 
quod  est  ipsa  natura  divina  assumens ,  atque  naturam  humanam 
in  id ,  quod  divinum  est ,  esse  mutatam  ;  b)  carnem  divinitati  com- 
mixtam  non  amphus  in  suis  terminis  et  proprietatibus  mansisse , 
sed  hac  mixtione  divinitatis  participasse  yirtutem ,  eo  fere  modo, 
inquit,  quo  si  aceti  gutta  in  oceanum  projiciatur^  ipsa  per  hanc 
mixtionem  fit  mare  ,  suamque  amittit  quahtatem  naturalem  (1). 
Ergo. 

440.  Resp.  Ad  1°*,  Dist.  Ad  personge  seu  suppositi  unitatem 
significandam ,  concr.^  unitatem  naturae,  neg.  Prout  luculenter 
exponit  auctor  symboli  Athanasiani,  dicens  :  Unus  omnino^  non 
confusione  suhstantice  ^  sed  unitate  personce.  Nam ,  sicut  anima 
rationalis  et  caro  unus  est  ihomo ,  ita  Deus  et  homo  unus  est 
Christus.  Frequenter  enim  hac  simihtudine  utuntur  Patres  ad- 
versus  Nestorianos;  ex  adversariorum  proinde,  quos  impugna- 
bant,  indole,  determinatur  simiUtudinis  scopus  et  sensus. 

441.  Ad  2"^,  Dist.  Quoad  praesentiam ,  conc.:,  quoad  conver- 
sionem ,  neg.  Quemadmodum  scihcet  in  Eucharistia  est  vera  caro 
et  verus  Christi  sanguis ,  ita  in  Incarnationis  mysterio  vera  est 
natura  divina  et  humana  in  unitate  personae.  Id  patet  ex  integro 
Justini  contextu  ;  ahoquin  non  affirmasset  ,  ibid.  n.  63 ,  de 
Christo  :  Qui  cum  Verbum  sit  primogenitum  Dei  ,  Deus  etiam 
est.  Sed  praestat  ,  ipsum  objectum  locum  in  mediurn  adducere  : 
Quemadmodum  per  Ferbum  Dei.^  ait,  caro  factus  Jesus  Chris- 
tuS'..  etcarnem  et  sanguinem  habuit  nostrce  salutis  causa .,  sic 
6^«am  (in  ahmonia  Eucharistiae)...  incamati  illius  Jesu  et  car- 
nem  et  sanguinem  esse  edocti  sumus  (2). 

(1)  Opp.edit.  Paris.  i6l5  ,  tom.  II,       to-xtv, iKUtou    roS   retpKoxoitjB-tvros 

pag.  i44  et  seqq.  et  pag.  69^.  Itjo-ov  ku)  <rctpKcc,  ku)  ctl/u.u  t^^t^ci^B-tjfAtv 

(2)  Loc.  cit.  '^O»  TfoTcov  hcc  Xoyoo  tlveci,  Cfr,  eradita  P.  Maran.  Prwfat. 
Qtou  <rctfK07rot*iB-t)ff  'itjTouff  XptTTog...,  edit.opp.  S.  Justitii ,  Tp&Tt.  n ,  cap.  9, 
Kut  (TupKu  Ku)  ulfcu  wV«p  TWfiflus  ^ ftSi  §  3  ct  scqq. 

T.  IV.  16 


242  TRAGT.     DE    INGARNATIONE. 

442.  Ad  3"»,  Dist.  Ac  propterea  hoc  ipso  docent ,  duas  esse 
in  Christo  naturas,  divinam  et  humanam,  subsistentes  in  una 
divini  Verbi  persona  ,  cowc;  unam  naturam  tantum;  neg.  Ta- 
lem  reipsa  sensum  hujus  dicti,  quod  omnium  primus  S.  Cyrillus 
usurpavit ,  exponit  et  declarat  ipsemet  S.  Pater.  Cum  enim  eam 
ob  causam  in  suspicionem  hgereseos  Apolhnaris  apud  nonnuUos 
venisset,  quasi  non  aliam  in  Christo  naturam  praeter  divinam 
agnosceret,  ab  hac  suspicione  strenue  semetipsum  Hberat,  Epist. 
II  ad  Successum ,  quae  tota  est  de  hoc  argumento.  Etenim  n.  1 
ostendit  ,  Christum  ,  seu  potius  Verbum  passum  esse  in  assumpta 
natura ,  non  in  divina  ,  ut  ipsi  objiciebatur  consequi  ex  sua  for- 
mula ;  n.  2  demonstrat,  duarum  naturarum  unitionem  factam  esse 
in  eadcm  persona  Verbi  citra  permixtionem,  confusionem  ,  con- 
versionem  atque  imminutionem  humanae  naturae ;  n.  3  declarat , 
Christum  post  unitionem  et  perfectum  Deum  et  perfectum  ho- 
minem  existere ,  consubstantialem  Patri  secundum  divinitatem, 
secundum  humanitatem  vero  consubstantialem  nobis.  Propius 
deinde  accedens  ad  formulam  a  se  adhibitam ,  addit  :  Nam  ,  si 
dicentes  unam  Verbi  naturam ,  tacuissemus  ac  minime  ad- 
junxissemus  ,  incarnatam...  esset  illorum  fortasse  oratio  non 
inepta...  sed  quia  et  illa  in  humanitate  perfectioy  et  essentice 
nostrce  declaratio  illata  est^  dum  dicimus  incarnatam^  desinant 
baculo  inniti  arundineo.,,  si  ineo  ,  quod  illum  incarnatum  esse 
dicimus ,  perspicua  et  certa  confessio  continetur  ^  qua  etiam  ho- 
minem  esse  factuni  profitemur  ,  nihil  jam  intelligere  prohibet , 
Christum^  cum  sit  unus  ac  solus  filius^  eumdem  Deum  esse  et 
hominem^  ut  in  deitate  ^  ita  etiamin  humanitate perfectum  (1). 

(1)  E/  /icey  y<ep  ft,i(M  UTTovref  rtjv  t(^yiv ,  iv  rS  a-iTetfKScr&ui  xiyuf  eturof , 
<pv<rii  Tov  Xoyot)  (rirtytjKU^iv ,  ouk  tTri"  <ru(pt]g  n  Kxt  uyu/tc^tfioXoff  jy  ofioXoytu 
myKOVTis  To  TiTupKaf^iVfiv....    ^9    uCtoIs       toZ  ^   oTt    ylyoviv    uvB-paTTos ,    ov^iv    Xti 

TU^U     TTOV    KUl    OVK     UTFi^UVOS    0    XoyOff»»,  KUXvit     VOtlv ,    US    tlS    VTTUp^av     KUt    /LCOVOS 

tTTit^^    ^e    KUt    if    iv    UvB-paTfCTiJTt  Ti>.ltO-  vloff    0  XptTTOS ,    UVTCS    QtCg    tTTt    KUt  UV- 

TJys- ,    KUt     T^S    KU^'    ^fCUS     OVTlUS    >f    0*1-  ^pWTTos ,    OiTVif    tV    B-tOTf]Tt   TtXitOS  ^  0VT6i 

XUTtS  j  tlTKtXOfitTTUt    ^tO,   TOV  XtyttV    Tt"  KUt    tV    tiv^f»V0Tt}Tt.\iOC»     cit*    pdg.    I^^ 

TUfKOifl.ivtlV   ,      •KUVTUT^COTUV      KUXUfclvtiV  Ct   SCq. 
fu/i^OV   tUVTols   V7F0TTt}TUVTtS\»»*  tl  ^t    US 


PART.    II.    GAP.    III.    DE    HTPOSTATICA    COWJXJNCTIOKE.  243 

443.  Quae  quidem  Cyrilli  verba  adeo  perspicua  sunt ,  ut  ex  iis 
obscuiiora  alia  quaevis  explicari  jure  optimo possint.  Quamobrem, 
etsi  Cyrillus  affirmare  quandoque  videatur ,  humanitatem  et  di- 
vinitatem  sic  in  Christo  unitas  esse ,  ut  sola  mentis  cogitatione  se- 
cernantur ;  etsi  non  divisionem  tantum,  sed  veram  etiam  et  realem 
distinctionem  naturarum  videatur  inficiari ;  etsi  denique  post  uni- 
tionem  nonnisi  unam  in  Christo  naturam  videatur  adstruere  (1)  , 
attamen  longe  alia  est  Cyrilli  etEutychis  causa.  lUe  enim  ^  ut  vidi- 
mus  ,  constanter  professus  est ,  duas  in  Christo  naturas  inconfusas 
et  impermixtas  ,  quod  Eutyches  pertinacissime  negavit.  Cum  igitur 
affirmat  Cyrillus  ^  duas  in  Christo  naturas  sola  mentis  cogitatione 
distingui  ,earumque  distinctionemvideturinficiari,non  de  naturis 
ipsis  in  se,  sed  de  admirabili  illo  nexu  ac  indissolubili  loqui- 
tur ,  vi  cujus  utraque  natura  in  personae  unitate  copulatur.  Quam 
ob  causam  unam  adstruit  post  unionem  Fihi  Dei  naturam,  ve- 
rumtamen  incarnatam.  Itaque  etsi  unum  nomine,  re  tamen  ipsa 
duplicem  in  Christo  naturam  agnoscit  (2). 

444.  Athanasii  et  Julii,  quae  proferuntur,  scripta,  nec  non  et  Gre- 
gorii  Thaumaturgi  fidei  expositionem ,  ex  qua  nonnulla ,  quae  Eu- 
tychianee  impietati  favere  videntur  ,  opponunt  adversarii ,  spuria 
omnino  esse  ac  suposititia ,  jam  compertum  apud  criticos  est ,  vel 
saltem  loca,  in  quibus  S.  Cyrillus  Athanasio  adscribit  formu- 
lam  de  una  natura  incarnata ,  a  Dioscoro  fuisse  corrupta  (3). 

(1)  Nec  illud  absque  animadversione  lolam  sub  Julii  nomine  exaratam  ,  qna 
est  dimittendum ,  nuspiam  S.  Cyrillum  abusi  sunt  Eulychiani,  Cum  enim  il- 
dixisse ,  ex  duabus  naluris  ante  uni-  lam  epistolam  edidisset  Muratorius  in 
tionem  unam  esse  eflfectam  ;  quod  ta-  y^necc?o^/5  grcpce*,  pag.  34^,  addita  dis- 
men  usurpavil  Eutyches  cum  suis  as-  quisitione  ,  qua  yoB-uuff  illam  multis 
seclis.  nominibus  arguit ,  Augustus  Salig  ,  cen- 

(2)  Cfr.  Petav.  lib.iv,  cap.  6  el  7 ,  turJatorumstuItitiamaemuIatus,spuriam 
in  quibus  accurate  genuinum  sensum  hancepistolam  vindicare,et  JuIioPonti- 
Cyriiliani  dicti  exponit ,  illudque  a  prava  fiei  adserere  contra  animadversiones  Mu- 
interpretatione  vindicat.  ratorii  tentavit.  Cfr.  Acta  erudit.  Lip- 

(3)  Cfr.  Petav.  ib.  cap.  6  ,  §  7.  Mi-  sien,  an.  1724,  pag.  ^20,  Germanas 
rum  antem  est ,  nonnuUos  Protestantes ,  Julii  Pontificis  epistolas  exhibet  P . 
qui  critici  audire  maxime  contendunt,  Coustant  ,  Epist,  Roman  Pontif, 
inter  opera  genuina  accensnisse  Epis-  tom.  i ,   pag.  5o  et  3  seqq. 

16. 


244 


TRAGT.    DE    INGARNATIONE. 


445.  Ad  4™5  Dist,  Ad  significandum  arctissimum  utriusque  na- 
turae  nexum  et  sine  confusione  aut  mutatione  distinctionem,  conc.-^ 
ad  inducendam  confusionem  et  mutationem ,  neg,  Etenim  im- 
meatio  esse  nequit  nisi  duorum ;  nec  naturae  in  se  invicem  im- 
meare  possunt ,  nisi  arctissime  constringantur  et  consocientur. 
Atqui  tota  ratio  Incarnationis  duplici  liac  notione  continetur 
unitionis  et  distinctionis ;  aptissime  igitur  Patres  iis  vocibus  ute- 
banturad  Incarnationem  exponendam  ,  ejusque  rationem  com- 
pendio  coUigendam ,  praesertim  cum  hujusmodi  perichoresi  sive 
mutua  immeatione  naturarum  illi  uterentur  ,  ut  maximum  illum 
excellentiae  ac  dignitatis  splendorem  explicarent ,  qui  ex  divina 
in  humanam  Christi  naturam  promanabat.  i 

446.  Ad  5™,  Dist.  Salvis  et  integris  manentibus  utriusque  na- 
turae  proprietatibus ,  conc^  per  harum  destructionem  ,  7ieg. 
Nempe  mixtionem  dicebant  duarum  naturarum  unionem ,  quahs 
decet  substantias  incorporeas  ,  Verbi  scilicet  et  animae  humanae  , 
qua  mediante ,  juxta  doctrinam  apud  Patres  veteres  receptissi- 
mam ,  Verbum  suscepit  corpus  (1) ;  minime  vero  eo  sensu  unio- 


(1)  De  trito  hoc  Patrum  axiomate  , 
Verbum  nempe  mediante  anima  car- 
nem  assumpsisse,  cfr.  Pelav.  lib.  iv , 
cap.  i3;  ubi  ostendit ,  mentem  revera 
fuisse  Patrum  ,  animam  interponi  de- 
buisse  tanquam  medium ,  quo  extrema 
duo  ,  Verbum  nimirum  et  carnem ,  ni- 
mium  alioquin  abborrentia ,  conciliari 
et  uniri  inter  se  necesse  fuerit.  Hoc 
enim  argumento  seu  principio  Patres 
utebantur  disputantes  adversus  Arianos 
illos ,  qui  Gbristo  homini  veram  animam 
denegabant ,  et  adversus  etbnicos  ,  qai 
putabant ,  non  decere  majestalem  di- 
vinam  contagione  carnis  ac  sordibus 
infici ;  quibus  respondebant,  quod  inter- 
venlu  spiritus ,  hoc  est ,  animae  vel  men- 
tis  cum  carne  copulatus  sit  Deus.  Tmo 
interdum  animae  ipsi ,  mediante  mente , 
Verbum  diyinum  se  conjunxisse  doce- 


bant ;  ut  sic  ex  propriis  principiis  re- 
fellerent  Appollinaristas ,  qui ,  duce 
Platone  inter  animam  et  mentem  dis- 
tinctionem  interponentes ,  autumabant , 
Verbum  animam  assumpsisse,  sed  ra- 
tione  seu  mente  carentem.  Itaque  non 
eo  tanlum  sensu  dixerunt  Patres ,  Ver- 
bum  mediante  anima  carnem  seu  corpus 
sibi  conjunxisse,  quod  anima  ipsa  causa 
sit  seu  finis  aliquo  modo  carnis  cum 
Dei  Filio  copulandae ,  ut  passim  cum 
S.  Thoma  ,  p.  iii ,  q.  6  ,  art.  i  et 
q.  5o ,  art.  2 ,  in  scholis  traditur. 
Hinc  immerito  hac  de  causa  vapulat 
Feller  a  Card.  Gerdilio  in  Animadver- 
sionibus  in  notas  Fellerianas ,  de  qui- 
bus  postea.  Adversus  tamen  eumdem 
Feller  notandum  est,  divinitatem  non 
minus  immediate  corpori  quam  animae 
esse  conjunctam  ,  et  quod  dicitur ,  me- 


PART.    II.    GAP.    111.     DE    HTPOSTATIGA    GONJUNGTIOWE.  245 

nem  illam  mixtionem  vocabant ,  quae  juxta  eutychianum  errorem 
novam  aliquam  naturam  constitueret ,  ut  in  corporum  mixtione 
contingit.  Eadem  vocabula  a  Catholicis  et  ab  haereticis  usurpata 
sunt,  at  mente  longe  diversa.  llHut  adstruerent  summam  natura- 
rum  unitionem  in  divini  Verbi  persona,  atque  hac  ratione  sese  op- 
ponerent  Nestoriano  dogmati;  isti  utinducerent  confusionem  et 
imminutionem  naturarum.  Hae  voces  enim  utrumque  sensum  prse 
se  ferre  possunt.  Hinc  notiones  a  dictionibus  separemus  oportet , 
apum  imitatione  ,  ut  quidam  praeclare  dixit ,  quae  ad  flores  advo- 
lantes,  inde  favos  colligunt,  et  foha  rehnquunt  (1). 

447.  Ad  6"',  Dist.  Salva  natura  humana ,  ut  ipsemet  declarat , 
et  per  conversionem  improprie  dictam  ,  conc. ;  absorpta  humana 
natura  per  conversionem  proprie  dictam  ,  neg.  Id  patet  ex  scopo  , 
quem  sibi  proposuit  S.  Gregorius  Nyssenus.  Ipse  enim  ostendere 
voluit  humanae  naturae  praestantiam  et  splendorem  ,  quem  obti- 
nuit  ex  tam  arcto  cum  divinitate  consortio ,  quo  vel  ante  morta- 
litatem  patiendiqrfe  depositam  et  exutam  conditionem ,  tota  in 
potioris ,  nempe  divinae  naturae  censum  translata  sit,  iis  dumtaxat 
reservatis  ,  quae  humanitatis  propria  sunt  eique  congruenter  an- 
nexa ;  qui  status  maxime  post  Christi  resurrectionem  obtigit  (2). 
Ad  hunc  porro  infinitum  excellentiae  ac  dignitatis  splendorem,  qui 
ex  divina*  natura  tam  arcte  cum  humana  constricta  in  viliorem 
hanc  inferioremque  redundat ,  aliqua  ratione  adumbrandum  di ver- 
sis  similitudinibus  Patres  usi  sunt.  Alii  enim  ferri  igniti ,  alii  aeris 
luce  perfusi ,  alii  superexcedentis  himinis ,  quo  lumen  minus  eva- 
nescere  videtur ,  simihtudinem  protulerunt  (3).  S.  Gregorius  Nys- 
senus  vero  usus  est  ad  eumdem  finem  simiHtudine  aceti  guttulae 

diante  anima  vel  mente ,  animam  aat  S.  Patris  Antirrhetico  ,  a  Laur.  Alex. 

corpus  Verbum    suscepisse  ,    id  non  Zacagnio  vulgato,  in  Collectaneis  mo- 

tempore  ,   sed  ordine  esse  intelligen-  numentorum  veterum  Ecclesiw  grwcce, 

dum  ;   nam    Verbum   uno    eodemque  tom.  r ,  Roraa3  1698  ,  duriuscula  objici 

temporis  inslanti  totam  Lumanitatem  solent ,  de  quibus  cfr.  idem  Zacagnius , 

sibi  conjunxit,  in  praefat.  n.  xxi  el  seqq. 

(1)  Auctorllomil.xviiijtom.  VjOpp.  (3)  De  quibus  cfr.  Petav.  lib.  iv  , 
S.  Joan.  Chrysost,  pag.  106.  cap.  i^,  §  5  et  seqq. 

(2)  Quo  speclant ,  quae  ex  ejusdem 


246  TRAGT.    DE    INGARNATIOWE. 

in  mare  projectae  ,  qua  adeo  Eutychiani  abusi  sunt.  Ceterum  ap- 
posite  Anastasius  Sinaita  in  Odego^  cap.  XIII ,  in  hanc  rem  scribit : 
Divinus  Gregorius  mentionem  fecit  pelagi  et  aceti ,  non  ut  res 
ipsas  confunderet ysedutexemplo  aliquo  tenuitatem  etparvitatem 
?iostro3  naturcBj  cum  infinito  etincomprehenso  illo  divinitatis pe- 
lago  comparatce^  demonstraret(l).  Dum  propterea  Christi  carnem 
asserit  Gregorius  non  ampHus  in  suis  terminis  et  proprietatibus 
mansisse  ,  non  de  proprietatibus  essentialibus ,  sed  de  accidenta- 
libus  ,  ut  vocant ,  locutus  est ,  sine  quibus  salva  et  integra  con- 
sistere  potest  humana  natura.  Sed  praestat  ex  hac  ipsa  Oratione 
IV contraEunomium  verum  S.  Gregorii  sensumpromere...  Vix 
enim  dixerat ,  quodhumana  natura  cum  divinitate  temperata  non 
amplius  in  suis  terminis  et proprietatibus  manet^  dum  seipsum 
explicans  ,  iramediate  subdidit  :  Carnis  tamen  et  divinitatis 
proprietatum  inconfusa  permanet  contemplatio  (2)  ;  quod  dein- 
ceps  fuse  prosequitur  (3). 

ARTICULUS    IV. 
De  diiplici  in  Christo  voluntate  et  operatione, 

448.  Ex  hominibus  Eutychiana  lue  infectis  prodiit  Monotheli- 
tarum  hseresis  ,  eorum  scilicet ,  qui  unicam  in  Christo  voluntatem 

(1)  *0  ^itcs  rpijYoptos  Tij  vfortjyoplu  aliique  unius  in  Christo  naturcB  ad' 
Tou  e^ovf ,  xet)  Tijf  B-ciXuTTi]S  ixp))(re6To'  sertores  hoeresim  suam  tuebantur  ; 
To  tvTixh  Tijs  ifAiTtpets  cpva-ias ,  Tfpos  Thomassinus  ,  De  Incarnat,  P^erbi , 
To  u^itpov  ftiyi^os  tou  uKetTetXiiTFTov  lib,  iii ,  cap.  3  et  seqq.  Galanus,  Con- 
^iXuyovi  T^?  B-toTfjTos  iv^ttxyui^tvoi,  ciliationis  ecclesice  ArmencB  cum  Ro' 
Edit.  Gretseri  S.  J.  Ingolstad.  1606  ,  mana  ,  Roraae  i658  ,  tom.  i,part.  11, 
pag.  240.  pag.   1^5  et  seqq.  Consuli  etiam  pos- 

(2)  Atetfcivtt  ^i  eicnjyx,^Tos  tuv  ti  sunt  Thieoriani  Disputatio  cum  Syris 
Tfls  a-et^Kos  Kett  tuv  t^s  ^toTtiros  l^ta-  Jacobitis  ,  quam  ex  vaticano  codice 
fAeiTctf  9  ^teo^ltty  tas  ut  i<p'  iuuTav  cdidit,  et  cui  yergionem  latinam  adjecit 
B-tatftlTett  TetuTuy  tKUTt^ov,  Card.  Maius  ,  in  Scriptorum  veterum 

(3)  Cfr.de hocargumentopraetersaepe  nova collectione ,  Roma;  i832,tom.vi, 
citt.  auctores  P.  Michaelis  Le  Qaien  pag.  3i4  et  seqq.  et  Nat.  Alex.  Diss, 
Dissert.  11  Damascenica,  De  quibus-  xxiv ,  in  scec.  v. 

dam  aitcioritatibus ,  quibus  Eutyches 


PART.    II.    CAP.    III.    DE    HTPOSTATIGA    CONJURCTIONE.  247 

et  operationem  professi  sunt.  Hujuserroris  semina  jecit ,  anno  630 
et  Heraclii  imperii  XX  ,  Jacobitarum  patriarcha  Athanasius ,  qui 
suis  artibus  Imperatorem  in  fraudem  induxit.  Agentibus  deinde 
Sergio ,  occulto  et  ipso  haeretico  jacobita ,  Patriarcha  Constanti- 
nopohtano  et  Cyro  ,  Phasidis  primum  Episcopo  ac  postea  Alexan- 
drino  Patriarcha  ,  majus  robur  ac  firmitatem  nova  haeresis  nacta 
est.  Interea  Sophronius  ,  doctus  et  sanctus  monachus  ,  qui  paulo 
post  ad  Jerosolymitanam  cathedram  evectus  est,  Cyro  ,  qui  om- 
nium  primus  publice  dogma  de  unica  in  Christo  voluntate  pro- 
posuerat ,  fortiter  restitit ;  ac  celebrata  synodo  scripsit  ad  Sergium 
prius ,  deinde  per  Stephanum ,  Dorensem  Episcopum ,  litteras 
misit  ad  Honorium  ,  Romanum  Pontificem  ,  quibus  de  nova  Mo- 
nothelitarum  haeresi  certiorem  illum  reddidit.  Verum  eodem  anno^ 
quo  Sophronius ,  scripsit  pariter  Sergius  ad  Honorium,  et  ea ,  quse 
a  Cyro  et  Sophronio  gesta  erant ,  exposuit;  ita  tamen ,  ut  eos,  qui 
duas  in  Christo  voluntates  adstruebant  suspectos  redderet ,  quasi 
duas  in  Christum  contrarias  et  inter  se  pugnantes  voluntates  indu- 
cerent ;  quare  consultius  videri  sibi  dicebat ,  ut  nec  una  nec  duaj 
in  Christo  nominarentur  voluntates,  sed  unus  dumtaxat  operans. 
Ad  haec  respondens  Honorius  ,  illud  Sergii  consiHum  approbat  re- 
tinendae  concordiae  gratia  ,  unamque  profitetur  in  Christo  volun- 
tatem  ,  ut  sic  intercluderet  conflictationem  voluntatum  inter  se 
pugnantium  ,  prout  Sergius  ,  ab  asserentibus  duas  voluntates 
induci ,  afiirmabat. 

449.  iEconomicum  silentium  probavit  pariter  Herachus ,  ea- 
dem  Sergii  fraude  deceptus ,  in  Ecthesi  seu  fidei  professione , 
quam  circa  haec  tempora  edidit ,  nomine  quidem  suo  ,  a  Sergio 
tamen  conscriptam^  ut  Imperator  declaravit  ,  cum  cognovit,  a 
Severino  aHisque  Romanis  Pontificibus  eam  rejiciac  damnari.Sua- 
sione  Pyrrhi ,  ConstantinopoHtani  Patriarcbae ,  haereticipariter  Mo- 
notheHtae,  Constans,  tertius  ab  HeracHoin  imperio  successor,  aliud 
promulgavit  edictum  ,  quod  Typum  vocavit ;  quo  silentium  in- 
dicebatur  tum  unam  tum  duas  voluntates  in  Christo  asserentibus  , 
quodpariter  Romae  proscriptum  est.  Sic  prava  haeresis  dilatata  est, 
donec  sub  Constantino  Pogonato ,  imperatore  cathoHco  ,  et  Aga- 
thone,  Rom.  Pontifice,  anno  680  ConstantinopoH  ConciHum  oecu- 


248  TRACT.    DE    INCARNATIOKE. 

menicum  VI  et  Constantinopolltanum  III  celebratum  est,  inquo 
asserta  est  catholica  veritas ,  ac  proscripta  hagresis  cum  suis  auc- 
toribus  et  fautoribus  (1). 

450.  Quod  in  ahis  haereticis  factum  constanter  est ,  ut  non  so- 
lum  a  veritate ,  sed  et  inter  sese  in  errore  profitendo  dissentirent , 
in  Monothelitis  etiam  contigit.  Valde  tamen  interest,  illud  ,  in 
quo  praecise  illorun^  haeresis  constiterit ,  nosse  ;  quia  ex  hoc  quaeS' 
tionis  status  pendet,  qui  nos  inter  et  MonetheHtas  intercedit. 

451.  In  eo  igitur  omnes  conveniebant  Monothelitae ,  utunam 
in  Christo  assererent  voluntatem ,  atque  ex  hoc  prsecipuo  ipsorum 
dogmate  nomen  sortiti  sunt. 

452.  Verum  cum  voluntatis  voce  tum  possit  significari  natu- 
ralis  Y olendi  facultas  [enercjiam  Grasci  appellant)  ,  tum  ipse  vo- 
luntatis  actus  (^eXYj^cc  ab  iisdem  vocatur)  ,  et  hicrursum  bifa- 
riam  dividatur  ,  in  actum  scilicet  pht/sicum  et  necessarium  , 
et  in  actum  deliberatum  ex  judicio,  quod  vocant  practicum,  profi- 
ciscentem  (  Graeci  priorem  dicunt  B-slyiiAo.  yujizoy ,  posteriorem  ^sIyjijlx 
yvw^txov)  ,  hinc  videndum  superest^  in  quo  error  Monothehtarum 
versaretur,  seu  quamnam  voluntatem  ex  recensitis  in  Christo 
Monothelitae  negarent. 

453.  Porro  ipsi  pervicaciter  inficiabantur ,  in  Christo  inesse 
voluntatem  humanam  naturalem,  sive  prout  facultatem  significat, 
sive  prout  significat  actionem ,  ne  ,  si  naturaUs  esset ,  ut  ipsi  autu- 
mabant ,  esset  item  necessaria.  Hinc  nonnisi  voluntatem  electi- 
vam  in  Christo  admittebant,  quam  et  personalem  esse  dicebant. 
Ex  quo  in  ipsorum  hypothesi  consequens  erat ,  unam  voluntatem 
naturalem  in  Christo  extitisse  ;  quia  si  duae  forent^  jam  essent 
juxta  ipsos-  sibi  mutuo  contrariae ,  adeoque  altera  bona ,  altera 
mala  ,  prout  dehberationis  conditio  exposcit. 

454.  Hinc  hcet  Monothefitae  voluntatem  seu  facultatem  vo- 
lendi  Inimanam  et  actionem  naturalem  sive  humanam  operatio- 

(1)  Cfr.   Petav.  lib.  i,   cap.    19  et  ipolest  y4poJogia  pro  Honorio  I,  Rom, 

seqq.  Alios  antiquos  et  recentiores  ,  qui  Ponlif.  Joan.  Bapt.  Bartholi,  Feltriensis 

scripserunt  de  Monothelitaram  hasresi ,  Episcopi ,  vol.  1  in  4?  Ausugii ,  i^So, 

vide   apud    Fabricium  ,    BibL   grcec.  a  cap.   i   ad  g. 
tom.  X ,  pag.  204  et  seqq.  quibus  addi 


PART.    II.    GAP.    III.    DE    HTPOSTATIGA   CONJUNGTIONE.  249 

nem  reipsa  rejicerent  in  Christo ,  attamen  nonnisi  timide  et  quasi 
cunctanter  id  profitebantur ,  ne  invidiam  in  se  perversi  dogmatis 
concitarent.  Cum  enim  facultas  et  naturalis  operatio  propria  na- 
turse  sive  substantiae  sit ,  perinde  erat  unicam  adstruere  in  Christo 
naturalem  operationem  sive  yoluntatem  naturalem ,  ac  unicam 
in  ipso  prsedicare  naturam.  Id  vero  cum  esset  aperte  hsereticum  , 
et  a  Concilio  Chalcedonensi  damnatum ,  ab  hac  loquendi  ratione 
summopere  cavebant.  Silentium  potius  commendabant  circa  unam 
yel  duplicem  operationem;  imo,  ut  silentium  circa  hunc  articulum 
ab  omnibus  servaretur  ,  per  Imperatorum  edicta,  ut  vidimus,  sa- 
tagebant.  Contenti  propterea  erant ,  unicam  voluntatem  palam  in 
Christo  profiteri  ,  rati  ita  plausibilius  dogma  suum  fore.  Cum 
enim  haec  vox  ambigua  sit ,  et  tum  voluntatem ,  prout  naturalis 
facultas  est,  tumactionem  deliberatam  acliberamseque  significet, 
sive  ex  judicio  practico  prodeuntem  ,  dum  unam  adstruebant  vo- 
luntatem ,  putabant ,  non  aUter  accipi  quam  si  unam  dicerent 
consentientem  et  concordem  utriusque  naturae  voluntatem ,  nec 
humanam  a  divina  dissentientem  ;  Catholicos  vero  duarum  vo- 
luntatum  assertores  traducebant  tanquam  defensores  pugnoe  ac 
dissidii  voluntatum  in  Christo.  Hac  ratione  fucum  imperitis  facie- 
bant.  Accedit ,  quod ,  cum  dehberata  voluntas  hypostasis  sive 
personae  sit  (  quippe  velle  sirapliciter  naturae  proprietas  est ;  hoc 
autem  vel  illo  modo  velle  personae  ,  uti  S.  Maximus ,  Mart.  do- 
cet)  ,  cum  una  sit  hypostasis  in  Christo,  eo  magis  concludebant , 
unicam  esse  in  eo  voluntatem. 

455.  Ceterum  hanc  unicam  ,  quam  Monothelitae  in  Christo  ad- 
mittebant  vokmtatem,  cum  Dionysio,  vulgo  Areopagita,  vocabant 
theandricam  seu  deivirilem  ,  ex  divina  scilicet  et  humana  volun- 
tate  coalescentem :  ita  tamen,  ut  divina  active,  humana  vero  om- 
ninopassive  se  haberet.  Hinc  vocabant  humanam  naturam,  proin- 
deque  voluntatem  ,  instrumentum  divinitatis  ;  quemadmodum 
vero  instrumentum  nihil  per  se  agit  et  operatur  ,  sed  omnem 
actionem  suam  ab  externo  impulsu  et  principio  mutuatur ,  atque 
uti  corpus  nostrum  instrumentuui  est  animae  nostrae ,  nec  ex  se 
agit ,  sed  agitur  ac  movetur  ab  anima  ,  ita  illi  humanam  Christi 
naturam  omni  carentem  actione  ac  voluntate  constituebant ,  ra- 


250  TRACT.    »E    INGARNATIONK. 

tionali  praesertim  et  intelligentis  propria.  Quare  in  istorum  sys- 
temate  stirps  et  vitalis  facultas  et  potentia  in  divinitate  inerat , 
a  qua  deinceps  in  humanitatem  manabat  et  profluebat  citra 
principalem  vim  et  causae  agentis  efficientiam  (1). 

456.  Ex  his  intelligitur,  nostri  muneris  esse  adstruere  in  Christo 
voluntatem  naturalem  duplicem,  divinam  et  humanam^  non  so- 
lum  quatenus  voluntas  humana  pro  facultate  accipitur ,  sed  etiam 
quatenus  actionem  et  operationem  haec  vox  denotat ;  tum  osten- 
dere  ,  ejusmodi  actionem  et  operationem  humanae  naturae  activam 
esse  ,  seu  ex  proprio  motu  profluere.  Quod  ut  obtineamus  ,  sit 

PROPOSITIO. 

Duce  naturales  operationes  et  voluntates  indiviscB  et  inconfusce 
in  Christo  sunt  confitendce, 

457.  De  fide  est  haec  propositio ;  totidem  enim  verbis  definita 
fuit  in  Concilio  oecumenico  YI,  seu  Constantinopolitano  III.  Ete- 
nim  :  Et  duas  naturales  voluntates  in  eo  (Christo  ),  aiunt  hu- 
jus  Concihi  Patres  ,  et  duas  naturales  opcrationes  ^  indivise  ^  in- 
convertihiliter^  inseparahiliter ^  inconfuse ^  secundum  sanctorun% 
Patrum  doctrinam  adceque  prcedicamus  (2). 

458.  Jam  vero  Scripturarum  auctoritate  in  primis  ejusmodi 
doctrinam  fulciri ,  duas  nempe  naturales  operationes  in  Christo 
inesse  ,  tot  testimoniis  evincitur  ,  quot  divinas  et  humanas  Scrip- 
turae  distincte  Christo  tribuunt  actiones  et  operationes ;  quae  in- 
numera  prorsus  sunt.  Divinas  quidem  ,  cujusmodi  sunt  vaticinia 
et  miracula ,  quae  nonnisi  divina  virtute  effici  possunt ,  et  tamen 
a  Christo  patrata  Scripturae  exhibent ,  ut  iis  sibi  propriam  divini- 

(1)  Cfr.  Petav.loc.  cit,  tumlib.Tiii ,  ^tX^ftotTee,  c»  «i>V«,  k»)  ^uo  (pva-tKcii 
cap.  I  et  seqq.  Exinde  patet,  graviter  lytfytlus  d^tenfirus  ,  uTptTfras ,  ufit- 
illos  scriptores  ballucinari ,  qai  censent  picrTas ,  ccff-w/x^ras  kutx  Tv^it  ruv  uyiaf 
baeresim  Monolbeliticam  constitisse  in  •xuTifay  ^t^eia-KetxUv  euTuvras  Ktjpvr- 
sola  negatione  actionis  in  volnntate  bu-  rcfctv.  In  Collect.  Conc,  Hardnini ,  tom. 
mana.  iii,col.  i4oo,C. 

(2)  Ku)    ^vo    (putriKuf  B-tX^Ttti     ^TOt 


PART.    II.    CAP.    III.    DE    HYPOSTATIGA    GONJUrrCTIONE.  251 

tatem  asserenti  fidem  conciliaret.  Humanas  vero  ,  cujusmodi  eae 
sunt ,  quas  idem  Christus  consulto  in  eum  finem  exercuit  ,  ut 
homo  crederetur ;  ut  sunt  ambulare  ^  loqui ,  cibo  ac  potu  refici , 
esurire  ,  sitire ,  lassari ,  exultare  gaudio ,  moestitia  aiigi ,  lacry- 
mari ,  pati ,  vulnerari  ac  per  summos  denique  cruciatus  animam 
profundere,  quae  divinitas  operari  aut  suscipere  sola  in  se  non 
potest.  Has  tamen  singulis  fere  paginis  Sacrae  Scripturae  prae- 
sertim  Novi  Testamenti  recensent.  Cum  igitur  absurdum  omnino 
sit ,  quae  sunt  propria  humanae  naturae ,  divinae  adscribere ,  aut 
quae  divinae  naturae  et  virtutis  sunt ,  humanae  tribuere  naturae  , 
consequens  est ,  pro  utraque,  qua  praeditus  fuit  Christus,  distincta 
natura  divina  et  humana  ,  distincte  diversas  actiones  et  opera- 
tiones  eum  posuisse. 

459.  Quod  attinet  ad  voluntates,  prout  hae  facultates  naturales 
et  naturales  operationes  sive  naturoe  motiones  sunt ,  duas  pariter 
in  Christo  eas  extitisse ,  ex  modo  dictis  jam  colligitur ;  hoc  enim 
ipso  quod  facuUates  et  operationes  sint ,  cum  ostenderimus  ex 
Sacris  Litteris ,  duphcis  generis  operationes  distincte  et  inconfuse 
in  Christo  inesse  scihcet  divinas  et  humanas ,  constat  utramque 
pariter  voluntatem  et  operationem  naturalem  distincte  et  in- 
confuse  in  eodem  reperiri. 

460.  Jam  praestat ,  idem  ostendere  quoad  has  voluntates  , 
prout  actus  ehcitos  sive  voUtioiies  ^  ut  vocant ,  significant ,  di- 
vinam  et  humanam  in  Christo  fuisse ;  quod  proterve  negabant 
Monothehtae.  Quod  spectat  ad  divinam,  non  est  cur  de  hac  ad- 
struenda  soUiciti  simus ,  cum  eam  iUi  haeretici  ultro  in  Christo 
esse  concederent ,  imo  solam  esse  contenderent.  ReUquum  igitur 
est ,  ut  ex  Sacris  Litteris  evincamus ,  Christum  habuisse  volun- 
tatem  humanam ,  Uberam  et  juris  et  potestatis  suae.  Porro  ejus- 
modi  testimonia  totidem  habentur ,  quot  iUa  sunt ,  in  quibus 
voluntas  Christo  tribuitur  distincta  a  voluntate  Patris.  Celebre 
est  iUud  ,  quod  legitur  Matth.  XXVI,  39,  et  Marc.  XIV,  36  : 
Pater  mi ,  si  possibile  est^  transeat  a  me  calios  iste  ;  verumtame^ 
non  sicutego  volo ,  sed  sicut  tu^  yel  ut  legitur  Luc.  XXII,  42  : 
No7i  mea  voluntas  ^  sed  tiia  fiat.  Ibi  Christus  perspicue  ostendit, 
aUam  sibi  inesse  voluntatem  distinctam  a  voluntate  Patris ;  atqui 


252  TRAGT.    DE    INCARNATIONE. 

liaec  divina  esse  non  potiiit ,  quse  una  est  in  ambobus  ,  ut  nemo 
prorsus  dubitat ;  ergo  est  humana.  Rursum  idem  Christus , 
Joan.  VI ,  38 ,  ait  :  Descendi  de  coelo ,  7ion  ut  faciam  volim- 
tatem  meam^  sed  voluntatem  ejus  ,  qui  misitme;  ubi  idem  re- 
currit  argumentum.  Hinc  Apostolus ,  Philipp.  II ,  8  ,  de  Christo 
ait  :  Humiliavit  semetipsum ,  factus  obediens  usque  ad  mortem  ; 
et,  ad  Heb.  X^  7,  de  Christo  exponit  verba  Psalmi  XXXIX,  8  : 
In  capite  lihri  scriptum  est  de  me^  ut  facerem  voluntatem  tuam ; 
Deus  meus  volui.  Christus  igitur  Deo  ac  Patri  suo  obedivit  ,  et 
obedientiae  suae  merito  liberavit  ac  redemit  genus  humanum; 
atqui  neque  obedivit  aut  meruit  voluntate  divina ;  ergo  obedivit 
ac  meruit  voluntate  humana.  Huc  accedunt  illa  Scripturarum 
effata ,  quae  de  Christo  referunt  quae  hominis  sunt  et  humanae 
naturse  consentanea  ;  ex.  gr.  ut  legitur  apud  Marcum ,  VI ,  48  , 
quod  Christus  accedens  ad  Apostolos,  volebat  prceterire  eos  ;  et 
ibid.  VII  ,  24  :  Ingressus  in  domum ,  neminem  voluit  scire  , 
et  non  potuit  latere  ;  sic  Matth.  XXVII ,  34  :  Et  dederunt  ei 
vinum  cumfelle  mistum^  et  cum  gustasset  fioluit  bibere.  Aliaque 
ejusmodi  sexcenta  occurrunt,  quae  aperte  ostendunt,  Christum 
actus  elicuisse  humanae  voluntatis  proprios. 

461.  Hisce  ex  Scriptura  depromptis  ad  propositam  thesim  os- 
tendendam  adjicimus  auctoritatem  Sanctorum  Patrum  tum  grae- 
corum  tum  latinorum.  Cum  vero  longum  nimis  esset  singulorum 
auctoritates  proferre,  juverit  ad  certas  classes  eorum  testimonia 
redigere.  Ac  1°  veniunt  iUi,  qui  ex  diversis  operationibus  asse- 
runt,  Christum  Deumet  hominem  esse ;  ita  Ignatius,  JustinusM. 
Irenaeus  ,  Hippolytus  ,  TertuUianus  (1).  2°  Id  ipsum  adstruunt 
qui  adversus  Arianos  pugnarunt ,  ostendentes ,  quae  infirmitatis 
actiones  sunt ,  tribui  non  posse  divinitati ;  ut  Athanasius  _,  Eusta- 
thius  Antiochenus  ,  Cyrillus  Jeros. ,  Epiphanius  ,  BasiHus  ,  Hila- 
rius,  Ambrosius,  Augustinus  aHique  (2).  3°  Qui  ex  distinctione 

,  (1)  Ignat.  £jois^.  ac?  T^ro//.  cap.  9 ;  cap.   ii.  Horum    omniara   testimonia 

Just.  M. Dm/.  pag.  2^6  et  seqq.  Iren.  refert  Petav.  lib.  viii,  cap.  8,  §  i  et 

lib.    III,    cap.   32  ;  Hippolytus    apud  seqq.  ac  cap.  9,  §  i. 
Tbeodoret.  Dial.  1  ;  Tertull.  Apolog,  (2)  Loco  nuper  indicato. 


PART.    II.    CAP.    III.    DE    IIYPOSTATICA    CONJUNCTIONE.  253 

operationum  coUigunt  adversus  Apollinaristas ,  duas  esse  in  Christo 
distinctas  et  inconfusas  naturas  ;  ut  Basilius ,  uterque  Gregorius , 
Nyssenus  et  Nazianzenus,  Cyrillus  Alex. ,  Theodoretus,  Ambro- 
sius ,  Leo  M. ,  Gelasius ,  Fulgentius  (1). 

462.  Et  haec  de  operationibus  naturalibus,  in  quibus  com- 
prehenditur  voluntas ,  prout  naturahs  facultas  est«  Prout  autem 
haec  in  actus  erumpit  sive  in  vohtiones ,  duphcem  eam  in  Christo 
Patres  praedicasse,  non  minus  certe  constat.  Sic  enim  inter  ce- 
teros  aperte  loquitur  S.  Athanasius ,  qui  recitatis  ilhs  Christi  ver- 
bis  :  Pater^  si  fieri  potest  ^  etc.  subdit  :  Duas  hic  voluntates  os- 
tendit ,  unam  videlicet  humanam  ,  qucB  est  carnis  propria  ; 
alteram  divinam.  Nam  humana  propter  carnis  imhecillitatem  .^ 
deprecatur  passionem ;  divina  vero  ipsius  prompta  est  (2).  Ex 
iisdem  verbis  id  ipsum  inferunt  S.  Greg.  Nyss.,  dicens  :  Quo- 
niam  igitur  alia  est  voluntas  humana  ,  alia  divina  (3) ;  et 
S.  Chrysostomus ,  scribens  :  Propriam  quidem  habere  se  volun- 
tatem  manifeste  demonstrat  y  sed  ubique  paternam  voluntatem 
anteponit  succ  (4)^  et  ahbi  passim.  Ex  latinis  S.  Ambrosius  :  Sed 
alia  ,  inquit ,  voluntas  hominis ,  alia  Dei, . .  Suscepit  ergo  volun- 
tatem  meam^  suscepit  tristitiam  meam.  Confidenter  tristitiam 
nominc^quia  crucem  prcedico .  Mea  est  voluntas  .^  quam  suam 
dixiti,  quia  ut  homo  suscepit  tristitiam  meam  y  ut  homo  locutus 
est'.^  et  ideo  ait  :  Non  sicut  ego  volo ,  sed  sicut  tu  vis  (5).  Et  haec 
ex  multis  pauca  attuhsse  sufTiciat. 

463.  Praestat  demum  rem  totam  concludere  argumentis  theo- 
logicis ,  quibus  veteres  usi  sunt.  Ac  primo  ex  ipsa  operationis  no- 

(1)  Ibid.  ^ixtjfcet ,  xx)  To  B-tlo»  ccXXo.  Apud  Agath. 

(2)  Avo  B-tXfjj^etru  ivTetuB-et  ^tUvvrt'  in  Epist.  ad  Imp.  in  Actis  Sextae  Sy- 
ro  ju,iv  unBfcoTrivov f  owif  tTTt  r^f  a-ecp-  nodi,  actione  iv,coll.  Labb.  tom.  vi, 
Kcs'  To  ^i  B-iiKoit  f  oTTip  Qiou'  To  'yap  ccv-  Col.  652. 

Bpdwivov  ii^iee  TJjv  eicrBivitecv  riji  o-etfKof  ,  (4)   K«»  i^tov  fciv  BiXtjfcet  tx^tv  ivec^- 

n-upatTilrat    re     waBos'    ro    ^t    Bii>co9  ySf   waftrrtjTt'   TrpoKplvtt    ^i  vavra^oS 

uvTou  y  TF^oBofcov.  Dc  incQm.  etcont.  rov  i^^ou  ro  •TFargtKov  &ix)}fca,   Git.  in 

Arian.   n.  21,  edit.  Maar.   tom.    i,  vi  Syn.  act.  x,  col.  792. 

pag.  887.  (S)  De  fide,  lib.  11 ,  cap.  7  ,  n.  52 

(3)  'E^u^^  Tcivvf  aXXo  ro  dvBfeiTFivov  et  53  ,  edit.  Maur.  tom.  n,  pag.  480. 


254  TRACT.    DE    INCARNATIONE. 

tione.  Operatio ,  seu  ut  eam  Graeci  vocant  ivepytitx  [energia)  ,  nihil 
aliud  est  ex  communi  philosophorum  doctrina  nisi  motio  sub- 
stantiva  naturae  ejusque  nota  essentiaUs  ;  natura  enim  sine  pro- 
pria  vi ,  energia  et  operatione  nec  est  nec  inteUigi  potest ;  ergo 
totidem  debent  esse  operationes  in  Christo ,  quot  sunt  in  ipso  na- 
turae.  Atqui ,  ut  demonstravimus ,  duae  sunt  in  Christo  natura;  di- 
stinctae  et  inconfusae ;  ergo  duae  sunt  distinctae  in  eo  agnoscendae  et 
inconfusae  operationes  (1).  Praeterea  si  unica  in  Christo  esset  ope- 
ratio  ,  haec  vel  simplex  vel  composita  esset ;  atqui  neutrum  dici 
potest ;  si  enim  esset  simplex ,  vel  divina  esset  vel  humana ; 
si  divina ,  ergo  Christus  solum  Deus  esset ;  si  humana ,  homo 
tantummodo  esset.  Non  potest  esse  composita  ex  operationibus 
utriusque  naturae  ,  quia  in  hac  hypothesi  simul  divina  et  hu- 
mana  foret ,  creata  et  increata ,  infinita  et  finita ,  seu  potius  nec 
divina  nec  humana  esset.  His  ahisque  hujusmodi  argumentis  Mo- 
notheUtas  perstringebant  Patres,  praesertim  vero  S.  Maximus  Con- 
fessor  ,  in  disputatione  cum  Pyrrho. 

464.  Praeter  has  ambas  naturales  operationes  inesse  in  Christo 
humanas  ac  liberas  voluntatis  actiones  seu  voHtiones  Hberas, 
quae  ex  dehberatione  profluunt ,  ita  evincitur  :  Verbum  divinum , 
ut  ex  dictis  Hquet ,  naturam  sibi  assumpsit  omnino  perfectam;  atqui 
ad  perfectionem  nostrae  naturae  praecipue  spectat  vis  electiva  seu  H- 
bera  eHgendi  facultas,  citra  imperfectionem ,  quae  inter  bonum 
et  malum  versatur;  ergo  in  Christo  homine  haec  reperiatur  ne- 
cesse  est.  Insuper  sine  humana  Hbera  voluntate  Christus  prome- 
rere  non  potuit,  nec  propterea  nos  redimere  ac  pro  nobis  sa- 
tisfacere  ;  atqui  Christus  utrumque  praestitit ,  ut  paulo  post 
ostendemus ;  ergo  taH  voluntate  praeditus  fuit  (2). 

(1)  Hoc  adeo  exploratam  veteres  Pa-  batar  ,  nempe  diversitatem  naturaram 

tres  habebant ,  nt  ex  difTerentibas  et  in  Christo.  Quare  Monothelitas ,  dapli- 

distinctis  operationibus  coiligerent,  ad-  cem  dislinctam  operationem  in  Christo 

versas  Apollinaristas  et  deinde  adversas  negantes  ,  illico  Patres  ApoIIinarismi  et 

Eatychianos  ,  daas  esse  in  Christo  dis-  Eutychianismi   accusarunt ,    pro    certo 

tinctas  et  diversas  naturas.  Cum  enim  sumentes  perinde  esse  negare  operatio- 

actiones  et  operationes  indicia  et  notae  nem   ac  ipsam  auferre  nataram.  Cfr. 

naturae  sint  cujaslibet,  ex  his  tanquam  Petav.  lib.  viii,  cap.  6et  7. 

principiis  magis  notis  procedebant  ad  (2)  Ibid.  lib.  ix ,  cap.  8. 
ostendendam  qaod  minus  notam  vide- 


PART.    II.    GAP.    III.    DE    HYPOSTATIGA    GONJUNGTIONE.  255 

465.  Sive  igitur  Scripturas  consulamus ,  sive  Patrum  doctrinam 
ac  perpetuum  Ecclesiae  censum ,  sive  denique  rationes  ex  intima 
rei  natura  petitas,  constat,  duas  naturales  yoluntates  et  ope- 
rationes  in  Christo  esse  agnoscendas  et  profitendas. 

DIFFICULTATES. 

466.  Obj.  prima.  1°  Nulla  est  nec  esse  potest  in  Christo  vo- 
luntatum  pugna ;  jam  vero ,  si  allata  Scripturarum  testimonia  lit- 
terali  sensu  admitterentur ,  talis  insurgeret  pugna ;  metaphorice 
proinde  accipienda  sunt  ,  nec  quidquam  pro  assertoribus  dua- 
rum  voluntatum  et  operationum  evincunt.  Quare  Patres  2°  natum 
Christum  dicebant  absque  carnalibus  voluntatibus  et  cogitatio- 
nibus  humanis  ^  ut  Athanasius  (1);  vel  3°  Christi  velle  fuisse 
totum  deificatum,  ut  inter  ceteros  loquitur  S.  Greg.  Naz.  (2); 
vel  4°  carnis  quidem  passionem  fuisse  y  Dei  autem  opera- 
tionem  ,  ut  Greg.  Nyss.  (3)  5  vel  5°  Christum  unam  cognatam 
operationem  per  ambas  naturas  demonstrasse  y  ut  Cyrillus 
Alex.  (4) ;  vel  6°  denique  Christum  unam  quamdam  theandri- 
cam  (id  est ,  deivirilem)  operationem  nobiscum  conversando  ex- 
hibuisse^  ut  prae  ceteris  Dionysius  Areopagita  (5).  Quae  omnia 
cum  dupHci  Christi  voluntate  et  operatione  componi  nequeunt. 
Ergo. 

(1)  A/;t«s  TUfKiKUf  B-fXt)fcecTaf  j  Kttt  hdbet  ;  Kui  yccp  ,  hot  a-vviXcvns  UTret- 
Aoy/o-^ai»  «»S-^#7r/j»6)v.Tom.l,  p.5oo,  C  ^ev ,  oJ^s  uvB-paTrof  h,  ^^)C  '"V  f^^  «v- 

(2)  Orat»  XXXVI,  pag.  585,  A.  B-paTrog,  tiXX' a^  i^tivB-paTrm ,  elvB-paTm 

(3)  In  VI  Syn.  act.  xii  ,  edit.  Lab.  iTFiKttvtt ,  x«/  «Vep  uvB-paTrov  uXtjB-as 
pag.  9*25.  *i25"  iivctt  ryjS  /tcfv  tretpKoS  ro  uy6pa7ros  yiyova^,  Ku)  ro  Xoittov  ,  ou  kutcc 
Trccioi  ,  ToS  at  &tou  riiv  ivipyttuv.  Qtcv  tu  B-t7u  ofcca-us  ,  ou  tu  uvB-paTTttu 

(4)  lAiuv  a-vyytvij  ^t'  uf>c(polv  tTrt^t-  kutu  uvB-fiaTrov  j  uXX'  ecv^pa6ivTos  <S>tou  ^ 
d^ttyfcivov  j  rcv  XftTTov  i^tjXu^y,  ,  (p^ru^,  kuiv^v  tivu  t^v  Beuv^fHK^v  ivipyttuv  ^fuv 
Apud  Maxim.  Disput.  cum  Pyrrho,  7rt7roXtTtvfcivos.Nam,utsummatimdi- 
pag.  701.  Qui  Cyrilli  locus  ,  lib.  iv  ,  camus,  ne  homo  quidem  erat,  non  quod 
Comwcw^. «»  Joow.  legitur  ,  pag.  36 1 ,  non  esset  homo ,  sed  quod  ex  homi- 
edit.  cit.  nibus  natus ,  homines  longe  superaret , 

(5)  Integer  textus  hujns  loci ,  nempe  et  supra  hominem  vere  homo  factus 
Epist,  n  ad  Cajum  monachum ,  ita  se  sit.  Ceterum   divina  non  qua  Deus 


256  TRAGT.    DE    INGARNATIONE. 

467.  Resp.  ad  1«»,  Neg.  min.  Etenimillis  verbis,  quibus  postu- 
lat  Christus ,  ut ,  si  fieri  posset,  transiret  a  se  passionis  imminentis 
calix ,  et  in  quibus  Monothelitae  pravi  dogmatis  sui  vim  colloca- 
bant  ad  ostendendum  duarum  voluntatum  conflictum ,  non  ex- 
primit  nisi  naturalem  afFectionem  carnis  ,  seu ,  ut  dicitur ,  partis 
inferioris  mortem  recusantis ;  qu3e  quidem  afFectio  insita  nostrae 
naturse  est,  atquea  Deo  ipso  ejusdem  auctore  illi  ingesta.  Quare, 
dum  Christus  ejus  vocem  expressit,  ut  nobis  consubstantialem 
naturam  se  habere  ostenderet ,  maxime  obsecutus  est  auctori  ipsi 
naturae.  Haec  autem  naturaHs  afFectio  non  est  proprie  dicta  vo- 
luntas ;  dici  propterea  nequit ,  inde  patefieri  voluntatum  contra- 
rietatem  ;  eo  magis  quod  non  absolute ,  sed  sub  conditione  :  Si 
fieri  potest ,  ejusmodi  afFectionem  sibi  congenitam  et  secundum 
hominem  patefecerit.  Vera  et  proprie  dicta  voluntas  humana 
Christi  ex  subsequentibus  verbis  ostenditur  :  Verumtamefi  non 
sicut  ego  volo ,  sed  secut  tUy  vel :  Non  mea  voluntas^  sed  tua  fiat; 
quibus  vincens  naturalem  illam  affectionem  infirmae  naturae ,  se 
paratum  exhibet  ad  Patris  voluntati  obsequendum ,  ac  plenam 
ostendit  voluntatis  suse  humanae  cum  voluntate  divina  consen- 
sionem  et  conformitatem.  In  his  porro  postremis  verbis  Catho- 
licorum  argumenti  vis  sita  est  ad  duas  in  Christo  ostendendas 
voluntates. 

468.  Quod  spectat  ad  ahum  textum ,  quem  pariter  objiciebant 
haeretici  ad  evincendum  voluntatum  conflictum ,  ex  Joan.  VI,  38  : 
Descendi  de  coelo  non  ut  faciam  voluntatem  meam  ^  sed  volun- 
tatem  ejus  y  qui  misit  me ,  ostenditur  quidem  ex  eo  duplex  in 
Christo  voluntas ,  non  autem  earumdem  pugna ;  cum  voluntatem 
suam  humanam  Christus  perfecte  voluntati  divinae  seu  voluntati 
Patris  sui  submissam  ac  plane  conformem  patefaciat ,  ita  ut  nun- 


pratrabat ,  neque  humana  quatenus  hoc  Dionysiocfr.  Le  Qaien,  Z?imr^  ii 

ho9no  gerebat ,  sed  quatenus  erat  Deus  damascenica  ,   §   x  et  seqq.  et  Joan. 

et  homo  y  novam  quamdam  nobiscum  Franc.  Bern.  Mar.  de  Rubeis,  Degestis 

conversando    deivirilem    operationem  et  scriptis  S.   Thomce  ,  dissertat.  xi , 

exhibebat.  Edit.  Corderii  S.  J.    opp.  Defide  auctoris  opp.  quw  vulgo  areo- 

lom.  II,  pag.  ^5  ,  Antverp.  i634«  ^®  pagitica  dicuntur,  Venet.  i^So. 


PART.    II.    CAP.    III.    DE    HYPOSTATIGA    CONJUNCTIONE.  257 

quam  illejprout  homo  est,  aliud  velit ,  quam  quod  ipse  vult ,  ut  ex 
ipso  contextu  constat  (1). 

469.  Ad  2"^,  Bist.  Ad  excludendam  ab  humana  Christi  natura 
quidquid  corruptelae  ex  Adamo  in  hurnanam  naturam  et  genera- 
tionem  transiit,  conc.;  ad  excludendam  voluntatem  humanam 
proprie  dictam,  neg. 

470.  Ad  3^^  Dut.  Ita  tamen  ut  integrum  velle  persisteret, 
conc;  absorptum  aut  confusum ,  neg,  AHoquin  non  diceretur 
deificatum,  Quod  natura  divinum  est  ^  ut  loquitur  S.  Agatho 
Romanus  Pontifex  (2) ,  non  indiget  deificari;  quod  vero  deificatur^ 
non  est  profecto  natura  divinum,  Eadem  igitur  ratione  dixerunt 
nonnulli  Patres  deificatum  Christi  velle ,  qua  deifieatam  dixerunt 
humanam  ipsius  naturam;  quae  tamen,  ipsis  MonotheHtis  faten- 
tibus ,  integra  permansit. 

471.  Ad  4™,  Bist,  Principalem,  quaeque  regeret  in  suis  mo- 
tibus  humanam  naturam ,  conc. ;  solam ,  et  quae  excludit  ope- 
rationem  humanam ,  neg,  Ideo  autem  Nyssenus  carnis  passionem 
memorat ;  quia  omnis  creata  natura ,  ut  loquitur  S.  Joan.  Da- 
mascenus  (3) ,  patiendo  se  movet  et  agit ;  sola  autem  natura 
divina  sine  passione  se  movet ,  et  agit  sine  motu.  Passio  propte- 
rea  hic  improprie  usurpatur. 

472.  Ad  5°^,  Dist,  Ob  indivisum  utriusque  naturae  et  opera- 
tionis  concursum ,  conc.  ;  ob  unicum  operationis  naturale  princi- 
pium,  7ieg,  Cum  enim  arctissimo  inter  se  nexu  utraque  natura 
copulata  esset,  hinc  in  Christi  operationibus  per  modum  unius 
semper  concurrebat  utriusque  naturae  operatio ;  quam  propterea 
aptissime  S.  Cyrillus  cognatam  appellavit. 

473.  Ad  6°^,  Dist.  Id  est  .^novam^  prout  plures  legendum  esse 
contendunt  Dionysii ,  vulgo  Areopagitae  ,  testimonium  ,  conc. ; 
unam  theandricam,  ut  aliis  placet,  Subdist.  rationepraefatae  cogna^ 
tionisjuxta  modo  dicta,  conc, ;  ratione  unius  naturaHs  principii, 
neg,{^). 

(1)  Cfr.  Calmet,  in.  hanc  loc.  Concil,  Labb.  tom.  vi,  col.  653. 

(2)  In  Epist,  I  ad  Imperatores ,  (3)  De  fide  orthod.Mh.  iii,cap.  i5, 
qnae  extat,  in  Act.  iv  Synodi  vi.  Le-  opp.  edit.  LeQuien,  tom.  i,pag.  236. 
gnntar  autem  recitata  verba  in  ColL  (4)  De  hoc  pseado-Dionysii    dicto 

T.  IV.  17 


258  TRA.GT.    DE    IWCARWATIONE. 

-  474.  Obj.  secunda,  1°  Unitas  operationis  sequitur  ex  unitate 
personae ,  2»  juxta  illud  theologico  sermone  tritum  efFatum  :  Ac- 
tiones  sunt  suppositorum ;  cum  ergo  unica  sit  in  Christo  persona , 
unica  debet  quoque  esse  ejus  operatio.  3°  Nec  quispiam  est,  qui 
inficiari  possit ,  Christum  unum  esse  volentem  et  operantem  ^ 
ideoque  unam  ejus  voluntatem  et  operationem.  Quod  ut  mani- 
festius  fiat ,  juverit  animadvertere  ,  a)  naturam  humanam  nihil 
ex  se  operari  posse,  sed  solum  ut  motam  a  divina  persona,  ac 
proinde  duo  quidem  in  eo  agnoscenda  operata  ^  non  vero  duas 
operationes;  b)  esse  ad  hypostasim  subsistentem  pertinere,  ac 
propterea  etiam  operari ;  c)  si  operationes  tribuantur  naturae  , 
cum  eadem  sit  natura  Patris  et  Fihi  et  Spiritus  Sancti ,  illud  sequi , 
operationes  naturae  divinse  in  Christo  tribus  divinis  personis  esse 
tribuendas ;  quod  absurdum  esse  nemo  non  videt ;  d)  Personam 
Verbi  usam  esse  humana  natura  tanquam  instrumento  quodam , 
ut  Patres  passim  loquuntur;  una  autem  et  eadem  est  operatio 
artificis  et  instrumenti,  quod  ab  artifice  adhibetur.  e)  Quare  op- 
time  Honorius  Pontifex  tum  unam  asseruit  in  Christo  voluntatem 
in  Epistolis  adSergium  datis,  tum  ejusdem  Sergii  agendi  rationem 
et  consilium  laudavit.  Ergo. 

475.  Resp.  Ad  V^ ,  Neg,  Principium  enim ,  vis  atque  energia 
operationis  est  natura,  hcet  personalitas  sive  subsistentia  sit 
conditio  ,  sine  qua  natura  neque  existere ,  neque  proinde  operari 
queat ;  aHoquin  tres  operationes  naturales  in  operibus  ad  extra, 
ut  vocant ,  essent  in  Deo  admittendas  ,  quod  nemo  sanus 
dixerit. 

476.  Ad2°i^  Dist,  Actiones  sunt  suppositi  tanquam  principii 
quody  ut  scholae  ioquuntur  ,  conc, ;  tanquam  principii  quo  juxta 
modo  datam  expUcationem ,  neg.  (1). 

cfr.    S.   Joan.    Damascenas   loc.    cit.  ratione  ejasdem  sappositi  cum  alterias 

cap.  19  ;  nec  non  S.  Maximus ,  Mart.  communione  agere  illnd  ,  qaod  ana- 

in  Scholiis  ad  hunc  Dionysii  locum  quaeque  proprium  habet  ,   sea   anum 

edit.cit.  Omnes  enimin  eoconveniant,  idemque  esse  operatum  in  atraque  et 

ut    asserant ,    aactoris  hujas  mentem  pro  atraque  natura.  Vid,  etiam  Petav. 

non  aliam  fuisse ,  quam  docere,  con-  lib.  viii ,  capp.  10,  11  et  12. 
janclim  utramqae  naturam  in  Ghristo  (l)  Girca  hoc  scholarum  usa  trilam 


PART.    II.    CAP.    III.    DE    HTPOSTATIGA    GONJUKCTIONE.  259 

477.  Ad  3»°,  Dist.  Ratione  unius  ejusdemque  personae  ope- 
rantis  per  utramque  naturam,  conc;  ratione  unius  ejusdemque 
operationis ,  neg.  Quod  declaratur  exemplo  gladii  igniti ,  qui  una 
eademque  actione  secat  et  urit ,  licet  distincta  sint  principia  se- 
candi  et  urendi. 

478.  Ad  confirm.  d)  Dist.  Si  natura  humana  careret  propria 
virtute ,  yi  ac  energia  ,  conc. ;  si  propiam  habeat ,  et  juxta  eam 
agat  et  operetur ,  hcet  mota  a  divina  persona ,  neg.  Sicut  gladius 
ignitus  ad  lignum  admotus  urit  vi  propria ;  motio  autem ,  quam 
natura  a  persona  divina  accipit ,  propriae  naturae ,  nempe  Hberae , 
consentanea  est  (1). 

479.  Ad  conf.  b)  Dtst.  At  diversa  ratione ,  conc, ;  eadem , 
neg.  Etenim  esse  completum  pertinet  ad  personam  ratione  ter- 
mini  naturam  individuantis ,  ut  scholae  loquuntur ;  operari  vero 
pertinet  ad  personam  tanquam  conditionem  ,  ut  diximus ,  sine 
qua  natura  exerere  propriam  vim  et  facultatem  non  potest ,  sicut 
nec  subsistere.  At  posito  quod  natura  in  persona  subsistat ,  po- 
terit  et  operari  virtute  propria.  Operatio  enim ,  ut  animadvertit 
S.  Thomas ,  est  quidam  efFectus  personse  secundum  aHquam  for- 
mam  vel  naturam  (2). 

480.  Ad  conf.  c)  Dist.  Si  tribuantur  naturae  in  genere,  cowc. ; 
sinaturae,  prout  in  persona  subsistit,id  est,afFecta  seu  modificata 
peculiari  sua  tessera  et  nota  personali ,  neg,  Porro  unaquaeque 

Sixiomsi:  y^ctiones  8unt  suppositorum ^  modo   modificatur.    Quocirca   actiones 

cfr.  Petav.  lib.  viii ,  cap.  i ,  ubi  osten-  esse  suppositorum  ,    nihil  aliud   est  , 

dit ,  facile  in  concordiam  revocari  posse  quam   esse   naturae  subsistentis.   Non 

tam  eos  ,  qui  ejusmodi  effatum  admit-  enim  modus  ille  ipse ,  qui  suhsistentia 

tunt ,   quam  eos  ,  qui  rejiciunt.   Cum  vulgo  in  scholis  vocatur,  origo  aut  fons 

enim   suppositum  sive  hypostasis   seu  est  actionis ,  sed  tantum  conditio  quae- 

persona  non  aliud  sit  nisi  natura  ipsa  dam  ,  sine  qua  non  exercetur  actio.  Ita- 

singularis  certo  modo  affecta ,  qui  mo-  que  si  strictius  loqui  velimus  ,   quod 

dus  nec  ad  essentiam   pertinet ,   nec  proprie  agit  est  natura  ,  ipsa  est  prin- 

entitatem ,  ut  vocant ,  addit  uUam  ,  cipium  actionis ,  non  autem  agit  natura 

ideo  qusecumque  de  supposito  dicun-  nisi  subsistens  sit. 

tur  ,  ea  de  natura  praedicantur  ,  non  (l)Cfr.  S.  Thom.p.  in,  q.  19,  art.  i; 

simpliciter ,  et  ut  In  se  sea  in  abstracto  tum  S.  Joan.  Damasc.  loc.  cit. 

consideratur  ,   sed  quatenus  quodam-  (2)  Loco  cit.  in  resp.  ad  4. 

17. 


260 


TRAGT.    DE    INCARWATIONE. 


personarum  divinarum  non  solum  ad  intray  ut  fertur,  verum 
etiam  in  actionibus  ad  extra  cum  suo  proprio  personali  respectu , 
charactere  seu  personali  tessera  operatur.  Quare  cura  divini  Verbi 
persona ,  prout  distinguitur  ab  aliis  personis  ,  copulaverit  sibi  na- 
turam  humanam ,  sic ,  prout  distinguitur  a  personis  reliquis ,  in 
assumpta  natura  agit  et  operatur  (1). 

481.  Ad  conf.  d)  Dist.  Tanquam  instrumento  hypostatice  sibi 
conjuncto ,  nempe  vivo ,  intelUgente  ,  propria  vi  et  efficacia  prae- 
dito,  cowc;  tanquam  instrumento  naturah  aut  artificiali,  inerti, 
passivo  ac  propria  vi  et  efficacia  destituto ,  neg.  Verbum  enim 
non  tribuit  naturce  humanae  assumptae  nisi  subsistentiam.  Sub- 
sistens  porro  humana  haec  natura  in  Verbo  omnia  ,  quae  propria 
hominis  sunt ,  propria  vi  omnino  operabatur ;  ideoque  inteUige- 
bat ,  volebat ,  ambulabat ,  loquebatur  aHaque  ejusmodi  operaba- 


(1)  Cum  hanc  sibi  Petavias  propo- 
snissel  difficultatem  ,  lib.  viii,  cap.  lo , 
§  i5,  eidem  oecarrit  animadvertendo, 
personam  divinam  ex  daobas  constare 
natura  et  relatione  ,  ad  natarse  vero 
conceptum  ,  rationem  sive  deftnitio- 
nem  magis  perlinere  essentiam  qaam 
Labitadinem  sive  proprietatem.  Hinc 
definitar  persona  rationalis  naturce  in- 
dividua  suhstantia.  Porro  sabstantiae 
primae  magis  intima  est  ratio  ipsa  sub- 
stantiae  quam  singularitas  sive  pro- 
prius  subsistendi  modus.  Siquidem  nihil 
rei  ulli  tam  insitum ,  tamque  intesti- 
nnm  est,  qnam  essentia.  Est  autem 
persouae  essentia  natura  ipsamel,  non 
personalis  proprietas ,  quae  in  Divinis 
Personis  est  relatio.  Igitur  cum  persona 
Verbi  humanae  naturae  conjungi  dici- 
tur ,  non  aliud  intelligimus  ,  quam  na- 
turam  divinam  cum  ea  copulari ,  non 
absolute  praeciseque  sumptam ,  sed  qua- 
tenus  determinata  est  et  modiRcata 
personali  Verbi  proprietate.  Quare  ipsa 
quoque  ivifyitct  et  operatio  divina,  se- 


cundura  interiorem  substantiam  et  ut 
est  in  Deo  considerata  et  proprietate 
modificata  Verbi ,  ad  humanam  natu- 
ram  applicatur ,  et  fit  ei  peculiaris ,  ac 
S-eciv^pt>ct}v  ivipyetuv  Christi  propriam 
efficit,  quae  perinde  ex  operatione  iiia 
divina  ,  per  congruenlem  Verbo  sub- 
sistendi  modum  definita  et  determinata , 
atque  ex  humana  fanctione  componi- 
tur ,  ut  ex  utraque  natara  persona  ipsa 
Christi  composita  est.  Ut  autem  natura 
divina  humanae  CFiristi  natura^  conjuu- 
gitur,  nec  ex  eo  sequitur,  totam  ipsam 
Trinitatem  uniri  ,  etsi  lota  ipsa  natura 
Trinitatis  cum  illa  societur ,  sic  opera- 
tio  toti  communis  Trinitati  cumhumana 
operatione  committilur.  Non  tamen 
eodem  modo  operari  Trinifas  ivepytiag 
huv^l>tx.u^  diciluT ,  quo  Verbum  ipsum; 
sed ,  ut  proprietate  personali  Verbi  mo- 
dificata  est  operatio  ista ,  ad  humanam 
IvefyeUv  accommodatur.  Cfr.  etiam  ib. 
cap.  12  ,  §  i4;  necnon  de  Rubeis,  in 
dissertat.  De  gestis  et  scriptis  S»  Tho- 
mos y  diss.  i  ,  cap.  i4  et  17. 


PART.    II.    GAP.    III.    DB    HTPOSTATICA    COUJUNGTIONE.  261 

tur  proprio  motu  et  virtute  ,  nec  a  Verbi  persona  dependebat 
nisi  ad  subsistendum ,  ac  proinde  ad  operationes  suas  proprias 
exerendas  ,  ut  a  conditione  sine  qua  nec  subsistere ,  nec  existere, 
nec  operari  posset,  ut  jam  saepius  expositum  est  (1). 
f-  482.  Ad  conf.  c)  Dist.  Unam  Honorius  asseruit  in  Christo 
voluntatem  humanam ,  ad  excludendam  pugnam  carnis  et  spiri- 
tus ,  qualis  in  nobis  reperitur ,  concr^  ad  excludendam  divinam 
vel  humanam  voluntatem  proprie  dictam ,  neg.  Ita  exponunt  Ho- 
norii  mentem  omnes  coaevi  scriptores ,  Joannes  IV,  Honorii  post 
Serverinum  successor  (2) ,  S.  Maximus  Mart.  (3)  ,  Joannes  ,  abbas 
Romanus  et  Honorii  amanuensis  ,  qui  ejus  nomine  litteras  ad 
Sergium  datas  exaravit  (4).  Sed  praestat  ipsa  Honorii  verba  in 
medium  adducere,  exquibus,  quaenam  ejus  mens  fuerit,  plane 
dignoscitur  :  Unde ,  inquit ,  et  unam  voluntatem  fatemur  D.  N. 
J,  C.  quiaprofecto  adivinitate  assumpta  est  fiostranatura ,  non 
culpa  (5)  ;  illa  profecto  qiice  ante  peccatum  creata  est ,  non 
qucB  post  prcevaricationem  vitiata. . ,  Nam  lex  alia  in  memhris  .^ 
aut  voluntas  diversa  non  fuity  vel  contraria  Salvatoriy  quia  su^ 
pra  legem  natus  esthumance  conditionis  (6).  En  quo  sensu  unam 
dixerit  Honorius  voluntatem  in  Christo. 

^     (1)  Cfr.  S.  Thom.loc.  cit.  etinresp.  (3)    Disputat.   cum   Pyrrho^   opp. 

ad  2™,  abi  inter  celera  scribit  :  Actio  S.   Maximi   confessoris  ,  gr.-lat.   edil. 

instrumenti ,  in  quantum  est  instru-  Combefisii,  Ord.Praed.tom.iijpag.  i8i. 

mentum,  non  est  alia  ab  actione  prin-  (4)  Ibid.  apud  S.  Maximum.  Notan- 

cipalis  agentis ;  potest  tamen  habere  dam   vero    est  ,    S,   Maximum  hujas 

aliam  operationem  ,  prout  est  res  quw-  amanuensis    auctoritate   et   testimonio 

dam.  Sic  igitur  operatio ,  quce  est  hu-  ila  fregisse  audaciam  Pyrrhi ,  ul  eum 

mance  naturw  in  Christo ,  in  quantum  ad  silentium  redegerit.  Cfr.  idem  S.  Max. 

est  inslrumentum  divinitatis ,  non  est  Epist.    ad   Marinum  presbyt.    edil. 

alia  ab   operatione  divinitatis  ;  non  Combefisii  ,  tom.  ii  ,  pag.    i32  et  in 

enim  est  alia  sahatio ,  qua  salvat  hu-  defloratione  ex  e]usd.Fpistola  ad  Pe- 

manitas    Chrisli   et    divinitas    ejus,  /rwm ///ws^rem  ,  ibid.  pag.  7 5. 

Habettamen  humana  natura  in  Chris-  (5)  In  graeco  texta  apud  Harduinum  , 

to ,  in  quantum  est  natura  qucedam,  tom.  iii,  col.  i32o  additur.  linillaprO' 

propriam  operationemprceter  divinam,  fecto  natura ,  qucB,  etc.  w  iKUivt  $^t]Xu$n 

(2)  In  Apologia  pro  Honorio  Papa  ^  <pvrt$  ,  >J,  ».  r.  A. 

ad  Constantin,  Imp.  BTpud  Labb.  Coll,  (6)  In  collect.  Harduini ,  loc.  cit. 
Concil.  tom.  v,  col.  1760  et  seq. 


262  TRAGT.    DE    INGARWATIOWE. 

483.  Quod  attinet  ad  operationes ,  Sergii  fraude  deceptus  ,  ap- 
probavit  Honorius  ad  novas  prsecavendas  quaestiones  ,  ne  in  pos- 
terum  una  vel  gemina  diceretur  in  Cliristo  operatio;  quia  sci~ 
licet  spectabat  banc  denominationem  ut  discordiarum  segetem , 
quseque  potius  ad  grammaticam  quam  ad  ecclesiastica  dogmata 
pertineret.  En  rursum  ejus  verba  :  Utrum  autem  propter  opera 
divinitatis  et  humanitatis  y  una  an  gemince  operationes  deheant 
derivatce  dici  vel  intelligi ,  ad  nos  ista  pertinere  non  debent , 
relinquentes  ea  grammaticis  y  qui  solent  parvulis  eocquisita  de- 
rivando  nomina  venditare  (1).  Ceterum  catbolicam  doctrinam 
quoad  Cbristi  operationes  Honorium  tenuisse  evidenter  osten- 
dunt ,  quae  ipse  scripsit ,  Epist.  W  ad  eumdem  Sergium  :  Utrasque 
naturas ,  inquit ,  in  uno  Christo  unitate  naturali  copulatas  cum 
alterius  commuiiione  operantes  atque  operatrices  confiteri  de- 
bemus ,  et  divinam  quidem  y  quce  Dei  sunt  operantem  ^  et  hu- 
manam  y  quce  carnis  sunt  exequeniem  ,  non  divise  ,  neque  con- 
fuse ,  aut  convertibiliter. . .  sed  naturarum  differetitias  integras 
confitentes  (2). 

484.  Quod  si  nibilominus  Honorii  nomen  inter  baereticos  Mo- 
notbebtas  recensitum  fuit ,  atque  anatbematis  telo  percussum  a 
Concibo  Constantinopobtano  HI ,  non  ob  dogmatis  pravitatem  id 
factum  est ,  sed  quia  catbobcam  fidem  Profana  proditione ,  ut 
loquitur  Leo  H ,  in  Epist.  ad  Co9istantinum  Pogonatum ,  ejusdem 
Concibi  confirmatoria^  immaculatammacularipermisit[3)  ;  qui  .^ 
ut  rursus  idem  Pontifex  loquitur  ( in  Epist.  ad  Hispanos  Epis- 
copos),  flammam  hceretici  dogmatis  ,  non  ut  decuit  apostolicam 
auctoritatem  y  incipientem  extinxity  sed  negligentia  confovit  (4). 
Neque  aHo  sensu  Concibum  VI  eum  ut  baereticum  damnavit; 
Utpote  qui  eos  in  his  secutus  est  (5)  ;  hujusmodi  hcereseos 
confirmator ,  qui  etiam  sui  extitit  oppugnator  (6)  ;  Horum 
(Monotbelitarum)  hoereseos  in  omnibus  fautorem  y  concursorem 


(1)  Ibid. 

(5)  Actione  xviii ,  in  coll.  Hardaini , 

(2)  Ibid.  col.  1354. 

loc.  cit.  col.  14^2. 

(3)  Ibid.  col.   1475. 

(6)  Ib.  in  Edicto  Imperat,  Constan- 

(4)  Apud  Labb.  tom.  vi,  col.  1247. 

tini ,  col.   i447« 

PART.    II.    GAP.    III.    DE    HTPOSTATIGA  CONJUNGTIONE. 


263 


atque  confirmatorem  se  gessit  (1)  ,  ut  legitur  in  actis  ejusdem 
Concilii;  quatenus  scilicet  approbavit  oeconomiam  de  silentio 
circa  unam  vel  duplicem  operationem  a  Monotlielismi  fautoribus 
propositam;  quorumdolum  et  versutiam  non  advertens  Honorius, 
ab  iis  se  decipi  passus  est  (2) ;  cum  tamen  pro  munere  buic  bae- 
reticorum  temperamento  maxime  obsistere  debuisset ,  et  viam 
omnem  novae  baeresi  intercludere  (3). 


(1)  Ibid.  col   1455. 

(2)  Sed  circa  caosas  daranationis 
Honorii  cfr.  Pagins,  Critice  ad  an- 
nales Baroniiy  ad  annum633,  ad  n.  82 
et  seqq.  ubi  Honorinm  simul ,  ut  par 
est,  a  Monotbelismo  immunem  aper- 
tissime  ostendit  non  solum  adversus 
haerelicos  protestantes ,  sed  insuper  ad- 
versus  nonnullos  Gatbolicos  ,  qui ,  nes- 
cio  quo  spiritu  ducti ,  exultant ,  si  quam 
labem  in  Romanis  Pontificibus  sibi  de- 
prehendere  videntur. 

(3)  £t  hsec  perstrinxisse  circa  cau- 
sam  Honorii  nobis  satis  sit ,  et  quidem 
in  hypothesi ,  quod  integrae  sint  Epis- 
tolae  Honorii ,  prout  referuntur  in  actis 
Concilii  vi  ,  et  inlegra  acta  ejusdem 
Concilii.  Nemo  enim  ignorat  ,  Card. 
Baronium  plurimum  elaborasse  ,  tum 
ut  ejusmodi  documenta  adulterata  esse 
ostenderet ,  tum  ut  spurias  evinceret 
Epistolas  Leonis  11 ,  datas  ad  Imp.  Con- 
stantinum  ,  ad  Episcopos  Hispan.  et  ad 
Hervigium  regem.  Onam  defensionis 
rationem  denuo  secutus  est  Joan.  Bap. 
Bartholus ,  Episc.  Feltriensis  ,  in  cit. 
Apologia  pro  Honorio ,  saltem  quod 
attinet  ad  epistolas  Leonis  11  et  epis- 
tolas  Honorii,  quas  interpolatas  esse  con- 
lendit,  Quoad  epistolas  Honorii ,  ipsis 
favet  ,  quod  scribit  S.  Maximus  Con- 
fessor  in  tomo  dogmatico  ad  Marinum, 


pag.  1 33  ,  edit.  cit,  nempe  :  Sanctissi- 
mum  abbatem  Joannem ,  ei  ( Honorio ) 
ab  epistolis  adjutorem  affirmantem , 
nullo  modo  in  ea  ( epistola )  per  nume- 
rum  unius  prorsus  voluntatis  mentio- 
nem  fecisse  ,  licet  hoc  nunc  ab  eis 
confictum  sit ,  qui  epistolam  grcece 
reddiderunt.  Quod  tamen  quomodo  co- 
haereat  cum  iis ,  quae  ex  cit.  Disput, 
cum  Pyrrho  superius  indicavi  ,  non 
video.  Haec  enim  ibi  leguntur :  Is  igitur 
(  abbas  Joannes  Honorii  amanuensis ) 
cum  ad  sanctum  Constantinum  Im- 
peratorem  ,  ex  persona  rursus  sancti 
Joannis  Papce,  de  hac  epistola  scribc' 
retj  dixit :  Unam  voluntatem  diximus 
in  Domino  ,  non  divinitatis  ejus  et 
humanitatis ,  sed  humanitatis  dum- 
taxat.  Cum  enim  Sergius  scripsisset, 
quod  quidam  duas  voluntates  in 
Christo  contrarias  dicerent ,  respon- 
dit:  Unam  voluntatemdiximus,  Chris- 
tum  non  duas  contrarias  voluntates 
habuisse ,  carnis  scilicet  et  spiritus , 
sicut  nos  habemus  postpcccatum  ,  sed 
unam  tantum ,  qucB  naturaliter  ejus 
humanitatem  insigniret.  Quod  spectat 
ad  Actorum  Concilii  vi  et  Epistolarum 
Leonis  11  veritatem  et  integritatem ,  cfr. 
quae  egregie  scripserunt  Joan.  Garnerius 
S.  J.  in  op.  Liber  diurnus  Roman, 
Pontificum ,  diss.  i ,  §  6  et  seqq.;  Gom- 


264  TRACT.    DE    INGA.RNATIOHE. 

CAPUT    IV. 

DE  COMMUNIONE  IDIOMATUM    ET    ADORATIONE    JESU    CHRISTO    DEBITA. 

485.  Expositis  et  vindicatis  quae  ad  essentiam  ,  ut  ita  dicara , 
mysterii  dominicae  Incarnationis  spectant  illudque  constituunt  , 
reliquum  est  ,  ut  praecipua  colligamus  consectaria ,  quae  ex  eo 
profluunt.  Talia  porro  sunt  idiomatum  seu  proprietatum  com- 
munio  sive  communicatio  et  adoratio  Christo  debita ,  quae  exsur- 
gunt  ex  unitate  divinoe  personae  et  hypostatico  duarumnexu.  Ne 
tamen  ,  quae  expendenda  suscipimus ,  simul  collecta  confusionem 
ingerant ,  ea  in  duos  articulos  dispertiemur  ,  ut  singillatim  de 
propositis  doctrinae  capitibus  agamus. 

ARTICULUS  I. 
De  idiomatum  communione. 

486.  Quod  a  Latinis  communio  idiomatum  seu  proprietatum 
appellari  consuevit,  a  Graecis  passim  a.vxL^o(jiq  seu  mutua  com- 
municatio  aut  etiara  permutatio  dicitur.  Si  rem  vero  spectes, 
communicatio  idiomatura  ea  est ,  qua  utraque  natura  et  utrius- 
que  naturae  proprietates  sic  enunciantur  de  Christo ,  ut ,  quae  con- 
veniunt  homini ,  ea  tribuantur  Deo ,  et  quae  conveniunt  Deo ,  de 
homine  prsedicentur.  Fundamentum  et  causa  proxima  rautuae 
hujus  idioraatura  coraraunicationis  est  hypostatica  duarura  natu- 
rarura  unio ;  hac  enim  sublata ,  jam  nullum  locura  liabere  posset. 
Tanti  interest ,  diligenter  explicare  et  retinere  id ,  quod  est  cora- 
municatio  idiomatura  ,  quanti  custodire  sincerara  et  rectara  In- 
carnationis  notionera. 

487.  Quoniara  vero  non  raodo  haeresis  Nestoriana,  quae  divi- 
debat  in  Christo  personas  ,  sed  haeresis  quoque  Eutychiana  vitanda 

beGsins,  Dissert,  apologetica  pro  actis  ad  annnm  68i  ,  ad  n.  3i  et  seqq.  Qao 

sextcB  Synodi  ;  Lnpns ,  in  disserl.  De  vero  sensa  interdun\  nomen  hceretici 

sexta  synodo  ad  act.  xviii ;  aaclor  ano-  asarparetur ,  et  applicatam  fuerit  Ho- 

nymus  HistorioB  fnonothelitarum ,  in  norio  ,  cfr.  Bolgeni  S.  J.  in  op.  Fatti 

scrutinio  6 ;  Pagias ,  Critice  Baronii  dommatici,  cap,  4 »  prop.  6. 


PART.  II.  CAP.  IV.  DE  COMMUN.  IDIOM.   ET  ADORAT.  J.  C.  265 

est ,  quae  miscebat  et  confundebat  naturas  ,  magna  propterea 
cautione  opus  est ,  ac  providendum  diligentissime ,  ne  quas  de 
Cbristo  verborum  formulas  adhibeamus ,  quse  in  alterutrum  erro- 
rem  inducere  valeant.  Multiplices  propterea  regulas  tbeologi  sub- 
jiciunt ,  quas  recenset  Petavius  (1).  Princeps  tamen  et  fundamen- 
talis,  ad  quam  ceterae  reducuntur,  et  a  qua  ceterae  pendent,  baec  est, 
ut  qusecumque  de  naturis  mutuo  praedicantur ,  aut  de  Cbristo 
contraria  proferuntur,  ea  ad  suppositum  seu  personam  referantur, 
non  autem  ad  naturas  seorsim  sumptas  5  vel  etiam ,  quod  idem 
est,  ut  proprietates  divinae  et  bumanae  de  se  mutuo  enunciari 
tantum  possint  concretis  ,  non  autem  abstracUs  vocabubs. 

488.  Nestorius  priorem  datae  regulae  partem  negabat,  et  pro- 
fitebatur  ,  se  non  posse  admittere  Deum  bimulum  aut  trimulum , 
nec  B.  Virginem  posse  deiparam  nuncupari ,  ut  suo  loco  vidimus. 
Eutycbes  ex  contrario  principio  nitebatur  subruere  alteram  nos- 
trae  regulae  partem.  Utramque  nos  propterea  defendere  cogimur. 

PROPOSITIO    I. 
Admittenda  est  in  Christo  idiomatum  communicatio  in  concreto. 

489.  Haec  propositio  ad  fidem  catboHcam  spectat,  quam  perpe- 
tuo  professa  Ecclesia  est.  Hanc  vero  communionem  seu  commu- 
nicationem  idiomatum  admittendam  esse  omnia  illa  Scripturarum 
testimonia  evincunt  ,  in  quibus  unus  idemque  Cbristus  modo 
Deus  et  Filius  Dei ,  modo  bomo  et  filius  bominis  nuncupatur. 
Rursum  eam  illa  omnia  loca  ostendunt ,  in  quibus  Scripturae  di- 
versa  plaue  ratione  et  varie  de  uno  eodemque  Cbristo  loquuntur , 
ac  nunc  eum  de  coelo  descendentem  perbibent ,  nunc  e  muliere 
genitum  ;  jam  Deum  anteriorem  seculis  omnibus  ,  ac  rursus  no- 
vissimis  diebus  bominem  ;  modo  Deum  crucifixum  ,  modo  homi- 
nem  in  ccelo  conversantem ;  ut  disputantes  adversus  Nestorium 
et  Eutycbem  prolatis  Scripturarum  oraculis  ostendimus.  Unde  in 
Symbolo   Nicaeno-Constantinopolitano   idem   Cbristus  dicitur   a 

(1)  Lib.  IV,  cap.  16,  daodecim  re-      et  latinis  collegit. 
galas  enuraerat ,  quas  ex  Patribus  graecis 


266  TRACT.    DE    IWCARNATIONK. 

Patre  natus  ante  omnia  secula  ,  Deus  de  Deo  ;  atque  idem  rursus 
dicitur  propternos  homines  incarnatus,  natus  ex  Maria  Virgine, 
passus ,  raortuus  et  sepultus. 

490-  Patres  ex  hac  nominum  permutatione  ad  convincendos 
haereticos  valida  identidem  argumenta  conficiunt ;  supervacaneum 
propterea  censemus  illorum  singillatim  verba  proferre.  Unus  au- 
diatur  Gregorius  Nyssenus  ,  qui  ante  exortaai  Nestorianam  haere- 
sin  floruit  ,  sic  Apollinarem  perstringens  :  Propter  exactam 
assumptce  carnis  assumentisque  divinitatis  unitatem  ,  mutuo  no^ 
mina  permutantur^  utquod  humanum  est  divino^  quod  divifium 
est  humano  nuncupetur  (1). 

491.  Ratio  demum  theologica  desumitur  ex  ipso  hujus  idioma- 
tum  communionis  fundamento.  Cum  enim  duae  naturae  arctis- 
simo  nexu  consociatae  sint,  et  in  una  eademque  persona  subsistant 
ejusque  propriae  sint ,  plane  consequitur ,  posse  pro  diversitate 
naturarum  diversa  de  una  eademque  persona  enunciari  ,  quae  in- 
ter  se  contraria  videntur. 

DIFFICULTATES. 

492.  Obj.  lo  Quamvis  homines  in  una  natura  conveniant , 
falso  quod  unius  est  proprium  de  altero  enunciaretur;  muito 
igitur  minus  in  Christo ,  quod  proprium  naturae  divinae  est ,  de 
humana  ,  et  vicissim  quod  proprium  est  humanae  naturae ,  praedi- 
cari  possunt  de  divina ,  quae  infinito  intervallo  inter  se  distant. 
2°  Sane  inagis  conveniunt  tres  Personae  divinae  inter  se ,  quam 
humana  et  divina  naturain  Christo  ;  attameninTrinitatisinysterio 
una  persona  de  altera  praedicari  non  potest;  nec  enim  dici  potest 
ex.  gr.  Patrem  esse  Filium ;  ergo  3°  multo  minus  admitti  id  po- 
testinmysteriolncarnationis.  4°  Praeterea  unio  duarumnaturarum 
in  Christo  comparatur  unioni  corporis  et  animae  in  homine ,  ut 

(1 )  jEjO««f, OC?TAeojO AtV.EpisC.AIexand.  3^e<'«  ,  kai  to  S-e7oy  t*   uvB-paTrlvai  Kccro' 

Ku)  ^tei  T^v  UK.ft/ifl  (yoTijTetT^S  rt  TTpoff--  vo/u,ec^i(r6eci,     Opp.    edit.    Paris.     l6l5, 

>^t)(p^ii<rtis  <rupKos,  Ku)  Ttis   "k^otXu^o-  toiD.  II,   pag.    697.    Reliqua   Patrum 

l^civy^s   B-toTtjTos  j    uvTtfAtB-fiTTuvTut    Tu  testimonia  rccole  apud  Petav.  lib.  iv, 

OVOfJCUTU*      OiTTt      KUt     TO     UvB-fl(»7rtV0V     Tf  Cdp.     10. 


PART.  U.  GAP.   IV.  DE  COMMUN.  IDIOM.  ET  ADORAT.  J.   G.  267 

patet  ex  symbolo  Athanasiano;  porro  de  liomine  dici  nequit  : 
Animaest  corpus^  ete  converso.  5°  Neque  omittendum,  toti  Tri- 
nitati  singulisque  Personis  convenire ,  quod  de  Deo  prasdicatur 
absolute^  non  autem  relative ;  at  nomen  homo  non  est  relativum  , 
sed  absolutum  ,•  si  igitur  quae  hominis  sunt  de  Deo  praedicantur  in 
Incarnatione ,  sequitur  de  tota  Trinitate  Personisque  singulis  illud 
praedicari  posse.  6^  Hinc  si  vera  esset  haec  propositio  :  Homo  est 
Deus  ,  haec  pariter  vera  foret  :  Homo  est  Pater  cBternus ,  juxta 
syllogismum  a  Scoto  ita  institutum  :  Homo  est  Deus  ;  sed  Deus  est 
Pater^  Filius  et  Spiritus  Sanctus ^  Ergo  homoest  Pater^  Filius  et 
Spiritus  Sanctus  /  quod  absonum  esse  ,  nemo  est  qui  non  videat. 
7°  Demum  falsitatis  arguitur  asserta  propositio  eo  ,  quod  ea , 
quae  naturae  humanae  conveniunt ,  iis  opponantur,  quae  di- 
vinae  naturae  propria  sunt.  Siquidem  ea ,  quae  propria  sunt  hu- 
manae  naturae ,  imperfecta  sunt ,  finita  ac  hmitibus  circumscripta ; 
contra  vero  perfectissima  et  infinita ,  quae  sunt  propria  naturae  di- 
vinae;  misceri  propterea  deberet  simulque  conjungi  finitum  et 
infinitum  ,  perfectum  et  imperfectum ,  quod  repugnat ;  8°  prae- 
sertim  cum  assumi  ita  conveniat  naturae  humanae  ,  ut  nullatenus 
de  divina  praedicari  possit.  Ergo. 

493.  Resp.  Ad  1«*,  Dist.  Seposita  hypostatica  unione ,  co7ic.; 
hac  constituta  ,  neg,  Quilibet  enim  homo  in  propria  subsistit 
hypostasi. 

494.  Ad  2"*,  Dtst.  Quae  tamen  distinguuntur  secundum  hypo- 
stasim,  conc^  secus^  neg.  In  Christo  autem  una  estpersona  utrius- 
que  naturae. 

495.  Ad  3™5  Dist.  Ratione  naturae  humanae,  conc;  personae,  neg. 

496.  Ad  4°*,  Dist.  min.  In  abstracto ,  conc.\  in  concreto ,  neg, 

497.  Ad  5»",  Neg.  min.  Praedicatur  enim  nomen  homo  de 
Deo  ratione  unionis  hypostaticae  ,  ideoque  relationem  importat. 

498.  Ad  6°*,  Dist.  maj,  Si  Dei  nomen  assumeretur  pro  na- 
tura ,  conc'.,  si  pro  persona ,  neg.  Atque  inde  responsio  patet  ad 
Scoti  subtilitatem. 

499.  Ad  7°^^  Dist.  Si  praedicarentur  secundum  eamdem  ratio- 
nem ,  cowc;  si  secundum  diversas  rationes,  duarum  nempe  na- 
turarum,  7ieg. 


^268  TRACT.    DE    INGARWATIOWE. 

500.  AdS"*,  Dist.  Ratione  sui  ipsius^  conc;  ratione  suppositi^ 
neg.  Consulatur  S.  Thom.  part.  III ,  q.  26,  art.  1  et  seqq.  Neque 
enim  in  liis  diutius  nobis  immorari  fas  est. 

PROPOSITIO  II. 

Nullo  modo  admitti  potest  communicatio  idiomatum  in  ab- 
stracto ,  nec  trihui  proinde  Christi  humanitati  omnipoten- 
tia  y  ubiquitas  .^  seu  omniprcesentia. 

501.  Et  haec  propositio  ad  fidem  catholicam  pertinet,  quam 
constanter  professa  est  Ecclesia.  Longe  aUter  docuere  Lutherani 
ad  adstruendam  humanitatis  Christi  ubiquitatem^  seu  ut  loqui 
malunt ,  omniprcesentiam  (1). 

502.  Ejusmodi  enim  Lutheranorum  commentum  evertunt  !<> 
omnia  illa  Scripturarum  testimonia  ,  quae  Christum  exhibent  am- 
bulantem  ac  de  loco  in  locum  transeuntem,  quae  innumera  sunt; 
2oillaomnia,  quae  ita  exhibent  Christum  in  uno  loco  commo- 
rantem ,  ut  negent ,  eum  alibi  esse.  Sic ,  Joan.  XI ,  15  ,  Christus  , 
loquens  de  Lazaro,  ait:  Et  gaudeo  propter  vos ,  7it  credatis ,  quo- 
ntam  non  eram  ibi.,  sed  eamusad  eum.  Martha  quoque  ,  ib.  21 : 
Domine ,  si  fuisses  hic  j  inquit ,  frater  meus  7ion  fuisset  mortuus» 
Tum  Angelus^  Marc.  XVI ,  6,  ad  mulieres  parentandi  causa  ve- 
nientesait :  Surrexit^  non  est  hic :  ecce  locus  ubi posuerunt  eum-^ 
3°  Evertunt  illa  ea  loca  omnia  ,  quae  post  resurrectionem  gloria 
jam  et  immortalitate  donatum  certo  loco  contineri  Christum  refe- 
yunt,  Sic  Petrus,  Act.  III ,  21,  de  Christo  ait :  Quem  oportet  qui- 
dem  coelum  suscipere^  usque  in  tempora  restitutionis  omnium-., 

(1)  Etsi  enim  Lulheras  ejnsqae  asse-  Excogilatara  porro   ab  ipsis  illad  hae- 

claBjEulychiana  labeinfecti,contendant,  reticum  paradoxum    est,    ad  tuendam 

ob  assumptama  divino  Verboinunitate  realem  corporis  Christi  pra?sentiam  in 

personae  humanam  naturam   huic  di-  Eucharistia ,   nec   adverterunt ,  ut  os- 

vinas  proprielates  communicatas  fuisse ,  tendit  Bellarminus,  De  CAmfo,  lib.in, 

praesertim    vero   immensitatem  ,    qua  cap.  i3,  ubiquitatem  pugnare  cum  ipso 

Deus  ubique  est,  ubiquitatis  tamen  et  sacramentoEucharisliaBjipsnmqaeever- 

ubiquistarum  Tocabula  iniquo  animo  tere. 
ferunt ,  et  adversas  ea  reclamare  solent.  , . .      . 


PART.  n.  GAP.   IV.  DE  COMMUN.   IDIOM.  ET  ADORAT.  J.   C         269 

et  Angelus  post  ascensum  Domini ,  Act.  1,11:  Hic  Jesus  ^  inquit  ^ 
qui  assumptiis  esta  vobis  in  coelum^  sic  veniet  ^  quemadmodum 
vidistis  eum  euntem  In  ccelum. 

503.  Eidem  commento  adversantur  pariter  fidei  symbola ,  quae 
declarant  Unigenitum  Dei  Filium  incarnatum  esse ,  et  in  utero 
Yirginis  conceptum  ,  indeque  in  lucem  editum,  descendisse  ad 
inferos ,  in  sepulcrumillatum,  et  indidem  resurgentem  ,  in  coelum 
ascendisse,  illincpostea  venturumad  judicium,  quae  quidem  alia- 
que  his  similia  satis  aperte  ostendunt  Christum  Dominum  in 
humana  natura  definito  ahquo  spatio  comprehensum. 

504.  Illud  insuper  respuunt  oecumenicae  synodi ,  cujusmodi 
sunt  Chalcedonensis^  Constantinopohtanae  II  et  III ,  qux  statuunt , 
duas  in  Christo  convenisse  naturas  inconfusas  et  impermixtas 
cum  perfectione  et  difFerentia  uniuscujusque  propria  ;  nec  non 
generalis  YII  seuNicaena  II ,  quae  proscribit  Iconoclastas,  incircum- 
scriptam  asserentes  in  Christo  humanara  naturam. 

505.  Illud  ipsum  denique  rejiciunt  Ecclesiae  Patres  tum  graeci 
tum  latini^  quorum  testimonia  longo  agmine  profert  Petavius  (1). 
Ne  ea  singillatim  proferamus ,  quod  hujus  tractationis  angustiae 
non  patiuntur  ,  sufTiciat  nobis  rationem  theologicam  ab  ipsis  , 
nominatim  vero  a  S.  Athanasio  adductam  urgere. 

506.  Cumdivina  attributa  unum  sint  cum  divina  essentia  ,  non 
potest /brmo/eYer ,  ut  aiunt ,  unum  attributum  sine  aho  ,  imo  sine 
divina  essentia  communicari ;  ergo  non  potuit  communicari  hu- 
manae  Christi  naturae  immensitas  atque  ubiquitas  sive  omniprae- 
sentia  ,  quin  communicata  ei  fuerit  geternitas  ,  imo  ipsa  divinitas ; 
atqui  hoc  absurdum  estet  implicat.  Ergo(2). 

(1)  Lib.  X,  cap.  8  el  q.  vexerunl ,  ut  se  tum  a  Catholicorum 

(2)  Cfr.  Bellarmin.  loc.  cit.;Gregor.  tum  a  Sacramentariorum  argumenlis 
De  Valentia  ,  De  Incarnat.  quaest.  2  ,  liberarent  ,  persequuntur  ,  eosque 
punct.  3  ,  §  I  et  seqq.;  Becan.  Ma-  validissime  confutant  ,  ila  ut  postea 
nuale  controvers.  lib.  ii ,  cap.  i  ,  qui  ipsos  ejusmodi  doctrinae  puduerit;  quam 
et  originem  detegunt  liujus  controversiae  ideo  sensim  dereliquerunt.  Jam  nemo 
exortae  inter  Lutheranos  et  Sacramen-  Lutheranorum  est ,  qui  hanc  doctrinara 
tarios,  et  innumeras  prope  subtiiitates ,  tueatur.  Supervacaneum  proplerea  est 
quas  Lutherani    Witembergenses   in-  modo  velle  plnribus  ei  insistere  ,  ac 


270  TRACT.  DE  INGARNATIONE. 

DIFFICULTATES. 

507.  Obj.  prima.  Scriptura  tria  de  Christo  homine  affirmat, 
qu3e  Ubiquistarum  thesim  mirifice  statuunt.  Ac  1°  quidem  in  ipso 
inhabitare  omnem  plemfudinem  divinitatis  corporaliter  ,  Co- 
los.  II ,  9  ;  quae  cum  iis  congruunt ,  quae  de  se  ipso  asserit  Chris- 
tus ,  dicens ,  Luc.  X,  22  :  Omnia  mihi  tradita  sunt  a  Patre  meo 
seu  ut  clarius  apud  Joan.  XVI  ,  15,  ait  :  Omiiia  qucecumque 
habet  Pater  ^  mea  sunt;  quibus  significat  divinas  proprietates 
humanae  suae  naturae  communicatas  fuisse  ,  ideoque  et  ubiquita- 
tem.  2o  Affirmat  praeterea  Scriptura  Christum  hominem  pecuharia 
attributa  omniscientiae  et  omnipotentiae  habuisse  ,  ut  hquet  ex 
Epistr  ad  Coloss.  II  ,  3  :  In  quo  (Christo)  sunt  omnes  thesauri 
sapientice  et  scientios  absconditi  ;  et  sane  ipse  ,  ut  dicitur 
Joan.  II  ,  25,  noverat  internas  hominum  cogitationes ,  et  opus 
ei  non  erat  y  ut  quis  testimonium  perhiberet  de  homine  ;  ipse 
enim  sciebat  quid  esset  in  homine  ;  siquidem  ,  ut  eum  alloquitur 
Petrus,  Joan.  XXI ,  17  :  Tu  omnia  nosti.  Quare  de  Agno  occiso 
ab  origine  mundi ,  seu  de  Christo  secundum  humanam  naturam , 
Apoc.  V,  12 j  dicitur  :  Dignus  est  accipere  virtutem  et  diviivitatem 
et  sapientiam  ,  et  fortitudinem  et  honorem  et  gloriam  et  benedic^ 
tionem ,  id  est ,  omnia  attributa  divinae  naturae  ,  ideoque  et  potes- 
tatem  judiciariam,  quae  Deo  soli  competit,  Joan.  V,  27;  tum 
mortuos  vivificandi,  ibid.  21 ,  etremittendi  peccata,  Matth.  IX,  6. 
Quidni  igitur  et  omnipraesentiam  communicaverit?  Quanquam 
inductione  opus  non  sit ,  cum  et  hanc  ei  Scriptura  aperte  et  ex- 
presse  tribuat ,  dum  3°  de  Ciiristo  affirmat ,  quod  ubique  praesens 
sit,  ut  Matth.  XVIII,  20  ;  Ubi  sunt  duo  vel  tres  congregati,,. 
ibi  sum  in  medio  eorum ;  et  ibid.  XXVIII  ,  20  :  Ecce  ego  vobis- 
cum  sum  omnibus  diebus  usque  ad  consummationem  seculi. 
Paulus  vero,  Ephes.  1 ,  22^  dicit  Christum  datum  esse  Caput  su- 
per  omtiem  Ecclesiam  ^  quce  estcorpus  ipsius  ^  etplenitudo  ejus^ 
qui  omnia  in  omnibus  adimpletur\  et  clarius  ,  ibid.  IV,  10: 
Qui  descendit ,  ipse  est  et  qui  ascendit  super  omnes  coelos ,  ut 

omnes  hojas  controversiae  sioaositates      reremas. 
cxponere;   tempos  enim  inuliliter  te- 


PART.  II.  CAP.  IV.  DE  COMMUN.    IDIOM.   ET  ADORAT.   J.  G.  271 

impleret  omnia.  Quae  omnia  confirmantur  ex  ejus  sessionead  dex- 
teram  Dei ,  quae  ubique  profecto  est  (1).  Ergo. 

508.  Resp.  Neg.  antec.  Ad  omnes  vero  probationes  primae  et 
secundse  classis  ,  Dzst.  In  Cbristo  ,  seu  toto  ejus  supposito  ,  conc; 
in  ejus  humanitate  formaliter  sumpta ,  neg.  Et  sic  omnia  allata 
Scripturarum  testimonia  accipi  debent  ,  quae  manifeste  de  tota 
Cbristi  persona  loquuntur. 

509.  Ad  prob.  tertiae  classis,  Dzst.  Et  adducta  Scripturarum 
oracula  vel  de  adsistentia ,  spirituali  protectione  et  auxilio  disse- 
runt ,  ut  duo  priores  textus  ,  conc. ;  de  praesentia  corporali ,  neg. 

510.  Vel  de  Cbristo,  prout  est  caput  mysticum  corporis  mys- 
tici,  quod  est  Ecclesia,  ut  Epbes.  I,  22,  cofic.,  prout  est  caput 
reale  reabs  corporis ,  neg. ;  aut  de  potentia  dominationis  suae ,  ut 
Ephes.  IV ,  10  ,  conc. ;  corporali  omnipraesentia ,  neg. 

511.  Ad  confirmat  vero  ex  sessione  Cbristi  ad  dexteram  Pa- 
tris ,  Dist.  ratione  suppositi ,  conc. ;  bumanae  naturae ,  9ieg.  Addo 
de  justorum  animabus  dici  pariter ,  Sap.  III ,  1 ,  quod  tn  manu 
Dei  sunti^  eadem  porro  ratione  subsumi  posset  :  sed  manus  Dei 
est  ubique ,  ergo  et  justorum  animae ;  quod  nemo  certe  contendet. 

512.  Obj.secunda.  Sancti  Patres  aperte  docent,  Christum  ubi- 
que  esse  ^  ut  inter  ceteros  S.  Cyrillus  Alex. ,  lib.  XII ,  In  Joah. 
cap.  XXXII ;  quae  Patrum  doctrina  ipsi  rationi  congruit.  2°  Chris- 
tus  enim  est  Verbum  divinum ;  sed  Verbum  divinum  est  ubique ; 
ergo  et  Cbristus  ubique  est.  3°  Rursum  :  Deus  omnipotens  est 
ubique  praesens;  sed  bomo  in  Christo  Deus  factus  est;  igitur  homo 
in  Christo  omnipotens  et  ubique  praesens  est.  4°  Cbristi  humani- 
tas  hypostatice  est  unita  divinae  naturae ;  ergo  ubi  est  natura  di- 
vina ,  ibi  est  natura  humana ;  alioquin  dici  non  posset  unita  toti 
naturse  divinae ,  sed  ejusdem  parti ;  vel  saltem  alicubi  esset  divi- 
nitas,  quae  unita  non  esset  humanae  naturae;  quae  falsa  sunt  et 
absurda.  Ergo. 

513.  Resp.  Ad  1"»,  neg.  Sed  contrarium  potius  ubique  docent 
Patres  disputantes  adversus  ApoIHnaristas.  et  Eutychianos,  qui 
inducebant  confusionem  naturarum  (2);   dum  itaque  videntur 

(1)  Ita  Franc.  Buddens.  (2)  Cfr.  Petav.  loc.  cit. 


272  TRAGT.    DE    INGARNATlOirE. 

Christo  tribuere  immensitatem ,  vel  loquuntur  de  Christo  ratione 
suppositi  seu  personse  divinae ,  scilicet  in  concreto,  vel  loquun- 
tur  de  ejus  reali  proesentia  in  Eucharistia ,  ut  nominatim  Cyrillus 
loc.  cit.  et  tunc  neque  immensitatem  proprie  dictam  ,  aut  ubiqui- 
tatem,  prout  Deo  competit,  Christo  tribuunt  seu  ejus  corpori,  sed 
eam  praesentiam ,  quae  communicata  ei  sit  per  divinam  omnipo- 
tentiam  et  voluntatem,  qu3e  in  replicatione  corporis  consistit  (1). 

514.  Ad  2™,  Dist.  maj.  Quatenus  est  persona  vel  suppositum , 
conc, ;  quatenus  est  humana  natura  ,  quo  sensu  in  adducto  para- 
logismo  sumitur ,  neg, 

515.  Ad  3°*,  Dist,  min,  Homo  in  Christo  Deus  factus  est,  ra- 
tione  hypostaticae  unionis,  co/ic. ;  formaUter,  neg, 

516.  Ad  4°^,  Dist.  maj.  Sed  inadaequate,  cowc. ;  adaequate, 
neg.  Nempehumana,  natura  conjuncta  est  hypostatice  divini  Verbi 
personae ,  prout  fert  finita  et  imperfecta  ejusdem  humanae  naturse 
conditio ;  hinc  ubicumque  adest  natura  humana  ipsi  inest  natura 
divina  ,  sed  non  vicissim.  Fac,  ut  sol  crystaUinum  discum  perfecte 
pervadat ;  ubicumque  est  crystallinus  discus ,  inest  sol ,  non  vero 
contra;  idem  dic  de  vento  undique  appensum  velum  pervadente. 
Atque  ex  his  patet ,  ceteras  sequelas ,  quas  adversarii  inferunt , 
sponte  sua  ruere ;  etenim  supponunt  hypostaticam  unionem  fac- 
tam  esse  per  quamdam  localem  coexistentiam  ,  quod  stultum  est 
asserere ;  per  hypostaticam  enim  unionem  regitur  a  Verbi  per- 
sona  humanitas ,  quae  in  ea  et  per  eam  subsistit.  Hac  porro  di- 
vina  subsistentia  non  obstante,  humana  Christi  natura  in  suo 
esse^  ut  aiunt ,  et  perfectionibus  et  attributis  sibi  propriis  manet , 
ut  disputantes  adversus  Eutychianos  ostendimus  (2). 

(1)  Slulte  propterea  ,  qni  hasc  effa-  cis  divina  virlute  ponatur ,  quin  tamen 

tinnty  duo  permiscent,  quae  toto  coelo  aut  immensum  aut  ubique  esse  dicatur 

inler  se  differunt ,  imraensitatem  ,  quae  aut  sit.  Cfr.  Peta?.  lib.  x ,  cap.  lo  , 

attributum  est  incommunicabile  divinaB  §.  lo  et  scqq. 

nalnrae  ,  cum  corporis  reduplicatione ,  (2)  Leviter   banc  quaestionem  atti- 

quam  possibilem  esse  suo  loco  pbilo-  gimus,  quae  jamdiu  obsolevit ,  ut  dixi- 

sopbi  et  theologi  ostendunl.  Fieri  enim  mus  ,  apud  ipsos  Protestantes. 
potest ,  ut  idem  corpus  in  diversis  lo- 


PART.  II.   GAP.  IV.  DE  COMMUN.  IDIOM.  ETADORAT.  J.  C  273 

ARTICULUS     II. 
De  Christi  adorationc, 

517.  De  Christi  adoratione,  quoe  est  alterum  propositae  doc' 
trinse  caput  et  unionis  hypostaticse  consectarium  ,  perperam  sen- 
serunt  ex  antiquioribus  hsereticis  Apollinaristae ,  Eutychiani  ac 
Nestoriani ,  ex  recentioribus  WicleiFus  et  Sociniani  plerique.  Apol- 
linaristae  enim  et  Eutychiani  docuerunt,  unam  quidem  Christo  ado- 
rationem  tribuendam ,  at  id  asseruerunt  ducti  haeretico  principio 
de  confusione  naturarum  in  Christo  ;  Nestoriani  vero  ,  etsi  Chris- 
tum  ut  hominem  quoque  latrioe  cultu  adorandum  esse  autuma- 
rent ,  duas  tamen  adorationes ,  quarum  altera  seorsim  Dei  Verbo, 
altera  seorsim  homini  exhiberetur ,  introduxerunt ,  ideo  quia  duas 
in  Christo  distinguebant  personas.  WiclefFus  autem  Christum  ho- 
minem  etiam  a  Verbo  sejunctum  eadem ,  qua  Verbum ,  adoratione 
colendum  esse  affirmabat  (1).  Sociniani  denique,  quinegant  Christi 
divinitatem  ^  in  duas  factiones  divisi  sunt ,  scilicet  in  adorantes  et 
in  non  adorantes,  Primi  putant  cultu  latriae  Christum  esse  ado- 
randum  ,  eo  quod  tanquam  legatus  referat  personam  Dei ,  alii 
autem  recusant  Christo  ejusmodi  cultum. 

518.  Synodus  Pistoriensis ,  ut  sibi  viam  sterneret  ad  impugnan- 
dum  cultum  sacratissimi  Cordis  Jesu  ,  asserit  :  Adorare  directe 
humanitatem  Christi  ^  magis  vero  aliqnam  ejus  partem  ,  fore 
semper  honorem  divinum  datum  creaturoe  (2).  Hinc  invehiturin 

(l)  Hoc  nempe  adstruitWicleffus  in  Auctorem  fidei  liac  censura  perstrin- 

impossibili   hypothesi  ,    quod    Christi  gitur  :  Quatenus  per  hoc  verbum  di- 

humanitas  a  Verbi  persona  separarelur ,  recle  intendat   reprohare  adorationis 

prout  refert  Thom.  Waldensis  ,   Ord.  cultum  ,  quem  fideles  dirigunt  ad  hu- 

Carm.  in  suo  Doctrinali  antiquitatum  manitatem  Christi ,  perinde  ac  si  talit 

fidei,  in  prologo  in  primam  partem  ,  adoratio  ,    qua    humanitas    ipsaque 

ubi  recensens   errores  Wicleffi ,   inter  caro  vivifica  Chriati  adoratur  ,   non 

ceteros  et  hanc  ponit  ;  Humanitatem  quidcm  propter  se ,  et  tanquam  nuda 

Christi,  8%  per  impossihile  dimittere-  caro  ,  sed  prout  unita  divinitati,  fo* 

tur ,  adorarent  verum  seculi  Salvato-  ret  honor  divinus  impertitus  creaturaa , 

rcm.  Tom.  i,  pag.  i3  ,  Venet.  iS^i.  et  non  potius  una  eademque  adoratio , 

(2)  Quaeest  prop.  lxi,  el  in  Con^tit.  qua  Verhum  incarnatum  cumpropria 

T.  IV.  18 


274  TRAGT.    DE    IIVCARWATIOPIE. 

ipsuni  cultum  et  in  cultores  Cordis  Jesu.  Haec  autem  doctrina  non 
ita  pridem  a  schismatico  Episcopo  janseniano  revocata  est ,  qui 
inter  sectarios  recenset  illos  Christi  fideles ,  qui  divino  cultu  Cor 
Jesu  prosequuntur  (1). 

519,  Utgermanam  propterea  Ecclesiae  doctrinam  circa  debitam 
Christo  adorationem  tueamur^  duo  praestabimus.  Primo  ostende- 
mus  adversus  recensitos  haereticos  uno  eodemque  supremo  latriae 
cultu  cum  Verbo  divino  humanam  Christi  naturam  esse  adoran- 
dam.  Deinde  adversus  Pistorienses  ac  Jansenistas  reHquos  Sedis 
ApostoHcae,  quse  cultum  Cordis  Jesu  probavit,  vindicias  sumemus, 
ostendentes  ejusmodi  cultum  omni  superstitionis  labe  esse  prorsus 
immunem. 

PROPOSITIO     I.  . 

Uno  eodemque  supremo  latrioe  cultii  humana  Christi  natura 
adoranda  est  cum  Ferbo  divino  ^  cum  quo  est  hypostatice 
Gonjuncta.  ? 

520.  Propositio  hsec  est  de  fide ;  contradictoria  enim  propo- 
sitio  proscripta  est  in  Concilio  generaU  V,  canone  IX,  his  verbis 
concepto  ,  juxta  versionem  Lateranensis  Synodi  :  Si  quis  adorari 
in  duahus  7iaturis  dicit  Christum  ,  ex  quo  duas  adorationes 
introducunt ,  semotim  Deo  Verbo  et  semotim  homini'^  aut  si 
quis  ad  peremptionem  carnis  y  aut  ad  confusionem  deitatis  et 
humanitatis ,  unam  naturam  sive  essentiam  convenientium  por- 
tentose  dicens^  sic  adorat  Christum^  sed  non  una  adoratione 
Deum  Verbum  incarmatum  cum  ejus  carne  adorat ,juxta  quod 

ip$iu8  carne  adoratur  (  ex  Concilio  v  tique  des  dSvotions  nouvelles  au  sacri 

generali ,  can.  ix ),  falsa ,  captiosa ,  ac  Cceur  de  Jesus  et  au  coeur  de  Marie  , 

debito  cultui   humafiitatis   Christi  a  Paris  1828.  In  quo  capite ,  utin  pla- 

fidelibus  prcestito   ac  prcestando    de-  ribusaliis,  certaieinter  se  videntur  fal- 

trahens  f   et  injuriosa.,.  sitates,  calumniae,  mendacia,  quae  aac- 

(1)  Gregoiie,  ancien ev^que  de Blois,  tor ,  licet  centies  protrita ,  ac  si  primum 

Histoire  des  sectes  religieuses ,  liv.  iii ,  a  se  proferantur  ,  in  mediam  addacit. 
ch.  20 ,  Cordicoles ,  ou  Histoire  cri- 


PART.   II.  GA.P.  IV.   DE  COMMUN.   IDIOM.  ET  ADORAT.  J.  C. 


275 


sanctcB  Dei  Ecclesice  ab  initio  traditum  est  ,  talis  anathema 
sit{l), 

521.  Priusquam  vero  hujus  veritatis  argumenta  proferantur, 
nonnulla  ,  quae  lucem  afFundant  ,  praemiltenda  sunt  ad  omnem 
ambiguitatem  toUendam. 

522.  Ac  1°  quidem  animadvertendum  est ,  aliud  esse  ohjectum 
cultus  nostri  in  materia  ,  de  qua  est  sermo ,  aliud  motivum,  Ob- 
jectum  est  ipsa  caro ,  seu  potius  humanitas  Christi ,  prout  subsistit 
in  Verbo,  seu  in  concreto  ^  quae  adoratur  directe,  immediate 
et  in  se  (2) ;  motivum  est  unio  hypostatica ,  qua  factum  est ,  ut 
caro  illa  s\i  propria  Verbi  seu  caro  Dei^  ut  Patres  loquuntur  (3). 
Hinc,  etsi  caro  Christi  adoretur  in  se^  non  adoratur  tamen  pro- 
pter  se  ,  quod  proprium  est  solius  divinitatis ,  quae  est  simul  obje- 
ctum  et  motivum  supremi  latrioe  cultus,  acpropterea  adoratur  in 
se  et  propter  se, 

523.  2«  Cum  igitur  fundamentum  seu  motivum  istius  supremi 
cultus ,  quo  Christi  liumanitatem  prosequimur ,  sit  unio  hyposta- 
tica ,  plane  consequitur ,  adorationem  ejusmodi  non  termiuari  aiit 


(1)  Cfr.  Acta  Conc.  Hard.  lom.  iii , 
col.  19B,  tum  Concil.  Lateran.  sub 
Marlino  1  ,  acl.  seu  secrelario  4  »  ^^^^- 
m  Collect.  Hard.  col.  839.  Quibus  addi 
possent  epistola  synodica  Conc.  Alex. 
ad  Neslorium  a  Cyrillo  data ,  et  Con- 
cilium  Chalcedonense ,  act.  v. 

(2)  Permisceri  nequeunt  perinde  ac 
synonyma  essent  adverbia  directey  se- 
paratim  ,  primario  ;  etenim  tum  ex 
lexicis  tum  ex  communi  loquendi  usu 
constat ,  has  voces  aliud  omnino  ,  non 
vero  idem  significare.  Hinc  fieri  polest , 
ut  adoratio  directe  tribuatur  humanitali 
Christi ,  etsi  ei  non  tribualur  separatim 
etprimario,  neque  in  ea  terminetur.  Qui 
propterea  generatim  et  universe  statuit , 
hnmanitalem  Christi  non  posse  directe 
adorari  adoratione  Jalriaj ,  hoc  ipso  ge- 


neralim  et  universe  excludit  omnem 
modum ,  quo  talis  adoratio  dirigi  po- 
test  ad  humanilatem  Christi,  etiam  cum 
ad  eam  dirigitur  non  propter  se ,  nec 
separatim  a  divinitate ,  sed  ita  ut  non 
in  ea  terrainetur ,  sed  in  Verbo  in  quo 
humanitas  Chrisli  subsistit.  Sublata 
proinde  quacumque  directa  adoratione 
latriac  erga  humanitatem  Christi,  hoc 
ipso  tollitur  omnis  eidem  exhibenda 
adoratio  latriae  j  cum  intelligi  nequeat 
exhiberi  posse  cullum ,  quin  illud  ob- 
jectum  respiciat ,  cui  Iribuilur.  Merito 
propterea  ut  erronea  notata  fuit  pro- 
positio  Sjnodi  Pistoriensis.  Cfr.  Gerdil , 
Animadv.  in  notas  Feller ,  §  n ,  not.  i , 
opp.  Gerdil.  edit.  rom.  tom.  xiv. 
(3)  Cfr.  apod  enmdem  ^  §  i  * 


18. 


276 


C  .TAflO      TRACT.    DE    INGA.RriATIONE. 


'VMm- 


sistere  iii  ipsa  Chrisli  humanitate ,  sed  in  Verbo ,  quod  ei  factum 
est  subsistentia ,  ut  loquitur  S.  Joan.  Damascenus  (1). 

524.  3«  Demum  notandum  est ,  perinde  esse  adorare  Christi 
humanitatem  seu  carnem  ac  adorare  Christum  ipsum  ,  qui  Deus 
homo  est;  neque  unquam  adorari  posse  ejusmodi  cultu  humani- 
tatem  Christi  in  abstracto ,  sed  semper  coli  debere  in  concreto , 
seu  totum  et  integrum  Christum ,  qui  profecto  in  partes  discerpi 
nequit  (2). 


(1)  Defide  orthod,  lib.  m ,  cap.8. 
Ejus  verba  inferius  dabimus. 

(2)  Ex  his  patet,  iramerito  Feller  (qui 
tamen  aliunde  optime  de  christiana  et 
calholiea  lide  meritus  est  tot  praeclaris 
operibus  ,  quibus  eam  egregie  defendit 
et  illustravit )  in  notulis  ,  quas  apposuit 
Conslitutioni  Auctorem  fidei  ,  inter  ce- 
tera  scripsisse  ;  Unde  merito  ,  si  aC" 
curatio  theologica  spectetitr  ^  culpatur 
illa  separatio  in  oratione  :  Sacro- 
sanctce  et  individuce  Trinitati  ,  cru- 
cifixi  D.  N,  J.  C.  humanitati,  etc. 
Hoc  enim  ipso  quod  vocatur  humanitas 
Christi  ,  evidens  est  spectari  Chrisli 
bumanitatem  in  Verbo  subsistentem  et 
in  concreto ,  nec  ullam  induci  divisio- 
nem  ac  separationem;  alioquin  pari  jure 
culpanda  esset  oratio  ,  quam  Ecclesia 
in  sacrsB  lilurgiae  secretis  per  annum 
recitare  consuevit :  Unigenititui^  Do- 
Viine,  nobis  succurrathumanitas ;  cul- 

'panda  item  invocatio  cum  latriae  cultu 
conjuncta  ,  quae  fit  a  Sacerdote  sacram 
hostiam  sive  sumente,  sive  porrigente  : 
Corpus  D,  N.  J,  C,  custodiat  ani- 
mam  meam,  vel  tuam,  in  vitam  ceter- 
nam.  Quis  enim  unquam  dixerit ,  in 
ejusmodi  invocationibus  injici  suspicio- 
nem  aut  periculum  separationis  ?  Cete- 
rum  distincta'  mentio  ,  qux  in  objecta 

oratiuno  fit   Trinitatis  et   humanitatis 

.^1 


Christi  crucifixi  ,  eo  spectat ,  ut  dis- 
tincte  recolanlur ,  ac  velut  in  recitan- 
tium  officium  mente  defixa  teneantur 
duo  prsecipua  fidei  nostrae  distincta  mys- 
teria  ,  sacrosanclae  nimirura  Trinitatis 
et  Incarnationis  Christi  Domini,  bea- 
(aeque  passionis  ,  quam  pro  generis  hu- 
mani  salute  in  sua  hnmanitate  sustinuit. 
Cfr.  Gerdil.  loc.  cit.  Ast  longe  pejus  a 
veritate  discessere  Jansenistas ,  qui  praj- 
fatam  orationem  ,  quam  plnresaS.  Bo- 
naventura  confectam  tiadunt,  qnamque 
Leo  X  et  Urbanus  viii  commendarunt 
et  indulgentiis  aliisque  gratiis  spiritua- 
libus  ditarunt,  quam  denique  universa 
usurpat  Ecclesia  ,  velut  ineptam  et  erro- 
ribus  scatentem  traducere  non  dubita- 
runt,  ut  D.  Pannalini  Episcopus  Clu- 
sensis  et  Pientinus  ,  qui  eam  vocavit 
Formola  di  pregare  indigesta  ,  id  est , 
Formulam  precandi  indigestam,  et  ex- 
tensordemumkalendariiejusdemdioece- 
sis ,  qui  scribere  non  erubuit :  Pluribus 
scatet  erroribus  j  ast  apposite  Cl.  auc- 
tor  Dictionarii  Ricciani  et  anti-Ric- 
ciani  ,  canonicus  Guasco  ,  de  ejusmodi 
talendariographo  scribit  :  Multa  ipse 
scatet  ignorantia.  Cfr.  Dict.  Ricc,  art. 
1 15  ,  ac  supplementum  Al  giorn.  ec- 
cles,  di  Roma  ,  i  ^89 ,  quint.  iv ,  pag. 
233  et  seq. 


rART.  II.  CAP.  IV.  DE  COMMUW,  IDIOM.  ET  ADORAT.  J.  G.         277 

525.  His  ita  positis  ,  ut  coeptum  insistamus  iter  ,  sic  ve- 
ritatem  tliesis  nostrae  adstruimus  tum  ex  Sacris  Litteris  ,  tum  ex 
perpetua  et  constanti  Patrum  traditione  et  Ecclesiae  sensu ,  tum 
denique  ex  ratione  ipsa  tlieologica. 

526.  Scripturoe  passim  supremo  latriae  cultu  Christum,  nempe 
Deum  hominem,  adoratum  atque  adorandum  exhibent.  Sane 
Apostolus,  Hebr.  I,  6,  scribit  :  Etcum  iterum  introducit  pri- 
mogenitum  in  07'bem  terrce  ,  dicit :  et  adorent  eiun  ojnnes  An- 
geli  Dei ;  et  rursum  ,  Epist.  ad  Phihpp.  H ,  10  :  In  nomine 
Jesu  omne  genu  flectatur  coelestium^  terrestrium  et  inferno- 
rum.  Quapropter  Magi  ,  divint)  impellente  Spiritu ,  Christum 
Jesnm  procide7ites  adoraverunt  (1);  et  caecus  natus  ,  interrogatus 
a  Christo  :  Tucredisin  Filium  Deif  respondit :  Credo.^  Domine  y 
et  procidens  adoravit  eum ,  Joan.  IX  ,  38.  Hanc  eamdem  adora- 
tionem  exhibent  ApostoU  eidem  Christo  a  mortuis  excitato  ;  Vi- 
dentes  eum  adoraverunt ,  Matth.  XXVHI ,  17.  In  his  porro  simi- 
lil)usque  testimoniis  agi  de  adoratione  latrise  delata  toti  Christo, 
nempe  homini  Deo ,  constat  tum  ex  verbis  ipsis ,  tum  ex  toto 
contextu ,  atque  ex  sensu  Ecclesiae  ac  totius  antiquitatis  (2). 

527.  Hinc  Patres  perpetuo  insectati  sunt  eos  ,  qui  vel  ejus- 
modi  cultum  Christo  denegabant ,  ut  plures  Ariani,  vel  qui  Christi 
humanitatis  adorationem  inficiabantur ,  ut  Apollinaristae  ,  qui 
CathoHcos  convicii  causa  vocabant  avS-pwTioXaTpa^  seu  hominico- 
las  (3) ,  et  unanimiter  docuerunt  Christi  carnem  Verbo  conjun- 

(1)  Matth.  ir ,   II   :  Ui(rovTig  -xfoTt-  sonii ,  Diss,  de  cultu  Jesu  Chrlsto  a 

Kvvf)(ruv  «uVJ.  Religiosamaclalreuticam  Magis  eichibito ,  adv.  Richard.  Simo- 

fuisse    Lanc    Magorura   adorationem  ,  nium  el  Sam.  Basnagium  ,  in    Thes, 

secus  ac  cum  Richardo  Simonio  non-  theol.  Zachariae ,  torn.  ix  ,  pag.  ^Sg. 
nulli  audaciores  critici  autumant,  omnia  (2)  Cfr.    Maldonatus  ,    Comment, 

hujus   facti    adjuncta   suadent.   Quare  in  iv  Evang,  ad  cit.  loc. 
cum  Richardus   in   multorum  incidis-  (3)  Nempe  Apollinaristaj  unicaChris- 

set  reprehensionem   ob   illam   senten-  tum  adoratione  venerandum   esse  do- 

tiam ,  quam  in  versione  gallica  N.  T.  cuerunt ;  sed  aliter  ac  calholica  fides 

emiserat ,  eam  postea  emollivit  in  sua  Labet ,  communem  cum  ea  sententiam 

Historia  critica  N.  T,  Notandum  porro  interpretati  sunt.  Cura  enim  unionem 

est  vocem  -TricrovTtg   perinde  valere  ac  duarum  naturaram  inGciarentur  haere- 

cadentes , prostrati f  etc.  Cfr.  Lib.  Fas-  tici  illi ,  docebant  Christum  non  esae 


278 


TRAGT.     DE    INGARNATIONE. 


ctam  supremo  latriae  cultu  esse  adorandam ;  ita  Athanasius ,  Epi- 
phanius,  Gregorius  Naz.  atque  Nyssenus ,  Ambrosius ,  Augustinus, 
Joannes  Damascenus,  aliique  apud  Petavium  (1).  Ne  longiores 
simus ,  quam  par  est ,  nos  unius  Augustini  verba  proferemus  ex 
Patribus  latinis,  et  Joan.  Damasceni  ex  Patribus  grsecis.  Sic  igitur 
loquitur  S.  Augustinus,  enarrans  verba  Ps.  XCVIII ,  Adorate  sca- 
bellum  pedum  ejus  :  Fluctuans  converto  me  ad  Christumy  quia 
ipsum  qucBro  hic ;  et  invenio^  quomodo  sine  impietate  adoretur 
terra  y  sine  impietate  adoretur  scabellum  pedum  ejus,  Suscepit 
enim  de  terra  terram  ;  quia  caro  de  terra  est y  et  de  carne  3Ta- 
rice  carnem  accepit,  Et  quia  inipsacarne  hic  ambulavit^  et  ip- 
sam  carnetn  nobis  manducandam  ad  salutem  dedit ;  nemo  au- 
tem  illam  carnem  manducat  ,^  nisi  prius  adoraverit^  tnventum 
esty  quemadmodum  adoretur  tale  scabellum  Bomirii ,  et  non  so- 
lum  non  peccemus  adorando ,  sed  peccemus  non  adorando  (2). 
S.  autem  Joan.  Damascenus  rationem  praeterea  theologicam  in- 


hominem  perfeclum  ac  nostri  similem; 
sed  solam  carnem  a  Verbo  esse  susce- 
ptam  ,  eamque  e  coelo  delapsam,  et  Patri 
cf^oQVTtov ,  hoc  est ,  ejiisdem  suhstantice 
cum  Deo  statuerant,  ut  latissime  tra- 
dit  S.  Athanasius  in  lib.  De  Incarna- 
tione ,  qui  illos  propterea  argoebal , 
quod  Incarnationem  revera  e  medio 
tollerent ,  hoc  est ,  humanae  carnis  as- 
sumplionem  ,  nec  aliud  praeterquam 
solam  carnis  speciem  ac  larvam  admit- 
terent ,  quemadmodum  Marcionilae  et 
Manichaei.  Hac  propterea  perversa  im- 
buti  senlentia  unicam  Christo  docebant 
adorationera  esse  tribuendam.  Ceterum 
haec  animadversio  confert  tom  ad  in- 
telligentiam  canonis  ix  ,  quera  atlali- 
mas ,  Conc.  v  generalis  ,  tura  ad  in- 
telligentiam  nonnullorum  Patram  tes- 
timoniorum  ,  qui  praefalos  haereticos 
impugnarunt.  Catholici  autem  et  ipsi 
docent,  unica  adorationc  in  utraque  na- 


tura  Christum  esse  prosequendum  ,  sed 
ob  unitatem  personae. 

(1)  Lib.  XV  ,  cap,  3  ,  §  7  et  seqq. 

(2)  Enarr.  in  Psal.  xcviii ,  n.  9 , 
edit.  Maur,  tom.  iv.  Adnotant  vero 
Maurini  editores  opp.  S.  Ambrosii ,  in 
nota  ad  n.  79,  libri  iii  De  Spiritu 
Sancto  ,  S.  Augustinum  fidelissi- 
mum  S.  Ambrosii  discipulum,  cum 
exponeret  superius  citalum  ab  Ambrosio 
Psalmi  xcvm  versum  :  Adorate  scahel- 
lum  pedum  ejus ,  ut  eum  Sacramento 
altaris  accommodarct,  non  solom  Am- 
brosianas  sentenlias ,  sed  et  verba  ipsa 
muluatum  esse,  Cfr.  S.  Arabros.  loc. 
cit.  tom.ii,  opp.  pag.  681  ,  cura  nota 
apposita.  Ineluclabile  enim  in  ulrius- 
que  S.  Patris  verbis  argumenlum  ha- 
betur ,  quod  obiter  dico  ,  pristinae  fidei 
circa  realem  Christi  praesentiam  in 
Eucharislia  ,  ac  supremum  lalriae  cul- 
tura  eidem  exhibendum. 


rART.  II.   CAP.    IV.   DE  COMMUN.  IDIOM.    ET     ADORAT.  J.   C.  279 

cludit ,  scribens  :  NeqnG  enim  adorandam  esse  caj^nem  ejus  ne- 
(janius ;  quippe  quce  adoratur  in  una  Verbi  persona  y  quce  qui- 
dem  ipsi  persona  et  hypostasis  facta  est.  Qua  in  re  non  creaturce 
servimus  :  non  enim  illam  ceu  nudam  carnem  adoramus ,  sed 
velut  dimnitati  unitcim  ,  et  quia  duce  ipsiiis  naturce  ad  unam 
Dei  Verbi  personam  reduciintur  unamque  subsistentiam,  Car- 
bonem  tangere  ob  iijnem  cum  ligno  conjunctum  vereor.  Ambas 
Christi  7iaturas  ob  unitam  carni  divinitatem  adoro  (1). 

528.  Ex  his  patet,  hujus  veritatis  rationem  theologicam  esse 
hypostaticam  unionem  Verbi  cum  humanitate.  Cultus  enim  et 
adoratio  toti  rei  subsistenti  tribuitur  ,  atque  ad  personam  proprie 
refertur  ;  atqui  natura  divina  et  humana  ,  simul  conjuncta)  in 
unitate  personae  divini  Verbi ,  totum  ac  unum  Christum  consti- 
tuunt.  Igitur  natura  ipsa  humana  uno  eodemque  supremo  latriae 
cultu  cum  Verbo  divino  est  adoranda ,  non  quidem  propter  se , 
ut  superius  adnotavimus ,  sed  propter  Verbum. 

529.  Et  ha3c  quoad  fidei  dogma.  Disceptari  solet  insuper  a 
scholasticis  ,  num  prseter  illum  latriae  cultum  ,  quo  Christi  huma- 
nitatem  ,  proutVerbo  conjuncta  est ,  adoramus  ,  possit  deferri  cul- 
tus  latrise  inferior,  quem  vocamus  hyperdulice  huic  ipsi  huma- 
nitati ,  quatenus  mentis  prsecisione  distincta  apprehenditur  a 
divinitate.  Et  ahi  in  aUam  atque  aham  sententiam  abierunt,  aut 
afiirmando  scihcet  aut  negando  (2).  Nobis  vero  supervacanea  haec 

(1)  De  fide   orthodoxa ,    lib.    iii ,  pag.  216. 
cap.  8  :   OJ»  elTTfOTKvytjrov   r^v  a-ufKoc,  (2)  Diversas  ac  discrepanles  schola- 

xiyovri?'    7irfoT>ctjv{irui    yeif    iv   rj7  /u,t£  sticorum  sententias  recenset  Vasquez  ia 

rou  Aoyou    vTTorTeta-u ,    ^rif  etur^  wVo-  111  part.  S.  Thomaj ,  disp.  xcvi ,  cap.  I , 

(rruTts  yiyovtv  ou  yetft  &V  i^tX^v  tcc^koi!,  et  seqq.  Ipse  vero  sentenliam  negan- 

TTpoTKvvov^iv ,  uxx'  cos  ^vafAivyjv  B-tortjrt ,  tem  fuse  tanquam  onice  veram  luetur, 

Kut  tU   tv  TrpoTcnTrov  Kui  [aIuv  vTcoTruTtv  utpote  consenlaneam  doctrinaj  Patruiii 

rov  0£ou  Aoyov ,  r&v  ^vo  uvrov  uvuyo-  et   Conciliorum  ;    afTirmanlem    autem 

f4,ivm    (pvTtm'    K^otKu  rov    uvB-fUKog  sententiam  omni  argumentorum  genere 

u-^utB-ui  ^tu  ro  rS  %vXa    Tvvtj/^/uiyov  confutat ,  osicnditque  perperam  in  sub- 

jrwp.  TTfoTKvvS  rov  XftTrou  ro  Tvvufc(po-  sidium  hujns  doctrinx  adduci  auctori- 

rt^ov ,  ^iur-^v  r^  TUfiKt  tjva/xivyjv  B-torijru.  tatem  S.  Thomae,  praesertim  a  Cajetano , 

Edit.  Le  Quien ,  cujus  eruditi  editoris  Suarezio  ,  aliisque  ejusdem  sententiae 

cfr,  nota  ad  hunc  loc.   opp.  tora.  i,  patronis.  Non  aliud  enim  docel  S.  Th. 


280  TRACT.    DE    INCARNATlOPfE. 

qusestio  videtur ,  imo  et  periculi  plena.  Ceteris  enim  omissis ,  cum  , 
ex  superius  dictis  constet ,  totam  rationem  existentia^  hujus  hu- 
manitatis  esse  subsistentiam  Verbi ,  sine  qua  humanitas  Christi 
in  concreto  nec  est  nec  concipi  potest^  velle  eam  mentis  praeci- 
sione  separare ,  ad  ei  cultum  tribuendum  distinctum  inferioris  or- 
dinis ,  perinde  esse  videtur  ac  ipsam  destruere  ad  eam  honoran- 
dam.  Demum ,  ut  verbis  utar  Thomassini ,  quid  attinet  novos 
excogitare  et  congerere  ilU  carni  honores?  An  ei  abunde  non  suffi- 
ciunt  divini?  An  ei  non  sufficiunt ,  qui  Deo  sufficiunt?  An  illi 
parum  est,  quod  Deo  satis  est  (1)?  J 

DIFFICULTATES. 

530.  Obj.  1«  Non  adoratur  supremo  latrioe  cultu  nisi  Deus. 
Jam  vero  caro  Christi  non  est  Deus.  2°  Hinc  S.  Augustinus :  Hono- 
ratiir ,  inquit ,  homo  Christus ,  sed  non  sicut  Pater  Deus,  Quare  ? 
Quia  secundum  hoc  diasit :  Pater  major  me  est  (2).  3°  Et  S.  Cy- 
rillus ,  Anathematismo  YIII  contra  Nestorium ,  asserit ,  nefas  esse 
hominem  assumptum  coadorare  cum  Deo  Verbo.  4°  Nec  pro- 
dest  unio  substantialis  humanitatis  cum  Verbo;  siquidem  ex  ea 
non  exurgeret  nisi  adoratio  relativa ,  non  autem  absoluta  ,  qualis 
ad  latriae  cultum  requiritur ;  5°  aut  saltem  dicendum  cum  Du- 
rando ,  humanitatem  Christi  adorandam  tantum  esse  joer  accide?is^ 
quod  tamen  theologi  unanimi  consensu  improbant.  Ergo. 

531.  Resp.  Ad  1™,  Dist,  Ratione  sui  et  propter  se ,  conc.:, 
ratione  hypostaticae  unionis  et  propter  Verbum  ,  prout  exposui- 
mus ,  neg. 

p.  iiT,  q.  25  ,  a.  I  et2,  quam  adora-  seorsim  alteri  aliam  exLiberi.  Cfr.  Vas- 

tionem  Chrislo  delatam  daplici  titulo  quez  ,  loc.  cit.  cap.  5  ,  n.  34» 

ipsi  deferri ,  tum  ratione  gratias  habi-  (1)  De  Incarn.   lib,   xi ,   cap.  3, 

tualis  et  donorum  ,  tum  ratione  deitatis  §  i3,   ubi  tredecim  argumenla  urget 

praecipue ;  quia  utrumque  apprehendi-  ad    exclndendam    dupllcem    ejusmodi 

mus ,  et  ratione  utriusque   adoratione  adorationem ,  quae  gravissima  profecto 

dignus  est ;  non  autem  quod  una  ado-  videntur. 

ratio  possit  ab  alia  separari,  aut  nni  (2)   Traci.  xxiir  in  Joan.    n.   i3, 

seorsim    naluras    nnam    adoralionem  ,  edil.  Maur. 


PART.  II.  GAP.  IV.  DE  GOMMUN.  IDIOM.  ET  ADORAT.   J.   C.  281 

532.  Ad  2°* ,  Dist.  Spectata  liumanitate  in  se  ipsa ,  conc. ; 
fiubsistente  in  Verbo  ,  neg.  Ibi  enim  S.  Doctor  loquitur  de  huma- 
nitate  Christi  abstracte  spectata ,  non  autem  in  concreto ,  prout 
in  Verbo  subsistit ,  de  qua  nos  disserimus ,  cui  S.  Pater  tum  in 
hoc  ipso  tractatu  (1) ,  tum  loco  in  probationibus  adducto ,  lucu- 
lenter  divinos  vindicat  honores. 

533.  Ad  3™,  Dist.  In  sensu  Nestorii ,  dividentis  personas ,  co/ic; 
in  sensu  cathohco  ,  neg.  Una  enim  adoratio  Christi ,  ut  jam  ani- 
madvertimus  et  ab  ApolHnari  et  a  Nestorio  ,  et  ab  Ecclesia 
CathoHca  verbis  iisdem ,  sensu  longe  dissimih  praedicatur.  Unitas 
enim  adorationis  ab  ApoUinari  propugnabatur ,  ut  naturas  con- 
funderet  ,  a  Nestorio  ,  ut  personas  divideret  ,  ab  Ecclesia  ,  ut 
geminasinconfusasque  naturas  in  una  persona  profiteatur.  Quare 
Nestorius  dicere  solebat ,  referente  eodem  S.  Cyrillo,  propter  ges- 
tantem gestatum  veneror  i^propterlatentem  adoro  spectabilem  (2). 
Cui  quidem  impietati  opponit  Cyrillus  Anathematismum  VIII , 
qui  ita  integer  se  habet :  Siquis  audet  dicere  assumptum  hominem 
coadorari  cum  Deo  Fei^bo  oportere.^  et  connuncupari  Deum.^  tan- 
quam  alterum  cum  altei^o  ;  adjectio  enim  luv  (cum)  syllabce  hoc 
cogit  iiitelligi'.^  et  non  magis  uiia  reverentia  veneratur Emmanuel , 
miamque  ei  glorificatiotiem  dependitj  juxta  quod  Verbum  caro 
factum  est ,  anathema  sit  (3). 

534.  Ad  4™,  neg.  conseq.  Etenim  per  unionem  hypostaticam 
facta  est  illa  caro  caro  Dei ,  Deumque  propterea  cum  carne  sua 
adoramus. 


(1)  Tract.  cit.  n.  6.  irfpa'ro  yup^Zvv  uit7FfoTTtB-i/u,tvoVyTouTo 

(2)  ^ciff. iVes/or.  lib.  II,  opp.tom.  Ti,  vot7v  uv»yKciZ^ii^  Kcii  ovxi  ^^  f*uXXov 
pag.  56  :  Atoi  rov  (po^ovvru  (ptfTt  ,  rcv  f^tZ  TrfioT-KvvyjTU  rifCM  rov  'E/LCfccivovfjX  , 
(pofovfitvov  a-i/Seo'  ^icc  rov  KtK^vfAfcivov  ,  ku)  fciuv  uvra  Tt]v  do^oXoytuv  uvuTrtfc- 
Trfoa-Kvviai  rcv  (puivofctvov.  TCtt ,  ku^o  yiyovt  (ruf%  o  Aoyos'  uvuB-tfcu 

(3)  Ex  versione  Dionysii  Exigni  apad  t<rTco.  Hinc  Cyrillas  ,  lib.  citato  contra 
Harduin.  tom.  i ,  Jct.  Concil,  col.  eumdem  Nestoriam  ,  ipsum  arguit  ido- 
1194  :  E/'  rtf  roX/u,i}<rtt  xiytiv  ^  rlv  lolatriae ,  eo  quod  non  admissa  bypo- 
uvuX}j(pB-ivruuvBfa7rovff-vfc7r^o(rKvvi7(rBui  statica  ac  substantiali  unione  Chrisli  , 
^t7v  rS  Qe^  Aoya  ,  kui  (rvv^o^cc^t(rB-ut ,  tamen  carnem  dixerit  eodem  culla  esse 
Kut  (rvy^fijfcurlll^tfv  ©eov,  «V  trtpov  iv  adorandam  ac  ejus  divinitalem.    .  , 


282  .       V    .  TRAGT.     DE    INCARNATIONE.  *"* 

535.  Ad  5",  Dist.  Per  accidens  ,  id  est  ,  non  propter  se  et  ex 
consequenti,  conc:  per  accidentalem  unionem,  quam  Nestorius 
invexit,  neg.  Nec  alius  est  sensus  Durandi ,  quisolum  contendit, 
liumanitatem  illam  non  esse  adorandam  propter  se ,  sed  propter 
Verbum ,  cui  copulata  est  (1). 

PROPOSITIO  II. 

Cultus  sacratissimi  Cordis  Jesu,  prout  ah  Apostolica  Sedeproha- 
tus  est  ^   atque  in  Ecclesia  Catholica  frequentari  consuevit^^ 
pius  est y  et  omni  superstitionis  lahe  immunis. 

536.  Propositio  haec  est  certa.,  ut  patet  tum  ex  censura  lata  a 
Pio  VI,  in  Conslitut.  Auctorem  fidei.)  ad  propos.  LXH"  Synodi  Pis- 
toriensis ,  his  verbis  concepta  :  Doctrina ,  qiioe  devotionem  erga 
sacratissimum  cor  Jesu  rejicit  inter  devotlones  ,  quas  iiotat {sj- 
nodus)  velnt  novas  y  erroneas  ^  aiit  saltem  periculosas  ,  intellecta 
de  hac  devotione ,  qualis  cst  ah  Apostolica  Sede  prohata  yfalsa, 
tem.eraria  ,  perniciosa ,  piarum  aurium  offensiva ,  in  Aposto- 
licam,  Sedem  injuriosa.  Tum  ex  censura  ,  qua  perstringitur  pro- 
positio  LXIIP  :  Item  in  eo  quod  cultores  cordis  Jesu  hoc  etiani 
nomine  arguit  (  synodus  )  ,  quod  non  advertant  .^  sanctissimam 
carnem  Christi ^  aut  ejus  'partem  aliquam  ^  aut  etiam  humani- 
tatem  totam  cuni  separatione  aut  prcecisione  a  divinitate  ado- 
rari  non  posse  cultu  latrice.  Quasi  fideles  cor  Jesu  adorarent 
cum  separatione  velprcecisione  a  Divinitate  .^  dum  iltudadorant 
ut  est  Cor  Jes2i  .^  Cor  nempe  personce  Vei^hi^  cui  ijiseparahiliter 
unitum  est.,  ad  eum  modum ,  qiio  exsangue  Corpus  Christi  in 
triduo  mortis  sine  separatione  aut  prcecisione  a  divinitate  ado- 
rahile  fuit  in  sepulcro ,  captiosa ,  in  fideles  cordis  Christi  cul- 
tores  injuriosa. 

537.  Ex  his  verocensuris  deprehendimus  ,  loobjectum  cultus  , 
de  quo  disserimus ,  esse  ipsum  Cor  Jesu,  id  est ,  cor  personce  Verbi 
incarnati ;  2^  cultum  ,  qui  specialiter  Cordi  Jesu  defertur ,  esse 
supremum ,  seu  latrise ,  quo   nempe  personam  Verbi  incarnati 

(!)    Cfr.    de    hoc    ipso    argamento  S.  Thom.  loc.  cit. 


PART.    II.    GAP.    IV.    DE    COMaiUW.    IDIOM.  ET  ADORAT.  J.   C.      283 

adoramus  ,  a  qua  nullatenus  cor  separatur  aut  separari  potest ; 
3»  cultum  istura ,  qualis  ab  Apostolica  Sede  probatus  est  ,  omni 
prorsus  esse  superstitione  immunem. 

538.  Cum  ejusmodi  objecto  confundi  aut  permisceri  nequit 
motivum  ejusdem  cultus,  Quod  quidem  motivum  multiplex  est ; 
ac  1<^  quidem  quiaistud  sanctissimum  Cor  exhibitum  est  a  Christo 
ipso  tanquam  piarum  suarum  affectionum  sedes  ,  quas  nos  ab  ipso 
mutuari  vult ,  dicens  :  Dtscite  a  me ,  quia  mitis  sum  et  humilis 
Gorde  ^  Matth.  XI,  29.  2°  Quia  cor  ex  communi  hominum  sensu 
et  recepto  ac  universaU  loquendi  usu ,  a  Scriptura  ipsa  consecrato, 
est  symbolum  amoris  ,  ac  propterea  cor  Jesu  symbolum  immensaB 
illius  charitatis  et  amoris  ,  quo  tot  ac  tanta  Christus  pro  nobis  fe- 
cit  ac  perpessus  est  ad  nos  redimendum  ,  ac  potissimum  quo 
pro  nobis  instituit  SS.  Sacramentum  Corporis  et  Sangninis  sui , 
quo  pascimur  ac  potamur.  3"  Quia  per  hoc  sanctissimi  Cordis 
symbolum  vehementer  fideles  incalescunt  ,  tum  ad  recolen- 
dam  Christi  morientis  passionem ,  tum  ad  rependendum  eidem 
Christo  amorem  et  grati  animi  sensum  pro  tot  beneficiis  ,  quibus 
ab  eo  affecti  et  cumulati  sunt.  Atque  haecsunt,  quae  substantiam , 
ut  ita  dicam ,  ac  spiritum  seu  animam  ejusmodi  devotionis  seu 
cultus  constituunt ,  prout  toties  Romani  Pontifices  declararunt. 

539.  Nunquam  propterea  in  hoc  cultu  objectum  a  motivo  se- 
parari  aut  dispesci  debet ,  ut  plenus  ille  habeatur.  Exurgit  enim 
hic  cultus  ex  utroque  objecto,  materiali  ^  ut  vocant,  el  formali 
simul  sumptis ,  seu  cohtur  Cor  Jesu  in  se  ac  prout  est  amoris 
symbolum.  Cor  enim  verum  et  reale  seu  physicum  est  sub- 
jectum  hujus  symboH,  quod  quidem  symbohim  sine  ipso  vero 
corde  concipi  nequit.  Objectum  autem  formale  seu  raotivura  ra- 
tionem  suppeditat ,  quare  cor  potius  quara  ahud  corporis  Christi 
membrum  a  fidehbus  colatur  et  adoretur ,  seu  cur  fideles  dirigant 
speciah  raodo  cultum  suum  ad  cor ,  quatenus  in  ejusdera  Christi 
corpore  reperitur  ,  seu  in  totalitate  cura  ceteris  partibus  coexistit, 
et  in  persona  Verbi  subsistit. 

540.  Quibus  ad  tollendara  omnem  aequivocationem  et  praeoc- 
cupandas  difficultates  enucleatis  ,  rehquura  est  ,  ut  veritatem 
enunciatae  propositionis  vindicemus.  Ad  hoc  porro  conficiendum 


284  TRAGT.    DE    INGARNATIONE. 

tria  ostendamus  oportet  iprimoQiOY  Jesu  in  se ,  prout  corporea 
pars  est  carnis  Christi  ( quod  ab  Apostolica  Sede  probatum  vidi- 
mus-ex  censura  propositionis  LXIIP  Syn.  Pistoriensis  ,  constituere 
objectum  materiale  hujus  cultus  )  ,  esse  supremo  hitriae  cultu  ado- 
randum;  deinde  objectum  formale  seu  motivum  ejusdem  cul- 
tus  certum  suppeditare  fundamentum ,  quo  speciali  ratione  diri- 
gaturadoratio  adcor  Jesu,  prout  symbolum  est  ejus  in  nosimmensae 
charitatis  ;  tertio  demum  hunc  specialem  cultum  ,  qui  cordi 
Jesu  defertur ,  tum  ratione  sui  tum  ratione  symboh  pium  esse 
atque  omni  prorsus  superstitionis  labe  immunem.  Quae  quidem 
singillatim  breviter  ac  perspicue  ostendemus. 

541.  Primum  facile  evincitur  :  de  fide  enim  est ,  ut  ex  de- 
monstratis  constat  ,  unionem  hypostaticam  immediate  cum 
tota  Christi  humanitate ,  ac  singuUs  ejusdem  humanitatis  par- 
tibus  factam  esse  ;  imo  hypostaticam  unionem  Verbi  cum  hu- 
manitate  esse  rationem  formalem  ,  qua  humanitas  ipsa  ac 
singula;  ejus  partes  subsistant  ac  existant  in  rerum  natura ,  seu 
in  concreto.  Ergo  tum  humanitas  tum  singulae  ejusdem  huma- 
nitatis  partes  colendae  sunt  cultu  latriae  ob  divini  Verbi  perso- 
nam  ,  cujus  propriae  factae  sunt.  Sane  triduo  mortis  Christi  tam 
ejus  anima  ,  quam  ejus  corpus  et  sanguis  ,  etsi  ab  invicem  sepa- 
rata  essent ,  colenda  erant  cultu  latriae  ob  unionem  ,  quae  semper 
extitit  cum  ipsa  divina  persona ,  in  qua  subsistebant.  Hoc  adeo 
evidens  est  ex  fidei  principiis  ,  ut  vel  ipsi  acerrimi  impugnatores 
devotionis  Cordis  Jesu  id  fateri  ultro  debuerint  (1) ;  atque  ante 
ipsos  hanc  cathoUcam  veritatem  enunciaverat  praestantissimus 
theologus  Sylvius,  dum  affirmavit,  carnem  et  animam  Christi 
et  membra  corporis  ejus   adoranda  esse  adoratione  latrice  (2). 

Ergo.  :  '  ■  ■        ,  . 

542.  Alterum  eadem  facihtate  adstruitur  ;  etenim  illud  sup- 
peditare  fundamentum  speciahs  cultus  erga  ahquam  determi- 
natam  partem  cujusdam  objecti  censendum  est,   quod  ita  hanc 

(1)  Sic  enim  Blasius ,   \n  opasculo  et  per  se  sumptum  ob  hypostaticam 

qnod  inscripsit :  De  festo  Cordis  Jesu,  unionem  capax  est  adorationis  latrice. 
dissertatio  commonitoria  j  anno  1771  ,  (2)  In  iii  part.  q.  6,  apud  Gerdil , 

cap^  12  :  Cor  Jesu  ,  inquit ,  proprie  op.  cit.  pag.  34o. 


PART.   II.  GAP.  IV.   DE  GOMMUN.   IDIOM.  ET  ADORAT.  J.  C.  285 

partem  a  reliquis  distinguit ,  ut  pro  ea  talia  militent  ratio- 
num  momenta  ,  qua?  non  aeque  pro  reliquis  valent ,  neque  iis 
communia  sunt.  Sane  hoc  principio  ducta  Ecclesia  probavit 
cultum  Qumque  Plagarum  Redemptoris  solemni  Officio  ac  Missa 
peculiari  ,  in  cujus  Oratione  ,  Communione  et  Postcommu- 
nione  sic  orat  Sacerdos  :  Ut  qui  Vulnera  D,  IV.  J.  C.  hodie 
devote  colimus.  Nil  aliud  autem  est  vulnus  lateris ,  ut  in  eo  hae- 
reamus  ,  quod  propius  cor  attingit ,  nisi  latus  ipsum  vulneratum ; 
et  ideo  hunc  cultum  probavit  Ecclesia  ,  quia  ,  etsi  includantur  has 
partes  vuhieratae  in  toto  objecto ,  quod  est  corpus  Jesu ,  specia- 
lem  tamen  habent  mysticam  significationem ,  et  mihtant  pro  iis 
speciaha  rationum  momenta  seu  motiva  ,  quae  non  aeque  in  reli- 
quis  inveniuntur.  Tale  porro  esse  motivum,  quo  speciah  ratione 
Cor  Jesu  prae  rehquis  corporis  ipsius  membris  determinate  sit  co- 
lendum  ,  patet  tum  ex  eo ,  quod  Christus  ipse  ,  ut  vidimus ,  Cor 
suum  velut  piarum  suarum  afFectionum  sedem  exhibuerit  ,  tum 
praeterea  ex  eo ,  quod  cor  aptissimum  symbolum  sit  immensae  il- 
hus  charitatis ,  qua  Christus  dilexit  nos ,  et  seipsum  tradidit  pro 
nobis  ;  quge  quidem  charitas  a  fidehbus  sub  hoc  symbolo  speciaH 
ratione  recohtur.  Ad  hanc  porro  memoriam  excitandam  potissi- 
mum  intenderunt  Summi  Pontifices  in  hujus  cultus  approbatione, 
prout  probarunt  festum  Quinque  Plagarurn  ah'aquefesta  ,  quoe  ad 
specialem  quamdam  Christi  corporis  partem  referuntur ,  ob  mys- 
ticam  illam  significationem  ,  quam  prae  se  ferunt ,  quaeque  pecu- 
harem  exhibent  in  speciah  eo  cultu  defixam  recordationem  mys- 
terii  cujuspiam  ,  insignisve  cujusdam  redemptionis  beneficii. 

543.  Postremum  ex  iis ,  quae  nobis  probanda  proposuimiis , 
scihcet  ejusmodi  cultum  pium  esse  atque  ab  omni  superstitione 
immunem ,  non  est  nisi  coroUariura  ,  quod  necessario  consequitur 
ex  praemissis.  Nam  si  Cor  Jesu,  nempe  Cor  personae  Verbi  in- 
carnati ,  adorari  debet  cultu  latrlae ;  si  ob  mysticam  significationem 
sedis  amoris  et  charitatis  ,  cujus  cor  symbolum  est,  hcet  inipsum 
determinate  specialem  cultum  dirigere  ,  prout  determinate  in 
quamdam  corporispartem  dirigitur  in  cultu  Quinque  Vulnerum  .^ 
omnino  sequitur,  cultum  sacratissimi  Cordis  Jesu,  quahs  ab  Apos- 
tohca  Sede  probatus  est  et  in  Ecclesia  receptus ,  pium  esse  atque 
ab  omni  superstitione  immunem. 


286  TRAGT.    I)E    INCARNATIONE. 

544.  Nolanduni  denique  est  cum  Cl.  Gerdilio  ,  cum  sin- 
gularis  pars  ,  in  quam  adoratio  dirigitur  ,  non  adoretur  nisi 
propter  unionem  hypostaticam  cum  persona  Verbi ,  profecto  in- 
telligi  ,  in  adoratione ,  quae  huic  parti  exhibetur ,  adoraii  ipsam 
Verbi  personam  ,  atque  adeo  Christum  totum  ,  cujus  persona  alia 
non  est  nisi  persona  Verbi.  Quo  fit,  ut,  cum  Christus  totus  in  ca 
sui  corporis  parte  adoratur  ,  nuUo  pacto  ab  ejus  partis  adoratione 
amota  et  exclusa  intelligi  debeat  humanitatis  totius  adoratio.  Et 
revera  nemounquamreperieturpius  Cordis  Jesu  cultor,  qui,  dum 
Cor  Jesu  adorat ,  utpote  est  Cor  Jesu ,  in  eo  adorationis  cultu 
non  intendat ,  personam  ipsam  Christi ,  atque  adeo  divinitatem 
ejus  totamque  sacrosanctam  humanitatem  comprehendere.  Ob 
speciale  tamen  motivum ,  ut  saepius  diximus  ,  quod  mihtat  pro 
Corde  Jesu ,  tum  ratione  sui  tum  ratione  symboli ,  determinate 
dirigitur  cultus  ad  ipsum  cor ,  etsi  rehquoe  partes ,  quae  toti  insunt , 
non  excludantur.  Hinc  patet  nullam  oriri  posse  suspicionem 
aut  divisionis  aut  exclusionis  in  ejusmodi  cultu,  prout  sibi  ad- 
versarii  fingunt  (1). 

545.  Quibus  si  accedat ,  fieri  non  posse,  ut  quispiam  vere  catho- 
licus  superstitionis  damnet  cultum  in  universa  Ecclesia  receptum 
et  innumeris  prope  spirituahbus  privilegiis  et  indulgentiis  auctum 
et  cumulatum  a  Summis  Pontificibus ,  ab  iisque  summopere  coni- 
mendatum  ,  cujusmodi  esse  constat  cultum  Cordis  Jesu ,  aperte 
colligitur  et  plane  patet  propositum  nostrum  ac  veritas  assertae 
propositionis  (2). 

(1)  Cfr.  Gerdil,  op.  cit.  pag.  348,  Venet.  1781  ;  Joan.  Fel.  Henr.  Famel, 
ubi  genuinum  sensam  aperait  verbo-  ia  op.  cui  tilulas  illculto  deW  amor 
rum  Pii  vi ,  quibus  nonnuUi  prave  usi  divino,  ossiala  divozione  al  SS .  Cuore 
sunt  ,  quac  continentur  in  Rescripto  di  Gesu.  trad.  dal  franc.  corredata  di 
dato  ad  Pistoriensem  Episcopum  Ricci.  annotazioni  da  Luigi  Mozzi ,  Bolo^na 

(2)  Cfr.  Gerdil ,  op.  cit.  pag.  872  1 782.  Uis  omnibus  praeiverat  P.  Josoph 
et  seqq.  Cfr.  etiam  Faare  ,  Saggiteo-  de  Gallifet  S.  J.  De  cultu  sacrosancti 
logici  per  formare  un  errala-corrige  ,  Cordis  Dei  ac  D.  N.  J,  C,  in  variis 
Saggio  II ,  Lugano  1 7^3 ;  necnon  Emm.  christiani  orbis  provinciis propagato  , 
MsiTqnes  ,  Defensio  SS.  Cordis  Jesu  ,  Romae  1726. 


PART.  II.  GAP.  IV.   DE  COMMUJf.  IDIOM.  ET  ADORAT.  J.  C.  287 

DIFFICULTATES. 

546.  Obj .  priina  1°  Cultiis  Cordis  Jesu ,  prout  a  S.  Sede  probatus 
est^  non  habet  pro  objecto  nisi  solam  Cbristi  cbaritatem  sub  sen- 
sibili  cordis  symbolo  exbibitam ;  perperam  igitur  et  contra  ejusdem 
S.  Sedis  apertam  declarationem  cor  ipsum  reale  ,  materiale  seu 
pbysicum  Cbristi  Jesu  adstruitur  tanquam  ejusdem  cultus  objec- 
tum,  2°  Sanein  bujus  festi  decretosacra  rituum  Congregatio  decla- 
rat ,  per  ejusmodi  cultum  symboltce  renovari  memoriam  illius 
divini amoris y  quo  TJnicjenitus  Dei  Filius  humanam  suscepitna- 
turam  (1).  3°  Quod  clarius  etiam  in  lectionibus  bujus  festi  incul- 
catur  illis  verbis  :  Quam  charitatem,,,  ut  fideles  subsanctissimi 
Cordis  symbolo  devotius  ac  ferveiitius  recolant,^  ejusdemque  fruc- 
tus  uberius  percifiant ^  Clemens  XIII  P.  31.  ejusdem  sanctis- 
simi  Cordis  festum ,  quibusdam  petentibus  Ecclesiis  j  celebrare 
permisit  (2).  4°  Quare  de  solo  cultu  symbolico  exponit  Card. 
Gerdilius  sensum ,  quo  sacra  rituum  Congregatio  et  Rom.  Ponti- 
fex  approbarunt  eam  devotionem  (3).  Ergo. 

547.  Resp.  ad  1«»,  Neg.  Illum  enim  cultum  probavit  S.  Se- 
des ,  quam  probandum  simpliciter  petierunt  Episcopi  regni  Polo- 
niae  et  Arcbiconfraternitas  sub  boc  titulo  Cordis  Jesu  in  Urbe 
erecta.  Jam  vero  ,  fatentibus  ipsis  adversariis ,  Episcopi  Poloniae  et 
Arcbiconfraternitas  in  Urbe  non  petierunt  approbationem  cultus 
symbolici ,  sed  cultus  veri  et  pbysici  Cordis  Jesu ,  seu  proprie 
sumpti  (4);  respondit  enim  S.  rituum  Congregatio  :  An^iuen- 
dum  precibus  censuit.  Rursum  ille  cultus  a  S.  Sede  probatur  , 
quemalias  probare  recusaverat,  dicendo  :  Prceviorecessua  deci- 
sis ;  atqui  cultus^  quem  probare  recusaverat ,  iisdem  adversariis 
fatentibus ,  non  est  cultus  symbolicus ,  sed  cultus  cordis  proprie 
sumpti  (5).  3°  Suo  decreto  non  aliud  intendit  S.  Congregatio, 

(1)  Decret.  S.  Ritaam  Congregatio-  commonit.  Prolas.   pag.    i5    et    i6   : 
nis  6  Febr.   i^^GS.  Petitum  fuit  Ofjicium  et  Missa  pro 

(2)  Leclione   iii    secandi  Noctarni.  cultu  cordis  proprie  sumpti. 

(3)  Gregoire  ,  Hist.  des  sectes  reli-  (5)  Aadiatar  iterum  Blasias :  S»  Con- 
gieuses ,  loc.  cit.  gregatio    anno   1697,    1727  et   1729 

(4)  En  Terba  Blasii,  ex  ejos  Diss.  abstinendum    censuit    a    oonaessione 


288  TRACT.    DE    INGARNATIOWE. 

quam  ampliare  cultum  jam  longe  lateque  in  Ecclesia  receptum. 
En  rursum  decreti  verba  :  Simulque  intelligens  (S.  Congregatio) 
hvjus  Officii  et  Missce  celehratione  no7i  aliud  agi y  quam  am- 
pliari  cultumjam  institutum  ;  jam  vero  ,  iisdem  adversariis  fa- 
tentibus  ,  cultus  receptus  non  erat  symbolicus  ^  sed  veri  et  carnei 
Cordis  Jesu  (1).  4»  Si  qua  adliuc  superfuisset  dubitatio  circa 
sensum  S.  Sedis ,  sublata  est  ex  censura  ,  quam  retulimus  propo- 
sitionis  LXIIP  Synodi  Pistoriensis.  5°  Demum  evincitur  ex  ipsa 
agendi  ratione  adversariorum ,  qui  non  alia  de  causa  profitentur 
se  impugnare  eum  cultum  ,  quam  quod  per  ipsum  introdu- 
catur  divisio  in  Christi  humanitate  ,  ut  ex  dicendis  magis  patebit. 
Falsum  igitur  est ,  quod  adversarii  assumunt. 

548.  Ad  2«»,,sive  ad  1'™  probat.  Dist.  Symbolice  .^  nempe 
per  Cor  Jesu,  quod  est  amoris  symbolum,  conc^  independenter 
abipso  corde.proprie  dicto,  7ieg.  Vidimus  enim  adorari  Cor  Jesu  , 
prout  symbolum  est  charitatis ,  ideoque  tum  ratione  sui ,  tan- 
quam  objectum  materiale,  tum  ratione  symholi^  tanquam  ob- 
jectum  formale  ,  seu  motivum.  Non  alium  porro  esse  sensum 
citati  decreti  ,  patet  per  se  et  ex  toto  contextu  (2). 

Ofjicii  et  Missce  pro  cultu  cordis  pro-  Episcopis  regni  Polonice ,  qut  specia- 

prie  sumpti.  Ibid.  liter  supplicarunt ,  nec  non  pro  archi- 

(1)  Ita  Blasias  :  Porro  ,  inqnil ,  confraternitate  sub  titulo  SS.  Cordis 
cultus  Cordis  carnalis  Jesu  non  nu-  Jesu,  Die  vero  6  Febraarii  ejusdem 
diustertius,  sed  seculo  superiore  ver-  anni  relatam  rescriptam  excepit  decre- 
tente  duxit  exordium  a  revelatione ,  lum  ejasdem  Sacrae  Congregationis  ty- 
qucB  facta  perhibetur  in  Galliis  pis  vulgatam  his  verbis  :  Instantibus 
V,  Margaritce  Alacoque.  Revelatio-  pro  concessione  Ofjicii  et  Missw  SS. 
nem  ex  ore  ejusdem  excepit  P.  La  Cordis  Jesu  plerisque  reverendissimis 
Colombiere  Soc.  Jesu.  De  institutione  Episcopis  regni  Polonix  ,  nec  non 
hujus  festi  non  multo  post  agi  coeptum  confraternitate  Urbis  ,  hoc  sub  titulo 
est.  Ibid.  Prolus.  pag.  ii.  erecta ,  Congregatio  S.  Rituum ,  ha- 

(2)  Ejusraodi  enim  tenoris  est  res-  bitadieiSJanuariihujusanfii^i^jdS), 
scriptam  S.  Congregationis  ,  datum  die  probe  noscens ,  cultum  Cordis  Jesujam 
26  Januar.  i  ^65  :  Instantia  positionis:  hodie  esseper  omnesfere  catholici  orbis 
Polona  ,  Concessionis  Officii  et  Missce  partes  ,  foventibus  earum  Episcopis  , 
propricB  in  honorem  SS.  Cordis  Jesu ;  propagatutn ,  scepe  etiam  a  Sede  Apos- 
responde l  Congregatio  :Progfra^2a,joro  tolica  decoratum  millenis  indulgen- 


PART.  II.    GAP.  IV.  DE  GOMMUH.  IDIOM.  BT  ADORAT.  J.  C.         289 

549.  Ad  3*»,  seu  ad  2°*,  probat.  Neg»  Etenim ,  ut  ex  adductis 
verbis  liquet ,  sanctissimum  Cor  Jesu  est  symbolum ,  sub  quofideles 
devotius  ac  ferventius  recolunt  Christi  Jesu  cbaritatem ;  jam  vero 
symbolum  est  realiter  distinctum  a  re ,  quge  per  symbolum  re- 
f ertur ,  cum  nihil  possit  esse  symbolum  sui  ipsius ;  ergo ,  dum  con- 
ceditur  festum  Cordis  Jesu,  conceditur  festum  Cordis  ejus  realis 
et  proprie  dicti  ut  symboH  amoris  et  charitatis.  Talem  autem ,  et 
non  ahum  sensum  esse  ejusmodi  verborum  ,  magis  patet  ex  eo , 
quod  ibi  dicatur  :  Quibusdam  petentibus  Ecclesiis  :  porro  nulla 
Ecclesia  petierat  festum  cordis  symbohci ;  sed  omnes ,  ut  osten- 
dimus  ,  petierant  festum  veri  ac  reahs  Cordis  Christi.  Denique  id 
ipsum  manifestum  fit  tum  ex  ipsa  lectione  S.  Bernardi ,  quae  in 
illo  festo  recitatur,  in  qua  sermo  est  de  Corde  Christi  vulnerato  ^ 
tum  ex  ejusdem  Officii  hyranis  (1). 


tiarum  Brevihus ,  datis  ad  innumeras 
propemodum  confraternitates  sub  titulo 
Cordis  Jesu  canonice  erectas  ,  simul- 
que  intelligens  hujus  Officii  et  Missce 
celehratione  non  aliud  agi  quam  am- 
pliari  cultum  jam  institutum,  et  synt' 
holice  renovari  memoriam  illius  divini 
amoris ,  quo  Unigenitus  Dei  Filius 
kumanam  suscepit  naturam,  etfactus 
ohediens  usque  ad  mortem ,  prcehere 
se  dixit  exemplum  hominihus ,  quod 
esset  mJtis  et  humilis  corde  ;  his  de 
causis  referente  Eminentiss.  et  Reve- 
rendiss.  D,  Card.  Episc.  Sahinensi, 
audito  R.  P.  D,  Cajetano  Forti , 
promotore  fidei ,  prcevio  recessu  a  de- 
cisis  suh  die  3o  Julii  1729,  annuen- 
dum  precihus  censuit  Episcoporum 
regni  Polonice  et  dictOB  archiconfra- 
ternitatis  Urhis  ,  deliheratura  deinde 
de  Officio  et  Missa  rite  approban- 
dis.  Quod  quidem  Congregationis  vo- 
tum  per  me  Secretarium  relatum  SS, 
D.  N.  Clem.  P^  xiii,  Sanctitas  sua, 

T.  IV. 


hujus  etiam  decreti  tenore  perlecto , 
in  omnihus  approhavit  ,  hac  die  6 
Fehr,  1765. 

(1)  Sic  enim  S.  Bernardas  ,  sea 
potius  ignotos  auclor  P^itis  mysticce  , 
seu  Tractatus  de  passione  Domini , 
cujus  verba  proferuntur  in  lectione  iii 
secundi  nocturni  festi  SS.  Cordis  Jesa , 
quae  ita  se  habent  :  Ad  hoc  enimper' 
foratum  est  latus  tuum...,  ad  hoc  vul- 
neratum  est  cor  tuum...  et  propterea 
vulneratum  est ,  utper  vulnus  visihile 
vulnus  amoris  invisihile  videamus, 
Inter  opp.  S.  Bernard.  edit.  Mabillon^ 
?ol.  II ,  coi.  447  f  ^^  hymno  vero  ad 
Vesperas  : 

Percussum  adhoc  est  lancea^ 

Passumque  ad  hoc  est  uulnera , 

Ut  nos  lavaret  sordibus  , 

Unda  Jluente  et  sanguine. 
Et  in  hymno  ad  Laudes  : 

Te  ifulneratum  caritas 

Ictu  patenti  voluit 

Amoris  invisihilis , 

Ut  veneremur  vulnera. 

19 


290  .    TRAGT.    DE   INGARWATIOWE. 

550.  Ad  4«%  Neg.  Adversarius,  qui  id  asserere  non  erubescit, 
aut  nunquam  legit  opusculum  Gerdilii,  in  quo  Cl.  auctor  pro- 
pugnat  censuram  Pii  VI  adversus  notas  Franc.  Xaverii  Feller, 
aut  aperte  mentitur. 

551.  Obj.  secunda.  Nisi  dicatur  probatus  a  S.  Sede  cultus  cor- 
dis  symbolici ,  plura  sequerentur  absurda ,  ac  1°  introduceretur 
cultus  materialis  ac  directus  ad  unam  determinatam  partem  ado- 
rabilis  Christi  corporis ;  2®  induceretur  Nestorianismus  per  divisio- 
nem  adorationis  uniuscujusque  naturae,  ac  propterea  tribueretur 
altera  adoratio  Deo  et  altera  homini ,  quum  Ecclesia  definierit 
unicam  adorationem  Verbi  incarnati  esse  adraittendam;  3»  Dei 
cultus  foret  secundarius  et  concomitans  cultum  novae  hujusce  de- 
votionis  (1).  Ergo. 

552.  Resp.  Neg.  antec.  Ejusmodi  enim  absurda  comraentitia 
sunt ,  quaeque  ab  adversario  finguntur.  Etenira 

553.  Non  sequittir  primum  absurdum  de  cultu  ,  ut  vocat , 
materiaU\  alioquin  materialis  quoque  vocandus  esset  cultus  ,  qui 
sacrosanctae  Christi  Domini  humanitati  defertur ,  quod  a  fide  ca- 
tholica  abhorret.  Si  igitur  materialis  dici  nequit  cultus  istius  hu- 
manitatis ,  quare  materialis  censenda  erit  adoratio ,  qua  ejusdem 
humanitatis  partes  cohmtur ,  cum  fundamentum  seu  ratio  for- 
malis  illius  adorationis  sit  unio  hypostatica  ,  quae  iramediate  facta 
est  cum  toto  corpore  et  singuHs  partibus  ejus  (2)?  Adoratur  enira 
Cor  Deiy  seu  personae  Verbi.  Adde  ,  hanc  propositionera  ,  utpote 
injvriosam  cultoribus  Cordis  Jesu  ,  fuisse  proscriptam  in  Consti- 
tutione  Auctorem  fidei;  hinc  a  nullo  sincero  CathoHco  teneri 
potest. 

554.  Non  sequitur  secundum  ,  induci  nempe  Nestorianismura 
per  duplicera  adorationera  Dei  et  horainis.  Haec  enira  non  est 

Qaseri  hic  potest  ab  osoribns  Cordis  part.  iii ,  q.  25  ,  art.  2  :  Quare  sim- 

Jesu ,  an  aqua  et  sanguis  fluxerint  ex  pliciter^  inquit,  dicendum  est,  carnem 

corde  symbolico ,  et  nuin  cor  symbo-  et  animam  Christi ,  sicut  et  membra 

licum  fueril  lancea  percussum  et  vul-  corporis  ejus  ,  adoranda  esse  adora- 

neratum  ?  tione  iatrice  ,  quce  quidem  eis  debetur 

(1)  Gregoire,  loc.  cit.  ratione  hypostasis  P^erbi  Dei ,  a  qua 

(2)  Aadiatnr    iteram    Sylyius    in  et  in  qua  sustentantur. 


PART.   II.   CAl».  IV.   DE  COMMUW.   IDIOM.  ET  ADORAT.  J.  C.  291 

nisi  calumnia  toties  reterpulsa  ,  ac  demum  damnata  paritef  inter 
errores  Synodi  Pistoriensis  ,  quaeque  a  nobis  praeoccupata  est  cum 
statum  qusestionis  aperiremus.  Siquidem  una  eademque  adoratione 
colitur  Cor  divini  Verbi  incarnati ,  seu  potius  persona  Christi  in 
Corde  suo. 

555.  Non  denique  sequitur  tertium.  Si  enim  una  eademque 
adoratione  colitur  Deus-homo  in  corde  suo ,  ea  ratione  ,  qua 
diximus  et  ostendimus  adorandam  cultu  latriae  Christi  huma- 
nitatem  in  se  ^  licet  non  propter  se^  sed  propter  Verhutn ,  per 
quod  et  in  quo  eadem  humanitas  subsistit,  et  ita  subsistit,  ut 
sine  tali  subsistentia  nec  concipi  possit  in  rerum  natura  ejusmodi 
humanilas,  jam  patet  quam  stultum  sit  asserere  ex  cultu  Cordis 
Jesu  consequi  cultum  Dei  fore  secundarium  (1). 

556  Obj.tertia.  Saltem  purgari  nequit  hic  cultus  a  supersti- 
tione.  Nam  non  intelligitur ,  1°  quomodo  adoranda  sit  pars , 
quae  jam  adoratur  in  toto ,  nempe  in  Christi  corpore ;  2°  quo- 
modo  dirigatur  cultus  ad  cor ,  quin  introducatur  divisio  ac  quas- 
dam  laniatio  et  discerptio  in  ejusdera  Christi  corpus ;  3°  quare 
potius  cor  coli  debeat ,  quam  oculi ,  pedes ,  manus ,  etc.  ut  ar- 
guebat  sapientissimus  Pontifex  Benedictus  XIV.  4«  Sed  falsum 
praeterea  est ,  quod  assumitur  ab  hujus  cultus  patronis  ,  cor  esse 
alFectionum  sedem;  exploratum  siquidem  apud  recentiores  phy- 
siologos  est ,  in  systemate  nerveo  residere  principium  sensationum 
et  motuum,  qui  a  voluntate  pendent.  Voluntas  enim  in  nervos 
agit ,  ac  per  eos  anima  sentit ;  nervi  autem,  ut  plerique  contendunt, 
originem  ducunt  a  meduUa  spinali ,  ut  vocant ,  seu  ut  aliis  placet , 
a  cerebro  ,  juxta  alios  a  diaphragmate  repeti  debent,  nullatenus 
vero  a  corde.  Etenim  cor  non  est  nisi  musculus ,  qui  systemati 
sanguineo  inservit.  Ex  ejusmodi  vero  opinionum  diversitate  non 
inepte    quispiam   quserit  ,    an  non   expediat  festum  instituere 

(1)  Qai  hoc  objicinnt ,  non  adver-  cum    divinitate  ,  non  potest  distingni 

tunt  se  pariter  impetere  caltam  ,  qui  objectum    primarium   et   secundarium 

tribuitur  Christi  corpori  et  sauguini  in  ejusmodi  cultus.  Sed  recolantur  supe- 

Eucharistia.  Gum  enim  una  eademque  rius  dicta  in  propositione  antecedenti. 
adoratione  Christi  humanitas  adoretur 

19. 


292         .        X  .  TaA-GT.    DE    INGARNATIOKE. 

sacrdd  glatidulce  ,  sacri  cerebri y  etc. ,  ex  quo  eorum  cultores  ce- 
rebellistce  y  SLUtpinealistce^  etc.  nuncuparentur.  5°  Si  his  addatur  , 
ejusmodi  Cordis  Jesu  cultum  incognitum  plane  fuisse  toti  anti- 
quitati ,  6°  ejus  introductionem  turbas  ubique  excitasse  ,  7°  ter  a 
Sacra  Rituum  congregatione  rejectum  ,  demum  hanc  nonnisi  ma- 
chinationibus  factiosorum  cessisse ,  ut  eum  permitteret ,  S^  pa- 
tebit,  juremeritointer  superstitiosas  devotiones  hunc  cultum  esse 
recensendum,  ejusque  patronos  cordicolasj  seu  cardialatras  ^ 
sectarios  dictos  esse  (1).  Ergo. 

557.  Resp.  Neg.  antec,  Ad  1™,  prob.  Dicimus  eadem  ratione 
coli  Cor  Jesu  qua  speciali  cultu  donantur  Sacra  Vulnera  ,  nempe 
ob  mysticam  significationem  immensae  charitatis  Christi ,  ac  cetera 
motiva ,  quae  superius  recensuimus  (2). 

558.  Ad  2°^,  Neg.  Sed ,  ut  pariter  exposuimus ,  una  eademque 
indivisibili  ac  individua  adoratione  adoratur  Christus  ,  seu  Verbi 
persona  incarnata ,  in  corde  suo ,  ceteris  membris  corporis  Christi 
non  exclusis.  Nam  adoratur  cor  in  humanitate,  quae  subsistit  in 
divina  Yerbi  persona  (3). 

559.  Ad  3"^,  Respondeo  ,  ideo  cor  potius  coli,  quia  pro  pedi- 
bus  ,  manibus ,  etc.  illud  non  miHtat  pecuhare  motivum  mysticae 
significationis  aut  charitatis  symboH ,  quod  mihtat  pro  corde.  Fal- 
sum  porro  est ,  quod  dicitur  de  Benedicto  XIV  ;  cum  debuisset 
dici  Prosper  Lambertinius  ,  qui  haec  objiciebat  cum  promotoris 
fidei  officio  fungeretur,  ac  propterea  ex  munere  suo  contra- 
rias  partes  sustinens,  ut  in  ejusmodi  causis  fit  (4),  Ceterum  Be- 

(1)  Ita  Gregoire ,  p.  248  et  seqq.         simi  Chrisli  sanguinis  ,  aliisqae  ejas- 

(2)  Cfr.  Card.  Gerdil.  op.  cit.  p.  3^4  modX  festis  ,  qufe  Officio  ac  Missa  pro- 
et  seqq.  nota  (i) ,  nbi  ostendit ,  nnllam      pria  celebrantur. 

posse  ab   adversariis  discrimen  afFerri  (3)  Cfr.  Mazzarelli,  Dissertaz,  in- 

inter  caltam  a  S.  Sede  jam  antea  pro-  torno  aJle  regole  da  osservarsi  per  par- 

batum  ,  Quinque  P^ulnerum^  et  cultum  lare  e  scrivere  con   esattezza   e  con 

Cordis  Jesu  ,  prout  spectatur  ut  pars  proprietd  su  la  divozione  e  sul  culto 

humanitatis  Ghrisli  ,  seu  organam  pe-  dovuto  al  SS.  Cuore  di  G.  C,  Roma 

culiare  ;  sammaqae  sedulitate  disjicit ,  1806,  in  qua  Cl.  auctor  hoc  argumen- 

quae   ab   iisdem   discrimina   excogitata  tom  plene  evolvit. 

sunt ,  ut  hujus  arguraenti  vim  eladerent.  (4)  Totam  actorum  seriem   ipsemet 

Id  ipsum  dici  potest  de  cultu  pretiosis-  refert  in  eximio  opere  de  Beatif,   e% 
■  ■-,% 


PART.  II.  CAP.   IV.   DE  COMMUN.  IDIOM.  ET  ADORAT.    J.  C.  293 

nedictiis  XIV,  nempe  SnmmusPontifex,  pluribus  indulgenliis  di- 
tavit  cultores  Cordis  Jesu  ,  et  ejusmodi  cultum  semper  fovit  atque 
promovit  (1). 

560.  Ad  4™,  Neg.  suppositum ;  siquidem  veram  rationem  at- 
tulimus  ex  mystica  significatione ,  seu  amoris  et  charitatis  sym- 
bolo ,  quod  prae  se  fert  cor ,  et  quia  Christus  ipse  velut  piarum 
afFectionum  suarum  sedem  cor  suum*proposuit.  Itaque  non  dicitur 
absolute  cor  esse  afFectionum  sedem ,  sed  quod  tanquam  afFectio- 
num  sedes  exhibeatur  a  Christo.  Non  est  propterea  cur  salebro- 
sam  physiologicam  qusestionem  attingamus ,  utrum  cor  reipsa 
sedes  affectionum  sit  ac  sefisitivitatis  ^  ut  vocant,  nec  ne;  cum 
nihil  referat  ejusmodi  quaestio  ad  institutum  nostrum ,  quod  ab 
illa  est  omnino  independens.  Hinc  cetera  ruunt ,  quae  adversarius 
congerit  ex  nuperioribus  physiologis  circa  diversas  sententias ,  in 
quas  ipsi  distrahuntur  circa  originem  nervorum  et  sensitivitatis 
sedem ;  nec  nisi  falsa  suppositione  innixus  potuit  ore  profano  as- 
serere ,  non  inepte  a  quopiam  quaeri  posse ,  an  non  melius  foret 
festum  instituere  sacrce  glandulce ,  etc.  (2). 

561.  Ast  neque  istud  concedendum  est,  quod  auctor  is  pro 
certo  sumit,  physiologiam  nobis  adversari.  Rata  enim  apud  re- 
centiores  physiologos  haec  sunt :  1®  Cor  omnium  musculorum  cor^ 
porisnostrinobilissimum  esse,  cum  organum  praecipuum  sit,  imo 

Canonizat.  Sanctorum ,  lib.  iv,  part.  ir,  tori  e  promotori  di  questa  divozione , 

cap.  3i  ,  n.  19  et  seqq.  non  avendo  mai permesso ^  che  sHntro- 

(1)  Cujus  rei  fidem  faciunt  tum  ar-  ducesse  la  festa,  Id  est :  Magnus  ille 

cliiconfralernitas   SS.  Cordis  Jesa  ,  ia  Ponlifex  Benedictus  xiv  asserit ,  Ec- 

Urbe  instituta  a  B.  Leonardo  a  Portu  clesiam  ter  rogatam ,  ut  cum  fautori- 

Maaritio ,    atque  ab    eodem    Pontifice  bus  et  promotoribus  hujus  devotionis 

approbata  ,  cui  praeterea  nomen  dedit ,  faceret  ,  recusasse  ,  nec  permisisse  ,  ut 

tum  litlerae  ,  quas  in  forma  Brevis  de-  festum  introduceretur ;  postea  vero  alii 

ditGalliarum  Reginae  anno  1^4^  1 1'^'^  cnra  imitati  sunt. 

plures  indulgentiae  ab  eo  concessae  cal-  (2)  Sane   nunqaam    Deus    praecepit 

toribus  Cordis  Jesu.  Hinc  patet  fraus  ,  bominibus ,  ut  eum  diligerent  ex  tofo 

qua  primum  usns  est  Episc.  Ricci ,  dum  cerebro  ,  ex  toto  diaphragmate  ,  etc, 

scripsit  :  Che  il  gran   Pontefice  Be-  sed  praecepit ,  nt  diligant  cum  ex  toio 

nedetto  xiv ,  ci  assicura ,  che  la  Chiesa  corde, 
ricuso  per  tre  volte  di  prestarsi  ai  fau- 


294  TRAGT.    DE    IWGARNATIONE. 

centrum  systematis  vascularis  seu  sanguinei ,  atque  ut  modo  lo- 
qui  amant ,  irrigatorii ,  quod  una  cum  systemate  nerveo  praeest 
vitae  corporis  animalis  (1).  2°  Juxta  certissimas  anatomicas  ob- 
servationes  ac  repetita  experimenta ,  cor  magna  nervorum  copia 
instructum  esse  (2).  3°  Omnes  nervei  systematis  partes  suam 
habere  efficaciam ,  existere  per  se ,  neque  a  cerebro  aut  spinali 
medulla  omnimodo  pendere  (3)  ,  ac  propterea  ,  quod  consequens 
est ,  cordis  actionem  neque  a  cerebro  neque  a  meduUa  spinali 
dimanare  ;  excitari  tamen ,  si  stimuli  hisce  partibus  applicentur, 
cum  omnes  partes  ejusdem  systematis  amice  inter  se  conspirent , 
et  ahae  ahis  partem  suae  efficientia?  communicent ,  omnesque  ad 
totius  systematis  actionem  ahquid  conferant  (4).  4°  Exploratum 
praeterea  apud  eosdem  est,  cor  prae  ceteris  musculis  incitabihtate , 
ut  loquuntur  ,  contractihtate  ,  irritabihtate  atque  exquisitiori 
quadam  sensitivitate  donari  ob  nervos ,  quos  vocant  syrapathicos , 
quibus  abundat.  Hinc  5®  motus  cordiacos  animi  afFectionibus  ac 
passionibus ,  praesertim  si  vividiores  efe  sint ,  ita  subesse  ,  ut  su- 
bito  cor  vel  subsihat  laetitia ,  vel  angatur  moerore ;  ac  propterea 
ejusmodi  motus  cardiacos  sola  pathematum  animi  vi  et  efficacia 

(1)  Cfr.  CI.  Laurent.  Martini ,  Le-  Plures  enim  nervi  e  gangliis  prodeunt; 
sioni  di  fisiologia  ,  Torino  1827  ,  sic  pleriqoe  nervi  cardiaci  ex  ganglio 
\ez»TLUii,Sistema  sanguigno^  \.om»is»  sab  corde  posito  originem  Iiabent.  Ex 

(2)  Nonnnlii  pbysiologi  dubitarant,  his  patet ,  quibus  melius  competat  ce- 
atrom  cor  nervis  esset  instructum;  Be-  rehellistce  ani  pinealistm  denominatio, 
berendsias  ,  alterius  progressus,  prorsas  an  uobis  scilicet ,  qui  plerosqae  nervos 
nervos  cordi  negavit ;  at  Cl.  Scarpa  cardiacos  ex  gangliis  repetimus  cardiacis 
magnam  nervoram  cardiacoram  copiam  et  respectivo  plexa  ,  an  vere  Gregoire , 
ita  demonstravit ,  ut  jam  nemo  inve-  qai  cum  suis  omnes  nervos  repetit  a 
niatar,  qai  de  bacrequajstionem  mo-  cerebro  ,  aat  encepbalo  ,  et  medulla 
veat^aatdubiam.  Cfr.  ibid.  etlez.  xLii,  spinali,  in  qao  non  raeliorem  physio- 
Sistema  nervoso.  logum  qaam  theologum  se  praebet. 

(3)  Cfr.  idem  ibid.  lez.  tlmi,  Mus-  (4)  Ibid.  tam  pag.  23  et  seq.  abi 
coli ,  tum  in  01*.  Elementa phisiologicB ,  Bichati,  Richerandi  alioramqae  hypo- 
Taurini  1 835 ,  lib.  i ,  pag.  25-3 1 ,  ubi  theses  falsitate  laborare  ostendit ,  qui 
afFert  experimenta  Wilsonii ,  ex  quibas  nervei  systematis  sensiferi  centrum  in 
constat ,  cordis  actionem  neqae  a  cere-  encephalo  collocant. 

bro  ,  neque  a  medulla  spinali  dimanare. 


PART.  II.  CAP.   IV.   DE  GOMMUN.  IDIOM.   ET  ADORAT.   J.  C. 


295 


perverti,  totumque  irrigatorium  systema  perturbari  (1);  quod  si 
pathema  vehemens  et  constans  fuerit ,  morbosam  afFectionem  et 
organicum  interdum  vitium  in  corde  ingenerari ,  quandoque  vero 
et  mortem  ipsam ,  ut  suo  loco  pathologi  docent  (2).  Haec  autem 
aliaque  non  pauca  consulto  a  nobis  praetermissa  ,  ne  in  alienam 
provinciam  excurrere  videamur ,  ad  theologum  non  pertinentem , 
et  a  qua  ,  ut  diximus ,  cultus  iste  nullo  modo  pendet ,  satis  evin- 
cunt ,  cor  animi  affectionibus  maxime  affici  eo  ipso  ,  quod  in 
nerveo  systemate  sensitivitatis  et  affeclionum  sedes  collocatur, 
ac  sub  hoc  respectu  vere  cor  dici  et  esse  affectuum  organum  et 
instrumentum  proecipuum  ,  imo  et  sedem  (3). 


(1)  Ibid.  pag.  3i.  Cfr.  praeterea 
Dictionnaire  abrege  des  sciences  m6- 
dicinales ,  Milan.  1826,  art.  Passiony 
pag.  357  et  seqq.  necnoQ  Physiologie 
des passions  j  par  J.  L.  Alibert,  Paris 
1825  ,  duobus  vol.in-8°.  Ex  hac  per- 
tarbationc  ,  quam  systema  irrigatorium 
ab  animi  affectionibus  palitur ,  expli- 
catur  sador  sanguineus  GJiristi  Domini 
in  horto  ,  de  quo  S.  Luc.  xxii ,  44  5 
nam  syslole  et  diastole ,  quae  daos  prae- 
cipuos  constiluunt  cordis  motus  sangui- 
nis  circuitioni  inservienles ,  perturbatse 
in  funclionibus  suis  et  anormales  ef- 
fectae,  phaenoraenon  illud  prodaxerunt. 
Haud  me  latet  Uilarium  Pictav.  De 
Trin.  lib.  x,  n.  4i  ?  prodigiis  accensere 
ejusraodi  sudorem  sanguineum ,  dum 
scribit  :  Contra  naturam  est  sudare 
sanguinem,  Verum  non  modo  Arislo- 
teles,  Hist.  animal.  lib.  iii,  cap.  19, 
et  De  animaU  partibus ,  lib.  iii , 
cap.  5 ,  Galenus ,  seu  quisquis  auctor 
est  libri  De  utilitate  respirationis , 
Theophrastus  Eresius  in  traclata  De 
sudoribus  ;  sed  etiam  ,  post  restauratas 
litteras  in  Italia  ^  Collias ,  De  sanguine 
Christi ;   Greg.   Leti  ,    P^ita  Sixti  v , 


lib.  VI ;  Saporitius  ,  m  Ephemeridibus 
germanicis  anni  1712;  in  Gallia  Mal- 
donafus  ,  in  Malth.  xxvi ,  37;  Fago- 
nius ,  facultatis  parisiecsis  medicus  ,  in 
thesi  anni  i665;  Mervillius,  Miscel- 
laneorum  ,  tom.  iii;  Thuanus  ,  Histo- 
riarum ,  lib.  11 ;  in  Gertuania  Schenc- 
Ivius ,  Observat.  1 38 ,  lib.  vi ;  in 
Helvetia  Conradus  Lycostenes  ,  in 
Prodigiorum  ac  ostenlorum  chronico , 
aliiqae  viri  docli  non  pauci  suis  tem- 
poribus  mares  ac  feminas  ,  vel  morbo 
sollicitatos,  vel  animi  moeroreconfectos, 
sanguine  sudasse  ,  sive  quod  ipsi  vide- 
rint ,  sive  diligeuter  explorata  veritate, 
testanlur.  Cfr.  Calmel,  Dissert.  de  san- 
giiineo  Christi  sudore.  Quae  ideo  attu- 
limus,  quia  mirifice  rem  noslram  con- 
firmant. 

(2)Cfr.  interalioscit.  Dictionarium, 
]oc.  cit.  pag.  354  f  et  Allan  Barns , 
Ossermzioni  sopra  piu  frequenii  ma- 
lattie  del  cuore ,  trad.  dall'  inglese, 
Milano  1816. 

(3)  Non  quatenus  cor  centrum  est 
systematis  irrigatorii ,  sed  ,  ut  diximus  , 
ob  qaantitatem  et  qualitatem  nervorum, 
quibus  instructum  est. 


296  .V   .1    .  TRAGT.     DE    INGARNATIONE.  ' 

562.  Ad  5"* ,  Dtst,  Quoad  festi  celebrationem ,  conc. ;  quoad 
rem  ipsam ,  neg,  Alioquin  innumerae  prope  ejusmodi  devotiones 
lioc  praetextu  excludi  ac  respui  deberent ,  quae  ,  cum  primum  pe^ 
culiari  festo  et  Officio  colionestabantur ,  novae  erant  (1).  Adde  , 
hanc  difficultatem  aeque  premere  cultum  cordis  symbolici ,  quem 
tamen  adversarius  cuni  suis  commendat. 

563.  Ad  6™ ,  Dist,  Ex  parte  Jansenistarum  eorumque  grega- 
lium,  C071C.;  ex  parte  piorum  Catholicorum ,  saltem  postquam  ab 
Apostolica  Sede  probatus  est ,  7ieg.  Quot  oppositiones  non  susti- 
nuit  festum  Conceptionis  B.  Virginis  (2)?  Quot  festum  Corporis 
Christi?  Sane  de  posteriori  hoc  festo  apud  Bollandianos  legitur  : 
Festivitatem  illam  positam  fuisse  iyi  ruinam  et  resurrectionem 
multorum  y  et  in  signum  cui  contradiceretur :,  innumerabiles 
habiiisse  contradict07'es  et  atroctssimos  impugnatores  (3).  Quid 
inde  ?  Festum  Corporis  Domini  a  S.  Sede  probatum  perseverat , 
et  nomina  impugnatorum ,  utpote  in  pulvere  exarata ,  levioris 
aurse  impetu  perierunt;  idem  contigit  et  continget  de  festo  SS.  Cor- 
dis  Jesu  deque  ejus  irapugnatoribus  (4). 

564.  Ad  7™ ,  Dist.  Et  haec  agendi  ratio  ineluctabile  est  docu- 
mentum  summoe  prudentise,  cautelae  ac  maturitatis  quibus  com- 
mendatur  S.  Rituum  Congregatio  ,  conc. ;  aliquid  officit  ipsius 
causae  merito ,  quando  approbata  est ,  neg.  Et  sic  cetera  conci- 
dunt,  quae  de  machinationibus  postulatorum  adjecta  sunt,inter 
quos  auctor ,  quem  impugnamus,  ipsum  involvit  piissimum  Rom. 
Pontificem  Clementem  XIII  (5). 

(1)  Cfr.  Marqaes,  cit.  part.  i  ,  con-      diara  subierant. 

sect.  propos.  ix,  art.  i.  (4)  Loquor  autera  de  iis  ,  qui  Sedi 

(2)  Cfr.    P.  Victor  a   Cabal ,    Ord.  Apostolicae  decretis  reslilerunt. 
Min.Ref.  in  opere,  cai  iitnlas  :  De  su-  (5)  Dans  le  temps ,  inquit,  qu'on 
persiitiosa  timiditate  vitanda.  poursuivait  cette  affaire ,  on  se  deman- 

( 3)  In  Vita  B.  JuliancB  Leodiensis  ,  dait  a  Rome ,  quels  sont  les  soUiciteurs  ? 
ad  diem  v  April.  !ib.  ii,  cap.  3,  edit.  et  tout  has y  on  se  disait  i  c^estle  Pape. 
Antverp.  pag.  46 1.  Integrum  caput  Ita  hic  inverecundus  Jansenista  et 
illud  legi  meretur.  Egregiam  navarant  Episcopus  coM»ewf/owa//«,  de  cujus  no- 
operam  in  promovendo  ac  tuendo  hoc  tiliis  biographicis  ,  obstinata  pervicacia 
festo  Patres  inclyti  Ordinis  Praedicato-  in  schismate  nsque  ad  mortem  ,  ob 
rum  ,  qui  propterea  pluriraoram  invi-  quam  ei  denegata  sunt  sacramenla ,  de 


PART.  II.  GAP.  V.   DE  GHRISTI  TITULIS  ATQUE  MUNERIBUS.       297 

565.  Ad  8"^,  Dist.  Eadem  ratione,  qua  Catbolicos  lacessebant 
Apoliinaristae ,  dum  eos  vocabant  Anthropolatras  seu  homiiiico- 
lasy  conc. ;  jure  merito ,  neg.  Mirum  est ,  non  animadvertisse 
ejusmodi  bomines  partium  studio  abreptos ,  se  per  banc  appel- 
lationem  causam  communem  agere  cum  ApoUinaristis  ,  qui  prae- 
terea  eadem  ferme  argumenta  urgebant  adversus  Catbolicos 
Cbristi  bumanitatem  ,  prout  subsistit  in  divina  Verbi  persona , 
adorantes ,  quae  factiosi  isti  impugnatores  urgent  adversus  cultum 
Cordis  Jesu  (1). 

CAPUT  V. 

1)E    CHRISTl    TITUIIS    ATQUE    MUWERIBUS. 

^  566.  Ex  unione  bypostatica  fluunt  tituli  illi ,  quibus  Cbristum 
in  sacris  btteris  insignitum  novimus  ,  et  oiEcia  seu  munia ,  ad 
quae  obeunda  Dei  Fibus  bumanam  naturam  sibi  copulavit. 

567.  Prsecipui  titub  ac  munia,qu8e  Cbristo  tribuuntur,  sunt 
Capitis  bominum  et  Angelorum  ,  Propbetae ,  Regis  ,  Judicis ,  Sa- 
cerdotis,  Dei  bominumque  Mediatoris.  De  quatuor  primis  nuUa 
viget  controversia ;  ast  non  levis  quaestio  agitatur  inter  Catliobcos 
et  Socinianos  circa  sensum  ,  quo  postremi  duo  tituli  Cbristo 
competant.  Quare  priores  illos  vix  exponemus ;  posteriores  appo- 
sitis  propositionibus  juxta  catbobcam  doctrinam  vindicabimus. 

588.  1°  Igitur  Cbristus  dicitur  et  est  caput  bominum  et  An- 
gelorum.  Homi^ium  quidem  ratione  animarum,  in  quas  influit 
per  gratiam  suam^  sive  actualem ,  sive  sanctificantem ;  ratione  cor- 
porum  ,  quae  ipse  abquando  a  mortuis  excitabit ;  ratione  finis  seu 
beatitudinis  ,  ad  quem  bomines  ejus  munere  ordinati  sunt;  quae 
duo  postrema  suo  loco  jam  vindicavimus  ,  priraum  autem  postea 
ostendemus.  Exponitautem  S.  Tbomas,  qua  ratione  omnesbomi- 
nes  ad  Cbristum  tanquam  caput  pertineant ,  scribens  :  Christus 
est  capiit  omnium  hominum  ,  sed  secundum  diversos  gradus, 

ejasdem  praeterea  fanere  et  scandalis ,      respectivis  articalis. 

qaae  inde  orta  sant,  dr,  L'Amide  la  (1)  Cfr.  Petav.  lib.  xv ,  cap.  3  et 

Religion,  SLnni  i83r ,  vol.  lxviii,  in      seqq.  et  Gerdil,  op.  cit. 


298  TRACT.    DE    INGARNATIONE. 

Primo  est  caput  eormn^  qui  actu  uniuntur  sibi  per  gloriam ; 
secundo  eorum  ,  qui  actu  uniuntur  sihi  per  charitatem ;  tertio 
eorum ,  qui  actu  uniuntur  sibi  per  fidem  /  quarto  eorum  ,  qui 
sibi  uniuntur  solum  in  potentia  nondum  reducta  ad  actum^ 
qucB  tamen  est  ad  actum  reducenda  secundum  divinam  prce- 
destinationem '^  quinto  eorum  ^  qui  in  potentia  sunt  sibi  uniti^ 
qucB  nmiquam  reducetur  ad actum ;  sicut  homines  in  hoc  mundo 
viventes ,  qui  non  sunt  prmdestinati ,  qui  tamen  ex  hoc  seculo 
recedentes  y  totaliter  desinunt  esse  membra  Christi  {\).  Sed  et 
Angelorum  caput  est  Christus,  ut  declarat  Apostolus,  Coloss.  II, 
10  ,  dicens  :  Qui  est  caput  omnis  principatus  et  potestatis  ,  et 
rursum  Ephes.  I,  18  et  seqq.  nam  et  Angelis  dignitate  preestat 
et  potestate ,  et  sunt  praeterea  Angeli  administratorii  spiritus 
in  ministerium  missi  propter  eos  ^  qui  hcereditatGm  capient  sa- 
lutis  ^  ut  idem  Apostolus  loquitur,  Hebr.  1 ,  14.  Quod  si  Christus 
hominum  et  Angelorum  caput  est ,  hoc  ipso  patet,  eum  esse  caput 
Ecclesioe  ,  juxta  triphcem  suum  statum  ,  triumphantem  scihcet , 
purgantem  et  mihtantem. 

569.  2o  Est  praeterea  Christus  Jesus  propheta  ac  magister  ,  qui 
e  coelo  venit  ad  homines  coeiesti  plane  ac  divina  doctrina  im- 
buendos ,  ut  ex  dictis  suo  loco  constat ,  et  ex  Veteri  ac  Novo 
Foedere,  in  quibus  ejusmodi  tituh  passim  ei  tribuuntur. 

•  570.  3^  Christo  utpote  Deo-homini  regiam  dlgnitatem  tribuen- 
dam  esse  ostendunt  inter  cetera  ,  tum  quae  Angehis  ,  Luc.  1 ,  33  , 
B.  Virgini  testatus  est,  dicens  :  Regnabit  in  domo  Jacob  in  wtei^- 
num^  et  regni  ejus  non  erit  finis  ^  tum  quae  Christus  ipse  aperte 
Pilato  sciscitanti ,  num  rex  esset ,  respondit  :  Tu  dicis  ;  quia  rex 
sum  ego.  Hoc  autem  ejus  regnum  in  terris  inchoatur  et  in  coehs 
perficitur  (2).  Sic  judiciariam  potestatem  sibi  vindicat  Christus , 
Joan.  V,  22,  dum  ait  :  Pater...  omne  judicium  deditFilio\  et 
Apostolus  Petrus  de  eodem  Christo  ,  Act.  X ,  42 ,  testatur  idem  , 
dicens  :  Ipse  est  constitutus  a  Deo  judex  vivorum  et  mortuo- 
rum  (3).  Aha  addendo  tempus  inutihter  tereremus. 

(1)  Part.  III,  q.  8,  a.  3.  S.  Thomae  ,   disp.  xlvii  ,  secl.  i  el  2  ; 

(2)  De  Chriati  regno  ejusque  na-      necnon  Petav.  lib.  xii ,  cap.  i5. 
tura  ,  cfr.  Suarez  ,  tom.  i,  in  iii  part.  (8)  Qoi  plara  cupit ,  conferat  Suare- 


PART.  II.  CAP.  V.  DE  CHRISTI  TITULIS  ATQUE  MUNERIBUS.        299 

571.  His  propterea  sic  leviter  delibatis ,  jam  accedimus  ad 
vindicandam  adversus  Socinianos  doctrinam  catholicam  de  Christi 
sacerdotio  ejusque  mediatione. 

572.  Contendunt  itaque  Sociniani ,  1°  Christum  in  terris  de- 
gentem  proprie  Sacerdotem  minime  fuisse ,  nec  proinde  verum 
obtuHsse  sacrificium;  sednonnisipost  suamin  coelum  ascensionem 
munia  sacerdotaHa ,  quae  praecipue  in  sacrificii  oblatione  et  in  in- 
tercessione  consistunt ,  obire  coepisse.  Ex  quo  inferunt  ejus  mor- 
tem  in  cruce  non  fuisse  nisi  quamdam  praeparationem  iUius  sa- 
crificii ,  quod  solum  in  ccefis  reipsa  obtuht  ac  quotidie  ofFert  (1). 

573.  Contendunt ,  2°  Christum  non  eo  sensu  mediatorem  esse 
atque  appellari .  quod  velut  sponsor  parti  laesae  pro  altera ,  quae 
ofFendit,  plene  solvat  ac  satisfaciat,  quo  sensu  vere  et  proprie 
Christum  mediatorem  esse  CathoHci  affirmant;  sed  improprie, 
quatenus  ipse  velut  internuncius  ac  interpres  utriusque  partis . 
Dei  sciHcet  et  hominum  fuerit ,  vel  ut  arbiter  electus  ad  compo- 
nendam  Htem ,  vel  denique  tanquam  intercessor  et  advocatus. 
Adversus  quos  errores  sit 

PROPOSITIO    I. 

Christus  verinn  ac  proprte  dictum  habutt  Sacerdotium , 
ejusque  munia  in  mortali  etiam  vtta ^complevit, 

574.  Utraque  propositionis  pars  ad  fidem  pertinet,  doctrinam- 
que  cathoHcam  continet ,  quam  Tridentinum  Concilium  asseruit, 
scss.  XXII ,  cap.  1  et  seqq. 

575.  Christura  igitur  vere  ac  proprie  Sacerdotem  fuisse  ,  nonex 
ordine  levitico ,  sed  ex  iUo ,  de  quo  David  cecinit ,  Ps.  CIX ,  4  : 
Tu  es  sacerdos  in  ceteriium  secundum  ordinem  Melchisedech  ^ 
aperte  declarat  Apostolus  Epist.  ad  Hebraeos,  cap.  V  et  seqq. ; 
qui  praeterea  ibidem  primo  ostendit ,  quibus  potissimum  re- 
bus  Melchisedecli  Christi   Sacerdotium  adumbraverit  ,    nomine 

ziam  ,  loc. cit.  tom.  II,  disp.Lii  etseqq.      calcem   Manualis  controvers.  Becani , 

(1)  Cfr.    Faure,  S.  J.  in  Dissert,      edit.  Colon.  1960. 
de  Socianismo,^  12,   quaj  extat    ad 


300 


TRACT.    DE    INCARNATIONE. 


scilicet ,  persona  ,  et  oblatione;  secundo  praeeminentiam  hujusce 
Christi  Sacerdotii  super  Sacerdotium  Aaronicum  fuse  prose- 
quitur  (1).  Hoc  principio  constituto,  videndum  superest ,  num 
Christus  reipsa  sacerdotalia  munia  in  mortali  etiam  vita  sua 
obierit. 

576.  Jam  vero  Apostolus  ad  duo  praecipua  capita  revocat  Sa- 
cerdotis  officia ,  ad  sacrificii  nempe  oblationem  atque  ad  inter- 
cessionem ,  scribens  cap.  Y,  1  :  Omnis  Pontifex  ex  hominibus 
assumptus  ^  pro  hominibus  constituitur  in  iis ,  quoi  sunt  ad 
Deum^  ut  offerat  dona  et  sacri/icia  pro  peccatis.  Utrumque 
autem  Christum  in  mortali  adhuc  vita  degentem  praestitisse  lu- 
culentissime  non  solum  affirmat ,  sed  instar  certi  principii  ponit. 

577.  Atque  ut  incipiamus  ab  eo,  quod  praecipuum  est,  obla- 


(1)  Ac  1°  qnidera  qoia  Sacerdolium 
Christo  cura  jurejurando  irapositura  est ; 
Aaronicum  vero  non  item  ,  Heb.  vii , 
20 ,  21  ;  ex  qoo  colligit  Apostolus  Sa- 
cerdotii  Christi  praeslantiara.  Neque 
enim  minoris ,  sed  majoris  momenti 
rebus  confirmandis  juramenta  solent 
adhiberi.  Insuper  autera  cura  res  jure- 
jurando  iirmata  nec  rescindi  possit ,  nec 
irarautari ,  ideo  confirraatura  est  Christi 
Sacerdotium ,  utpole  futurumaeternum. 
Sacerdotiura  autera  Aaronicum  ,  cum 
esset  aliquando  abrogandura  ,  non  de- 
buit  juramento  confirmari.  2°  Haeredi- 
tariura  Aaronicum  Sacerdolium  a  pa- 
rentibns  in  filios  fuit ;  Christus  autera 
nec  successit  alteri ,  nec  successorem 
habet ,  siquidem  eo  quod  manet  in 
aeternum  ,  sempiternum  habet  Sacerdo- 
tium  ,  ibid.  vii ,  t.^,  3°  In  Sacerdotio 
Aaronico  distinguebatur  hostia  a  Sacer- 
dote ;  in  Sacerdotio  Christi ,  idera  est 
hoslia  ac  Sacerdos.  Etenira  Christus  non 
per  sanguinem  hircorum  aut  vitulorum, 
sed  per  proprium  sanguinem  introivit 


semel  in  Sancta  ,  ut  ibid.  ait  Apost.  cap» 
IX  ,  II  et  seqq.  et  x  ,  5  ,  6  ;  4°  Praislat 
ChristiSacerdotium  Aaronis  Sacerdotio 
efficacia  ;  nam  impossibile  est,  utidem 
Apostolus  loquitur ,  cap.  x  ,  4,  sanguine 
hircorum  et  taurorum  auferri  peccata. 
Christus  autem  se  ipsum  obtulit  hostiam 
pro  peccatis  omnibus ,  alque  una  ohla- 
tione  consummavit  in  sempiternum 
sanctificatos ,  ibid.  12-14.  5'Deniqoe, 
aliispraetermissis,  Sacerdotium.  Aaroni- 
cum  in  lerris  peractum  est  ;  Sacerdo- 
liura  autera  Christi  in  terris  quidem 
inchoatum  est ,  sed  est  consuramatum 
in  coelis  ,  ibid.  vii ,  26.  Unde  ab  Apos- 
loloChristus  vocatur  Pontifex  niagnus, 
qui penetravit  ca?/os,cap.  iv,  i4'  De 
Melchisedecho  et  Christi  Sacerdotio  se- 
cundura  ejusordinemcfr.  Petav.  lib.  xil, 
cap.  1 1  et  seqq.  Pererios,  In  Genes.  xix, 
n.  80  et  seqq.  Lorinus  ,  In  Ps,  cix  ; 
Justinianus ,  In  Septimum  epistolce  ad 
ffebr,  caput,  et  P.  Curti ,  diss.  Roraae 
edita  ,  anno  i^5i  ,  inscripta  :  Chrislus 
Sacerdos,  ' 


rRAT.  II.  CAP.   V.  DB  CHRISTI  TITULIS  ATQIJE  MUNERIBUS.       301 

tione  scilicet  seu  sacrificio ,  id  inter  cetera  evincunt ,  quae  scribit , 
ibid.  cap.  IX,  11  :  Christiis  ^  mquit  ^  assistens  Pontifex  futuro- 
rum  honorum  y  per  amplius  et  perfectius  tahernaculum  non 
manufactum..,  neque  per  samjuinem  kircorum  aut  vitulorumj 
sed  per  proprium  sanguinem  introivit  semel  in  sancta  y  ceterna 
redemptione  inventa.  Si  enim  sangicis  hircorum  et  taurorum 
et  cinis  vitulce  aspersus  inquinatos  sanctificat  ad  emundationem 
carnis;  quanto  magis  sanguts  Christi  y  qui per  Spiritum  Sanc- 
tum  semetipsum  ohtulit  immaculatum  Deo ,  emundabit  conscien- 
tiam  7iostram  ah  operihus  mortuis y  ad  serviendum  Deo  vi- 
venti  ?  Quibus  verbis  Apostolus  Pontificem  veteris  legis  cum 
novse  legis  Pontifice  Christo,  ita  comparat,  ut,  quemadmodum 
ille ,  priusquam  ingrederetur  in  Sancta  Sanctorum  ,  sacrificium  oflfe- 
rebat  per  efFusionem  sanguinis  hircorum  et  vitulorum ,  sic  etiam 
Christus  sacrificium  in  cruce  obtulerit  per  sui  sanguinis  efFusio- 
nem ,  priusquam  intraret  in  Sancta  non  manufacta  ,  scilicet  in 
coelum.  Christus  igitur  Sacerdotium  suum  adeptus  est ,  ejusque 
partes  implevit ,  antequam  ingrederetur  in  coelum ,  sicut  Sacerdos 
legalis  sacerdotalem  dignitatem  obtinebat,  et  munus  Sacerdotis 
obibat ,  priusquam  intraret  in  Sancta. 

578.  Pergit  praeterea  ibidem  Apostolus ,  v.  24 ,  in  hunc  mo- 
dum  :  Non  enim  in  manufacta  sancta  Jesus  introivit...  sed  in 
ipsumcodum..,  neque  ut  scepe  offerat  semetipsum ,  quemadmo- 
dum  Pontifex  inti^at  in  sancta  per  singulos  annos  in  sanguine 
alieno ;  alioquin  oportehat  eum  frequenter  pati  ah  origine 
mundi\  nunc  autem  semel  in  consummatione  seculorum.^  ad 
destitutionem peccati  .j  perhostiam  suam  apparuit,  Et ,  quemad- 
modum  statutum  est  hominibus  semel  mori.^  post  hoc  autem  Ju- 
dicium ,  sic  et  Christus  semel  ohlatus  est  ad  multorum  exhau- 
rienda  peccata.  Jam  vero  quatuor  hic  ponit  Apostolus  ,  quae 
necessario  postulant  Christum  in  mortah  adhuc  vita  veri  nominis 
habuisse  Sacerdotium ,  ac  verum  et  proprie  dictum  obtulisse  sa- 
crificium  in  morte  sua. 

579.  Etenim  primo,  pro  eerto  sumit  Apostolus,  oblationem 
Christi  nonnisi  semel  factam  esse ;  ergo  loquitur  de  oblatione , 
qu8e  in  cruce  facta  est,  nori  autem  in  coelo,  ubi  quotidie  inter- 


302  TRA.GT.    DE    INCARNATIONE. 

pellat  pronobis.  2°  Ideo  vero  constituit  Apostolus  Christum  non- 
nisi  semel  obtulisse  semetipsum ,  quia  alioquin  ipse  debuisset 
frequenter  pati.  Ergo  loquitur  de  obiatione,  quas  per  passionem 
facta  est ;  porro  non  in  coelo ,  sed  in  terris ,  ac  in  cruce  praecipue 
passus  est  Christus.  3«  Tunc  Christus  ex  Apostolo  semetipsum  ob- 
tulit  ad  peccatum  toliendum ,  cum  apparuit  et  manifestus  factus 
est,  At ,  cum  in  coelum  est  ingressus  ,  non  sokun  nobis  non  appa- 
ruit ,  sed  potius  sublatus  est  ab  ocuhs  nostris  ;  ergo  in  terra  sui- 
metipsius  oblationem  fecit ,  seu  tradidit  se  in  sacrificium.  4°  De- 
mum  tunc  Christus  oblatus  censendus  est,  cum  abstuht  peccata; 
obtulit  enim  semetipsum  ad  multorum  exhaurienda  peccata  ; 
sed  ex  Apostolo  Petro  istud  Christus  prasstitit  in  cruce  mo- 
riendo  (1).  Quaquaversum  igitur  spectetur  Apostoh  oratio ,  constat 
instar  certi  principii  habendum  esse  ,  tum  Christum  vere  Sacer- 
dotem  fuisse ,  duin  in  terris  degeret ,  tum  semetipsum  in  sacrifi- 
cium  obtuHsse  in  morte  sua.  Et  haec  de  priori  Sacerdotii  munere. 

580.  Altero  autem  Sacerdotii  officio  ,  quod  diximus  in  inter- 
cessione  consistere ,  in  mortali  adhuc  vita  Christum  perfunctum 
esse ,  argumentum  ineluctabiie  inter  cetera  exhibet  S.  Joannes , 
cap.  XVII ,  in  admirabili  illa  oratione ,  quam  post  ccenam  Chris- 
tus  fudit  pro  omnibus  tum  praesentibus  tum  futuris  hominibus , 
ut  suo  loco  ostendimus  (2). 

581.  Utrumque  vero  sacerdotale  munus  ,  quod  in  his  terris 
Christus  inchoavit ,  in  coelis  perfecit ,  tum  continua  ac  jugi  sacri- 
ficii  semel  oblati  appiicatione,  tumperpetua  illa  intercessione,  qua 
interpellat  pro  nobis. 

582.  Quaeri  autem  solet ,  in  quo  haec  Christi  apud  Patrem  in 
coelis  intercessio  posita  sit.  Non  desunt  Patres ,  iique  non  pauci , 
qui  existiment  Christum  etiam  in  coelo  orare  et  precando  inter- 
pellare  pro  nobis  (3).  Hinc  illud  Augustini  dictum  :  Christus 
orat  pro  nohis  ut  Sacerdos  noster ,  orat  in  nobis  ut  Caput 
nostrum ,  oratur  a  nobis  ut  Deus  noster  (4).  Communior  tamen 

( 1)  I  Pet.  11 ,  24.  (3)  Cfr.  Petav.  lib.  xii ,  cap.  8 ,  §  10 

(2)  Tract.  DeDeo  ,  n.  4^4  et  »eqq.      et  seqq. 

tom. u,pag.  209.  W  EnarraU  in  Ps,  lxxxv,  n.  i. 


PART.  II.   GAP.   V.  DE  CHRISTI  TITULIS  ATQUE  MUNERIBUS.        305 

ac  recepta  sententia  est ,  non  aliud  prae  se  ferre  ejiismodi  inter- 
cessionem ,  quam  apparitionem  ac  praesentiam  Jesu  Christi  co- 
ram  Patre ,  et  continuam  applicationem  remissionis  ad  salutem , 
quam  ipse  oblatione  sanguinis  sui  nobis  comparaverat ;  quse  ap- 
paritio  cum  habeat  aliquam  cum  humana  intercessione  simihtu- 
dinem,  ideo  figurata  loquendi  ratione  intercessio  vocatur  (1). 
583.  Cum  vero  per  ipsam  Incarnationem  factus  sit  Christus 
Pontifex  seu  Sacerdos ,  ut  Christi  nomen  ipsum  indicat  ,  quod 
inde  Jesus  consecutus  est  (2),  patet,  ipsum  esse  Sacerdotem,  ne- 
que  praecise  qua  Deum ,  ut  contendebant  Ariani ,  neque  priaecise 
qua  hominem ,  uti  autumabant  Nestoriani,  juxta  uniuscujusque 
sectse  principia  (3) ,  sed  ut  Deum-hominem ,  qualem  et  esse  me- 
diatorem  mox  dicemus.  Huraana  enim  natura  spectari  debet  ut 
'principium.  quo  (  qui  scholarum  est  sermo  )  operationibus  sa- 
cerdotahbus  Christus  perfunctus  est  et  perfungitur  ;  Verbum 
autem  divinum  ut  principium  quod  sacerdotales  operatio- 
nes  seu  officia  exerit  ,  iisque  infinitum  pretium  et  infinitam 
dignitatem  tribuit.  Recte  Yigilius ,  seu  quisquis  est  auctor  quin- 

(1)  Cfr.  tamen  Petavius  loc.  cit.  hamile  ,  Deoque  minime  dignum  ,  ul- 

(2)  Est  enim  Christi  appeliatio  non  pote  ex  imbecillioris  naturae  conditione, 
vox  naturae  ,  sed  personae  utraque  na-  totumhocdiYinitati  illius  adscribebant, 
tura  constantis  5  cum  hac  autem  appel-  velut  dolorem  ,  famem  ,  silim  aliaque 
latione  connexa  est  pontificia  dignitas  ,  ejusmodi ,  adeoque  precandi  et  invo- 
cujus  symbolum  est  unctio  ,  quam  no-  candi  creaturae  consentaneos  affectus. 
men  illud  prae  se  fert.  Qaare  Pontifex  et  Christum  propterea  ,  qua  Deus  est,  ut 
Sacerdos  in  ipsa  carnis  susceptione  fa-  Patre  minorem  ,  sic  ejus  Sacerdotem 
ctus  est  Dei  Filius  ,  quando  divinitate  et  mediatorem  inter  ilium  et  humanum 
est  inuncta  hominis  assumpta  natura.  genus  esse  statuebant.  Nestoriani  aa- 
Unctus  est  enim  ille  ,  ut  ait  S.  Augus-  tem  ,  qui  hominem  a  Deo  esse  reipsa 
tinas  ,  ut  rex  etSacerdos,  Cfr.  Enarr,  divisum  autumabant,  statuebant  Chris- 
n  in  Ps.  XXVI ,  n.  2.  tum  Sacerdotem  esse  praecise  qua  ho- 

(3)  Cfr.  Petav.  lib.  xii  ,  cap.  1 1  ,  minem  ,  nec  patiebantur  dici  Filium 
§  I  et  seqq.  Ariani  enim  ,  qui  naturam  Dei  vel  Deum  esse  Sacerdotem  ,  etsi 
Filii  Dei  seu  Verbi  diversam  a  pa-  adderetur  secundum  carnem ,  vel ,  ut 
terna,  et  ea  longe  inferiorem  existima-  homo  est,  Vid.  S.  Cyrill.  Adv.  Nes- 
bant,  eamdemque  cum  carne  conjun-  torium.  lib.  iii,  opp.  tom.vi,  p.  64, 
ctam  loco  animae  esse  credebant,  quid-  edit.  Paris.  i638.  , 

quid  in  Christo  inerat ,  vel  ab  eo  gestam 


304  TRACT.    DE    INGARNATIOJfE. 

que  librorum  contra  Eutychem  ,  lib.  V  :  Quia  reconciUatioiiis 
sacrainentum  y  inquit,  immaculatum  fiagitahat  sacrificium  ^  ta- 
lis  hostia  requirenda  fuerat ,  quce  ita  media  esset  inter  Deum  et 
homines  ,  ut  et  morti  succumberet  per  illud  ,  quod  hominis 
hahehat,  et  mortem  revinceret  per  id ,  quod  in  se  divinitatis 
tenehat  (1). 

DIFFICULTATES. 

584.  Obj.  prima.  Christus  in  terris  degens  proprie  non  fuit 
Sacerdos  ,  nec  proinde  verum  obtulit  sacrificium  ,  sed  solum  post 
suum  in  coelum  ascensum ,  ubi  quotidie  se  offert  et  interpellat 
pro  nobis.  Etenim  l^  Apostolus ,  Heb.  X  ,  5  et  9 ,  de  illa  obla- 
tione  loquitur  ,  quae  facta  est  in  ingressu  ejus ,  quando  sacrificia 
legalia  abrogata  sunt ;  at  ingressus  ilie  in  coelum  factus  est ,  non 
autem  in  terras;  neque  enim  statim  ac  in  terras  ingressus  est 
Christus  ,  legalia  sacrificia  sustulit  aut  abrogavit.  2®  Christus  sacer- 
dotium  suum  non  obivit  antequam  ei  dictum  fuerit :  Filius  meus 
es  tu  y  ego  hodie  genui  te  ;  id  autem  factum  fuisse  ,  cum  Deus 
eum  a  mortuis  excitatum ,  Dominum  et  Christum  constituit ,  tes- 
tatur  S.  Paulus ,  Act.  XIII,  33 ,  et  Rom.  1,4,  collat.  Hebr.  V,  5. 
Idem  Apostolus  3®  aperte  testatur^  Hebr.  VIII,  4,  dicens  :  Si 
(  Christus  )  esset  super  terram  y  nec  esset  Sacerdos  ;  cum  essent^ 
qui  offerrent  secundum  lege?n  mmiera  ^  qui  exemplari  et  umhrce 
deserviunt  coelestium,  Ergo  Christus  proprie  Sacerdosnon  fuit,  nec 
sacrificium  prius  obtuht,  quam  in  coehs  fuerit.  4°  Hebr.  VII,  26 , 
Christus  Pontifex  dehuit  suhlimior  coelis  fieri.  Ergo  in  coelis 
prius  esse  debuit,  quam  sacrificium  offerret.  5«  Ibid.  v.  24  ,  pro- 
bat  idem  Apostolus ,  Christum  sempiternum  esse  Sacerdotem , 
quia  semper  in  coehs  pro  nobis  interpellat ;  jam  Vero ,  si  in  ligno 
crucis  sacrificium  semel  obtulisset ,  quid  necesse  foret ,  eum  con- 
tinue  pro  nobis  interpellare?  6°  Neque  demum  praetereundum 
est ,  Jesum  ipsum  nunquam  dignitatem  istam  sacerdotalem  sibi 


{{)  Wid. Biblioth.  Patr.DelaBigne,      Tridentino.  Cfr.  tamen  Papebrochins, 
tom.   V,  col.   589,   inscript.  Vigilio      tom.  v,Junii,pag.  164,  n.  8  et  seq. 


PART.  11.  CAP.     V.    DE  GHRISTI  TITULIS  ATQUE  MUHERIBUS.         305 

attribuisse ,  eamque  in  sola  ad  Hebraeos  epistola  ,  argutiarum  ju- 
daicarum  pienissima ,  in  ipsum  conferri  (1).  Ergo. 

585.  Resp.  Neg,  antec.  Ad  1™,  probat.  Neg,  min.  Diserteenim 
Apostolus  X ,  5 ,  ejusdem  epistolae ,  scribit  :  Ideo  ingrediens  in 
mundum  dixit :  Hostiam  et  oblationem  noluisti  ^  corpus  autem 
aptasti  mihi.  Ingressus  vero  iste  in  mundum  non  coarctatur 
ad  illud  instans  ,  quo  Christus  vel  conceptus  vel  natus  est ;  sed 
totum  illud  tempus  compJectitur  ,  quo  Christus  in  his  terris  vixit. 
Hoc  porro  intervallo  ,  ac  prsecise  in  morte  ipsius ,  ut  superius  dixi- 
mus  (2)  ,  profecto  sacrificia  legalia  sinminus  faoto^  jure  saltem 
abrogata  sunt. 

586.  Ad  2°» ,  Dist,  Factus  est  Sacerdos  ab  eo ,  qui  dixit  ei  : 
Filius  meus  es  fu^  conc. ;  quando  haec  dicta  sunt  ei ,  neg.  Primum 
solum  affirmat  Apostolus  ,  cit.  loc,  alterum  de  suo  adjiciunt  So- 
ciniani.  Addo ,  non  solum  in  resurrectione ,  sed  ante  id  temporis , 
declarationem  ejusmodi  a  ^Deo  Patre  factam  esse,  tum  in  bap- 
tismate ,  tum  in  transfiguratione.  Meminit  autem  Apostolus  so- 
lius  resurrectionis  ,  quia  per  ipsara  maxime  patuit  divina  Christi 
filiatio ,  qu3e  est  fundamentum  et  causa  Sacerdotii  Christi  ejusque 
resurrectionis. 

587.  Ad  S"^.  Dist.  Si  ejusdem  ordinis  fuisset  Sacerdotium 
Christi  ac  Sacerdotium  Leviticum ,  ejusdemque  praestantiae ,  conc. ; 
si  diversi  ordinis  et  diversae  praestantiae ,  neg.  Contendit  enim  ibid. 
Apostolusionge  excellentius  esse  Sacerdotium  Christi,  quam  fue- 
rit  Sacerdotium  Leviticum  ob  plures  causas ,  quas  ibi  prosequitur , 
inter  quas  urget  objectum  et  efficaciam ;  objectum  quidem ,  quia 
Sacerdotium  Leviticum  erat  ordinatum  ad  solam  emundationem 
carnis ,  Sacerdotium  Christi  ad  emundationem  spiritus  seu  con- 
scientise ;  efficaciam ,  quia  illud  ,  utpote  imperfectum  ,  sua  sacrificia 
semper  iterare  debebat ,  Sacerdotium  Christi ,  utpote  perfectissi- 
mum  et  ratione  sui  et  ratione  sacrificii ,  una  oblatione  consum- 
mavit  in  sempiternum  sanctificatos ,  quin  illud  repetere  necesse 

(1)  Ita  qoidem  Wegscbeider  §  i34,  sea  :  Introductio  in  epist,  ad  Hehr.; 
et  cnrn  eo  Ziegler  ,  Einleitung  in  den  Ammon  ,  £ibl.  theol.  iii ,  17  et  seqq. 
Brief  an  die  Hebrder ,  Gott.  1791  ,        (2)Haju8tract.  part.  i,n.  170,  p.  loi. 

T.  IV.  20 


306  TRACT.     I)E    IWGARWATIOriE.        ,i         i 

fuerit.  Hinc  concludit,  quod,  si  paria  fuissent  ejusmodi  Sacerdotia 
et  sacrificia,  alterutra  inutilia  forent  (1). 

588.  Ad  4*»,  Dist.  Expleto  ejus  munere  in  tefris  ,  conc. ;  hoc 
non  expleto  ,  neg.  Primum  tantum  afErmat  Apostolus ,  ut  osten- 
deret ,  Christum ,  cum  in  coehim  ascendit ,  quod  in  terris  per- 
fecerat ,  per  applicationem  complere. 

589.  Ad  5™ ,  Dtst.  Per  continuationem  muneris  sacerdotalis 
in  jugi  apphcatione  meritorum  suorum  ,  conc.  _,*  secus ,  neg.  Dixi- 
mus  porro  in  probationibus ,  interpellationem  Christi  in  coehs  in 
appHcatione  fructus  sacrificii  in  cruce  oblati  ad  expiationem  pec- 
catorum  nostrorum  consistere. 

590.  Ad  6«",  Resp.  1»  Dato  etiam  quod  rationahstae  assumunt, 
*    solum  nempe  auctorem  epistolse  ad  Hebraeos ,  ut  ipsi  loquuntur , 

attribuisse  Christo  sacerdotalem  dignitatem,  iilud  satis  nobis  esset 
ad  arguendam  impietatem  Socinianorum;  cumexperpetuaEcclesiae 
traditione  ,  divinse  auctoritatis  sit  haec  Epistola.  Resp.  2»  Falsam 
esse  illorum  assertionem.  Cum  enim  Christus ,  Matth.  XXH  ,  44  et 
seqq.  Marc.  XH,  36;  Luc.  XX,  42,  sibi  appUcet  Psalmum  CIX, 
in  quo  expresse  Christi  Sacerdotium  praedicatur ,  hoc  ipso  sibi- 
metipsi  sacerdotalem  dignitatem  attribuit. 

591.  Obj.  secunda.  Duo  sunt  ,  quae  prohibent ,  quominus  in 
morte  Christi  veri  nominis  sacrificium  agnoscamus  ;  ac  primum 
quidem ,  quod  contra  omnium  sacrificiorum  naturam  idem  Chris- 
tus  fuisset  simul  hostia  et  Sacerdos ;  secundum ,  quod  iliius  sacri- 
ficii  hostia  non  ab  ipso  Sacerdote  mactata  fuisset ;  Christus  enim 
a  tortoribus  morti  traditus  est.  Nec  juvat  reponere  ideo  Chris- 
tum  Sacerdotem  fuisse  atque  ejus  mortem  sacrificium ,  quia  illa- 
tam  mortem  patienter  sustinuit,  siquidem  et  martyres  omnes  vo- 
luntarie  pro  Christo  mortem  fortissime  tolerarunt ,  quin  propterea 
veri  nominis  sacrificium  illorum  mors  dici  possit.  Ergo. 

592.  Resp.  Neg.  antec.  Nam  non  prohibet  primum  ,  tum  quia 
haec  est  praerogativa  pecuHaris  sacrificii  Christi ,  quam  Scripturae  , 

(l)  Cfr.  Toarnely  ,  De  Incarnat,  lib.  xii ,  cap,  1 1  et  seqq. ;  Bernard. 
quasst.  IV,  art.  2,  argam.  ^^^^^ponB.  aPiconio,  T^re/)/.  e;rj90«.  in  hanclocam. 
secandse    SociniaD.    refatatio ;  Petav. 


PART.  II.   GAP.   V.  J)E  CHRISTI  TITUIIS  ATQUE  MUNERIBUS.         307 

Patres ,  liturgiae  ,  ceteraque  omnia  ejusdem  generis  documenta 
eidem  yindicant ;  tum  quia  in  coelis  ipsis  ,  ubi ,  Socinianis  faten- 
tibus ,  sacrificium  Cbristus  offert ,  idem  est  Sacerdos  et  victima. 
Hoc  autem  maxime  commendat  sacrificium  Cbristi ,  ut  expresse 
declarat  Apostolus,  Hebr.  IX,  11  ,  12  ,  cujus  verba  superius 
descripsimus. 

593.  Non  probibet  alterum  ,  quia  tortores  non  tanquam  sa- 
crificatores  mortem Cbristo  intulerunt ,  sed  tanquam instiumenta, 
quibus  Cbristus  usus  est  ad  se  immolandum  pro  vebementissima , 
qua  erga  nos  flagrabat ,  cbaritate ;  oblatus  enim  est  ,  quia  ipse  vo- 
luit.  Haec  autem  Cbristi  morientis  cbaritas  infinite  major  fuit 
quam  crucifigentium  iniquitas. 

594.  Ad  confirmat,  neg.  paritatem.  Nec  enim  martyres  insti- 
tuti  sunt  Sacerdotes  ad  offerendum  semetipsos  in  veri  nominis 
sacrificium  ,  qualem  Cbristum  institutum  fiiisse  declarat  Apos- 
tolus  ,  Hebr.  X  ,  5 ,  verbis  superius  recitatis ,  et  bucusque  pro- 
bavimus. 

PROPOsfrio  n. 

Christus  Jesus  veri  nominis  3Iediator  fuit. 

595.  Hsec  pariter  propositio  ad  fidem  spectat ,  ut  ex  constanti 
et  perpetua  Ecclesiae  catbolicae  doctrina ,  in  Sacris  Litteris  et  tra- 
ditione  fundata ,  constat. 

596.  Etenim  Apostobis  conceptis  verbis,  I  Timotb.  H,  5,  6  , 
ait :  TJnus  Deus,  unus  et  Mediator  Dei  ethominum  homo  Chris- 
tus  Jesus  ^  qui  dedit  redemptionem  semetipsum  pro  omnihus. 
Ideo  autem  ab  Apostolo  Christus  mediator  dicitur ,  quia  dedit 
redemptio7iem  semetipsum  pro  omnibus  ,•  ergo  non  improprie  , 
ut  s^quester,  arbiter  et  advocatus  mediatores  dicuntur  ,  Cbristus 
mediator  tantum  extitit ,  sed  veri  nominis  mediator  praeterea 
agnoscendus  est  tanquam  sponsor ,  qui  soluto  pretio  pro  pecca- 
tis  nostris  satisfecit ,  ac  nos  Deo  reconciliavit ,  ut  capite  sequente 
fusius  ostendemus. 

597.  Fuit  autem  et  est  veri  nominis  mediator  Cbristus,  prout 
Deus  et  homo  est,  Dicitur  enim  in  Scripturis^  /?ewm  acquisivisse 

20. 


308  TRAGT.    DE    IRGARNATIONE. 

Ecclesiam  sanguine  suo  ,  tum  Dominum  glorice  crucifixum  esse , 
aliaque  ejusmodi  de  Christo  praedicantur  ,  quae  utriusque  naturae 
concursum  supponunt  in  humani  generis  redemptione  ,  ac  pro- 
pterea  in  mediatione ,  qua  Christus  perfunctus  est.  Ouare  S.  Au- 
gustinus  :  Mediator ,  inquit ,  inter  Deum  et  homines  oportehat , 
ut  haheret  aliquid  simile  Deo  ^  aliquid  simile  hominihus  ,  ne  in 
utroque  hominibus  similis  longe  esset  a  Deo ,  aut  in  utroque 
Deo  similis  longe  esset  ab  hominibus ,  atque  ita  mediator  non  es- 
set  (1).  Eodem  sensu  ceteri  Patres  tum  graeci  tum  latini  loquun- 
tur  (2). 

598.  Diversa  tamen  ratione  unaquseque  natura  ad  ejus  me- 
diationem  concurrit.  Natura  enim  humana  materiam  seu  opus 
mediationis  subministravit  ,  Verbi  vero  hypostasis  valorem  et 
dignitatem  in  opus  contulit.  Ex  hac  autem  animadversione  er- 
roris  convincuntur  sive  ii  ,  qui  Christum  mediatorem  ut  Deum 
tantum,  cum  veteribus  Arianis  asserunt,  sivequieum  talemut  ho- 
minem  tantum  extitisse  autumant  cum  Francisco  Stancharo  ac 
Socinianis.  Hi  enim  rati  sunt ,  non  potuisse  Christum  esse  media- 
torem  ut  Deum  ,  ne  in  absurdum  illud  incidamus ,  ut  eum  fuisse 
mediatorem  suimetipsius  afiirmemus.  Reponimus  enim,  non  eo 
modo ,  quo  unus  est  de  Trinitate ,  mediatorem  esse  Ghristum ;, 
quippe  persona  eadem  Verbi ,  qua  Deus  est ,  citra  carnis  commu- 
nionem  ,  sive  cogitatione  ab  hac  abstracta  ,  in  Trinitate  secunda 
numeratur ;  quatenus  vero  hic  homo  est ,  et  humanam  naturam 
quodammodo  informat  ac  terminat ,  mediatoris  partes  ac  munus 
implet  (3). 

599.  Si  praeterea  Christus  veri  nominis  mediator  fuit,  quate- 
nus  tanquam  sponsor  pro  nobis  satisfecit ,  colHgimus  ,   Christum 

(1)  Confess,  lib.  x  ,  cap.  /^2.  concursus  utriasqne  natarse.  Opos  autem 

(2)  Cfr.  apud  Petav.  lib.  xii ,  cap,  4  mediationis  posuit  sola  humana  natura 
etseqq.  Utmagisaccurata  habeaturno-  in  Verbo  subsistens  ;  haec  enim  sola 
tio  medialionis ,  distingui  dehet persona  poluit  pati  ,  mori ,  prelium  solvere  , 
mediatoris  a  mediationis  opere ,  seu  etc.  Natura  vero  seu  persona  divina  non 
munere.  Ad  verum  et  proprie  dictam  contulit  nisi  dignitatem  et  valorem  ejus- 
mediatorem  constituendum  in  subjecla  modi  operi.  Cfr.  Petav.  loc.  cit. 
materia  ,   de   qua   agimus  ,  requirilur  (S)  Cfr.  Petav.  loc.  cit.  cap.  4;§^» 


PART,  II.  CAP.   VI.  BE  CHRISTI  SATISFAGTIONE  ET  MERITO.        309 

ante  Incarnationem  improprie  tantum  potuisse  dici  mediatorem, 
prout  a  SS.  Patribus  ,  praesertim  antiquioribus  praedicatur ;  qua- 
tenus  nempe  spectabatur  ut  internuncius  ac  interpres  divinae 
voluntalis  apud  homines  in  frequentibus  illis  apparitionibus  , 
in  quibus  sub  adspectabiii  specie  videndum  se  praebuit ;  vel  etiam 
quatenus  Deus,  intuitu  futurac  ejus  mediationis  et  meritorum  , 
peccata  condonavit  ,  et  vitam  aeternam  illis  impertitus  est  ,  qui 
in  eumdera  Christum  venturum  rite  credidissent  (1). 

600.  Cum  praecipua  controversia ,  quae  circa  Christum  me- 
diatorem  inter  CathoHcos  et  Socinianos  agitatur ,  afficiat  ipsam 
satisfactionem ,  ideo  difficultates  ,  qasd  adversus  propositionem  , 
quam  adstruximus  ,  moveri  solent  ,  commodius  refellemus  in  se- 
quenti  capite. 

CAPUT    VI. 

i:. 

-^^  DE    CHRISTI    SATISFAGTIONE    ET    MERITO. 

'.%. 

'  601.  Satisfactio  ,  ut  loquitur  Catechismus  romanus  (2)  ,  estrei 
dehitce  integra  solutio.^^m  quod  satis  est,  ei  videturnihildeesse. 
Kes  autem  debita aut  personahs  estautreahs.  Debitum  joer^o/taZe, 
ut  vocant,  illud  est  quod  oritur  ex  injuria  alteri  illata;  reale  est 
illud ,  quod  exurgit  ex  re  ahqua  ,  ex  gr.  pecunia ,  qua  erga  alte- 
rum  obstringimur.  Priori  significatione  hic  satisfactionem  ac- 
cipimus  ,  quatenus  jiQm^Q personalis  est;  quo  sensu  idem  satisfa- 
cere  significat,  quod  alteri  tantum  praestare,  quantum  irato  animo 
ad  ulciscendam  injuriam  satis  esse  possit  ;  atque  ita  satisfactio 
nihil  ahud  est  quam  injuriae  alteri  illatae  compensatio. 

602.  Rursum  satisfactio  haec  personahs  bifariam  sumitur ,  pro- 
prie  scihcet  aut  improprie.  Proprie  ille  satisfacere  censetur ,  qui 
ad  justitiae  rigorem  injuriam  alteri  illatam  per  compensationem 
reparet ;  improprie  autem  ille  satisfacere  dicitur  ,  qui  non  tam  ex 
justitiae  aequahtate  quam  ex  benignitate  partis  laesae ,  gratis  inju- 
riani  condonantis  ,  veniam  obtinet. 

603.  His  praemissis,  status  quaestionis  jam  exponendus  est, 

(I)  Cfr.  Pelav.  loc.  cil.  cap.  3.  (2)  Part.  ii ,  cap.  5 ,  §  62. 


310  TRAGT.  DE   INGARWATIOIVE.     ^  '  ^    U  ♦TtAr 

quae  viget  Catholicos  inter  et  Socinianos  ,  eorutnque  surculos , 
Quakeros  ,  Methodistas  atque  rationalistas.  Sociniani  cum  reli- 
quis  enumeratis  contendunt ,  Christum  Jesum  nonnisi  improprie 
pro  nobis  satisfecisse  ,  asserentes  ,  1°  ipsum ,  partibus  sibi  a  Deo 
impositis  ad  salutem  nostram  procurandam  expletis,  gratisabipso 
obtinuisse   peccatorum  nostrorum  relaxationem  ;  1°  praeterea  , 
Christum  esse  hominum  Salvatorem  prceconio  dumtaxat  et  consi^ 
lio,  quibus  viamsalutis  nobis  annunciavit  atque  adeam  nos  cohor- 
tatus  est ,  atque  eocemplo ,  quo  nobis  praeluxit ,  non  autem  opere , 
merito  et  eflicacia  humanum  genus  reparando ;  3<»  demum  sta- 
tuentes,  Christum  mortuum  esse  bono  et  commodo  seu  utiHtati 
nostrae,  nonautem  hominum  loco  ac  vice,  perveram  ejus  in  nostri 
locum  substitutionem.  Quae  quidem  necessario  profluunt  ex  fun- 
damentah  ipsorum  de  Christo  doctrina.  Cum  enim  recensiti  hae- 
retici  ,  seu  potius   increduH  ,  principii  loco  habeant ,  Christum 
nomine  tantum  et  appellatione  Deum  esse ,  natura  vero  ,  origine 
ac  potestate  purum  hominem ,  sequitur  omnem  veram  satisfactio- 
nem  Christi  subi  erti  ;  neque  enim  humanae  actiones  tantae  vir- 
tutis  esse  possunt,  ut  illatam  Deo  injuriam  vere  et  proprie  com- 
pensare  valeant  ad  justitioe  aequahtatem. 

604.  Contra  vero  Cathohci  ex  verissimo  illo  principio  ,  quo 
constituunt ,  Christum  esse  naturalem  Dei  FiHum ,  atque  adeo 
natura  et  origineDeum,  verissime  etiam  colHgunt,  Christum  vere 
et  proprie  divinae  justitiae  satisfecisse ,  1°  quia  ipse  salutis  nostrae 
pretium  cumulatissimum  ,  idque  ex  justitiae  legibus ,  Deo  persol- 
vit ;  2°  quia  ipse  ,  utpote  verus  ac  proprie  dictus  Salvator  noster  , 
reipsa  opere  et  merito  nos  redemit ,  et  in  salutem  asseruit ;  3°  de- 
nique,  quia  mortuus  est  pro  nobis  ,  quatenus  sciHcet  mortem  pro 
nobis  ac  vice  nostrum  obierit ,  seque  moriens  in  locum  nostrum 
suffecerit.    ,      . 

605.  Quae  utclarius  intelHgantur,  animadvertendumest,  pec- 
catum ,  pro  quo  satisfactio  exhibetur ,  tripHcem  habere  respe- 
ctum ;  estenim  1°  debitum^  quo  divinaejustitiaeobHgamur,  2°  in- 

juria ,  qu9e  inimicitiam  inducit  Deum  inter  et  homines,  3°  crimen^ 
quo  rei  evadimus  mortis  et  aeternae  maledictionis.  Peccatores  enim 


PART.  II.  GAP.  VI.   DB  GHRISTI  SATISFACTIOKE  ET  MERITO.        311 

jn  Sacris  Litteris  passim  dicuntur ,  1»  debitores  (1) ,  2^  inimici  (2), 
3°  rei  (3).  Quare  Deus  se  habet  1*"  ut  creditor  ^  cui  debetur,  2<^ 
ut  pars  offe^isa ,  quse  placanda  est ,  3®  ut  judex ,  qui  poenam 
repetit.  Hinc  ad  veram  et  proprie  dictam  satisfactionem  tria  requi- 
rebantur  ,  1°  ut  esset  debiti  solutio ;  2°  ut  esset  irae  divinse  placa- 
tio;  3°  ut  essetreatus  expiatio.  Nobis  igitur  opus  erat ,  tum  spon- 
sore  ac  vade  ,  qui  pro  nobis  debitum  solveret ,  tum  reparatore  , 
qui  nos  cum  Deo  reconciliaret ,  tum  denique  Sacerdote  et  victima , 
qui  se  nostri  loco  ad  poenas  subslitueret ,  ac  peccata  nostra  ex- 
piaret. 

606.  Haec  autem  praestare  Christus  non  potuit ,  quin  ejus  actio- 
nes  supponantur  meritoriae.  Hinc  est  quod  ambo,  nempe  satisfac- 
tio  et  meritum  semper  una  jungantur.  Est  autem  meritum  nexus 
operationis  liherce  ad  retributionem.  Nomine  retributionis  venit 
tum  poena,  tum  praemium,  tum  merces;  siquidem  operis  hberi  ab 
aliquo  patrati  connexio  esse  potest  apud  alium  vel  ad  poenam ,  vel 
ad  praemium ,  vel  admercedem.  Nexus  Hberae  operationis  adretri- 
butionem  exurgere  potest  vel  ex  decentia ,  vel  ex  pacto ,  vel  ex 
manifesto  impleti  operis  jure  apud  retributorem ,  ita  ut ,  nisi  retri- 
butio  fiat ,  Isedatur  jus  istud,  aut  justitia  in  observantia  juris  po- 
sita.  Ubi  nexus  ex  decentia  tantum  adest ,  quae  potius  sumitur 
ex  liberalitate  retributoris  quam  ex  vi  operis  ,  iliud  oritur  meri- 
tum,  quod  dicitur</e  congruo-^  ubi  vero  ejusmodi  nexus  habetur, 
qui  exurgat  ex  pacto  aut  vi  operis  hberi  positi  ,  seu  exjustitia, 
tunc  meritum  illud  oritur  ,  quod  de  condigno  nuncupatur  ac  pro- 
prie  meritum  dicitur. 

607.  Meritum  rursus  vel  naturale  est  vel  supernaturale. 
Primum  occurrit ,  si  nexus  liberi  operis  ad  retributionem  pro- 
veniat  ex  naturae  viribus ;  ut  hominis  opus ,  ac  pactum  apud 
hominem,  civis  apud  principem ,  etc.  Contravero,  si  nexus  pro- 
veniat  ex  opere  auxiliis  gratise  facto ,  vel  ab  auctore  ipso  coeles- 
tium  horum  auxihorum  ,  qui  majus  profecto  quidpiam  est  quam 
pecuharia  distinctim  auxiha ,  tunc  erit  supernaturale. 

(1)  Matih.vi,  i2;Coloss.  ii,  i^.  (3)  Marci  iii,  29;  Jacobi  n,  10. 

(2)  Rom.  V,  10;  Coloss,  1,  21. 


312 


TRA.GT.     DE    INGARNATIONE. 


608.  Cum  igitur  nuUae  conditiones  Ghristo  defuerint ,  quae  ad 
meritum  proprie  dictum  seu  de  condigno  requiruntur .  sanctitas 
videlicet  in  operante  ,  libertas  in  opere  et  promissio  in  retri- 
buente  ,  vere  et  proprie  meruisse  ipse  dicendus  est.  De  sanctitate 
nemo  dubitat ;  de  bbertate  suo  loco  diximus ;  promissio  autem 
patet  ex  Is.  LIII ,  10  :  Si  posuerit  pro  pecoato  animam  suatn  , 
videbit  semen  longcevum  (1). 

609.  Ex  quibus  Isaiae  verbis  constat  non  tantum  Christum  sibi 
meruisse  (2),  sed  nobis  etiam ,  ponendo  nempe  pro  peccatis  nos- 
tris  animam  suam  ,  seu  satisfaciendo  pro  nobis.  Hinc  a  Concilio 
Trid.  Christus  dicitur  nostrce  satisfactionis  causa  meritoria  (3). 

610.  Ad  hanc  igitur  satisfactionem  adstruendam  jam  progre- 
dimur ,  proetermissis  minus  necessariis  concertationibus  ,  quoe  in 
schohs  agitari  solent  circa  ejusdem  satisfactionis  proprietates  et 
conditiones,  de  quibus  scholastici  ipsi  consuli  possunt  (4).  Sit 
igitur 


(1)  Id  ipsum  declarat  Apostolas  , 
Philipp.  II ,  8  ,  9  ,  scribens  de  Christo  : 
Humiliavit  semetipsum  ,  factus  ohe- 
diens  usque  ad  mortem ,  mortem  autem 
crucis,  Propter  qcod  et  Deus  exalta- 
vit  illum ,  etc.  Qaibas  in  locis,  ot  ani- 
madvertit  Petavius  ,  velut  stipulalio 
qaaedam  pactumque  Dei  cum  homine 
Ghristo  continetur  hajusmodi ,  nt ,  si 
redimendis  hominibas  mortem  suam 
vellet  impendere  ,  tum  in  gratiam  et 
spem  recaperandae  salatis  admitteren- 
tur  illi ,  tam  ipsi  sibi  gloriam  ac  decus 
immortale  corapararet.  Cfr.  lib.  xii , 
<^^P*  9;  §  2.  De  iis,  quae  spectant  ad 
Ghristi  meritum  ,  copiose  disputat  Vas* 
quez  ,  tom.  i ,  in  tertiam  part.  S.  Tho- 
icae,  disput.  lxxiv  et  seqq. 

(2)  Christus  sibi  ipsi  praesertim  pro- 
mernit  gloriosam  e  mortuis  resurreclio- 
nem  ac  nominis  sui  exaltationem. 

(3)  Sess.  VI,  cap.  7. 

(4)  Qaaestiones  scholasticorum  non 


attingant  satisfactionis  Christi  veritalem 
aut  ejus  safBcientiam  ad  omnium  pec- 
cata  redimenda  ;  de  his  enim  nemo 
anus  unquam  dubitavit.  Versantur  igi- 
tur  eorum  disceptationes  in  exponendo , 
qua  ratione  satisfaclio  Chrisli  sufTiciens 
el  condigna  fuerit.  Nam  alii  conlendunt , 
eam  ex  se  condignam  et  perfectam  non 
fuisse,  sed  ex  sola  Dei  acceptantis  libe- 
ralilate  ;  alii  censent ,  eam  non  fuisse 
ex  virtute  seu  titulo  justiticB  verce  ac 
rigoroscB  factam ;  alii  vero  licet  fatean- 
tur,  eam  litulo  verae  justiliae  factam  esse, 
nolant  tamen  ad  omnes  rigorosos  ju- 
ris  apices  exactam  illam  fuisse;  ande 
inferunt ,  Christi  satisfaclionem  fuisse 
quidem  sufpcientem ,  non  autem  super- 
abundaniem.Qai  ejusmodi  quaestiones 
penitius  cognoscere  cupit ,  poterit  inter 
ceteros  consulere  Vasquez  ,  loc.  cit. 
disp.  VII  et  seqq.  ubi  de  his  fuse  dispa- 
tat.  Opp.  edit.  Ingolstad.  1610 ,  tom.  v. 


PART.  II.  GAP.  VI.  1)E  GHRISTI  SATISFACTIONE  ET  MERITO.       313 
PROPOSITIO. 

Christus  vere  et  proprie  pro  nobis  divince  justitice  satisfecit. 

611.  Ad  catholicam  fidem  haec  propositio  pertinet  ,  in  om- 
nibus  fidei  symbolis  tradita  ;  estque  totius  christianae  spei  funda- 
mentum.  Ejus  autem  veritatem  sic  ostendimus  : 

612.  IUe  vere  et  proprie  pro  nobis  satisfecisse  divinae  justitise 
dicendus  est,  qui  1°  semetipsum  Deo  in  sacrificium  obtulit  et 
tanquam  piacularem  hostiam  ut  Sacerdos  immolavit ;  2®  qui  pec- 
cata  nostra ,  pcenasque  illis  debitas  ut  sponsor  in  se  suscepit  ac 
luit ;  3°  qui  nos  suo  sanguine  redemit  /  4°  qui  denique  nos  ut 
mediator  cum  Deoreconcihavit  eumque  placavit.  Atqui  hsec  omnia 
praestitit  Christus.  Ergo. 

613.  Ac  primo  quidem  Christum  tanquam  piacularem  hostiam 
semetipsum  in  sacrificiumDeoobtulisse,  ea  omnia  ostendunt,  quae 
paulo  ante  de  Christi  Sacerdotio  ejusque  sacrificio  in  cruce  oblato 
disputavimus. 

614.  Alteram  vero  assumptionis  partem  luculenter  evincunt 
Veteris  ac  Novi  Foederis  simul  collata  in  hanc  rem  testimonia ; 
IsaVas  enim,  cap.  LIII ,  testatur  Messiam  dolores  ac  peccata  nostra 
portasse  ,  ob  hoec  vulneratum ,  attritum  et  ad  mortem  tradi- 
tum  esse ,  et  quidem  ad  eum  finem ,  ut  nos  ob  dolores  a  se  to- 
leratos  sani ,  id  est,  liberi  ab  iis  efiiceremur  ;  ergo  non  ob  suas 
iniquitates  ac  peccata ,  quae  nuUa  unquam  habuit  aut  habere  po- 
tuit ,  Christus  poenas  ac  mortem  tuHt ,  sed  ob  peccata  nostra  , 
quatenus  ea  in  se  luenda  susceperat.  Talem  porro  esse  sensum 
vaticinii  Isaiae  non  solum  verborum  nativa  vis ,  orationis  series 
et  constans  Judaeorum  traditio  ,  ut  suo  loco  ostendimus  (1)  ,  sed 
etiam  gravissima  Apostoli  Petri  auctoritas  patefacit^  qui  paucis 
germanam  prophetac  sententiam  his  verbis  complexus  est  :  Qui 
peccata  nostra  ipse  pertulit  in  corpore  suo  super  lignum ,  ut 
peccatis  mortui  justitice  vivamus  ,  cujus  livore  safiati  estis 
(I  Pet.  II,  24).  Quodenimde  languoribus  IsaVas  dixerat ,  apertius 

(1)  N.  i86,p.  ii3. 


314  TRAGT.    DE    IWGARNATIONE. 

Petrus  de  peccatis  exponit ;  quod  propheta  de  peccatis  nostris 
addiderat  a  Deo  in  Christum  conjectis  ,  id  Apostolus  ad  crucis 
supplicium  ,  aut  potius  sacrificium  refert ;  peccatis  nostris  poenas 
debitas  Christum  in  se  denique  suscepisse  et  in  crucem  sursum 
luendas  tulisse,  declarat  Petrus  grseca  voce  ayyfveyxs,  sursum  tulit  ^ 
nempe  in  corpore  suo  super  lignum.  In  eamdem  sententiam  di- 
ctum  est  ab  Apostolo  Paulo  :  Eum  qui  non  noverat  peccatiim  , 
pro  nobis  peccatum  fecit^  ut  nos  efficeremur  justitia  Dei  in  ipso 
(II  Cor.  V,  21 )  :  et  aUbi  (Gal.  III ,  13  )  :  Christus  nos  redemit  de 
maledicto  legis ,  factuspronohis  maledictum  ^  quia  scriptum  est : 
maledictus  omnis^  qui  pendet  inligno.  Atquinon  aHo  sensu  Chris- 
tus  factus  peccatum  aut  maledictum  dici  potuit  pro  nobis ,  nisi 
quatenus  subrogatus  est  in  locum  nostrum ,  quibus  ob  peccata  ac 
legis  transgressionem  poenae  ac  maledictio  debebantur  ,  quas  ipse 
in  se  luendas  suscepit.  Ergo, 

615.  Christum  pariter,  quod  tertio  loco  probandum  assum- 
psimus ,  suo  nos  sanguine  redemisse ,  apertissima  Scripturarum 
testimonia  evincunt.  Apostolus  enim ,  I  Tim,  II  ,  6  ,  scribit  :  Qui 
dedit  semetipsum  redemptionem  (graece  pretium  redemptionis) 
pro  omnibus  ;  et  I  Cor.  VI  ,  20  :  Empti  estis  pretio  magno  ; 
Ephes.  1,7  '.  In  quo  (  Christo  )  habemiis  redemptionem  per 
sanguinem  ejus^  remissionem peccatorum^  ad  Tit.  II ,  14  :  Dedit 
semetipsum  pro  nobis  .^  ut  nos  redimeret  ab  omni  iniquitate. 
Sic  luculentius  etiam  Apostolus  Petrusait ,  I  Pet.  I,  18  ;  Scientes , 
quod  7ion  corruptibilibus  auro  vel  argento  redempti  estis  de 
vana  vestra  conversatione  paternce  traditionis  ^  sed  pretioso  san- 
guine  quasi  agni  immaculati  Christi^  etc.  Unde  sic  argumen- 
tamur  :  Ille  vere  ac  proprie  sanguine  suo  nos  redemit  a  peccatis 
nostris ,  qui  illum  dedit  tanquam  pretium  redemptionis  nostrae , 
sicut  aurum  et  argentum  datur  pro  pretio  rei  temporalis  ac  ve- 
nalis ;  atqui  ita  ex  allatis  testimoniis  Christus  sanguinem  suum 
dedit;  ergo. 

616.  Atque  ex  his  jam  sequitur,  quod  quarto  loco  proposui- 
mus,  scilicet  Christum  tanquam  mediatorem  Deum  placasse  eum- 
que  nobis  reconciliasse.  Etenim  causa  sive  ratio ,  ob  quam  Deus 
nobis  iratus  erat ,  et  poenas  a  nobis  exposcebat ,  fuerunt  profecto 


PART.  II.  CAP.  VI.  DE  GHRISTI  SATISFACTIOI^E  ET  MERITO.       315 

peccata  nostra.  Si  igitur  Christus ,  ut  ex  dictis  constat,  ad  haec 
expianda  se  ipsum  ut  victimam  in  sacrificium  obtulit ,  si  seipsum 
in  locum  nostrum  suffecit  adea  expianda  atque  luenda,  si  denique 
sanguinesuo  eadem  eluit  acsustuHt ,  nulla  amplius  irae  ac  inimici- 
tiae  ratio  in  Deo  adversus  nos  subsistere  potuit  et  quare  nobiscum 
placatus  non  sit.  Talem  profecto  passionis  Christi  fructum  Scri- 
pturae  ubique  commemorant.  Cum  inimici  essemus  ^  inquit  Apo- 
stolus ,  reconciliati  sumiis  Deo  per  mortemfilii  ejus^  Rom.  V,  10  ; 
et  alibi  :  In  ipso  (  Christo  )  ,  inquit ,  complacuit  omnem  pleni- 
tudinem  inhabitare^  et  per  eum  reconciliare  omnia  in  ipsum^ 
pacificans  per  sanguinem  crucis  ejus ,  sive  quce  in  terris ,  sive 
quce  in  coelis  sunt^  Coloss.  I,  19;  ut  aha  ejusmodi  testimonia, 
quae  innumera  prope  sunt,  ne  longior  sim^  praeteream. 
*  617.  Cum  igitur  Christus,  utex  allatis  Scripturarum  testimoniis 
liquet  quatuor  illa  praestiterit ,  quae  ad  veram  et  proprie  dictam 
satisfactionem  requiruntur  ,  jam  patet  propositum  adversus  So- 
cinianos. 

618.  Patres ,  Socinianis  ultro  fatentibus  ,  in  catholico  satis- 
factionis  dogmate  praedicando  unanimes  plane  sunt  (1).  Quamvis 
autem  Patrum  auctoritatem  ipsi  rejiciant ,  juverit  tamen  paucis 

(1)  Haec  Patram  teslimonia  college-  lionem  diatarnius  bellam  committi  de- 

rant  Petavias  ,  lib.  xii ,  cap.  9,  etGro-  bnerit.  Certe  ad  Crellium  scribebat  ipse 

tias  in  Defensione  fidei  catholicce  de  Grotias  :  Pacis  consilia  et  amavi  sem- 

satisfactione   Christi  adv,  Socinum  ,  per  et  amo  nunc  quoque  ,  eoque  doleo , 

Lugd.  Batav.   161^  ,  adversus  quam  ,  cum  video  tam  pertinacibus  iris  com- 

praeter  Ravenspergerum  ,  in  op.  Judi-  mitti  inter  se  eos ,  qui  Christi  se  esse 

cium  de  lihro  Grotii  de  satisfactione  dicunt,  si  recte  rem  putamus  ,  quan- 

Christi^  Groningae  161 7  , scripsit  Joan.  tillis  de  causisl  Difficile  est ,  Grotium 

Crellius ,  in  op.  Responsio  ad  librum  a  Socinianismo  defendere  ,  cajas  prin- 

Hugonis  Grotii  pro  catholica  fide  de  cipiis  saos  in  Sacram  Scriptaram  com- 

satisfactione  J.  C.  Siluit  Grotius ,  vel  mentarios  adspersit.  Deinde  hoc  ipso  , 

quod  ad  Socini   partes    transiisset,  ut  qaod  Grotias  parvi  momenti  qaaestiones 

Patinus  ,  Osiander ,  et  camprimis  Bos-  fecerit  de  Christi  divinilate  et  satisfac- 

saetas  existimant ,  vel  qaod  ,  in  dogmate  tione,  ostendit,  se  Protestantismi  impeta 

qaidem  de  Christi  divinitate  ac  satis-  abreptum  faisse  et  in  Sociniauismam 

factione  a  Socinianis  dissentire  pergens ,  declinasse. 
existimaret ,  non  esse  cnr  ob  hanc  quaes- 


316  TRACT.    DE    INGARNATIONE. 

illoruin  colligere  doctrinae  capita  seu  principia ,  ex  quibus  non 
modica  assertae  veritati  lux  afFulget.  Mira  igitur  consensione  sta^ 
tuunt  Patres  ,  1°  nullam  creatam  rem  parem  ac  idoneam  esse 
tum  pro  peccato  originali  tum  pro  peccatis  reliquis  ad  exacte  Deo 
satisfaciendum  ,  ideoque  non  alium  ,  quam  qui  Deus  esset ,  inter- 
venire  debuisse  (1);  2°  Christum  Jesum  mediatorem  nostrum  non 
solum  plene,  sedcumulate  Patri  satisfecisse  pro  omnibus  omnium 
delictis,  ac  propterea  non  modo  infinitam,  sed,  si  ita  loqui  fas 
est ,  infinita  uberiorem  fuisse  meritorum  Christi  amplitudinem. 
3°  Docent  infinitam  ejusmodi  meritorum  Christi  aestimationem 
derivasse  ex  eo ,  quod  operationes  ejus  propriae  essent  personse 
Verbi  incarnati  ;  4»  Secundam  potius  SS.  Trinitatis  Personam 
decuisse  hominem  fieri  prae  Personis  rehquis  ad  hominem  Hbe- 
randum ,  quia  ^  ut  ait  Apostolus  ,  decebat  eu?n  ,  propter  quem 
omnia  et  per  quem  omnia ,  nempe  creata  productaque  fuerant , 
salutis  illorum  auctorem  fieri.  Quod  brevi  sententia  conclusit 
S.  Ambrosius^  dicens  :  Decuit  enim  ^  ut  ille  nos  redimeret ,  qui 
creavit  (2).  Docent  propterea  iidem  Patres ,  non  minorem  ad 
redimendum  hominem  potentiam  requiri  quam  ad  condendum  , 
imo  et  majorem  quodammodo  (3).  Porro  ad  creandum  vis  et 
potentia  infinita  requiritur,  ut  S.  Thomas  ostendit  (4);  igitur  et 
ad  redimendum  sive  ad  promerendam  redemptionem  infinita  vir- 
tus  necessaria  fuit  (5). 

619.  Demum  Scripturis  et  totius  antiquitatis  consensui  ad  as- 
sertae  veritatis  confi^rmationem  adjicimus  rationum  momenta  de- 
ducta  ex  absurdis  quse  in  Socinianorum  hypothesi  consequerentur. 
Etenim,  si  Christus  nonnisi  ad  confirmandam  doctrinam  suam 
mortuus  esset ,  atque  ut  nobis  esset  exemplo ,  1°  non  magis , 
saltem  quoad  rei  substantiam ,  profuisset  quam  martyres  tum 
V.  tum  N.  T.  ,  qui  mortem  obierunt  ad  doctrinoe  divinitus  tra- 

(1)  Cfr.  Petav.  loc.  cit.  §  6.  (S)  Inter  utrumqae  tamen  infinitalis 

(2)  Defide  ,  lib.  iii ,  cap.  ii ,  n.  8,  genns  illad  interest,  quod  alterum  na- 
edit.  Maur.  turale  est ,  nempe  creationis  ,  alterum 

(3)  Cfr.  Pelav.  ib,  n.  7.  morale  ,  scilicet  meriti. 
(U)  P.  I,  q.  45,  art.  5, 


PART.  II.  GAP.  VI.  DE  GHRISTI  SATISFAGTIONE  ET  MERITO.       317 

ditae  confirmationem ,  nobisque  exemplofuerunt.  2o7Equeredem- 
ptio  reliquis  Christi  operibus  ,  miraculis  ,  praesertim  resurrectioni 
et  ascensioni  ejus  in  coelum  ac  ipsius  morti  esset  tribuenda. 
3°  Sacri  Scriptores  ,  qui  redemptionem,  seu  liberationem  a  culpis 
ac  poenis  iis  debitis ,  et  reconciliationem  humani  generis  cum 
Deo  constanter  tribuunt  morti  Christi  et  ipsius  sanguinis  pretio , 
nos  decepissent ,  ac  reipsa  tota  antiquitas  seu  universa  Ecclesia  us- 
que  adSocinum  decepta  esset ,  atque  inanis  omnis  fuissetin  Christi 
mortem  Christianorum  spes.  Hanc  postremam  consecutionem  vi- 
derunt  rationahstae ,  eamque  ultro  admiserunt.  Ipsi  enim  demum 
fassi  sunt ,  in  Scripturis  luculenter  hunc  articulum  contineri ;  ast 
simul  contendunt,  Scriptores  Sacros  in  ejusmodi  doctrina  tradenda 
indulsisse  anticipatis  coaevorum  judiciis ,  atque  prospexisse  honori 
magistri  sui  ob  latam  ab  eo  ex  infami  supphcio  ignominiam  (1). 


(I)  En  verbaWegscheider,  qui§  i36 
scribit :  Quod  si  tum  fontem  dogmatis 
illius  (  expiationis  et  satisfactionis  ) , 
qui  est  in  notionibus  de  sacrificiis  , 
quas ,  ut  alii  populi  incultiores ,  sic 
etiam  Hehrcei  habebant...  tum  dicta 
Scriptorum  Sacrormn ,  quw  ad  dogma 
illud  probandum  allata  sunt,accura- 
tius  cxaminaveris  ,  haud  dubitabis , 
quin  illa  de  symbolica  quadam  ac  vi- 
caria  expiandi  peccata  ratione  notio 
Israelitis  vrature  jam  fuerit  cognita 
( Lev.  IV  ,  3  e^  seqq.  v  ,  1 1  ;  xvi ,  2 1 ; 
xvn  ,  II  ;  Cfr.  iii.  Reg.  xxi  ,  29; 
IV,  Rpg^  XXIV,  a  \  ad^)....Quofacto 
ah  omnibus  fere  Scriptoribus  Sacris , 
qui  odium  et  ignominiam  supplicii 
JesuChristo  illati  removerent ,  maxime 
a  Paulo ,  ita  exposita  est ,  ut  mortem 
Jesu  Christi  ostenderent  tanquam  ex- 
piatoriam  eamdemquevicariam  ,  velut 
pcenam  peccatorum  omnium  (i  Joan»  n, 
1  eti)ah  ipso  susceptam  {Matth,  xx, 
28 ;  XXVI ,  28 ;  Joan,  i ,  29 ;  Rom.  v , 


6-9;  11  Cor,  V,  21;  Gal,  111,  i3; 
I  Petr,  II,  24;  I  Tim,  n  ,  6;  Hebr. 
IX  ,  28 ) ,  et  Jesum  ipsum  tanquam 
agnum  pumm  atque  immaculatum 
( I  Pet.  1 ,  18  e^  seqq,  11  ,  24  ;  coll, 
Is.  Liii ,  7  ),  a  Patre  ipso  morti  quasi 
victimam  piacularem  traditum  ,  san- 
guine  suo  peccata  mundi  ahluentem 
( I  Joan.  1,7;  n  5  I  et  seqq,).  Ohe- 
dientioB  igitur  ipsi  sive  virtuti  Jesu 
vimquamdam  vicariam  videntur  tri» 
buisse  (Rom,  v,  18  e^  19;  i  Petr, 
1 ,  19  ;  III ,  18  ;  1  Joan,  n ,  i  ;  Hehr, 
IX,  i4).  etc.  Ac  rarsum  §  1^7  :  E 
locis  jam  commemoratis  facile  intelli' 
gitur ,  doctrincB  ecclesiasticce  (catho- 
licae) ,  fundamenta  et  ipsa  momenta  po- 
tiora  in  Librorum  Sacrorum  effatis 
nonnullis  vere  contineri,  Demam  con- 
cludit  §  1^2  :  £x  argumentis  supra 
propositis  (  qaa;  inferias  nos  afFeremas 
et  diluemas )  hoc  quidem  apparet  : 
primum  doctrinam  Scriptorum  Sacro- 
rum  de  morte  Jesu  Christi  peccaid 


318  TaA.CT.    DE    INGARPfATlONE. 

Monent  christianos  doctores  ^  ut  sedulo  caveant ,  ne  quasi  veter- 
num  obducant  conscientiae  improborum,  praesertim  morti  pro- 
pinquorum,  nimium  jactando  vim  sanguinis  Christi  expiato- 
riamy  quo  Deus  ,  Molochi  instar  ^,  innocentis  sang^uinem  sitientis , 
placatus  sistatur  (1). 

620.  Unde  deprehendere  hcet  impietatis  progressus ,  imo  et 
eversionem  principii  fundamentalis  Protestantismi.  Primi  Protes- 
tantes  docuerunt  ,  soU  Scripturae  in  rebus  fidei  standum  esse. 
Scripturarum  ,  ut  ipsi  autumabant ,  auctoritate  freti ,  rejecerunt 
necessitatem  bonorum  operum ,  poenitentioe  et  satisfactionis  ,  ne 
injuria  irrQgaretur  sanguini  Christi.  Sociniani  eidem  principio 
innixi  intulerunt ,  omnem  abjiciendam  esse  satisfactionis  proprie 
dictse  doctrinam ,  xjuae  in  Scripturis  non  reperitur  ,  nec  nisi  ex 
prsepostera  majorum  nostrorum  interpretatione  Scripturarum 
illam  ortam  esse.  RationaHstse  mehori  fide  agentes  fatentur ,  do- 
ctrinam  de  morte  Christi  vicaria  et  expiatoria  aperte  in  Scrip- 
turis  tradi ;  ast  contendunt ,  Sacros  Scriptores  tum  deceptos  tum 
deceptores  extitisse ;  ideoque  non  in  Christi  morte  ejusque  san- 
guinis  pretio  pro  nobis  oblato  christianos  spem  suam  reponere 
debere ,  sed  unice  in  honis  operihus  seu  in  recte  et  honeste  fa- 

hominum  expiante  opinionibus  cequa-  iente  providentia  divina ;  adeoque  uni- 

lium  ( Heb,  ix ,  22 )  multis  de  causis  versam  Ecclesiam  usque  ad  ipsos  de- 

accommodatam  fuisse,  et  ad  commen-  ceptam  fuisse  et  in  errorem  indactam 

dandum  novce   religionis   institutum  a  Sacris  Scriptoribus  juxta  divinae  pro- 

illo  tempore  aptissimam ',  unde  hanc  videntiae  ordinem.  3°  Colligiraus  ,  nul- 

ipsam  doctrincB  formam,  providentia  lam  propterea  fidem  Sacris  Scriptoribas 

divina  sapienter  id  permittente  ,  ab  adhibendam  esee  ,  dum  in  re  adeo  gravi 

Evangelii  doctoribus  exhibitam  esse ,  et  decepti  sunt  et  mundum  universum 

facile  tibi  persuaseris.  Ex  his  colligi-  deceperunt ;  et ,  qaod  consequens  est , 

mus ,    1°  Dogma  catholicum  reipsa  in  Sacras  Scripturas   noxias   potius  quam 

Sacris  Scripturis  contineri ;  ac  frustra  ntiles  esse.  Huc  devenerunt ,   qui  se 

propterea  Socinianos  elaborasse  ,   dum  adhuc  chrislianos  profitentur  ,  ex  prin- 

innameris  prope  cavillationibus  id  in-  cipio   semel   constituto   independentias 

ficiari  conati  sont ;  conscientia  demnm  rationis  ab  anctoritate  in  negotio  reli- 

vicit  ;    1**  juxta    rationalistas   Sacros  gionis ,  quod  basim  et  essentiam  con- 

Scriptores   in   boc   dogmate    tradendo  slitnit  Protestantismi. 
turpiter  errasse,  \d  sapienter  permit-         (1)  Ibid.  §  cit.  i^^. 


PART.  II.  GAP.  VI.  DE  CHRISTI  SATISFACTIONE  ET  MERITO.        319 

ctis  j  ne  injuria  inferatur  sanguini  Cliristi ,  qui ,  in  hypothesi  de  vi 
expiatoria  ,  nobis  nocuisset ,  efficiendo  nos  desides  atque  in  vitiis 
obfirmatos  (1).  Et  en  eos  in  deismum  ac  naturalismum  delapsos. 

621.  Sive  igitur  Scripturarum  oracula  consulamus,  sive  per- 
petuam  totius  anliquitatis  doctrinam  ,  sive  nefarias  contrarise 
doctrinae  consecutiones  ,  patet  ,  nisi  velimus  christiano  nomini 
nuncium  remittere  ,  Christum  ,  prout  nobis  ostendendum  propo- 
suimus ,  vere  ac  proprie  Deo  pro  hominibus  satisfecisse. 

DIFFICULTATES. 

622.  Obj.  prima.  !<>  Non  aHo  sensu  Christus  peccata  nostra 
portasse  in  Sacris  Litteris  perhibetur  quam  eo  ,  quo  passim 
Deus  legitur  portare  peccata  nostra;  ex.  gr.  Exod.  XXXIV ^  7 
et  Num.  XIV,  18.  Jam  vero  Deus  non  fert  peccata  nostra,  ea  in 
se  transferendo,  sed  condonando,  aut  patienter  nobiscum  agendo. 
Hunc  sensum  nobis  patefacit  S.  Matthaeus ,  VIII ,  16  et  17 ;  cum 
enim  ibi  retulisset ,  Christum  plures  sanasse  ex  infirmitatibus , 
subdit  ,  id  factum  esse  ut  adimpleretur  quod  dictum  est  per 
Isaiam  prophetam  dicentem  :  tpse  infirmitates  nostras  accepit , 
et  cegrotationes  nostras  portavit,  non  eas  in  se  suscipiendo,  sed 
ah*os  sanando.  Quod  confirmatur  ex  typo  hirci  emissarii ,  qui  dice- 
batur  portare  peccata  populi.  2»  Redemptionis  pariter  vocem 
metaphorice  passim  sumi  in  Scripturis,  res  nota  est.  Hoc  autem 
sensu  eam  de  Christo  prsedicari ,  suadent  redemptiones  typicae 
popuh  Israehtici  ex  jEgypti  et  Babylonis  captivitate  ,  suadet  ratio  , 
qua  venditi  sumus  diabolo ,  nempe  gratis ;  gratis  igitur  redimendi 
eramus ,  cum  emptio  et  redemptio  relativae  sint.  AHoquin  ,  si  ve- 
rum  pretium  pro  redemptione  nostra  datum  esset ,  fuisset  illud 
persolutum  diabolo ,  qui  testante  Apostolo,  II  Timoth.  H,  26, 
homines  captivos  detinebat;  quo  nihil  absurdius  dici  potest. 
3°  Quod  si  Christus  affirmat ,  dedisse  semetipsum  redemptionem 
pro  omnibus ,  aliaque  ejusmodi  de  eo  leguntur ,  nemo  est  qui 
nesciat  particulam  pro  minime  veram  substitutionem  importare , 
sed  solam  utiHtatem;  ut  cum-jubentur  fideles,  IJoan.  III,  16, 

(1)  Ib.  §  i4i  9  circa  finem. 


320  TRACT.     DE    INGARWATIOWE. 

fro  fratribus  animas  suas  ponere,  et  cum  Apostolus,  Coloss.  I , 
ait,  se  adimplere  ,  quae  desunt  passionum  Christi  fro  Ecclesia; 
nec  alia  vis  est  grsecae  particulae  mlp ,  quae  respondet  iatinee  fro. 
4»  Niliil  denique  efiiciunt  Catholici  ex  eo  ,  quod  dicatur  Christus 
nosDeo  reconciUasse  ,  cum  Apostolus  ,  II  Cor.  V ,  19  ,  aperte  dicat : 
Posuitin  nobisverhumreconciliatioms^  etsi  inde  inferri  nequeat 
Apostolos  nos  vere  Deo  per  satisfactionem  reconcihasse.  Ergo. 

623.  Resp.  Ad  1»^  ,  Neg,  Porro  praedicari  in  Scripturis  de 
Christo ,  quod  portaverit  peccata  nostra  diverso  sensu  ab  eo ,  quo 
haec  ipsa  praedicantur  de  Deo  in  locis  citatis ,  evincitur  ex  substrata 
materia ,  quae  diversa  omnino  est.  Nec  enim  potuit  Deus  aut  pati 
aut  mori  pro  peccatis ;  potuit  id  autem  Christus  in  natura  hu- 
mana.  Nunquam  praeterea  de  Deo  dicitur  ,  prout  dicitur  de 
Christo ,  quod  positee  fuerint  in  eo  iniquitates  omnium  nostrum , 
quod  propter  eas  fuerit  vulneratus  et  attritus^  aliaque  ejusmodi , 
quae  in  probationibus  attulimus.  Quare ,  cum  fateatur  ipse  Soci- 
nus ,  peccata  portare  idem  esse  ac  peccatorum  poenas  dare  (1) , 
et  hunc  sensum  necessario  postulent  ,quae  de  Christo  Scripturae 
praedicant ,  plane  concidunt  ,  quse  ad  infirmandas  probationes 
nostras  ab  adversariis  proferuntur. 

624.  Ex  his  responsio  patet  ad  duas  confirmationes ,  alteram 
desumptam  ex  Matth.  VIII ,  alteram  ex  typo  hirci  emissarii.  Evan- 
gelista  enim  retulit  ad  Christum  morbos  corporeos  sanantem 
Isaiae  vaticinium ,  ad  figuram  sanationis  a  morbis  spiritualibus  ,  ut 
exponit  ipse  Grotius  (2);  vel,  ut  explicatS.  Joan.  Chrysostomus , 
eatenus  S.  Matthaeus  in  Christo  morbos  depellente  adimpletum 

iy)  Fatemur  ,    inquit  in   Prcelect.  nim ,  omissa  vulgata ,  Graeca  Isaiae  verba 

theolog.  cap.  ii  ,  locutionem  hanc  por-  vertit  :  Et  ipse peccata  nostra  fert ,  et 

tare«eMferrepeccatura  «ireimgMifafewi  pro  nohis  affligitur ;  Syriaca  :   P^ere 

idem  significare  solere  ,  quod  peccati  passiones  nostras  ipse  pertulit ,  et  do- 

poenas  dare  ,  sive  utverbum  verho  red-  lores  nostros  ipse  passus  est;  Arabica  : 

damus ,  peccati  poenam  ferre.  In  Bihl.  Ipse  portat  peccala  nostra ,  et  pro  no- 

Fratrum  Polonor,  tom.  i,  pag.  58o.  his  dolore  afficitur.  Cfr.  Bihlia  Poly 

Animadvertendum  praeterea  est ,  anti-  glotta  Walton. 

quas  Tersiones  omnes  hunc  legitimnm  (2)  In  Crit.  aacr»  ad  cap.  8  Matth. 

seagermanumsensumconfirmare.  Ele-  v.  17. 


PART.  II.  GAP.   VI.  BE  CHRISTl  SATISFAGTIONE  ET  MERITO.       321 

dicit  Isaiae  vaticinium ,  quod  proprie  est  de  peccatorum  poenis , 
quatenus  morbi  corporis  ut  plurimum  sunt  poenae  peccatorum  (1); 
quas  quidem  poenas  cum  in  se  luendas  susceperit  Cliristus , 
ideo  etiam  cum  aegrotos  sanavit  ,  recte  dicitur ,  segrotationes 
nostras  accepisse.  Hircus  autem  emissarius  non  alio  sensu  di- 
citur  portasse  peccata  populi ,  quam  quod  symbolum  et  figura 
fuerit  gerendorum  per  Cbristum :  binc  de  figura  ac  symbolo ,  ut 
rei  natura  exigit ,  impropriey  de  figurato  ,  ut  aiunt ,  proprie  lo- 
cutio  illa  accipi  debet. 

625.  Ad  2"*,  Dist,  Interdum  ,  conc. ;  in  casu  nostro ,  ney.  Quo- 
minus  autem  improprie  de  Redemptione  a  Cbristo  peracta  banc 
vocem  intelligamus,  vetant  argumenta,  quae  in  probationibus  pro- 
tulimus.  Neque  ejusmodi  improprium  sensum  in  casu  nostro  in 
primis  suadent  typicse  redemptionespopuH  israelitici,  in  quas  non 
concurrunt  adjuncta  illa,  quae  militant  pro  redemptione  Cbristi. 
In  bac  enim  orania  ,  quae  ad  veram  redemptionem  constituendam 
necessaria  sunt ,  reperiunlur.  Nimirum  in  vera  redemptione  opus 
est  captivo  et  captivum  detinente ,  tum  redemptore  et  redem- 
ptionis  pretio;  porro  revelatio  docet ,  universum  genus  bumanum 
captivum  fuisse  aeternisque  poenis  damnatum;  bomines  autem 
captivos  detinebant  et  Deus  tanquam  supremus  judex,  et  diabolus 
tanquam  lictor  apparitorque  Dei ,  et  peccata  tanquam  laquei , 
mors  tanquam  poena ,  et  infernus  tanquam  carcer ;  fuit  autem 
redemptor  Cbristus  Dominus ;  ac  denique  redemptionis  pretium 
non  fuit  abquid  corruptibile ,  cujusmodi  sunt  aurum  et  argentum , 
sed  pretiosus  sanguis  Agni  immaculati  Cbristi,  ut  loquitur  B.  Pe- 
trus ,  Epist.  I ,  cap.  I,  19. 

626.  Nec  suadet  ratio,  qua  venditi  sumus.  Gratis  enim  exci- 
dere  possumus  et  in  diaboli  potestatem  culpa  et  inobedientia  no- 

(1)  Hom,   ixvii ,    alias   xxviii    in  Christi  et  suhlatis  hominum  pecca- 

Matth,  n.  i  et  2.  Atqae  hic  ceiisura  tis  y  hic  accommodat  ad  wgrotos  sana^ 

notandns  Erasmus  ,  qai  in  adnot.  ad  tos  ;  quanquam  hcec  ^anatio  illius  ty- 

cit.  loc.  scribit :  Adduxit  hoc  testimo-  pum  habebat,  Ad  hunc  modum  excusat 

nium  Maithceus  ex  Is.  liii  ,  nonnihil  Evangelistam    Chrysostomus  ,  Hom, 

ad  suum  deflectens  negotium,  Etenim  ,  xx viii. At de  ejasmodi  typo et excusatione 

quod  illic    dictum    est   de  passione  ne  verbnm  qnidem  habet  S.  Doctor  ! 

T.  IV.  21 


322  TRAGT.     DB    INGARNATIONE. 

stra  venire ;  ast  redimere  nos  non  possumus  nisi  per  condignam 
satisfactionem.  Quispiam  potest  se  in  puteum  dejicere ,  sed  sine 
aliorum  subsidio  exinde  emergere  nequit. 

627.  Neque  pariter  illud  sequitur,  quod  adversarii  fingunt , 
in  Catliolicorum  nempe  sententia  redemptionis  nostrae  pretium 
persolutum  fuisse  diabolo.  IUi  enim  persolvitur  pretium,  quijure 
suo  captivos  detinet,  qui  creditor  est,  persona  loesa  ac  supre- 
mus  judex ,  cujusmodi  in  casu  nostro  est  solus  Deus ,  qui  pote- 
statem  babetmittere  in  gebennam,  ut  inquit  Cbristus,  Luc  XII,  5; 
non  autem  ei ,  qui  jure  alieno  detinet  captivum  tanquam  carceris 
custos  ,  judicis  minister  atque  executor ,  prout  diabolus  est.  Soli 
ergo  Deo  persolvendum  erat  nostrae  redemptionis  pretium  (1). 

628.  Ad  3"^,  Dist,  Particulajoro  seuyrrs/j  non  semper  veram  im- 
portat  substitutionem  ,  conc^  nunquam  ,  nec  praesertim  in  casu 
nostro  ,  necj.  Inani  prorsus  labore  corrogant  Sociniani  tum  ex 
Scriptoribus  Sacris  tum  ex  auctoribus  profanis  exempla  ^  quibus 
ostendant,  interdum  particulam  joro  aut  imlp  non  significare  sub- 
stitutionem ,  sed  solam  utilitatem ,  cum  nemo  id  inficietur.  Ast 
nibil  proficiunt ,  nisi  simul  ostendant,  banc  ejusdem  particulae 
unicam  et  constantem  esse  significationemet  vim  ;  quodnunquam 
eflicient ,  cum  innumera  prorsus  suppetant  exempla  ,  ubi  de 
personis  agitur ,  ex  iisdem  fontibus ,  in  quibus  eidem  particulae 
subest  vis  ac  significatio  substitutionis  (2).  Igitur  de  bujus  par- 
ticulae  significatione  dijudicandum  est  ex  subjecta  materia ,  scopo, 
contextu  et  ceteris  adjunctis.  Porro  in  casu   nostro  non  solum 


(1)  Atqae  hic  notanda  est  impndentia  B-iuyB-^ayrov  (  Dei-hominis  )   mortem 

rationalistaram  ,  Wegscheider  ,  §  1 38 ,  velat    debitam    aiiqaod    redemptionis 

Graner,  Dogfm.  pag.  253etseqq.  262et  pretiam  diabolo  persolatam  existima- 

seq.,Beck,  Comment,i,  pag.  585  et  verint ,  qua  homines  ab  ejus  imperio 

seq.,  Wiggers ,  Pragmat,  Darstell.  d,  et  potestate  itemqae  a  morle  aeterna 

August.  etc.  sea  Expositio  pragmatica  liberaret.  Lacessimas  enim  rationalistas 

Augustinianismi  et  Pelagianismi,  Be-  omnes ,  ut  vel  unum  Patrem  proferant , 

rol,  1821  ,  pag»  354  et  seqq.,  qui  non  qui  asseruerit,  pretium  redemptionis  a 

veriti  sunt  affirmare  ,  haud  paucos  Pa-  Christo  fuisse  diabolo  persolutum. 
tres  ,  quippe  qui  dxmonologise  studio-  (2)  Gfr.  Luc.  xi ,    11;  Matth.  11 , 

sissimi  essent,  in  eo  convenisse ,  ut  Jesu  22  -,  xvii ,  26 ;  i  Cor.  i ,  i3  >  etc. 


PART.  II.  GAP.  VI.  DE  CHRISTI  SATISFAGTIONE  ET  MERITO.         323 

dicitur  Christus  pro  nobis  mortuus ,  sed  praeterea  dicitur  ,  pro 
peccatis  nostris  animam  suam  posuisse  ,  semetipsum  dedisse 
in  victimam  et  oblationem  et  propitiationem  ,  dedisse  se  ipsum 
redemptionis  pretium  ,  nosque  redemisse  non  auro  et  ar- 
gcnto  ,  sed  sanguine  suo  pretioso.  Quge  omnia  profecto ,  ut  veram 
solutionem  pro  nobis ,  ita  veram  substitutionem  aperte  signifi- 
cant.  Cum  vero  hsec  eadetn  non  mihtent  pro  exemplis  allatis, 
patet  extra  rem  ea  omnino  proferri.  Denique  compertum  phi- 
lologisest  ,  non  aliam  esse  proprietatem  particulse  avrt,  ubi  ve- 
niat  in  compositione  yocis  Ivxpovy  quam  significandi  vicariam  sub- 
stitutionem^  pretii  nempe  in  locum  rei  emptae  seu  redemptae;  hinc 
avT«'/uTp/ idem  valet  ac  vicissim  datum  redemptionis  pretium  (1). 
jam  vero  Apostolus  ,  I  Tim.  II,  6,  scribit  de  Christo  :  Qui  dedit 
redemptionem  [(kvrilvTpov)  semetipsum  pro  nobis omnibus  (2).  Ra- 
tionalistae  talem  fuisse  Sacrorum  Scriptorum  sensum ,  inm  de 
Chrisli  morte  loquuntur,  modo  nobis  concedunt  (3),  non  est  igi- 
tur  quod  ulterius  qugeramus. 

629.  Ad  4»n,  Dist.   ReconciliationiB  voce  soHtarie  spectata  , 
trans,'^  prout  in  Skcris  Litterisde  Christo  illa  usurpatur^ /ze^.  Ideo 


(1)  Cfr.  Suicerns  in  Thes.  eccles.  de  morte  expiatoria,  vel  ex  opinioni- 
ad  vocem  'AvTiXvTpov  ,  ubi  confirmat  bus  de  Aeya»,  sacerdotis  instar  et  inter- 
anctoritate  Hesychii  nativam  hanc  esse  cessoris  homines  cum  Deo  reconci- 
hojus  vocis  significalionem.  Quare  au-  liante,  V.  T.  loca  eidem  accommodasse. 
diendus  non  est  Scapula  ,  dum  frigide  Aflirmant  Evang.  Joannem  alio  omnino 
scribit  :  'AvrtXvTfoy  simpliciter  accipi-  sensu  ab  eo  ,  qno  protnlerat  Joan.  Bapt. 
iur  pro  ?^vTfoy ,  i  Tim.  cap,  2.  dictum  accepisse ,  quod  Joan.  1 ,  29  ex- 

(2)  'O  ^otfV  idVTov  uvTiXvTpov  vTTep  tat,  ex  praeconcepta  sententia  sua  de 
TrdvTm,  morte  Christi  expiatoria  ;  imo  et  Jesum 

(3)  Kaiser  ,  Bibl.  theol,  268  ,  De  ipsum  ,  quippe  qui  sacrificia  quaevis 
WeUe,Bibl.  dogm,  tom.i,  pag.  96  piacularia  in  regno  coelesti  a  se  con- 
et  seqq.  aliique  passim  in  eo  conve-  dendo  abrogare  vellet ,  mortem  sibi 
niont ,  ot  asserant ,  discipulos  Jesu  ,  i-  instantem  tanquatn  symbolum  inlocum 
gnominiam  supplicii  a  Chrislo  subeundi  illorum  sobstituendam  ad  opiniones 
deleturos^  post  fata  demum  ,  ut  ipsi.  cequalium  accommodate  nonnunqusim 
loquuntur,doctoris  divini,  velnonnnlla  proposuisse  ,  quo  citius  ista  sacrificia 
ipsius  allegorice  dicta  de  morte  sibi  ad  illud  usque  tempus  usitata  antiqaaret. 
instante  convertisse  in  hanc  sententiam 

21. 


324  TRA.CT.    DE    INGARNATIOJ\E. 

enim  nos  Scripturse  per  Christum  Deo  reconciliatos  exhibent,  quia 
ipse  pro  nobis  dedit  pretium  sanguinis  sui  ,^  Deum  placavit ,  sus- 
tulit  in  se  peccata  nostra ,  delens  quod  adversus  nos  erat  chiro- 
graphum  decreti,  ut  inquit  Apostolus,  quod  erat  contrarium  no- 
bis,  et  ipsum  tulit  de  medio  ,  affigens  illud  cruci  (1).  Quare 
Chnstus  nos  reconciliavit  cum  Deo  tanquam  causa  princeps  et 
meritoria  per  veram  satisfactionem ;  Apostoli  autem  ut  causa  mi- 
nisterialis,  ut  dicitur,  atque  instrumentalis  per  verbi  praedica- 
tionem  et  dispensationem  mysteriorum  Dei  seu  Sacramento- 
rum.  Longe  propterea  dispar  istorum  ratio  reconciliationis 
est  (2). 

630.  Obj.  secunda.  Satisfactionis  doclrina,  prout  a  Catholicis 
admittitur ,  ex  triplici  capite  repugnat ;  videlicet  tum  ex  parte  Dei, 
tum  ex  parte  Cliristi,  tum  denique  ex  parte  hominis.  Ac  primo 
quidem  ex  parte  Dei.  Etenim  1°  Deus  in  Scripturis  exhibetur 
gratis  peccata  condonans  ,  exgr.  Matth.  XVIII ,  27;  Rom.  III ,  24; 
Ephes.  II  ,  1  et  seq.  Coloss.  II,  13.  £rgo  nulla  ei  debetur  satis- 
factio ;  nam  inter  se  pugnant  gratuita  condonatio ,  quae  fit  ex 
misericordia  ,  et  proprie  dicta  satisfactio ,  quae  exigitur  ex  justitia. 
2°  Parum  autem  refert,  quodejusmodi  satisfactio  non  a  nobis^  sed 
a  Christo  exhibitarfuerit ;  nam  ,  qui  a  sponsore  pretium  repetit , 
non  potest  dici  gratis  illud  condonare.  3°  Accedit ,  Deum  ipsum 
dedisse  nobis  Filium  suum,  qui  pro  nobis  offerretur;  jam  vero 
ubi  creditor  praebet  debitori  unde  solvat  ,  remissionem  dare 
potius  consetur  quam  satisfactionem  exigere.  4°  Quibus  si  ad- 
das ,  Deum  non  potuisse  ejusmodi  satisfactionem  postulare  abs- 
que  suae  misericordiae  aut  potentioe  laesione  ,  res  plane  conficitur ; 
porro  qui  asserit ,  Deum  illam  postulasse ,  quia  aliter  noluit  peccata 
dimittere ,  ejus  laedit  misericordiam ;  qui  dicit ,  eam  Deum  exe- 
gisse,  quia  aliter  non  potuit  peccata  condonare  ,  detrahit  ejus 
potentiae.  Ergo. 

631.  Resp.  Neg,  antec.  Ad  1°*,  Dzsi.  Respectu  hominis ,  cui 
Deus  gratis  peccata  condonat,  conc^  respectu  Christi,  qui  ea  ut 

(1)  Goloss.  II ,  14.  q.  10,  art.  i  ,  sect.  i. 

(2)  C fr. Witasse,  De/ncam.  cap.  i , 


PART.  II.  GAP.  VI.  DE  CHRISTI  SATISFAGTIONE  ET  MERITO.       325 

sponsor  in  se  suscepit  ac  luit ,  neg.  Ambo  haec  ,  gratuitam  nempe 
peccatorum  remissionem  relate  ad  nos ,  ac  redemptionis  pretium 
relate  ad  Christum  ,  luculenter  conjunxit  Apostolus  ,  dum  ait 
Rom.  III ,  24  :  Justificati  gratis  per  gratiam  ipsius^per  redem- 
ptionem  y  quce  est  in  Christo  Jesu ,  quem  proposuit  Deus  pro- 
pitiationem  per  fldem  in  sanguine  ipsius ,  ad  ostensionemjustitice 
suce.  Pugnant  autem  inter  se  gratuita  condonatio  et  satisfactio 
proprie  dicta  cum  ad  eamdem  personam  referuntur ;  non  au- 
tem  ut  in  casu  nostro  accidit  ,  cum  alia  est  persona ,  quae  sa- 
tisfacit ,  alia  vero  est ,  cui  gratuita  fit  remissio. 

632.  Ad  2"^.  Dist.  Ubi  intervenit  debitum  reale ,  conc^  ubi 
intervenit  debitum  personale ,  neg.  In  debito  enim  reali  ,  in  quo 
non  exigitur  nisi  sequalitas  rei  ad  rem  ,  perinde  est  a  quocumque 
demum  solvatur  5  at  in  debito  personali ,  quod  exurgit  ex  injuria 
alteri  illata  ,  persona  laesa  quamcumque  posset  respuere  satisfa- 
ctionem  ab  altero  oblatam  j  ac  ipsum  Isedentem  adigere  ad  satis- 
faciendum,  Cum  vero  nos  tali  debito  solvendo  impares  essemus , 
acceptum  referre  debemus  divinae  bonitati ,  quod  ejusmodi  debi- 
tum  in  Christum  sponsorem  transtulerit ,  ac  ejus  meritorum  in- 
tuitu  nos  a  solutione  liberaverit ,  gratuito  nobis  condonando  noxas 
omnes,  quibus  eramus  adstricti. 

633.  Ad  3"»,  Dist.  Re^nissionem  dare  censetur  ei  ,  cui  credi- 
lor  (personalis  )  prsebet  unde  solvat  seu  satisfaciat,  conc.^  ei, 
quem  creditor  dat^  ut  solvat  seu  satisfaciat' ,  neg,  Responsio  patet 
ex  modo  dictis  in  resp.  ad  1"^. 

634.  Ad  4°«,  Neg.  Potuit  enim  Deus  absolute  absque  ulla  sa- 
tisfactione  omnia  delicta  nobis  condonare  5  sed  ei  placuit  miseri- 
cordiam  cum  justitia  temperare ,  misericordiam  respectu  nostri, 
justitiam  respectu  Christi,  ut  sic  omnia  ejus  attributa  in  redem- 
ptionis  oeconomia  maxime  elucerent. 

635.  Inst.  primo.  Atqui  non  minus  repugnat  satisfactio  ex 
parle  Christi.  Nam  1«  injustum  est,  insontem  pro  reo  plecti;  2° 
innocentem  vero  suffici  in  locum  rei  ad  poenas  dandas  pro  patra- 
tis  sceleribus ,  vetat  recta  ratio ,  vetat  divina  lex  ,  vetant  omnium 
plane  politiorum  gentium  jura.  Nemo  enim  sobrius  inficiabi- 
tur  ,  ferendum  non  esse  ,   ut  dimisso  nocente  ,  qui  pestis  rci- 


326  TRAGT.     DE    INGARNATIOWE. 

publicae  est ,  saeviatur  in  innocentem,  qui  omnium  bono  et  exemplo 
vivit.  QuareDeus  conceplis  yerbis  ,  neid  unquam  fiat  ,  prohibet, 
Deut.  XXIV,  16  :  Non  occidentur  patres  profiliis  ^  neo  filii  pro 
patrihus\  sed  unusquisque  pro  peccato  suo  morietur\  imo  et  si- 
bimetipsi  Deus  hanc  legem  posuit  ,  dicens ,  Ezech.  XVIII  ,  20  : 
Anima  ^  quce  peccaverit ^  ipsa  morietur,.,  justitia  justi  super 
eum  erity  et  impietas  impii  erit  super  eum,  Factura  hinc  est ,  ut 
tanquam  iqjustam  et  noxiam  ejusmodi  substitutionem  Athenien- 
ses  repulerint  (1)  5  Romani  vero  id  capitis  poena  vetuerint  (2) ; 
prsesertim  cum  nemo  vita;  suos  dominus  sit  ,  et  juxta  justi- 
tiae  leges  poena  peccatum  sequatur.  3»  Absurdum  est ,  admittere 
in  satisfactionis  hypothesi,  Christum  nobis  simul  et  iratum  et 
propitium  ,  iratum,  quia  Deus  est  peccatis  laesus  ,  propitium,  quia 
pro  iis  satisfecit.  Absurdum  insuper  est ,  plus  nos  debere  FiHo,  qui 
pro  nobis  satisfecit,  quamPatri,  quisatisfactionemexegit.  4°  Con- 
cludendum  propterea  est ,  Christum  mortuum  pro  nobis  eo  tan- 
tum  sensu  esse  ,  quo  declarat  Apostolus  Petrus  ,  ut  nobis  rehnque- 
ret  exemplum  ,  ut  sequamur  vestigia  ejus ,  I  Pet.  II  ,  21  ,  non 
autem  quasi  loco  ac  vice  nostra  mortem  subierit. 

636.  Resp.  Neg,  subs,  Ad  1™,  Dist,  Qui  non  fuerit  ejus  spon- 
sor,  conc,:^  qui  ejusmodi  sponsionem  ultro  ac  libens  iii  sesuscepe- 
rit ,  ut  mox  dicemus  ,  neg. 

637.  Ad  2"^,  Dist,  Per  se,  acmilla  intervenientelegitima  causa 
ac  potestate ,  conc. ;  intervenientibus  libera  electione ,  legitima 
potestate  ^  bonis  ingentibus  ac  damni  passi  reparatione ,  imo  et 
foenore ,  neg,  Admissis  igitur  adversariorum  principiis  relate  ad 
casus  ordinarios ,  ex  defectu  aut  omnium,  aut  aliquot  saltem  ad- 
junctorum  quae  enumeravimus ,  negamus ,  illa  applicari  posse 
ad  casum  nostrum  unicum  plane  atque  extraordinarium.  Etenim 
1®  Christus  libere  se  ad  mortem  loco  nostro  subeundam  obtulit , 
Oblatus  estyquia  ipse  voluit,  2^  Legitima  potestate  fecit,  tum  ex 
parte  Patris  •  qui  ejusmodi  subrogationem  non  solum  probavit , 
sed  ipsemet  nobis  eam  contiiiit;  nam  p7^o  nobis  om?iibus  tra- 
didi(  illum ,  Rom.  YIII ,  32 ;  tum  ex  parte  sua  ,  cum  esset  vitoe 

(1)  PUto,  De  leg.  lib.  ix.  (2)  Ex  Codice. 


PART.  II.  CAP.  VI.  DB  CHRISTI  SATISFACTIOKE  ET  MERITO.       327 

suge  Dominus ,  utpote  Deus  homo  ;  Potestatem  habeo  ponendieam 
(animam  meam)  Joan.  X  ,  18.  3<^  Innumera  bona  inde  conse- 
cuta  sunt ;  siquidem  una  oblatione  consummavit  in  sempiter- 
num  sanctificatos  ^  Heb.  X,  14.  4«  Damni  per  mortem  perpessi 
uberem  consecutus  est  reparationem  ,  per  excitationem  a  mortuis  , 
per  exaltationem  ac  nominis  sui  gloriam  ,  Philipp.  11 ,  9.  Cum 
vero  haec  saltem  simul  sumpta  in  nulla  creatura  locum  habeant, 
patet  ,  extra  rem  prorsus  a  Socinianis  argumenta  urgeri  sive  ex 
ratione  sive  ex  legibus  divinis  et  humanis ,  quae  non  afficiunt  nisi 
casus  ordinarios.  Hinc  inutile  ducimus  ,  exempla  inquirere  et  con- 
gerere  tum  ex  Sacris  Litteris  tum  ex  gentium  historiis,  ad  os- 
tendendum  ejusmodi  substitutiones  ubique  fere  receptas  repe- 
riri  (1). 


(1)  Ejusmodi  sententiam  apad  om- 
nes  fere  genles  obtinuisse  ,  praesertim 
vero  apud  Hebraeos ,  Sociniani  prius 
iniiciati  sunt  ;  nnnc  vero  rationalistae  , 
monnmentorum  pondere  et  perspicui- 
tate  pressi ,  id  nobis  jam  ultro  conce- 
dunt.  Hanc  aulem  persuasionem  ipsi 
repetunt  ex  imbecillitate  antiquorum 
hominum  ,  quiputarunt,  non  esse  di- 
vinae  justitiae  quemquam  hominnm  sine 
culpa  plectere  ,  ac  quodvis  malum  pro 
poena  habuerunt  aut  proprii  aut  alieni 
peccati,  quod  judex  in  alium  detuierit 
luendum.  Ex  hac  longe  lateque  recepta 
sententia  factum  esse  autumant  ,  ut 
auctor  cap.  53  Tsaiae  (qua  loquendi 
ratione  innuunt  profani  homines  auc- 
torem  cap.  53  alium  ab  Isaia  esse), 
uti  etiam  reliqui  prophetoe ,  artis  dis- 
ciplinceque  omnis  ignarus  ,  retinuerit 
et  sui  et  aliorum  populorum  opinio- 
nem  ,  qaa  Deus  ,  nihil  non  expiari  cu- 
piens ,  caJDscumque  peccati  pcenam 
necessariam  et  inevitabilem ,  ab  inson- 
tibus  adeo ,  dicitur  repetere.  Quin  etiam 


eo  progrediuntur  ,  ul  asserant ,  hanc 
opinionem  ab  ipsis  N.  T.  scriptoribus , 
antiquatis  jamjam  sacriflciis  ,  conserva- 
tam  et  in  mortem  Jesn  translatam  esse. 
Ceterum  quod  spectat  ad  elhnicos ,  qui 
doctrinam  adserunt  de  substitutione  in- 
nocenlis  ad  poenara  luendam  reo  debi- 
lam,  cfr.  Herod.  Hist,  lib.  ii ,  cap.  89 
et  46  ;  Jul.  Caesar ,  De  hello  gall.  vi , 
16;  Ovid.  Fast.  vi,  v.  162  :  Hanc 
animam  vobispro  meliore  damus ,  etc. 
Sic  apud  Hebraeos  eamdem  obtinuisse 
persuasionem  ,  patet  ex  Exod.  xx  ,  6; 
ubi  patrum  delicla  in  liberis  castigari 
perhibentur;  11  l\eg.  xxi  ,  i  ad  i^» 
ubi  poena  ante  neglecta  a  posteris  re- 
petitur  ;  ibid.  xxiv  ,  a  10  ad  25  ,  Da- 
vidis  noxa  pesle  per  tres  dies  grassante 
et  Lxxx  hominum  milibus  interfectis 
expiatur  ;  ibid.  xii,  i5  ad  iSejusdem 
Davidis  adulterii  crimen  infantis  morle 
luitur ;  ut  alia  loca  omittam ,  quae  magna 
sedulitate  ipsi  rationalistse ,  etsi  ad  pes- 
simum  finem  ,  collegerunt.  Cfr.  Weg- 
scheider ;  §  13^  ,  nott.  b  ei  c. 


328  TRACT.    DE    INGARWATIONE.        -^^ 

638.  Ceterum  Deus,  Deut.  loc.  cit.  vetat ,  quominus  filii  aut 
parentes  innocui  involvantur  poena  a  parentibus  aut  filiis  nocen- 
tibus  promerita.  Apud  Ezechielem  vero  sermo  est  de  praemiis  ac 
poenis  in  altera  vita ,  quse  profecto  pro  meritis  aut  demeritis  unius- 
cujusque  individui  rependentur  a  Deo. 

639.  Ad  3"*,  Dist.  Sub  eodem  repectu ,  conc^  sub  diverso ,  7ieg, 
Sed  illud  inficiamur ,  quod  ab  adversariis  obtruditur  de  majori 
obligatione  ,  qua  erga  Filium  ob  praestitam  ab  ipso  satisfactionem 
nos  obstringi  asserunt,  quam  erga  Patrem,  qui  illam  poposcit. 
Nam  quod  talem  ac  tantum  Redemptorem  nacti  simus ,  totum 
acceptum  referre  debemus  divinae  misericordiae  et  charitati ,  quoe 
cum  eadem  in  tribus  divinis  personis  sit ,  est  Patri  ac  Filio  com- 
munis.  Patri  igitur  obstricti  esse  debemus,  qui  sic  dilexit  mun- 
dum,  ut  Filium  suum  unigenitum  daret;  Filio  autem  ^  qui  dedit 
semetipsum  redemptionem  pro  omnibus. 

640.  Ad  4«n,  Neg.  ut  ex  dictis  constat.  Petrus  autem  non  adae- 
quatum,  sed  partialem  tantum  finem  passionis  Christi  citato  loco 
exponit.  Multiplex  fuit  mortis  et  passionis  Christi  finis ;  prima- 
rius  autem  fuit ,  ut  pro  nobis  satisfaceret ,  prout  Petrus  aUbi  ,  ut 
vidimus  ,  declarat ,  et  cum  ipso  Sacri  Scriptores  reHqui ;  secunda- 
rius ,  ut  nobis  exemplo  esset ,  quem  ad  scopum  suum  hic  Apo- 
stolus  attingit ,  primarium  supponendo. 

641.  Inst.  secundo.  Saltem  satisfactio  repugnat  expartehomi- 
num.  1°  Si  enim  Christus  vere  pro  nobis  satisfecisset ,  tot  debuisset 
mortes  oppetere ,  quot  homines  super  terra  sunt ,  erunt  ac  fue- 
runt;  debuisset  praeterea  poenis  subjici  temporali  et  aeternae; 
ambae  enim  ejusmodi  poense  nostris  peccatis  debentur.  2®  Homines 
praeterea  hberi  essent  ab  omni  satisfactione  praestanda  ,  quod  ta- 
men  CathoHci  negant;  3«  liberi  essent  ab  omnibus  hujus  vitoe  ca- 
lamitatibus  ,  morbis ,  morte ,  etc.  4°  Omnes  denique  homines  salvi 
fierent,  quod  tamen  nemo  dicet  ;  ergo. 

642.  Resp.  Neg.  iterum  subs.  Ad  1°*  prob.  Dist.  Si  una  Christi 
mors  sequivalens  non  fuisset  morti  tum  temporali  tum  eeternae  , 
quas  peccata  omnium  promerentur,  conc.,  si ,  spectata  infinita  ip- 
sius  divinae  personae  dignilate ,  lion  solum  aequivalens  illis  fuit ,  sed 
longe  eas  superavit,  neg.  Jam  veroApostoluspdssim  docet,  Chri- 


PART.  II.  CAP.  VI.  BE  CHRISTI  SATISFAGTIONE  ET  MERITO.       329 

stum  semel  oblatum  esse  ad  multorum  exhaurienda  peccata ,  una 
oblatione  consummasse  in  sempiternum  sanctificatos ,  pro  omnibus 
mortuum  esse.  Cum  enim  infinitum  sit  pretium  pro  peccatis  no- 
stris  a  Christo  oblatum  ,  hoc  ipso ,  quantum  ex  se  erat ,  Christus 
omne  debitum  tam  temporale  quam  aeternum ,  quo  universum 
humanum  genus  erga  Deum  obstringebatur  ,  plene ,  imo  cumula- 
tissime  solvit ,  ita  ut  nuUo  aho  opus  sit. 

643.  kd.1^^Dist.  Propriedicta  ad  promerendam  reconciliatio- 
nem ,  cotic.,  improprie  dicta ,  quoe  consistat  in  applicatione  satis- 
factionis  et  meritorum  Christi ,  neg,  Accurate  enim  distinguunt 
Cathohci  inter  oblatam  a  Christo  Deo  Patri  satisfactionem  et 
inter  applicationem  ,  ut  aiunt ,  oblatae  satisfactionis.  Ut  igitur 
peccata  nostra  deleantur ,  et  innocentiam  induamus  atque  justi- 
tiam ,  ejusmodi  appHcatione  opus  est ,  quae  in  usu  sacramento- 
rum  consistit ,  atque  in  operibus  per  gratiam  rite  factis.  Neque 
enim  Christus  ita  satisfecit  pro  nobis ,  ut  nos  otiosi  et  nihil  agen- 
tes  salutem  aeternam  consequeremur ,  sed  ut  operibus  et  satis- 
factionibus  nostris  pretium  et  valorem  acquireret.  Sane  in  debito 
personali  non  sufficit ,  ut  sponsor  convenientem  pro  illata  in- 
juria  satisfactionem  exhibeat ;  sed  praeterea  requiritur ,  utoffensor 
cum  sponsore  conveniat ,  injuriae  eum  poeniteat ,  ac  poUiceatur  , 
velle  se  in  gratiam  redire  cum  persona  laesa  atque  ab  injuria  ia 
posterum  inferenda  abstinere.  Quae  si  praestare  detrectet  offen- 
sor,  Hcet  ingens  sitsolutum  pretium,  gratiam  et  reconciliationem 
minime  consequetur.  Conditiones  porro  ,  quas  sponsor  noster 
Christus  servandas  proposuit ,  ut  fructura  satisfactionis  ejus  nobis 
applicaremus ,  ejusmodi  sunt ,  ut ,  si  compatimur ,  et  conglorifi- 
cemur  ,  ut  unusquisque  tollat  crucem  suam  eumque  sequatur  , 
atque  Deum  tolo  cordis  affectu  in  posterum  diligat  et  mandata 
ejus  observet.  Si  quis  ergo  post  adeptam  reconcihationem  iterum 
Deum  offendat ,  poena  utique  aeterna  dignus  efficitur ,  eamque  , 
nisi  resipiscat,  incurrit. 

644.  Ad  3«»,  Dist.  In  altera  vita,  co/ic;  in  praesenti  vita,  neg. 
Etsi  enim  plenam  Christus  nobis  promeruerit  a  peccatis  eorum- 
que  poenis  omnibus  hberalionem  ,  attamen  gratiam  hanc  pro  sa- 
pientia  sua  dispensat  et  ordinat  5  partem  in  hac  vita  largitur , 


330  TRAOT.    DE    INCARnATIOIfE. 

non  omnem  ,  ut,  quamdiu  hic  sumus,  eum  patientem  imitaripos- 
simus ,  et  virtutis  exercilio  ac  meritis  locus  sit  (1)  ;  in  altera  au- 
tem  vita  plenum  nobis  largietur  ab  his  omnibus  hberationem, 

645.  Ad  4"^ ,  Dist.  Si  eas  conditiones  impleant ,  quas  sponsor 
proposuit  juxta  dicta ,  conc. ;  si  eas  negligant ,  necj.  Responsio 
patet  ex  iis ,  quae  modo  declaravimus  in  resp.  ad  2"^.  Ex  quibus 
etiam  coUigitur ,  perperam  Socinianos  inferre ,  juxta  doctrinam 
catholicam  Deum  non  amphus  nobis  irasci  ob  peccata  nostra. 
Haec  enim  aUaque  ejusmodi ,  quae  magno  apparatu  nobis  adver- 
sarii  opponunt,  ex  praepostera  doctrinae  catholicae  intelligentia 
atque  expositione  proficiscuntur. 

646.  Obj.  tertia.  Doctrina  de  venia  peccatorum ,  quam  ho- 
minibus  paraverit  satisfactio  vicaria  per  mortem  Jesii  Christi 
Deo  prcestita ,  in  gravissimas  y  rece^itiore  potissimum  cetate  ,  in- 
ciirrit  reprehensiones ,  partim  eos  origine  doymatis  .^  partim  ex 
idea  numinis  recte  constituta ,  partim  ex  jiistis  reatus  et  poence 
notionibus  atque  ew  ipsa  experientia  petitas.  Primum  enim 
haud  male  monitum  est ,  omnem  hac  de  re  sententiam  cornpara- 
tione  niti  mortis  Jesu  Christi  cum  sacrificiis  piacularibus  facta , 
quce  apud  omnes  fere  gentes  incultiores  y  imprimis  apud  He- 
brcBos  ^  usitata  erant^  et  ipsi  Jesu  Christo  jam  improbata 
{Matth.  IX,  13 ;  Joan.  IV,  23 ;  coU.  Ps. LI {in  Vu%.  L),  18  et  19 ; 
Mich.  F/,  6-8);  unde  hunc  ipsum  dogma  illud  tanquam  sum- 
mum  fidei  christiance  caput  nondum  tradidisse  recte  concludi- 
tur.  Deinde  non  intelligitur ,  quomodo  Pater  coelestis  voluntate 
justissima  eademque  benignissima  adpoenas  infligendas  ductus^ 

(1)  Cfp.  Catech.  Rom.  part.  ii,  cap.  2,  deposoit ,  qaam  passionis  tornienla  ad 

n.  4^  »  q^i  docet ,  dnabus  potissimum  mortem  pertulit.  Altera  vero  causa  iila 

de  caasis  factam  esse  ,  nt  in  hac  mor-  est ,  ot  scilicet  tanqaam  segetem  et  ma- 

talivitanoncareamasincommodisatque  teriam    virtutis    haberemus  ,    ex    qua 

calamitatibus ;  quarum  prima  est ,  quod  deinde  uberiorem  gloriae  fructum  atque 

nobis  ,  Chrisli  membris ,  plus  dignitatis  ampliora  praemia  consequeremur.  Mors 

tribaendam  non  erat ,  quam  ipsi  ca-  igitur  et  hojus    vitaj    calamitates    nos 

piti   noslro    tribotum   esset ;    Christas  manent ,  non  tanquam  peccati  poenae, 

aotem  Dominos  homanae  natorae  fra-  sed  tanqoam  exercitationes  virlntam. 
gilitatem  ,   qoam  soscepit  ,   non  ante 


PART.  II.  CAP.  VI.  DB  CHRISTI  SATISFAGTIONE  ET  MERITO.       331 

omnisque  irce  atqne  offensionis  expers ,  nisi  sanguine  et  mo7^te 
victimcG  commoveri  non  potuerit ,  ut  liheros  suos ,  hurnanos  qui^ 
dem  imbecillitati  obnoxios  ^  at  pia  tamefi  mente  ipsi  fidentes , 
morte  ceterna^  alioqiiin  ipsis  destinata ,  exsolveret;  nec  intelli' 
gitur ,  cur  institutum  ita  necessarium  tam  longe  moratus  sit 
Deus  befiignissimus  j  quijam  nomadibus  rudioribus  in  desertis 
acclamari  jussit  :  Ego  sum  benignus  !  ( Exod.  XXII  ^  27 ; 
coll.  XXXIV,  6  et7;  Sap.  XI y  24  et  25;  XII ,  15).  Neque 
magis  liquet ,  quomodo  homineS)  natura  quippe  finita  prcediti , 
peccando  infinitam  culpam  in  Deum  contraxerint y  quce  nisi 
piaculo  infinito  elui  non  potuerit.  Prasterea  nulla  apparet  ra- 
tio ,  cur  Deus  ipse ,  secunda  scilicet  in  Deo  persona ,  innume- 
rorum  systematum  solarium  summus  moderator  ^  induto  cor- 
pore  humano ,  in  hanc  tellurem ,  tam  exiguam  mundi  partem  y 
descendere  decreverit ^utcruci  affixus  ab  Judceis  ,  fatali  quadam 
necessitate  ductis ,  ipse  sese  sibi  tanquam  piaculum  infinitum 
offeret;  et  cur  Deus ,  quo  tempore  ipse  sui  expiationem  parare 
cupiens  et  pacis  ac  reconciliatiofiis  nuncios  adversariis  mittens 
censetur  y  non  jam  pro  vere  placato  haberi  possit.  Tum  per  se 
patet ,  reatus  et  poence  sicut  meriti  notiones  necessario  inhcerere 
subjecto  peccanti  sicut  bene  merenti ;  quamobrem  nec  alterius 
culpa  tn  alterum  quemquam ,  prcesertim  innocentissimum ,  nec 
virtus  et  dignitas  moralis  .^  qua  unus  aliquis  insignis  fuerit^  in 
reliquos  peccatores  transferri  potest .  Poena  enim  estmalum  cum 
peccato  conjunctum ,  quod  ipsi  homini  peccanti  infligitur ;  at 
malum ,  quod  innocevis  sentit ,  perperam  poena  dicitur.,.,  Longa 
denique  experientia  ostendit  ^  quantum  fiducia  in  piaculis  qua- 
libuscumque  collocata  emendandi  studio  cujusque  ac  virtutis 
severitati  verceque  pietati  nocuerit j  quippe  quce  hominem  in 
suo  ipsiiis pectore  salutem suamqucererejubeat.  Ergo.. .  Hucusque 
Wegscheider  (1). 

647.  Resp.  Dist,  antec.  In  gravissimas  doctrina  catholica  in- 
currit  reprehensiones  apud  eos ,  qui ,  Scripturarum  ,  sensus  tra- 
ditionalis  totius  antiquitatis  et  Ecclesiae  auctoritate  posthabita, 

(i)§'4i. 


332  TRAGT.    DE    INGARWATIONE. 

malunt  sensus  privati  ambagibus  se  committere ,  co7w. ;  apud  eos 
qui  nondum  christianoe  religioni  nuncium  remiserunt ,  neg,  Ejus- 
modi  enim  sunt  fructus ,  quos  ultro  protulit  Protestantismi  radix  , 
quod  toties  animadvertimus. 

648.  Ad  l^'  prob.  Neg.  Perperam  enim  id  monitum  fuit;  idea 
siquidem  primigenia  sacrificioruoi  piacuiarium  apud  Hebraeos , 
quae  deinde  ad  alios  populos  propagata  est,  originem  traxit  ab  ipsa 
natura  Veteris  Legis ,  quae  tota  typica  fuit ,  ut  declarat  Aposto- 
lus  (1).  Quare  sacrificia  cruenta  instituta  fuerunt  ad  significandam 
futuram  Cliristi  mortem  piacularem ,  ex  qua  significatione  et  fide 
offerentium ,  totam  vim  suam  ad  peccata  expianda  vetera  sacrificia 
derivabant  (2).  Hinc  proplieta  IsaVas  ,  ut  jam  notavimus ,  lo- 
quens,  cap.  LHI,  de  Cliristimorte,  usus  est  vocibus  liturgicis,  quae 
ejusmodi  piacularem  virtuteni  exprimerent.  Ab  Hebrseis,  seu  po- 
tius  ex  primaeva  traditione  sensim  ad  gentes  ceteras  liaec  idea 
quoad  sacrificia  pervenit ,  et  eo  progressa  est,  ut  ad  expianda 
noxiorum  crimina  interdum  victimas  humanas  immolarent ,  vir- 
gines  potissimum ,  utpote  diis  ex  ipsorum  mente  hostias  accep- 
tissimas ,  ac  maxime  idoneas  ad  pubhca  mala  seu  promeritas 
poenas  et  calamitates  avertendas  (3). 

(1)  Cfr,  I  Cor.  X  ,  a  v.  6  ad  ii  ;  sacrificiis  expiatoriis  ,  quae  magnam 
Coloss.  II ,  17;  Heb.  x  ,  i  et  seq.  prae-  illud  olim  ofFerendum  ab  homine  Deo 
sertim  vero  Rom.  x ,  4  ?  ^^^  universim  portendebant  pro  totius  humani  generis 
pronunciat  :  Finis  legis  Christus  ad  expiatione  ac  salute ,  concludit  :Iln*y 
justitiam  omni  credenti.  a  rien  qui  demontre   d'une  maniere 

(2)  Per  se  enim  ,  ut  rursum  pluries  plus  digne  de  Dieu  ce  que  le  genre  hu- 
significat  Apostolus  ,  non  erant  nisi  main  a  toujours  confess^ ,  mim.e  avant 
egena  elementa  ,  munera  et  hostiae ,  qu'on  le  lui  eut  appris ,  sa  degrada- 
quae  non  possunt  perfectum  facere  ser-  tion  radicale  ,  la  reversihilite  des  m^- 
vientem  ,  quibus  impossibile  est  auferri  rites  de  Vinnocence  payant  pour  le 
peccata  ,  aliaque  ejusmodi ,  de  quibus  coupable  et  le  salut  par  le  sang.  Huc 
tuminEpist.  ad  Galatas  ac  data  opera  pariter  referuntur  quae  de  sacrificiis, 
in  Epist,  ad  Hebraeos  scribit.  tauroboliis   nuncupatis  ,   in    veteribus 

(3)  Cfr.  Comes  de  Maistre  ,  Eclair-  inscriptionibus  sa?pe  adeo  occurrunt. 
cissement  sur  les  sacrtfices  ;  ubi ,  cura  Ethnici  enim  perfusi  sanguine  tauri 
mira  eruditione  ex  onmium  gentium  immolati ,  eo  ntu ,  quem  graphice  des- 
docnmentis  oslendisset,  receplam  quo-  cribit  Prudentius  in  Hymno  de  S.  Ro- 
vis    lempore   ejusmodi   sententiam   de  mano,  in  aeternum  renasci  se  putabant. 


PART.  II.  GAP.  VI.   DE  CHRISTI  SATISFACTIONE  ET  MERITO.       333 

649.  Sic  prorsus  negamus,  sive  a  Christo,  sive  aProphetis  im- 
probata  fuisse  piacularia  sacrificia  in  sensu  adversariorum.  Citata 
autem  loca  ,  si  Joan.  IV ,  23  excipias ,  qui  ad  praesentem  qusestio- 
nem  non  spectat,  docent,  cordis  dispositionem  et  misericordiae 
opera  praeferenda  esse  materiali  sacrificiorum  oblationi  absque 
pietatis  ac  fidei  sensu  factoe ,  ut  ex  eorum  lectione  aperte  constat. 

650.  Ad  2"»,  Resp.  Parum  refert  quod  adversarii  non  intelli- 
gant ,  quare  Deus  sanguine  ac  morte  Filii  sui  placari  potuerit 
(  verius  dixissent  voluerit ) ;  dummodo  nobis  constet  de  ipsius 
voluntate,  satis  esse  debet,  nec  ulterius  inquirere  debemus; 
cum  autem  Christus,  ut  ostendimus,  saepius  declaraverit  se  da- 
turum  sanguinem  suum  in  remissionem  peocatormn ,  in  redem- 
ptionem ,  imo  inpretium  redemptionispro  multis ;  cum  idipsum, 
fatentibus  adversariis ,  constanter  doceant  scriptores  sacri ,  nul- 
lum  dubium  de  hac  Dei  voluntate  superesse  nobis  potest.  Cete- 
rum  Apostolus,  Rom.  III ,  25 ,  rationem  assignat ,  quare  Deus  ita 
vohierit ,  nempe  ad  ostensionem  justitice  suce.  In  eo ,  quod  ad- 
dunt ,  se  non  intelligere ,  cur  Deus  adeo  distulerit  institutum  adeo 
necessarium,  ostendunt  se  non  cognoscere  doctrinam  catholicam , 
quae  profitetur  cum  S.  Leone  M.  quod  Gratia  Dei^  qua  semper 
est  universitas  Justificata  Sa?ictorum^  aucta  est  Christo  nas- 
cente ,  non  coepta ;  et  hoc  magnum  pietatis  Sacramentum  y  quo 

Mosliemins ,  Dissertat,  adhist,eccles»  apnd  Persas  repetenda  esse ,  atqne  ex 

pertinentium  ,  vol.  i,  p.  879,  edid.  An-  Orienle  in  Occidentem  pervenisse.  Cfr. 

tonae  1767  ,  ostendit  adversus  Salma-  Memoire  surle  culte  de  Mithra,  par 

sinm,  Seldenum,  Reinesinm,  Clericum  le  chev.  Jos.  De  Hammer  ,  pablie  par 

ac  Van  Dalium,  ejusmodi  sacrificia  mi-  G.  Spencer  Smith,  Paris  i833,  in-8. 

nime  adscivisse  Romanos  ex  christia-  Ceterumquoadauctores,  qui  ex  professo 

norum    vulgata    doctrina    de   quadam  de    Tauroholiis ,   Crioholiis  et  ^go- 

expiatione    ac    mystica  liberatione    et  holiis  scripserunt ,  tnm  qui  de  'AfB-fw 

regenerationeper  sanguinemJesuChris-  ttoB-vtUis,  seu  de  sacrificiis  humanis 

ti ,  ut  illi  autumabant,  sed  longe  chris-  ubique  gentium  receptis  ac  generatim 

tiana  religione  ea  antiqniora  esse.  Mos-  de  sacrificiis  expiatoriis  egernnt,  con- 

hemins  censet ,  ex   Phrygia  Romanos  snlendns  Alb.  Fabricins  in  Bihliogra- 

hunc  ritnm  derivasse ;  ast  verisimilins  phia  antiquaria,  cap.  11  ,§3etseqq, 

videntnr  ejusmodi  sacrificia  ex  cnltn  qni  more  sno  longnm  catalognm  eoram 

antiqaissimo  mithriaco  ,  qai  obtinebat  intexnit. 


334  TRAGT.     DE    INGARNATIONE. 

totiis  jam  mundus  impletus  est^  tam  potens  etiam  in  suis  signi- 
ficationibus  fuit^  nt  non  minus  adepti  sint^  qui  illud  credidere 
promissum  y  quam  qui  suscepere  donatum  (1).  Quare  benignitas 
Dei  quovis  tempore  eluxit ,  dum  omnibus  hominibus  medium 
praebuit  ad  salutem  (2). 

651.  Idem  dicendum  circa  difficultatem  ,  quam  adversarius 
promovet,  desumptam  ex  culpa  infinitay  quae  contrahitur  a  na- 
twYdifinita,  Haec  enim  ex  falsa  notione  doctrinae  cathoHcae  oritur. 
Neque  enim  Cathohci  docent,  culpam  esse  vere  infinitam ;  sed  so- 
him,  ut  loquitur  S.  Thomas(3),  dicunthabere  quamdaminfinita- 
tem  ex  infinitate  divinae  majestatis;  ideoque  extrinsecam,  in  quo 
nihil  est  quod  repugnet  (4).  Dum  autem  theologi  exinde  inferunt 
necessitatem  hypotheticam  Incarnationis  et  satisfactionis  ,  nonnisi 
conjecturale  ,  ut  aiunt ,  argumentum  proferunt  ,  quod  ab  ahis 
tamen  impugnatur  (5).  Vera  ratio  est  Dei  vohmtas ,  de  qua  nobis 
ex  divina  revelatione  constat. 

652.  Animadversio  circa  rationem,  qua  Dei  FiHus  humano  cor- 
pore  indutus  in  hanc  tellurem  descenderit ,  supponit ,  quod  adhuc 
incertum  est,  num  scihcet  existant  planeticolm ;  supponit  prae- 
terea,  in  hac  hypothesi  eodem  providentiae  ordine  illos  regi  ac 
nos ;  supponit  denique ,  eodera  ac  nos  remedio  illos  indiguisse. 
Haec  autem  omnia  sunt  totidem  somnia  ac  nugae ;  attamen  ex  his 
argumenta  ducunt  rationahstae  ,  ad  id  negandum ,  de  quo  nos  re- 
velatio  divina  certiores  fecife.  Haec  velle  serio  refellere ,  jocum 
saperet. 

653.  Quod  subditur  de  fatah  necessitate ,  qua  ducti  Judaei  di- 
cuntur  ad  cruci  affigendum  Christum ,  non  est  nisi  blasphemia , 
quam  superius  repuhmus  (6). 

(1)  6^erm.  xxlii(aliasxxii)  iniValir.  contendit,  malitiam  peccati  seu  ratio- 
Domin,  cap.  3  ,  edit.  Balleria.  opp.  nem  offensae  fmitam  esse ,  non  solam 
tom.  I.  subjective  y   at    omnes   fatentor ,    sed 

(2)  Rationes  a  Patribas  assignatae  ,  etiam  objective,  aut  quocumqae  alio 
quare  distulerit  Deus  executionem  In-  modo  id  dicatur.  Consuli  praeterea  po- 
carnationis  et  Kedemptionis ,  cfr.  apod  terit  Petav.  loc.  cit.  capp.  i3  et  i^, 
Petav.  lib.  ii,  cap.  17.  ubi  agit  de  necessitate  Incarnationis. 

(3)  P.   III ,   q.  1  ,  art.    2 ,    ad  a.  (5)  Cfr.  ibid. 

(4)  Cfr.  tamen  Vasquez /m  iii  por^.  (6)  N,  212,  pag.   r3o. 
disp.  II,  cap.  2  et  seqq.  ubi  plnribus 


PART.  H.  GAP.  VI.  DE  GHRISTI  SATISFAGTIONE  ET  MERITO.        335 

654.  In  eo  quod  Deus  expiationera  nobis  par^verit,  se  beni- 
gnum  ac  benevolum  erga  nos  ostendit;  in  eo  vero  quod  Christi 
morte  placari  voluerit,  se  justum  prodidit.  Benevolentia  autem  et 
justitia  optime  inter  se  cohaerere  in  eodem  subjecto  possunt. 

655.  Ad  3°^,  Dist.  Reatus  culpae  et  ratio  meriti  stricte  sumpti, 
conc, ;  reatus  poenae  ,  adeoque  et  satisfactionis  ,  subdist. ;  ceteris 
paribus ,  conc. ;  necessario ,  neg.  Hoc  enim  e  diametro  adversatur 
non  solum  divinae  revelationi ,  ex  qua  novimus ,  non  semel  alios 
pro  ahis  satisfecisse ,  verum  etiam  communi  gentium  omnium 
sensui  (1). 

656.  Sicpce/m  ,  prout  dicit  relationem  ad  culpam.^  est  malum 
cum  peccato  conjunctum  ,  C07ic. ;  prout  importat  satisfactionem  , 
subdist.  ;  ut  plurimum  ,  conc. ;  semper ,  neg.  Et  hoc  posteriori 
tantum  sensu  malum ,  quod  innocens  sentit ,  poetia  vocatur.  De- 
tectis  igitur  aequivocationibus ,  concidunt  argumenta  ,  quae  adeo 
magni  fiunt. 

657.  Ad  4°^,  Neg.  Quibus  enim  suadebunt  rationalistae  pu- 
rioribus  ac  sanctioribus  moribus  instructos  evasisse  suos  discipulos 
per  destructionem  religionis  christianae  ab  imis  fundamentis  suis? 
Proferant  suos  sanctos  et  heroas ,  si  quos  habent ;  interea  Catho- 
lici  ipsis  perpetuo  objicient  martyrologia  ,  et  collectionem  Bol- 
landistarum ,  acta  sincera  innumerorum  plane  Sanctorum ,  qui  in 
avita  fide  enutriti  omnigenis  virtutibus  floruerunt.  Addo  ,  et  hanc 
difficultatem  ex  praepostera  notione  doctrinae  catholicae  originem 
trahere ,  quam  nos  superius  discussimus  et  falsam  esse  osten- 
dimus. 

658.  Et  haec  de  magno  hoc  pietatis  Sacramento  adversus  Ju- 
daeos ,  incredulos ,  haereticos  ac  rationaHstas  ,  qui  machinationes 
admoverunt  omnes  ad  illud  evertendum.  Quid  autem  fuit,  ut 
tractatum  absolvam  verbis  magni  iUius  Dominicae  Incarnationis 
mysterii  assertoris  ac  vindicis ,  Leonis ,  quod  et  Judasis  intel- 
lectum  abstulit.^  et  sapientium  mundi  corda  turbavit,  nisicrux 

(1)  Cfr.  Epist.  ad  Gal.  vi ,  2 ;  n  Cor.      terea  Catechism,  Rom,  part.  ii,  cap.  5 , 
VIII ,    i4  etc.  Sed  de  hoc  argamento      §  76. 
ex  professo  sao  loco  agemas.  Cfr.  in- 


336  TRAGT.    DE    INGARNATIONE. 

Filii  Dei^  qiice  et  philosophicam  evanescere  priidentiam  et  israe- 
liticam  fecit  caligare  doctrinam  ?  Omnem  namque  sensum  hu- 
mance  7nentis  excessit  divini  altitudo  consilii  ^  cum  placuit  Deo 
per  stultitiam  proedicationis  salvos  facere  credentes  (1)^  ut  mi- 
rabilior  fleret  constdntia  fidei  ex  difficultate  credendi,  hiconse- 
quens  enim  et  irrationahile  videbatur  ^  recipere  animo^  quod 
Creatorem  omnium  naturarum  in  substantia  veri  hominis  virgo 
intemerata  peperisset  ;  quod  wqualis  Patri  Filius  Dei ,  qui 
impleret  omnia  et  contifieret  universa,  furentium  manibus  com- 
prehendi^  iniquorum  judicio  condemnari^  et  post  dedecora  il- 
lusionum  cruci  se  permisisset  afflgi.  Sed  in  iis  omnibus  simul 
sunt  et  humilitas  hominis  et  celsitudo  deitatis ,  nec  misericordice 
ratio  majestatem  miserentis  obscu7^at'^  quia  de  ineffabili  potentia 
factum  est  ^  ut  dum  homo  verus  est  iri  Deo  inviolabili ,  et  Deus 
verus  est  in  carne  passibili  ^  conferretur  homini  gldria  per  con- 
tumeliam  y  incorruptio  per  supplicium ,  vita  per  mortem.  Nisi 
enim  Verbum  caro  fieret ,  et  tam  solida  consisteret  unitas  in 
ut7^aque  natura^  ut  a  suscipiente  susceptamf^nec  ipsum  breve 
mortis  tempus  abjungeret  y  nunquam  valeret  ad  ceternitatem 
redire  mortalitas.  Sed  adfuit  Qiobis  in  Christo  singulare  prcesi- 
dium ,  ut  in  natura  passibili  mortis  conditio  non  maneret^  quam 
impassibilis  essentia  recepisset^  etper  id^  quod  non  poterat  mori^ 
posset  id  quod  erat  mortuum  suscitari  (2). 

(1)  I  Gorinth.  i,  2i.  aione Domini zi% ,  edit.  Ballerin. 

(2)  Serm,  ixx,  alias  lxviii,  De  Pas- 


337 

TRACTATUS 

DE    CULTU    SANCTORUM. 

PROOEMIUM. 

1 .  Etsi  passim  taiiquam  appendix  quaedam  tractatus  de  Incar- 
natione,  quae  ad  religiosum  Sanctorum  cultum  et  venerationem 
pertinent  ,  haberi  soleant  ,  commodiorem  tamen  rem  futuram 
censuimus ,  si  ea  dispesceremus  in  diversas  tractationes ,  quo  ma- 
gis  ordini  et  perspicuitati  foret  per  nos  consultum. 
,  2.  Quae  autem  sub  generico  tractatus  de  Sultu  sanctorum  no- 
mine  complectimur,  reducuntur  ad  eorumcultum,  invocationem, 
ad  eorum  item  reliquiarum  honorem ,  ad  usum  denique  ac  ve- 
nerationem  imaginum.  In  totidem  propterea  capita  lucubrationem 
hanc  distribuimus.  Quandoquidem  autem  ex  germana  cultus  no- 
tione  totus ,  aut  magna  saltem  ex  parte  pendet  felix  exitus  discep- 
tationis,  quam  aggredimur ,  ab  hac  propterea  auspicabimur ,  quae 
adversus  Protestantes  dicturi  sumus. 

CAPUT    I. 

DE    VARIA    CULTUS    ACCEPTIONE    ET    DIVISIONE. 

3.  Cultus  nomine  venit  honor  ille,  qui  Deo  tribuitur,  aut 
creaturis  Dei  intuitu  ac  respectu  defertur.  Variis  porro  vocabulis 
houor  iste  designatur  ,  adorationis  videlicet ,  respectus ,  vene- 
rationis  ,  reverentice  ^  servitutisyqadd  quidem  denominationes  aut 
synonymse  sunt ,  aut  saltem  indiscriminatim  in  vulgari  sermone 
usurpantur. 

4.  Licet  vero  promiscue  voces  istae  adhibeantur  ,  non  unus  ta- 
men  idemque  est  cultus  vel  honor ,  qui  Creatori  ac  creaturis  de- 
fertur.  Etenim ,  cum  honor  juxta  B.  Thomam  sit  signum  et  testimo- 
nium  quoddam  illius  excellentice ,  qucB  est  in  honorato  (1) ,  inde 

(1)  i'  2",  q.  2  ,  art.  2. 

T.  IV.  22 


338  TRAGT.  DE  GULTU  SANGTORUM. 

fit ,  ut  pro  diversitate  ejusmodi  excellentiae  diversus  pariter  sit 
honor  vel  cultus  ,  quem  Deo  vel  creaturis  tribuimus.  Deo  nempe  , 
utpote  supremo  rerum  omnium  Domino  atque  in  infinitum  crea- 
turas  omnes  excedenti ,  cultum  supremum ,  absolutum  ac  proprie 
dictum  deferimus  ;  creaturis  vero  nonnisi  propter  Deum  seu  in 
ordine  ad  Deum ,  relativum  idcirco  et  improprie  dictum  lionorem 
impendimus  ,  quatenus  scilicet  ad  Deum  referuntur ,  ac  dedivinis 
bonis  participant  (1). 

5.  Duplex  proinde  in  primis  distinguitur  cultus  ,  latrice  at- 
que  dulicB'^  quae  voces  quamvis  pariter  servitutem  significent, 
cum  tamen  earum  prior  referatur  ad  subjectum  seu  ad  ipsos  co- 
lentes  ,  qui  adoratione  Deo  servitutem  suam  ac  dependen- 
tiam  profitentur ;  posterior  vero  ad  ohjectum  ,  quod  colitur ,  Sanc- 
tos  scilicet  ,  qui  servi  Dei  sunt ,  rite  ad  utriusque  cultus  genus 
significandum  usurpantur.  Duliae  cultus  bifariam  rursum  dividi- 
tur ,  in  simplicem  nempe  dulias  cultum  et  in  cultum  hyperdulias^ 
quo  B.  Virgo  speciali  ratione  honoratur  prae  Sanctis  ceteris,quos 
illa  meritis  ac  dignitate  longe  antecelHt. 

6.  Animadvertendum  praeterea  est ,  hunc  ipsum  duHse  cul- 
tum  ,  si  spectetur  quatenus  ad  Sanctos  refertur  et  in  ipsis  sistit , 

(l)  Apposite  Pela?ius  ,  lib.  xv ,  De  referantar ,  et  ut  eaedem  res  sunt  sa- 

Incarn.  cap.  7.  :  Gultus  ,  inquit,  seu  nitatiscaasdeefFicIentes  acconservantes, 

adoratio  proprie  non  convenit  nisi  uni  Telindicia  tantam  vel  vestigia,  velquo- 

Deo ,  quemadmodum  uni  Deo  proprie  cumque  alio  modo  ad  illud  pertinent. 

competit  notio  entis ,  et  ipse  est  fons ,  Sic  herbae   dicuntur  sanae  ;  sana  item 

principium  omnium  bonoram  ac  per-  ambulatio,  quia  saiubres  sunt ,  idest, 

fectiouum.  Sequitur  proinde  ,  nonnisi  sanitatem  conciliant ,  quam  sibi  inhae- 

Deo  proprie  convenire  cultum  ,  hono-  rentem  non  habent ;  nonnulla  ilem  sana 

rem  ,  adorationem.  Qaod  si  ceteris  tri-  dicuntur  ,  quia  sanitalis  dumtaxat  in- 

buitur ,    id    fit  tantum  (r^tTiK^f  ,    seu  dicium  praebent.  Sic,  ait  ipse  ,  adora- 

xuTu  <r^t(rt9 ,  id  est  ,  secundum   habi-  tio  et  cuitus  eo  tantnm  sensu  creatnris 

tudinem ,  et  uvecXoya^  ,  sen  per  analo-  defertur  ,  quatenus    nempe  ad   Deum 

giam  qoamdam.  Quod  explicatexemplo  referuntur  ,  cni  soli  proprie  excellentia 

ducto  a  sanitate  ,  quae  proprie  nonnisi  competit ,  cujus  cultus  testificatio  est , 

convenit  animanti ;  quod  si  de  ceteris  nempe  xutu,  T^irtv ,   et  reliquiis  vel 

usurpatur  ,   ac  tribuitur  ,   id  non  fit  imaginibus  secundo  loco  et  per  analo- 

nisi  quatenas  ea  ad   illud  principale  giam  KttT  umXoyUf, 


GAP.    I.    DE    VAR.    GULTUS    ACCEPT.    ET    DIVISIOWE.  339 

sub  hoc  respectu  dici  posse  absolutum.  Etsi  enim  Sancti  partici- 
patam,  ut  diximus,  excellentiam  habeant,  reapse  tamen  in  suo 
genere  habent ;  honoris  propterea  ac  religiosi  cultus  capaces  sunt. 
Econtra  vero  imagines  et  rehquiae ,  quee  nullam  ex  sese  excellen- 
tiam  capiunt ,  ob  quam  honorem  ac  cultum  mereantur,  improprie 
tantum  coliet  adorari  dicuntur,  eo  quod  veneratio  nostra  minime 
in  iis  sistat ,  sed  per  eas  transeat  ad  prototypum ;  quare  totus  hic 
cultus  relativus  est. 

7.  Pro  diversa  ratione ,  qua  cultus  seu  adoratio  tribui  potest  , 
fit  ut  cultus  in  interiorem  et  in  exteriorem  distinguatur  ,  prout 
scilicet  vel  solo  animo  vel  corporis  insuper  significatione  praebe- 
tur.  Interior ,  qui  in  sola  mente  consistit ,  sensus  complectitur 
existimationis  ,  admirationis  ,  grati  animi  et  obsequii  erga  illum, 
quem  talibus  sensibus  dignum  ducimus ;  exterior  vero ,  qui  cor- 
porisadministrationeperficitur,  gestu,  ex.  gr.  capitis  inclinatione  , 
submissione  popHtis  ,  etc.  signa  exhibet  interiorum  animi  nostri 
sensuum  ,  seu  interioris  cultus  nostri. 

8.  Porro  ex  signis  exterioribus  alia  communia  sunt  creatori 
accreaturis ;  qualia  ex.  gr.  suntprostrationes.  preces,  etc;  aliaDeo 
soli  reservata  sunt  ,  nec  nisi  ipsi  soli  deferri  possunt ;  qualia  sunt 
sacrificia  ,  vota ,  jurajuranda ,  templorum  inauguratio  ac  cetera 
ejusmodi. 

9.  Cum  vero  ex  claris  his  notionibus  soiutio  pendeat  plurium 
difiicultatum  ,  quas  in  nos  Protestantes  intorquent ,  juverit  rem 
istam  totam  declarare  exemplo  petito  ex  cultu  civili.  In  politica 
scilicet  societate  alium  honorem  deferimus  regi ,  ahum  regni  pro- 
ceribus.  Regi  enim  supremum  honorem  impendimus ,  absolutura 
ac  propter  se  ipsum.  En  specimen  cultus  ,  ut  ita  loquar,  civilis 
latrice!  Proceres  vero  plus  minusve  honoramusjuxta  dignitatem  , 
quam  a  principe  obtinent,  velquo  majorem  aut  minoremcumipso 
propinquitatem  vel  relationem  habent  ,  ideoque  non  per  se  ,  sed 
propter  regem  proprie  eos  cofimus.  Et  en  cultum  dulice  civilis!  Rur- 
sum  principis  efiigiemacsimulacrum,  seu  etiamlegatos  veneramur 
non  propter  se,  sed  propter  principem,  quem  referunt.Enspeci- 
men  cultus  ctvilis  relativi!  Prosternimur ,  caput  inchnamus  vel 
genua  flectimus  tum  coram  rege  tum  coram  aulicis ,  licet  non  parem 

22. 


340  TRAGT.  DE  GULTU  SAWGTORUM. 

iisdem  honorem  deferre  intendamus ;  undemanifestum  fit ,  discri- 
men  exterioris  cultus  totum  pendere  ex  intentione  illum  deferentis. 
Patet  igitur  diversam  istiusmodi  cultuum  distinctionem  et  enu- 
merationem  ex  ipsa  rerum  natura  profluere  ac  in  ipsa  fundari. 
Totum  siquidem  quod  reperitur  discrimen  inter  cultum  civilem 
ac  religiosum ,  unice  petitur  ex  diversitate  objecti  ac  motivi. 

10.  Ex  praejactis  principiis  colligimus ,  1°  unum  idemque  voca- 
bulum  diversam  plane  significationem  prae  se  ferre  posse  ,  ideo- 
que  posse  usurpari  ad  diversi  generis  cultum  designandum.  Sane 
in  Scripturis  legimus  ,  Patriarchas  ,  Prophetas  ahosque  religiosis- 
simos  yiros  adorasse  Deum  j  An^elos  ^  reges ,  principes ,  populum 
ipsum  et  coram  ipsis  se  prostravisse  ,  ut  passim  legitur  de  Abra- 
ham  ,  Loth ,  Jacob ,  Josue ,  David ,  Nathan  ,  etc.  (1) ;  nec  tamen 
vel  levis  suspicio  oriri  possit ,  sanctissimos  hos  viros  eumdem  ho- 
norem  Deo  ac  creaturis  detuhsse  ,  aut  se  turpissimo  idololatrise 
crimine  commaculasse.  Non  igitur  ex  identitate  vel  vocis  vel 
actus  judicium  ferri  debet  de  identitate  cultus ;  sed  ex  notione,  quae 
voci  subjicitur ,  et  ex  intentione  agentis  diversitas  cultus  repe- 
tenda  est  (2). 

(1)  Cfr.  Genes.  xviii ,  i  ;  xix ,  i  ;  fitetnr  ,  nisi  Gatholicns  contra  fidem  , 
xxiii ,  7  ;  XXIV  ,  26  ,  4^  et  52 ,  etc.  quam  profitetur  agere  velit ,  impossibile 
Jos.  V  ,  i5;  i  Reg.  xxiv  ,  9  ,  etc.  ipsi  est,  nt  idololatria  se  commaculet, 

(2)  Exinde  liquet ,  perpetuo  paralo-  cum  juxta  professionem  suam  unus 
gismo  uti  Protestantes  ,  dum  nrgent  Deus  sit  latria  colendus ,  creaturac  au- 
adversus  Catholicos  loca  ilia  Sciiptura-  tem  ,  qnaecumque  sint ,  nonnisi  cultu 
rum  ,  in  quibus  adoratio  uni  Deo  tri-  inferioris  ordinis  atque  ut  servi  Dei 
buenda  praecipitur.  Ecquis  enim  Catho-  colends  seu  cultu  duliae  adorandae  sint. 
licorum  ignorat ,  unura  Deum  esse  ado-  Quoniam  vero  Proteslantes  suos  liben- 
randum?  Stupidos  profecto  se  produnt  tius  audiunt  ,  prasstat  propterea  eos 
aut  malae  fidei ,  dum  hasc  adversarii  Ca-  domestica  auctoritate  convincere.  Sic 
tholicis  ingerunt ,  perinde  ac  si  ipsi  igitur  scribit  quidam  ipsorum  theolo- 
alios  praeler  Deum  adorarent ,  dum  gus  :  Si  Loth  se  prosterne  devant  les 
Sanctos  honore  prosequuntur.  Imo  ex  deux  anges  qui  le  visiterent ,  c'est 
statnto  principioet  illud  infertur,  nun-  une  cimlit^  qu'ilfaita  des  Strangers  ; 
quam  Calholicos  superstitionis  in  cultu  si  Jacob  se  prosterne  devant  Esaii , 
qnem  Sanctis  tribunnt ,  argui  posse.  Si  c'est  la  difirence  qu'un  cadet  a  pour 
enim  cultus  pendet  ab  intentione  co-  son  ain^ ;  si  Salomon  se  prosterne  de-^ 
lenlis  ,  et  haec  a  fide  ,  qnam  colens  pro-  vant  Batzabat ,  c'est  un  fils  qui  ho- 


CAP.    I.    DE    VAR.    GCLTCS    AGGEPT.    ET    DlVISIOIfE. 


341 


11.  2°  Golligimus ,  recte  juxta  diversam  notionem  ejusdem  vo- 
cabuli  posse  istud  vel  recipi  vel  repudiari  pro  diverso  sensu  ,  quo 
assumitur.  Hinc  videmus,  ab  antiquis  Patribus  voces  adorationis  y 
venerationis  ,  etc.  rejectas  esse,  cum  applicarentur  bonori  seu  cul- 
tui ,  qui  tribuebatur  creaturis ,  Angelis  ex.  gr.  vel  Sanctis ;  etsi  bos 
bonore  et  cultu  dignos  baberent ,  ut  inferius  ostendemus.  Ideo 
autem  illas  voces  repudiabant ,  quia  etbnici ,  cum  quibus  res  ipsis 
erat ,  in  sensu  adorationis  latreuticce  eas  usurpabant;  doctrinam 
tamen  catbolicam  aliis  vocibus  exponebant. 

12.  3°  Colligimus  recte  ad  omnem  ambiguitatem  tollendam 
adscitas  a  recentioribus  esse  voces  latrice  et  dulice  ,  ad  rite  distin- 
guendum  cultum  supremum  ac  soli  Deo  debitum  ab  inferiori  , 
quo  Angeb  vel  Sancti  bonorantur.  Fundamentum  enim  bujus  dis- 
tinctionis  in  ipsa  rei  natura  habetur ,  ut  ex  dictis  patet ,  atque  in 
auctoritate  S.  Augustini,  qui  et  banc  distinctionem  agnovit  et 


nore  sa  mere  ;  siNathan  seprosterne 
devant  Davidj  c*est  un  sujet  quioffre 
ses  respects  d  son  prince,  Mais  si  un 
homme  se  prosterne ,  en  priant  Dieu  , 
alors  c*est  la  creature  qui  adore  son 
Crdateur ;  et ,  quand  on  a  traduit  les 
termes  ,  que  Von  a  rapportes ,  tantot 
par  adorer  ,  iantdt  par  se  proslerner, 
ce  fCest  pas  la  signification  du  mot 
qui  a  determine  les  interpreles ,  c^est 
la  nature  du  sujet  qui  les  a  conduits 
dans  le  choix  de  ces  expressions .  Je 
suppose  qu'un  Israelite  se  fut  pros- 
ternd ,  en  abordant  son  roi ,  personne 
ne  Vaurait  accuse  d^idolatrie.  SHl  en 
eut  fait  autant  devant  un  idole ,  ce 
m^me  acte  corporel  aurait  passe  pour 
un  acte  dHdoldtrie.  Pourquoi?  Parce 
qu^on  aurait  jugS ,  par  son  action , 
qu*il  regardait  Vidole  comme  une  vraie 
diviniiS ,  et  qu'il  avait  pour  elle  les 
sentiments  que  suppose  Vadoration, 
prise  dans  le  sens  restreint  que  ce  terme 


a  dans  notrelangue.  Quefaut-il  donc 
penser  de  ce  que  font  les  Catholiques 
pour  honorer  les  sainis ,  les  reliques , 
les  hois  de  la  croix?  Ils  ne  nieront 
pas  que  ce  culte  exterieur  ne  ressem- 
hle  en  tout  d  ce  qiCils  font  pour  hono- 
rer  Dieu  exterieurement.  Mais  ont-ils 
des  saints  et  de  la  croix  les  mSmes 
idees  qu^ils  ont  de  Dieu  ?  Je  ne  crois 
pas  qu'on  puisse  justement  les  en  ac- 
cuser.    Par-ld   meme    il    me  semhle 
qu*on  7ie  doit  pas  les  qualifier  dHdolA- 
tres...  Si  Von  se  hornait  ddire  qu'un 
culte  rendu  d  des  etres  qui  vraisem- 
blablement  ignorent  tout  ce  qu'on  fait 
pour  les  honorer,  que  desprieres  adres- 
skes  d  des  cr&atures  qui  ne  sont  pas 
en  pouvoir  de  faire  ce  qu^on  leur  de- 
mande ,  est  un  culte  ddraisonnable , 
je  n'hisiterais  pas  d  y  souscrire  ;  mais 
je  ne  voudrais  pas  accuser  les  catholi- 
ques  dHdolatrie,  EncyclopSdie ,  edit. 
dTverdan  ,  tom.  i,  art.    Adorer. 


342 


TRACT.    DE    GULTU    SAWGTORUM. 


iisdem  vocabulis  expressit ,  dicens  :  Non  eo  modo  ,  quo  jubemur 
per  charitatem  servire  invicem  ,  quod  est  ^oiiXsveiv  y  sed  eo  modo  j 
quo  tantum  Deo  servitiir^  quod est grcBce  laTpeueiv  (1) ,  etalibi  (2). 
Quod  demum  vel  ipsi  Protestantes  agnoverunt ,  ex  quibus  Gerar- 
dus  Vossius  sic  scribit  :  Eos ,  qui  distinctionem  hanc  (inter  la- 
triam  et  duliam)/?roZ>aw#,  minime  improhamus  ^  partim  quia 
vitanda  est  viro  prudenti  omnis  logomachia  ,  partim  quia  neo 
inutile  videtur  ,  si  cultibtis  toto  genere  differe^itibus  ,  qualis  est 
Dei  et  creaturce ,  ad  omonymiam  vitandam  diversa  imponantur 
nomina  ^  partim  quia  neque  ab  ea  abhorruit  Augustinus  (3). 

13.  Haec  si  probe  teneantur ,  operosum  non  erit ,  plerasque  dis- 
jicere  difficultates,  quas  Protestantes  magno  molimine  congesse- 
runt  adversus  catholicam  doctrinam.  Fucum  enim  per  eas  faciunt 
imperitis ;  cum  agatur  de  argumento  populari ,  hoc  maxime  abusi 
sunt  ad  incautos  decipiendos ,  atque  ad  eos  retinendos  ^  ne  dicara 
in  turpissima  haeretica  secta  ,  sed  verius  in  apostasia  a  religione 
christiana ,  cujusmodi  Protestantismus  in  sua  essentia  spectatus 
reipsa  est  (4). 


(1)  De  Trin.  lib.  i,  cap.  vi,  alias  xiii. 

(2)  Cont.  Faust,  lib.  xx  ,  cap.  1 5  ; 
De  vera  relig,  cap.  ^S ;  De  Civit. 
Dei,  lib,  VIII ,  cap.  25  et  lib.  x,  cap.  ^ ; 
Confess.  lib.  x ,  cap.  ^2  ;  Enarr.  in 
Fa,  xcvi. 

(3)  In  Append.  ad  disp,  i  de  Incarn. 
Gui  inter  alios  potest  addi  Leibnitzias, 
qoi  in  Systemate  theologico  ,pag.  i88, 
praeclare  scribit  :  Itaque  censent  viri 
piietprudentes  ,  dandam  esse  operam , 
utomnibus  modis  discrimen  infinitum 
atque  immensum  inter  honorem ,  qui 
Deo  debetur  et  qui  Sanctis  exhibctur , 
quorum  illum  latriam  hunc  duliam 
post  Augustinum  theologi  vocant ,  non 
tantum  inculcetur  audientium  ac  dis- 
centium  animis ,  sed  etiam  externis 
signis  j  quoad  licet ,  ostendatur. 


(4)  Dam  Proteslantismi  coriphaei,  sub 
palliato  praetexlu  se  minime  commacu- 
landi  idoloIatriGe  labe  cum  Ecclesia 
Romana,  id  est,  Ecclesia  catholica,  ab  ea 
se  separarunt,  principium  slataerunt 
fundamentale ,  quod  necessario  extre- 
mam  debebat  inferre  perniciem  ipsi 
religioni  christianae.  Sensim  ac  sine 
sensu  illud  principium  spiritus  pri- 
vati  seu  independentiae  a  quavis  au- 
ctoritate  evolutum  fuit ,  ac  suos  fructas 
attulil.  Peperit  enim  Anabaplistas  ,  pos- 
tea  Socinianos  ,  deinde  Methodistas  , 
Ghreslianos  ,  Anlinomios  ,  demum  Ra- 
tionalistas,  quibus  Scripturae  Sacrae  non 
sunt  nisi  mythographia  ,  Scriptores  Sa- 
cri  lotidera  illusi ,  Ghristus  ipse  magnus 
deceptor  et  seductor.  Sic  enim  Deus 
spirilu  vertiginis  soperbos  ejusmodi  ho- 


CAP.    II.    DE    RELIG.    SANGT.    CDLTUS    HOKEST.     AG    PIET.       343 

CAPUT    II. 

DE    RELIGIOSI    SAWGTORUM    CULTUS    HOHESTATE    AG    PIETATE. 

14.  Protestantes  cum  Vigilantio  et  Fausto  Manichaeo  ,  a  Sanctis 
Hieronymo  et  Augustino  confutatis  ^  causam  communem  agentes, 
in  impugnando  Sanctorum  cultu  ac  rejiciendo  tanquam  idolola- 
trico ,  impio ,  superstitioso  moduin  omnem  excesserunt.  Praeter 
sectas  omnes ,  quae  ex  Protestantismo  prodierunt ,  atque  in  rieji- 
ciendo  Sanctorum  cultu  unanimes  sunt ,  adversarios  habemus  in- 
credulos  ^  qui  se  philosophos  nuncuparunt ,  inter  quos  eminent 
Beausobrius  (1),  Middletonius  (2),  Gibbonius  (3),  diabolares  deni- 
que  scriptores  reHqui ,  qui  sordes  omnes  verrere ,  declamationes , 
probra  ,  loca  denique  communia  furiosorum  hominum  con- 
gerere  non  desinunt  in  tanta  ,  qua  gloriantur  ,  politiorum  lit- 
terarum  luce  ac  morum  suavitate  ,  et  comitate  quam  affectant  (4). 
Cum  tamen  nec  unum  argumentum  novum  protulerint ,  aut  in 
medium  proferant,  quod  millies  a  catholicis  scriptoribus  protritum 
jamdiu  non  fuerit ,  nobis  non  restat ,  nisi  ipsis  denuo  opponere , 
quoe  a  tot  doctissimis  viris  scripta  sunt. 

15.  Cum  vero  ex  bene  constituto  controversiae  statu  felix  dis- 
putationis  progressus  tantum  haberi  possit ,  ideo  ex  praemissis  dici- 
mus ,  controversiam  minime  versari  inter  nos  et  adversarios  no- 

mines  percnssit,  at  videntes  non  vide-  i5  et  seqq. 

rint  ,   de   abysso   in  abyssum   misere  (4)    Inler    celeros     gregarios    iilos 

proruentes.  disputatores ,  qui  his  anhis  maniacum 

(1)  Beausobre,  Hisl,  de  Maniche  furorem  ostenderunt  adversus  Sanclo- 
et  du  manicheistne  ,  tom.  ii,  liv.  ix  ,  rumcultum,eminetBreckenridgeAme« 
chap.  5,  pag.  679  et  suiv.  ricanus,indisputationecumR. Hughes. 

(2)  Middleton'«  LeUersfrom  Rome ,  Cfr.  Coniroversy  between  Rev.  Messrs 
etc.  id  est ,  Midletoni  Epistolce  Romw  Hughes  and  Breckenridge  etc.  seu  Con- 
datcE,  ostendentes  exactam  conformita-  troversia  inter  DD.  Hughes  et  Brec- 
teminterPapismum  et  Paganismum^  kenridgecircaquoBstionem  :  Estnereli- 
seu  religionem  RomcB  prcBsentis  a  pa-  gio  ProtestantiumveraChristi  religio? 
ganis  suis  antecessoribus  derivatam.  Philad.  i833,  edit.  slereotyp.  controv. 

(3)  Gibbon,  Storia  della  decadenza  n.  iv  ,  pag.  35  et  alibi. 
deWfmpero  Rom,  trad.  dairingl.  cap. 


344  TRACT.  DE  GULTU  SARGTORUM. 

stros  circa  modum ,  quo  Sancti  colendi  sunt  ^  sed  circa  rem  ip- 
sam  ;  utrum  scilicet  possimus  lioneste  ac  pie  per  aliquod  signum 
religionis  testari  excellentiam ,  quam  in  Sanctis  deprehendimus  ob 
virtutes  ,  quas ,  cum  in  vivis  agerent ,  ipsi  exercuerunt ,  et  amici  - 
tiam ,  qua  cum  Deo  fruuntur ,  nec  ne.  Cathoiici  affirmant,  adver- 
sarii  negant.  In  hoc  propterea  sensu  sequentem  adstruimus  pro- 
positionem. 

PROPOSITIO. 

Pius  et  omni  idololatrice  lahe  immunis  est  religiosus 
Sanctorum  cultus. 

16.  Omni  prorsus  idololatriae  culpa  vacare,  imo  potius  pium 
esse  cultum  ,  quem  Catliolici  Sanctis  tribuunt ,  constat  ex  Sacris 
Litteris ,  quae  illum  commendant ,  ex  vetustissima  Ecclesiae  tra- 
ditione  et  consuetudine  ,  nec  non  ex  ipsa  intima  rei  natura ,  at- 
que  adversariorum  agendi  ratione. 

17.  Inprimis  enim  Scripturae  Patriarchas  ,  Judices  ,  Prophetas 
exhibent  religioso  cultu  Angelos  et  Sanctos  viros  prosequentes. 
Omissis  enim  iis,  quae  Abraham  et  Loth  ac  Jacob  fecisse  referuntur, 
Balaam ,  Num.  XXII ,  31 ,  ut  vidit  Angelum  stantem.,,  adoravit 
eum  pronus  in  terram  ;  Josue ,  cum  audivisset  virum  ,  quem  vi- 
derat  stantem  evaginato  gladio  ,  esse  principem  exercitus  Domini, 
cecidit  pronus  in  terram  et  adorans  ait ,  etc.  Jos.  V,  15.  Ho- 
norem  seu  cultum  istum  religiosum  esse  seu  in  ordine  ad  Deum  , 
minime  vero  solum  civilem ,  exinde  constat ,  quod  Patriarchae  op- 
time  noverint ,  eos  civiliter  non  conversari ,  sed  Dei  nuncios  esse  , 
atque  cum  Deo  amicitia  conjungi  (1).  Idem  dicatur  de  adoratione 
illa ,  quam  Eiiseo  tribuit  muHer  Sunamitis ,  postquam  propheta 
excitavit  filium  ejus  a  mortuis ,  IV  Reg.  IV^  37.  Vix  enim  viderat 
Sunamitis  ingens  miraculum  ab  EHseo  patratum  ,  dum  corruit 

(1)  Cfr.  in  Criticis  sacris  qoae  Gro-  nobis  ,  ut  sopponere  videtur  Ilengsten- 

tios  scribit  in  cap.  xix ,  v.  lo  Apoca-  berg,  fondamenta  biblica  de  venera- 

lyps.    de    Hebraeorom    more    Angelos  tione  et  coltu  Angelorom. 
adorandi.   Ex   his  patet  ,    non   deesse 


CAP.    II.    DE    REIIG.    SANCT.    CULTUS    HONEST.    AC    PIET.       345 

ad  pedes  ejus ,  eumque  adoravit ;  itaque  non  simplicem  hominem^ 
sed  qualitatem  viri  sancti  et  thaumaturgi  in  illo  mulier  venerata 
est.  Cum  igitur  objectum  ac  motivum  istius  adorationis  religio- 
sum  fuerit ,  merito  concludimus  ,  Sunamitidem  ,  non  civilem  ^  ut 
Protestantes  nonnulli  autumant ,  sed  religiosum  prorsus  cultum 
Eliseo  praestitisse. 

18.  Num  vero  aliquando  actus  istos  improbarunt  Scripturae  ? 
Haudquaquam  sane.  Proeterquam  quod  enim  viros  istos  (  si  Ba- 
laam  excipias ,  qui  tamen  juxta  receptam  consuetudinem  se  ges- 
sit)  pietate  ac  religione  spectatissimos  nobis  semper  exhibent  , 
Deum  ipsum  ejusmodi  cultum  expresse  aliquando  praecipientem 
inducunt.  Sic,  Exodi  XXIII ,  20  ,  Deus  alloquitur  populum  suum : 

Ecce^  ego  mittam  Angelum  meum ,  qui prcecedat  te observa 

eum ,  et audi vocem  ejus ,  nec  contemnendumptites..*  etest  nomen 
meum  in  illo ;  sic,  Jos  loc.  cit.  Princeps  exercitus  Domini,  non 
solum  approbavit  sibi  exhibitam  adorationem  ,  sed  praeterea  Jo- 
sue  prajcepit :  Solve  calceamentum  tuum  de  pedihus  tuis  ;  locus 
enim  ,  in  quo  stas ,  sanctus  est.  Eaedem  praeterea  Scripturae  Deum 
exhibent  vindicem  contumeliae  servis  suis  illatae ;  etenim  ad  Elise 
nutum  ignis  e  coelo  descendit  ad  binos  illos  principes  quinquage- 
narios  absumendos ,  qui  ad  prophetam  non  ea  ,  qua  par  erat ,  re- 
verentia  accesserunt ;  quare  tertius  quinquagenarius ,  utpote  ti- 
mens  Deum  ,  curvavit  genua  contra  Eliam ,  etprecatus  esteum  , 
IV  Reg.  I,  13  ;  ita  et  pueri  Bethel  Eliseum  irridentes  ab  ursis 
lacerati  sunt  ,  ibid.  II ,  23  et  seqq.  Quibus  aperte  Deus  ostendit , 
qua  ratione  velit  honore  affici  servos  suos.  Itaque  ,  nisi  dicamus  , 
viros  pietate  insignes  idololatriae  labe  se  commaculasse  ,  dum 
cultum  Angelis  et  Sanctis  tribuerunt,  aut  Deum  jussis  ac  prodigiis 
idololatriae  crimen  honestare  voluisse,  fatendum  est,  pium  san- 
ctumqueesse  cultum  istutn  ,  atque  ab  omni  prorsus  superstitionis 
ac  idololatriae  noxa  immunem. 

19.  Sanctorum  itidem  cultum  ab  ipsis  rei  christianae  primordiis 
in  Ecclesia  obtinuisse  ,  non  unus  vel  alter  testis  probat  ,  sed  facta 
ineluctabilia  ac  certissima  documenta.  Etenim  istius  cultus  mo- 
numentum  sunt  1°  festi  dies  in  Sanctorum  Martyrum  honorem 
ac  memoriam  instituti ,  de  quibus  mentio  fit ,  Constitut,  apostoli- 


346 


TRACT.  DE  GULTU  SANCTORUM, 


car,  lib.  VIII ,  cap.  XXXIII ,  ubi  recensentur  dies ,  quibus  /c- 
riandum  erat  famulis  ;  enumerantur  autem  inter  ceteros  dies 
festi  Sanctorum  :In  diebus  vacent  Apostolorum,  inquiunt  ,..  in 
die  Stephani  protomartyris  ferientur  atque  in  diehus  ceterorum 
Sanctorum  Martyrum^  qui  Christum  vitce  suce  anteposuerunt  [1), 
Istius  pariter  consuetudinis  nempe  agendi  festos  dies  Sancto- 
rum  Martyrum,  meminit  Ecclesia  Smyrnensis,  apud  Eusebium  (2), 
scribens  ad  ecclesias  Ponti  :  Quo  4tiam  in  loco  nobis  convenienti- 
bus  concedet  Deus  natalem  ejus  (  Polycarpi )  martyrii  diem  cum 
hilaritate  et  gaudio  celebrare  (3) ;  ejusdem  festi  mentio  fit  in  ac- 
tis  S.  Pionii  (4).  2"  Cultus  Sanctorum  per  universam  Ecclesiam 
recepti  a  primis  seculis  monumenta  indubia  sunt  sacrificia  ,  quae 
in  Martyrum  solemniis  in  ipsorum  honorem  Deo  oiFerebantur  ; 
de  quibus  prseterS.  Joan.  Chrysostomum  et  Augustinum  (5)testes 
sunt  locupletissimi  Tertullianus  et  Cyprianus.  TertuUianus  enim, 
lib.  Decoro7ia  ,  cap.  III  :  Oblationes^  inquit,  jor^?  defunctis  ^pro 
7iatalitiis  dnnua  die  facimus  (6).  S.  vero  Cyprianus :  SacrifiGia  ^ 


(1)  Tets  tjf^iftis  t3»  d-x^TTcXm  etf- 
ytiTaTecv',,,  Tt}v  t]/u,epuf  "ZTiCpeevov  tcZ 
TrpetTOfcecpTvpos  upyttTegruy ,  KU.t  tSv  Xoi- 
vtSp  elyim  /tcecpTvfe»y  tSv  7rpoTijLct]<recfTav 
XptTTet  Ttj?  tuuTuv  Z^aijs»  Apod  Coteler. 
tom.  I,  pag,  4'5.  Porro  Constituliones 
apostolicae  prodierunt  saecalo  Ecclesiac 
III ,  quas  magni  faciunt  viri  eruditi  Al- 
baspinaeus ,  De  Marca  ,  Petavius  ,  etc. 

(2)  Hist,  Eccl,  Lib.  iv  ,  cap.  i5, 
edit.  Valesii ,  qui  refert  integram  lianc 
epistolam  a  Jac.  Usserio  primum  editam. 
Cam  vero  S.  Polycarpas  martyrio  fan- 
clus  sit  8ub  Antonino  Pio ,  hoc  docu- 
menlum  spectat  ad  ii  Ecclesiae  seculum  , 
cum  vix  ab  ejas  morte  conscripta  sit. 
Cfr.  P.  Haloixias  S.  J. ///M«/WMm  £•€- 
cleaicB  orientalis  scriptorum  citce  et 
docutnenta  ,  Duaci  i633  ,  tom.  i.  not. 
ad  yitam  S.  Polycarpi ,  cap.  i3. 

(3)  '^EvB-u  Sf  ^vvuTov  tifilv  o-uvecyofit' 


vois   iv    uyuXXiUTti   xett   ;c<«p«,   7rupi\it 

0   KuplOff   iTFtTlXilv    T^V  TOV    /U.UfTVftOV  UV- 

Tov   yjfcipuv  yivi^Xtov, 

(k)  Apud  Ruinartium  ,  Acta  mar- 
tyr.  sincera,  Amstel.  171 3  ,pag.  i^o, 
ubi  n.  II  legitar  :  Secundo  itaque  die 
sexti  mensis  ,  qui  dies  est  iv  idus  Mar- 
iias  ,  die  sahhati  majore ,  natale  Po  • 
lycarpi  martyris  celebrantes  genui- 
num  ,  Pionium,.,  vis  persecutionis 
invenit,  Passus  est  autem  S.  Pionius 
annoChristi  25o. 

(5)  S.  Joan.  Chrysost.  Hom.  xxi 
in  Jct,  Apost.  n.  4«  opp-  edit.  Maor. 
tom.  IX ;  S.  August.  Serm,  cclxxhi  , 
cap.  i2,opp.  edit.  Maur.  tom.  v,  et 
alibi  passim. 

(6)  Cfr.  ib.  adnot.  Rigaltii ,  qai  ob- 
servat  per  natalitia  intelligi  a  Tertull. 
solemnitates  fieri  solitas  in  honorem 
Martyram  ,    quo    scilicet    die    mundo 


GAP.    II.    BB    REIIG.    SANCT.    CtTlTUS    HOHEST.    AC    PIET. 


347 


scribit ,  pro  eis  semper,  ut  meministis  ,  offerimus^  quoties  Marty- 
rum  passiones  et  dies  anniversaria  commemoratione  celebra- 
rnus(iy  3«  Ejusdem  cultus  documenta  pariter  suppeditant  altaria 
ac  templa  seu  sacella ,  quae  confessiones  aut  martyria  nuncupaban- 
tur,  in  Sanctorum  Martyrum  honoremac  memoriam  erecta  (2J.  4» 
Documenta  sunt  publica  et  vulgatissima  Sanctorum  invocatio  ,  et 
honor  Sanctorum  reliquiis  exhibitus ,  de  quibus  paulo  infra  ex  in- 
stitutoagemus.  Nonigitursingularestantummodotestesinmediura 
proferimus  ad  ostendendum  ,  ubique  receptum  fuisse  tribus 
prioribus  Ecclesise  seculis  Sanctorum  cultum,  sed  monumenta 
pubhca  et  vulgatissima  ,  quae  extenuari  ab  adversariis  nulla  solida 
ratione  possunt.  Si  quem  tamen  desiderium  tangit  consulendi 
singulatim  vetustiorum  Patrum  testimonia ,  eum  remittimus  ad 
Bellarminum  (3)  et  Petavium  (4).  Concludendum  interea  cst , 
vel  nullum  omnino  in  Sanctorum  cultu  superstitionis  atque  ido- 
lolatriae  vestigium  reperiri ,  vel  superstitionem  et  idololatriam  in 
Ecclesia  una  cum  Ecclesia  ipsa  coepisse. 


roortui ,  coelo  nati  sont.  Cfr.  etiam 
La  Cerda  S.  J.  in  nota  ad  hunc  loc. 
in  qua  erndite  gerrnanum  Tertalliani 
sensum  defendit  adversus  Juninm. 

(1)  Epist,  XXXIV,  edit.  Maur.  Vid. 
in  huncloc.  adnot.  i3  Pamelii.  Illustre 
itero  monumentum  suppeditat  istius 
consuetudinis  Synodus  Laodicena ,  quae 
can.  Li :  Non  oportet ,  inquit,  inqua- 
dragesima  Marlyrum  natalitia  cele- 
hrari ,  sed  eorum  in  sabbato  et  domi^ 
nica  tantum  memoriam  fieri  j  in  Co/- 
lect.  Conc,  Labb.  tom.  i,  coll.  i52o. 
Cfr.  ibid.  notae  Binii.  Aliud  monumen- 
tcm  exhibetConcil.  Gangrense,  can.  xx. 
Trombellius ,  can.  reg.  in  op.  De  cultu 
Sanctorum  ,  Bonon.  174**  »  ^^^'  ^' » 
diss.  6,  cap.  12  et  seqq.  pluribus  ea 
prosequitur  quae  in  celebratione  festo- 
rum  SS.  Martyram  fieri  consueverant. 

(2)  Cfr.   Eusebius  ,   Hislor,    eccl. 


lib.  II,  cap.  25,  qui  refert  fragmen- 
tum  Caji  presbyteri  ex  libro ,  quem  is 
scripserat  adversus  Proculum  ,  patro- 
num  sectae  Cataphrygum  ,  ubi  sic  hae- 
reticum  hominem  perstringit  :  'Ey»  /e 
TU  rpcTTenx  rat  uTroTToXaiv  t^a  aul^ctt* 
iecy  yecf  B-tXrjO-ys  «VeAS-eTv  eV/  to»  B«- 

TIKUVOV  j      JJ     eVi     Tl^9    C^O*    Ttjt     'SlTTlCCf  , 

lu^^Ttis  Tet  TfoTTuiet  rSv  Tetvrt)»  t^pvreC" 
/Atvm  rijy  iKK>,i^rictv ,  Ego  vero  Aposto- 
lorum  trophwa  possum  ostendere. 
Nam  sive  in  P^aticanum  ,  sive  ad  Os- 
iiensem  viain  pergere  libet,  occurrent 
tibi  trophcea  eorum ,  qui  Ecclesiam 
illam  fundaverunt.  Floruit  autem  Ca- 
jus  tempore  Zephyrini  Papae. 

(3)  De  beatif  et  canon,  SS,  lib.  i, 
cap.  i3. 

(4)  De  Incarn,  Hb.  xiv,  cap.  10, 
et  seqq.  Cfr.  etiam  Trombellias  ,  diss. 
cit.  cap.  I  et  seqq. 


348  TRAGT.  DE  GULTU  SANGTORUM. 

20.  Verum  ex  ipsis  Protestantium  principiis  ita  rem  nostram 
conficimus  :  Admittunt  ipsi  cultum  civilem  ad  civiles  seu  politicas 
ac  naturales  dotes  et  virtutes  honorandas  ;  ergo  jure  inferimus  , 
admittendum  pariter  esse  cultum  religiosum  ad  supernaturales 
virtutes  ac  dotes  Sanctorum  proprias  honore  debito  prosequen  - 
das.  Imo  quemadmodumhonorille,  qui  aulse  proceribus  exhibetur, 
nedum  principis  honori  ac  reverentiae  ei  debitse  quidpiam  detrahat, 
illam  potius  statuit  atque  confirmat ,  sic  pariter  cultus ,  quem 
Sanctis  tribuimus ,  nedum  quidpiam  detrahat  supremo  honori  et 
cultui ,  qui  Deo  debetur ,  eam  potius  perficit  ac  mirifice  confirmat; 
mancus  enim  quodammodo  esset  honor  ille  ,  quo  Deum  prose- 
quimur  ,  si  colere  dedignaremur  amicos  ejus  una  cum  ipso  in 
coelesti  aula  regnantes  ;  eo  vel  magis  ,  quod  in  Dominum  ultimo 
redundet  honor  servorum ,  qui  quidem  honor  ideo  rehgiosus  nun- 
cupatur ,  quia  Dei  intuitu  et  causa  Sanctis  defertur. 

21.  Hsec  demum  viderunt  cordatiores  inter  Protestantes  ipsos. 
Ceteris  enim  omissis  ,  in  medium  proferam  verba  Leibnitzii ,  qui 
scribere  non  dubitavit :  Generaliter  tenendiim...  neque  cultum 
Sanctorum  aut  Reliquiarum  probari ,  nisi  quatenus  ad  Deum 
refertur  ,  nullumque  religionis  actum  esse  dehere  ,  qui  in  hono- 
rem  unius  omnipotentis  Dei  non  resolvatur  ac  ierminetur.  Ita- 
que  cum  Sancti  honorantur  ^  hoc  ita  intelligendum  est ,  quemad- 
modum  in Scriptura  dicitur\  Honorificati  sunt  amici  tui ,  Deus, 
et  Laudate  Domifium  in  Sanctis  ejus  (1);  et  iterum  :  Certum  est^ 
secundo  christiancc  Ecclesice  seculojam  natalitia  Martyrum  ce- 
lebrata  et  apud  monumenta  eorum  sacros  C07iventus  fuisse  in- 
stitutosi^).  Ex  quibus  recte  infert :  Verendum  autem  est^  ne^  qui 
ita sentiunt  (idololatriam  esse  cultum  Sanctorum  ),  m«m  aperiant 
ad  omnem  rem  christianam  convellendam ;  nam  ^  sijam  ab  illis 
temporibus  horrendi  errores  in  Ecclesia  proevaluerunt ^  Aria^ 
norum  et  Samosatenotnim  causa  mirifice  juvatur ,  qui  originem 
erroris  ab  illis  ipsis  temporihus  computant ^  atque  ohscure  de- 
fendunt  Trinitatis  mysterium  et idololatriam  simul  invaluisse,.^ 

(1)  System,  theol,  ab  Emery  edil.  (2)  Ibid.  pag.  170. 

Paris  1819,  pag.  160. 


GAP.    II.    DE    RELIG.    SANGT.    GULTUS    HOWEST.     AC    HET.         349 

judicandum  cuique  relinquo  ^  quo  res  sit  evasura.  Quinimopro- 
cedet ulterius  suspicio  audacium  ingeniorum ;  mirabuntur  enim 
Christum^  promissis  tamlargum  erga  suam  Ecclesiam ,  tantum 
hosti  generis  humani  indulsisse  ^  ut.^  una  idololatria  profligata , 
succederet  alia  ,  et  eoc  sedecim  s^culis  viw  unum  aut  duo  sint ,  in 
quibus  vera  fides  utcumque  inter  christianos  sit  conservata :  cum 
judaicam  ac  mahumeticam  religionem  videamus  tot  seculis  satis 
puram  secundum  fundatorum  instituta  perstitisse.  Quo  igitur 
loco  manebit  consilium  Gamalielis  y  qui  de  christiana  religione 
et  providentice  voluntate  ea:  eventu  judicandum  dictitabat ;  aut 
quid  de  ipso  christianismo  judicdbitur  ^  si  lapidem  hunc  lydium 
parum  adeo sustineret (1)7  Quibus  verbis  ingenuus  bic  Protestans 
non  modo  catholicam  veritatem  adstruxit ,  sed  praecipua  argu- 
menta  complexus  est ,  quibus  eadem  fulcitur . 

DIFFICULTATES. 

22.  Obj.  prima.  1°  Cultus  Sanctorum  adversatur  primo  Deca- 
logi  praecepto,  Deut.  VI,  13  :  Dominum  Deum  tuum  timebisy  et 
illi  soli  servies.  Quod  Cbristus  renovat,  Mattb.  IV,  10,  illis  ver- 
bis  :  Dominum  tuum  adorabis  y  et  illi  soli  servies.  2°  Hoc  autem 
prsecepto  quicumque  cultus  et  bonor  creaturis  adimitur  et  uni 
Deo  reservatur  ,  ut  illud  exponit  Apostolus  ^  I  Timotb,  1 ,  17, 
dicens  :  Soli  Deo  honor  et  gloria.  S^  Sane  Deus  profitetur  apud 
Isaiam ,  XLII  ^  8,  nolle  se  gloriam  suam  alteri  communicare  illis 
verbis  ;  Gloriam  meam  alteri  non  dabo.  Ergo  utpote  superstitio- 
sus  et  Verbo  Dei  contrarius  quicumque  Sanctorum  cultus  rejici 
debet. 

-  23.  Resp.  Neg.  antec.  Ad  duas  vero  priores  probat.  Dist.  Et 
adductis  verbis  uni  Deo  reservatur  cultus  seu  bonor  supremus , 
latriae  et  proprie  dictus,  conc.,  inferioris  ordinis,  duliae  ac  im- 
proprie  dictus ,  neg.  Ut  enim  patet  ex  scopo  et  contextu  ,  in  ob- 
jectis  locis  sermo  est  de  solo  supremo  cultu  ac  proprie  dicta  ser- 
vitute  ;  adjicitur  siquidem  loc.  cit.  Deut :  Et  per  nomen  tllius 

(1)  Ibid.  pag.  172  et  seqq. 


350  TRACT.    DE    GULTU    SANCTORUM. 

jurabis.  Et  clarius  adhuc  Deut.  V,  7,  ubi  idem  praeceptum  tradi- 
tur :  Non  habebis  deos  alienos  in  conspectu  meo.  Cum  vero  cultus , 
quem  nos  Sanctis  tribuimus,  ejusmodi  non  sit,  neceis  cultum  de- 
feramus  nisi  in  ordine  ad  Deum  ,  atque  intuitu  ipsius  Dei  ,b'quet, 
nihil  commune  habere  prseceptum  istud  cum  Sanctorum  cultu. 
Utahquid  proficerentadversarii ,  ostendere  deberent,  velcultum, 
quem  Sanctis  Catholici  tribuunt ,  esse  supremum ,  vel  supremo 
huic  Dei  cultui  cultu  illo  Sanctorum  quidpiam  detrahi  ^  quod  cum 
efficere  nequeant,  perperam  CathoHcos  damnant  velut  idololatriae 
reos ,  primi  Decalogi  praecepti  infractores.  Apposite  Catechismus 
Rom  :  Quis  adeo  deniens  est ,  inquit ,  qui  edicente  rege ,  ne  se 
pro  rege  quisqiiam  gerat^  aut  regio  cultu  atque  honore  aflici  pa- 
tiatur ,  continuo putet  ^  nolle  regem ,  suis  ut  magistratibus  honos 
deferatur{l)  ? 

24.  Ad  2°^,  Idem  responsum  esto.  Si  enim  Apostolus  quemcumque 
honorem  creaturis  adimere  voluisset  cit.  loc,  aHbi  non  scripsisset : 
Honore  invicem  prcevenientes ,  Rom.  XII,  10 ;  Presbyteri  duplici 
honore  digni  sunt  ^  I  Timoth.  V,  17,  et  alibipassim  (2).  Vidimus 
praeterea ,  Patriarchas  aliosque  viros  in  V.  L.  conspicuos  pros- 
travisse  se  coram  Angelis ,  regibus  ac  viris  sanctis ,  neque  pro- 
pterea  eos  in  reprehensionem  incurrisse. 

25.  Ad  3"",  Bist,  Alteri,  id  est  sculptilibus  seu  falsis  diis ,  ut 
ibidem  subditur ,  conc. ;  indiscriminatim ,  subdist,  gloriam  ,  quse 
solius  Dei  propria  sit,  concr^  quae  convenire  possit  creaturis  juxta 
dicta,  neg. 

26.  Inst.  Atqui  omnis  reipsa  et  cujuscumque  ordinis  cultus , 
qui  Angelis  vel  sanctis  tribuatur ,  a  Scripturis  prohibetur.  Etenim 
1°  Apostolus ,  Coloss.  II ,  18 ,  scribit  :  Nemo  vos  seducat  volens 
inhumilitate  et  religione  Angelorum y  quce  nonvidit y  ambulans, 
Vetuit  gitur  ne  ulla  ratione  Angeh  colerentur.  2^  Quare,  cum  Joan- 
nes  Angelum  sibi  apparentem  adorare  vellet ,  talem  honorem  An- 

(1)  P.m,  cap.  2  ,  n.  8»  soli  Deo  exponit  ,  qui  unos  et  solu^ 

(2)  Cfr.  Bernard.  a  Piconio  ,  qoi  est.  Ex  qao  patet ,  nihil  haec  verba  com- 
Terba  Apostoli  de  gratiaram  actione  mune  babere  cum  scopo  a  Protestanti- 
exponit ,  ob  misericordiam  sibi  exhibi-  bus  intento  de  exclasione  Sanctorum  a 
tam  et  aliis  in  se  ostensam.  Illad  Tero  gloria  et  honore. 


GAP.    II.    DE    aELIG.    SANGT.    CULTUS    HONEST.    AG    PIET.  351 

gelus  recusavit ,  dicens  :  Vide  ne  feceris  ^  conservus  tiius  sum,.. 
Deum  adora,  Apocalyps.  XIX,  10.  Eadem  ratione  se  gessit  Apos- 
tolus  Petrus  cum  Centurione ,  Act.  X ,  25  et  26.  Ergo. 

27.  Resp.  Neg.  min,  Ad  1"»  prob.  Bist.  Cultu  falso  et  supersti- 
tioso,  trans.'.^  rite  intellecto,  neg.  Transmisimus  primum  dis- 
tinctionis  membrum ,  cum  noiidum  inter  expositores  exploratum 
sit ,  quid  illis  verbis  significare  Apostolus  intenderit.  Nam  alii 
contendunt,  iis  perstringi  superstitiosum  Angelorum  cultum  tum 
bonorum  tum  malorum  (1).  Alii  volunt,  solum  excludi  cultum 
superstitiosum  et  idololatricum  Angelorum  bonorum ,  qui  cense- 
bantur  mediatores  inter  Deum  et  bomines  juxta  placita  Platoni- 
corum  ,  et  quidem  Cbristo  excluso  ,  quod  indicare  videntur 
verba  immediate  sequentia ,  v.  19  :  Et  ?io?i  tenens  caput.  Alii 
arbitrantur,  iis  argui  Cbristianos  judaizantes,  nimis  scilicet  mo- 
saicaelegi  addictos  et  legalibus  observantiis ,  praetexentes  legem  per 
ministerium  Angelorum  datam  esse.  Favere  buic  sententiae  videtur 
contextus ;  dixerat  enim  paulo  ante  Apostolus  :  Nemo  vos  judicet 
in  cibo  aut  inpotu  y  etc.  (v.  16).  Alii  demum  existimant,  carpere 
Apostolum  studium  singularis  sanctitatis ,  7iempe  pharisaicee , 
quce  crehris  jejuniis  et  exquisitis  exercitationibus  aliis  cerne- 
batur:,  quae  est  expositio  ipsorum  biblicorum  protestantium  (2). 
Quaecumque  demum  admittatur  expositio ,  patet  ,  nil  commune 
babere  Paulinum  textum  cum  legitimo  Angelorum  cultu ,  qualis  ab 
Ecclesia  catbolica  admittitur. 

(l)Cfr.  Trombellius,  op.  cit.  diss.  IV,  hujus    capitis    Paulus    pro   B-fta-Kua 

cap.  8,  ubi  diversas  interpretationes  rm  uyytXav  suhstituit  i^tXoB-^i}TKtiat , 

recenset  et  expendit.  quam   duhitari  non  potest  fuisse  in 

(2)  Ita  quidem  Carolus  Rosenmuller ,  fugiendis  cihis  ,    quos    lex   Mosaica 

qui  in  SchoU  in  N.  T.  in  hunc  loc.  scri-  interdixisset ,  et  similihus  institutis, 

bit  ;  Qpf}TKttetTSv  dyyixm  est  studium  Quare  rejicit ,  sea  retraetat  suam  inter- 

singularis  sanctitatis  •,  nam  et  alihi  pretationem  ,  qusmagis  olimeiplacoe- 

[Act.   XXVI,    5  )  Paulus  r^Tt  uKftfit-  rat,  de  caltu  Angelorum  (Cfr.  edit.  5, 

iTTUTti»  ei'iptTt¥  Tiis  'Uo^etiKns  B-pijTKtlas  i8o6).  £x  hisplaneconeiditpraecipnam 

non  cultuni  dicit ,  sed  studium  sin-  argumentum,  quotantopereProteslantes 

gularis   sanctitatis  pharisaicce  ,  quce  usi  sunt  ad  iinpagnandam  coltom  An- 

crehris  jejuniis  et  exquisitis  exercita-  geloram  et  Sanctoram. 
tionihus   aliis  cernebatur ,  et  v»  i3 


352  TaiGT.  DE  GDLTU  SANCTORUM. 

28.  Ad  2"^ ,  Dist,  Adoratione  improprie  dicta  ,  quae  in  humilis 
obsequii  signo  consisteret ,  conc.^-proprie  dicta  seu  latriaj,  negX 
Alioquin  damnare  deberemus  Joannem  Apostolum  et  Evangeli4. 
stam  tanquam  idololatriae  reum  ,  qui  non  solum  in  loco  objecto  , 
sed  iterum  ^  ibid.  XXII ,  9  ,  cecidit  ad  Angeli  pedes ,  ut  adoraret 
eum ,  et  rursum  prohibitus  est.  Itaque  merito  Grotius  ad  hunc 
loc.  :  Non  dicit  (  Angelus  )  npofTTivvY^atv  (  adorationem  )  soli  Deo  li- 
cite  exhiberi '^  repug^iat  enim  tota  vetus  historia..,.  Sed  benigne 
agit  .^  ut  si  quis  collega  cellegce  dicat  :  Serva  hu7ic  honorem 
regi  (1).  Id  ipsum  dicatur  de  Petro  recusante  obsequium  Cornelii 
centurionis  ,  qua  agendi  ratione  B.  Petrus  Cornelium  monuit ,  ut 
gratiam  omnem  Deo  acceptam  referret,  a  quo  omne  bonum  de- 
scendit ;  seque  professus  est  non  esse  nisi  Dei  ministrum ,  qui 
eum  ad  salutem  elegerat. 

29.  Obj.  secunda,  ex  traditione.  1°  Laodicena  Synodus  , 
can.  XXXV,  districte  prohibet  :  Christianos ,  relicta  Dei  Eccle- 
sia^  abire  et  Angelos  nominarey  vel  congregationesfacere;  si  quis 
ergo  inventus  fuerit  huic  occultce  idololatrice  vacare ,  anathema 
sit.  2o  Damnant  eumdem  cultum  Origenes  (2)  et  Theodoretus  (3) , 
quibus  assentiuntur  Patres  reliqui^  dum  3^  monent,  diligi  c^mdQm 
et  honorari  ab  Ecclesia  Sanctos  ,  non  autem  coli,  ut  patet  ex 
Epist.  Ecclesiae  Smyrnensis  ,  ex  Hieronymo  (4)  et  Augustino  (5), 
4°  dum  palam  iterum  profitentur ,  a  se  Sanctos  minime  coli  pro- 
pter  j^eligionem  ,  sed  tantum  amari  et  honorari  propter  imitatio- 
nem ,  ut  idem  loquitur  S.  Augustinus  (6) ;  5»  dum  docent ,  illud 
honoris  genus  ad  Sanctos  pertinere ,  quo  viventes  probitate  spe- 
ctatos  amamus ,  ut  rursum  loquitur  Augustinus  (7)  et  cum  ipso 
Cyrillus  Alex.  (8);  6»  dum  afTirmant,  se  nullum  Sanctis  deferre 
cultum ,  qui  in  iis  sistat ,  sed  in  eis  Deum  tantummodo  hono- 

(1)  Cfr.  Crit.   sae,  tom.  ix.  (5)  Serm,  ccixiui  (aliasci),  necnon 

(2)  Cont.  Celsum,  lib.  v ,  n.  8  et  in  lib.  De  vera  relig.  cap.  55,  alias 
seqq.  et  lib.  vii,n.  62  et  seqq.  edit.      n.  108  et  iio,tom.  i  opp, 

Maur.  (6)  De  vera  relig,  n,  108. 

.    (3)  Comment,  inEpist,  ad  Coloss,  (7)  Cont,  Faust.  lib.  xx  ,  cap.  21, 

(4)  Epist,  cix  (aliasLiii),  n.  i  ;  tam  tom.  viu  opp. 

Cont,  Vigilant,  n.  5.  „   (8)  Cont,  Julian,\\h,  vi,  tom.  x. 


GAP.    H.    DE    RELIG.     SANGT.    GUITUS    HONEST.    AG    PIET.  353 

rare  (1).  7»  Nec  aliter  res  esse  poterat;  distinctionem  eniin  inter 
cultum  supremum  et  inferiorem ,  seu  latrics  et  dulioB ,  quem 
recentiores  scholastici  invexere,  penitus  veteres  ignorarunt.  Nisi 
igitur  Patres  idololatriae  insimulemus  ,  fatendum  est ,  nullum 
cultum  proprie  dictum  Sanctis  eos  detulisse. 

30.  Resp.  Ad  1™,  Bist,  Synodus  Laodicena  cultum  immodi- 
cum  et  superstitiosum  proliibuit ,  conc^  cultum  legitimum ,  7t.eg. 
Talem  porro  fuisse  scopum  Concilii  Laodiceni  in  cit.  canone  os- 
tendunt  argumenta  tum  interna  tum  externa.  Interna  quidem. 
cujusmodi  sunt ,  1°  quae  ex  ipsis  verbis  canonis  eruuntur ,  ex 
quibus  patet ,  perstringi  eos ,  qui  relicta  Dei  Ecclesia ,  congre- 
gationes  facere ,  occultce  idololatrias  vacare ,  seu  in  coetibus  clan- 
destinis  se  colligere  audebant;  2°  quod  ^x  can.  LI  ejusdsm  Synodi 
habetur,  in  quo  hujus  Concilii  Patres  admittunt  legitimum  cultum 
Martyrum,  ac  tempus  determinant,  quo  martyrum  festivitatibns 
vacare  fideles  possunt.  Ita  enim  se  habet  :  Quod  non  oportet  in 
quadragesima  Martyriim  natales  peragere,  sed  Sanctorum  Mar- 
tyrum  facere  commernorationes  in  sabbatis  et  dominicis  (2). 
Porro  eadem  est  ratio  cultus  Angelorum  et  Sanctorum.  Argumenta 
externa  suppeditat  historia  ,  ex  qua  noviinus  ,  viguisse  tunc  tem- 
poris  in  illa  provincia  superstitiosam  sectam,  quae  juxta  Platonica 
principia  Angelis  ut  divinitatis  mediatoribus  cultum  tribuebat, 
Id  testatur  Theodoretus ,  qui  in  Commentariis  in  Epist,  ad  Coloss. 
explanans  ApostoU  verba  :  Nemo  vos  teducat,  etc.  haec  scribit  : 
Et  in  hodiernam  usque  diem  licet  videre  apud  illos  et  eorum 
finitimos  oratoria  S.  Michaelis.  Illi  ergo  hoc  considebant.^  atque 
humHiiate  utentes ,  dicentes  u7iiversormn  Deum  nec  cerni  nec 
comprehendi y  ncc  ad  eum  posse  pervenirii,  et  oportere  per  An- 
gelos  divinam  sibi  benevolentiam  conciliare  (3).  Ex  quibus  tum 

(1)  Theodoret.  Serut.  viii,  De  cu-  a-we/iovMvoy  eKiHvotytyiT-B-uijTwntio^fo- 
randis  grcec,  affect.  elc.  <rt;y»j  «T^S-e»  Ktxp>}/tci'yot  ^  ku)  xiyovrts  «V 

(2)  Gfr.  Jtcta  Concil.  Hardaini,  uofaros  o  rav  oXav  Qtos,  uyi(f>tKTos  te 
tom.  I ,  col.  ^og.  xut  ciKotTuXtj-TCTos  ^  Koii  7rport]Kit  ^tci  tSv 

(3)  K.tc)  fAtxft  ^t  Tov  yvv  tuKT^ptu,  tiyyi^^m  Ti^y  B-iiuy  tv/tciyetuy  Wfuyfcu- 
Tov  uytov  Mt^u*jX  -jruf  tKtiyots  ku)  TtviirB-ui,  Ad  Colos  II  ,  l8  ,  tom.  III 
To7s  cf^ofots  tKiivay  ia-Tty  i^i7y'  TovTOToiyvv  op.  edit.  Sirmoudi ,  pag.  355. 

T.  IV.  23 


354 


TIVAGT.     DE    CULTU    SANGTORUM. 


germanus  sensus  objecti  canonis  Laodiceni  liquet ,  tum  mala  eo- 
rum  Protestantium  fides ,  qui  absolute  ab  ea  Synodo  damnatum    j 
Angelorum  cultum  esse  affirmant  (1). 

31.  Ad  2°^,  Ney.  Etenim  Origenes  loc.  cit.  refellit  Celsum  ca- 
lumniantem  Christianos  ea  ferme  ratione ,  qua  nunc  Protestantes 
Catholicos  lacessunt ,  quasi  ipsi  Angelos  uti  deos  haberent  et  co- 
lerent.  En  ipsius  verba  :  Nusquam  tamen  ihi  (in  Scripturis) 
prceceptum  reperias^  ut.,  qui  Deo  debetur  cultus  ^  eodem  prose- 
quamur  eos  (  Angelos)  ,  quorum  iiobis  ministrandi  Deique  dona 
afferendi  negotiumest  (2).  Ceterum Origenes,  ibid.  hb.  VIII,  n.  13, 
rite  intellectum  Angelorum  cultum  aperte  admittit  (3).  Quare  Kei- 
lius  et  Origenem  recenset  inter  Patres  a  suis  Protestantibus  ac- 


(1)  Sic  etiini  intef  ceteros  Wegscheider 
fjcjenter  scribit ,  §  1 02  ,  n./*:  Postquam 
assentientibus  pluribus  Patribus  a 
Synodo  Laodicensi^  anno  363  habita, 
adoratio  Angelorum  improbata  erat , 
Amhrosius  earn  denuo  commendasse 
videtur  [opp,  tom,  \,  pag.  1^6,  De 
vidnis )  :  Angeli  sunt  obsecrandi  pro 
nobis ,  qui  nobis  ad  prsesidiam  dati 
suut.  Tt/u,i]TtKjjv  7rfioTKvv})(7-tv ,  konorifi- 
cam  venerationem,  non  ?iur^ituv  Conc. 
iSica^n.n,  anno  787  habitum,  Angelis 
prcestandam  esse  decrevit ;  similiter 
Conc.  Trid.  sess.  xxv;  Catech.  Rom. 
p.  3  ,  cap,  2 ,  §  9  etseqq.  Petav.  Dogm. 
theoL  II,  69  et  seqq.  Duo  hic  habe- 
mus,  1°  irapudentiam  scilicet  hujus 
rationalistae ,  affirmanlis  a  Laodicena  Sy- 
nodo  improbatam  esse  Angelorum  ado- 
Falionem  eo  sensu,  quo  eam  denuo 
commendavit  S.  Ambrosius ;  2°  ejus 
coniessionem ,  quod  tam  SynodusNic.  11 
^oam  CoDc.  Trid.,  Catechismus  Rom. 
ac  Pelavios  nonnisi  inferioris  ordinis 
cullum  a€  Tencrationem  AngeKs  Ui- 
buendam  tradiderint. 


(2)  Cont.  Cels.  lib.  v  ,  n.  4.  'Aaa* 
cu^l^  coTTi  ^poTTeeTo-tTB^ett  tj/titv  tcus  ^i»- 

XOVOVVTCtS  ^      KCii     (ptpOVTCtS       f}fUV     TCt     ToS 
B-tOV    Tf^eiV   KCCt  TCfOTKtiVtlv  UVTt  ToS  Qt09. 

Tom.  I ,  pag.  579  ,  edit.  Maur. 

(3)  En  ejus  verba  ,  qaibus  respon- 
det  propositae  sibi  a  Celso  difficultati  : 
E:v  eo  ,  quod  cum  Deo  Filium  ejus 
colamus ,  consequens  esse  ( putat  Cel- 
sus ) ,  ut  non  Deum  solum ,  sed  etiam 
ejus  ministros  colendos  esse  sentia- 
mus.  Siintellexisset ,  inquit,  quinam 
sint  pcsi  Dei  Unigenitum  vere  mi- 
nislri  Dei ,  ut  Gabriel,  Michael  et 
alii  Angeli  atque  Archangeli ,  et  eos 
colendos  esse  dixisset ,  fortasse  ,  re- 
purgatis  cum  siguificatione  illius  vo- 
cis  colere  ,  tum  ejus  qui  colit  ojficiis , 
hoc  loco  pro  rei  momento  attulissem 
ea  ,  quce  de  hoc  argumento  assequi 
intellectu  potui.  '^Itus    uv  to  ^efit  toZ 

B-tpxTrtVttV     CtUTOU    Tt}/U,etfVO/U,lVQV    iKKCtB-^- 
pctVTtS  ,     KClt    TCCV    TOU    iTtfCfXtUOVTOS    TFfCt- 

^tav ,    ti-TFof^tv  etv  tis  Tov  To-Tcov  ,  eis  TTjpi 
TijXiKouToiv   atctXtyo/icevot  ^  wTTtp   e^6>fort- 

fCeV    TFeft    CtUTUV   VoifTCtt^ 


GAP.    II.    DE    RELIG.    SANGT.    GUtTUS    HONEST.    AG    PIET.         355 

cusatos  hujus  errorts ,  admissi  nempe  cultus  Angelorum ;  neque 
aJiam  evadendi  viam  invenit ,  nisi  tanquam  spurium  traducere 
locum ,  qui  ipsi  adversatur.  Quod  quidem  mirum  est  in  tanta  cri- 
tices  luce  (1), 

32.  Sed  neque  Theodoretus  adversatur  cultui  Angelorum,  cum 
non  perstringat  nisi  eos ,  qui  Angelos  habebant  velut  prsecipuos 
rerum  nostrarum  curatores ,  delatoresque  nostrarum  precum , 
quasi  Deus  vel  ignoraret  preces  nostras ,  vel  obsequia  nostra  ad 
se  immediate  deferri  nollet ,  ut  ex  adductis  ejus  verbis  manifes- 
tum  fit.  Id  ipsum  dicatur  de  Patribus  rehquis,  quorum  testimonia 
expendit  Petavius  (2). 

33.  Ad  3™,  Dist.  Non  autem  coli  sensxi  ethnicorum ,  adver- 
sus  quos  Patres  agebant,  eonc.:,  sensu  cathohco ,  neg.  Ut  enim 
monuimus,  nondum  determinata  technologia  seu  vocabulorum  vi , 
videntur  interdum  veteres  omnem  cultum  Angelorum  et  San- 
ctorum  rejicere ,  dum  negant  colendos  eos  esse  ,  adorandos ,  vene- 
randos ,  etc.  At  his  vocibus  utebantur  ad  excludendos  Angelos  et 
Sanctos  a  supremo  latriae  cultu ,  qui  profecto  uni  Deo  debetur.  His 
enim  vocibus  utebantur  ethnici ,  qui  nullam  inter  cultum  supre- 
mum  et  inferiorem  distinctionem  agnoscebant.  AHis  autem  ver- 
bis  catholicam  de  Sanctorum  cultu  doctrinam  designabant ,  dum 
profitebantur  se  eos  diligere ,  honorare  ,  charitate  et  dilectione 
cum  iis  conjungi,  aliaque  ejusmodi.  Factis  demum  pubhcis,  fes- 
torum  sciHcet  celebratione  in  Martyrum  honorem ,  monumento- 
rum  erectione ,  invocatione ,  ahisque  superius  commemoratis , 
quid  sentirent,  satis  ostendebant.  Hac  igitur  aequivocatione  su- 


(1)  Car.  Ang.  Theoph.  Keilii  Opus-  poslea  vero  concludii :  Ecquis  tandem 

cula  academica  f  cdita  a  Joan.  David  sibipersuadeatjhcecahOrigenescrihi 

Goldhora,Lips.  1821  ,  sectione  poster.  potuisse P  Tanta  est  vi8  anticipatorum 

cap.  III ,   sect.  2 ,  De  Angelis  honis  judicioram  et  ingenii  sectae ! 
eorMmgwe  cw/<«*.  Cfr.  pag,  55o  etseqq..  (2)  De  Angelis  ^  lib.   11,  capp.    9 

Denium  pag.  56o,  cum  retulisset  Ori-  et  10,  ubi  etiam  egregie  ostendit ,  Theo- 

genis   testimonium    ex    Homil.    i  in  doretum  cum  ceteris  Patribas  consen- 

Ezech. :  if^eni  Angele  ,  etc.  quocum-  tire  circa  Angelorum  cuitam  el  invo- 

quese  vertit ,  ut  ejus  vim  eludat^  con-  cationem.  Cfr.  etiam  De  Incam,  lib* 

fugitctipsead  rhetoricamaposlrophen  ,  xiv  ,  cap.  i4  et  seqq. 

23. 


356 


j  aA 


TRACT.  DE  GULTU  SANGTORUM. 


blata  ,  oorruunt,  quoe  magna  diligentia  et  vano  apparatu  adversus 
nos  collegerunt  Protestantes ;  inter  quos  demum  in  scenam  pro- 
diit  Keilius  ,  qui  non  veretur  tritissima  testimonia  congerere ,  ut 
serio  ostendat ,  fiiisse  constantem  Ecclesice  antiquioris  doctri- 
nam  ,  nemmem  prceter  uniim  Deum  religioso  cultu  esse  prose- 
quendum  (1). 

34.  Ad  4™ ,  Dist.  Id  est ,  non  propter  solam  religionem  ,  sed 
etiam  ,  imo  potissimum  propter  imitationem  ,  conc. ;  propter  so- 
lam  imitationem,  neg.  Constituto  enim  principio  de  lionore  Sanc- 
tis  debito,  ut  a  concionatoribus  fit,inculcabant  Patres,  potiorem 
obsequii  nostri  partem  collocandam  esse  in  imitatione  virtutum , 
quas  Sancti  exercuerunt ,  ut  imitari  non  pigeat ,  quod  celebrare 
delectat.  Quae  Augustini  verba  sunt ,  et  cultum  supponunt ,  non 
autem  excludunt ,  cum  loquatur  de  solemnitatibus  Martyrum. 

35.  Ad  5"^ ,  Concedimus ,  Sanctos  mortuos  eodem  cultus  genere 
honorandos  ^  quo  Sanctos  viventes  colimus ,  sed  illos  ( mortuos  ) 
tanto  devotius  ^  quanto  securius  post  certamina  superata  ^  ut 
idem  loquitur  Augustinus  (2).  Quod  si  diverso  ritu  et  apparatu 
Sanctos  viventes  honoramus,  ideo  est,  quia  ita  exposcit  Sanc- 


(1)  Loc.  cit.  pag.  55o  ,  ubi  plura 
testimonia  congerit  a  Bellarmino ,  Pe- 
tavio ,  Nat,  Alex.,  Trombeilio  aliisque 
jamdiu  disjecta  ;  attamen  ,  perinde  ac 
si  ineluctabile  argumentum  adversus 
catholicam  doctrinam  opponeret ,  trium- 
phum  canit.  Celernm  vix  ullum  ex  tot  , 
qua5  aflFert  ,  testimoniis  grascoram  ac 
latinorum  Patrum  est,  quod  scopum 
attingat ,  quem  sibi  auclor  proposuit. 
Non  alind  siquidem  omnia  illa  testi- 
monia  evincunt ,  nisi  qnod  Calholici 
omnes  nltroprofilentur,  nulli  creaturae 
deferendos  esse  honores  divinos.  Omitto 
malam  ejusdem  fidem  in  diversis  aucto- 
ritatibus  proferendis.  Atque  ita  quidem 
Protestantes  seculi  xix  catholicam  doc- 
trinam  impugnant ! 

(2)  Contra  Faustum Manich. lib. xx , 


cap.  21  edit.  Maor.  Sed  et  hic  praestat 
animadvertere  S.  Aogustinum ,  queni 
contendunt  adversarii  detraxisse  Sanc- 
torura  cultui  eo ,  quod  passira  scribat , 
Sanctos  nos  tantum  amare  acdilectionc 
prosequi ,  aut  non  in  alio  quam  in  di- 
lectione  et  amore  consistere  cultum  , 
quem  eis  deferimus ,  praestat ,  inquam , 
animadvertere ,  eadem  prorsus  ratione 
eum  esse  locutum ,  cum  ageret  de  cultu 
ipsius  Dei :  Quid  autem  ,  ait ,  est  pie- 
tas  nisi  Dei  cultns  P  et  unde  ille  co- 
Ittur  nisi  caritate  P  (  Epist.  clxvii  , 
n.  1 1 );  et  alibi  :  Porro  ,  inquit ,  joie- 
tas  cultus  Dei  est ,  nec  colitur  ille  nisi 
amando  {Epist,  cxl,  n.  45).  Qois 
autem  propterea  indeinferat,  S,  Doclo- 
rem  cnltura  proprie  dictum  Deo  dene- 
? 


GAP.    II    DE    RELIG.    SANGT.    GULTUS    HONEST.    AC    TIET.  357 

torum  liumilitas ,  et  quia  plerumque  veia  eorum  sanctitas  nos 
latet  (1). 

36.  Ad  6^yDtst.  Profitentur ,  se  Deum  in  Sanctis  colere  et 
laudare  ,  utpote  auctorem  donorum  omnium  ,  quibus  Sancti  ditati 
sunt ,  conc, ;  ad  excludendum  honorem  Sanctis  debitum  ,  ne^. 
Honorem  servorum  in  Dominum  demum  terminare  et  nos  pro- 
fitemur ;  verum  hoc  non  impedit,  quominus  Sanctos  in  se  colamus , 
quos  ita  Deus  ipse  lionorificaie  dignatus  est.  Cum  enim  honor  et 
cultus,  ut  ex  dictis  patet,  sit  testificatio  illius  excellentiae ,  quam 
in  aliquo  deprehendimus  ,  hoc  ipso  patet,  Sanctos  dignos  cultu 
esse  ,  qui  propria  excellentia  donantur. 

37.  Ad  7"^,  Dtst  Patres  non  usurparunt  ante  S.  Augustinum 
voces  latricB  et  dulioe  ad  duplex  cultus  genus  distinguendum , 
trans.  vel  conc. ;  ignorarunt  cultus  ipsius  distinctionem ,  neg. 
Etenim  ex  una  parte  certum  est ,  Patres  Angelos  et  Sanctos  co- 
luisse ,  ut  omnia  documenta  evincunt  superius  adducta  \  ex  altera 
autem  pariter  est  manifestum ,  Patres  cultum  supremum  Angehs 
aut  Sanctis  minime  detuhsse;  alioquin  turpissimo  idololatriae 
crimine  se  commaculassent ,  quod  vel  suspicari  de  tot  sanctissi- 
mis  viris  nefas  est.  Quare  sequitur  necessario  ,  Patres  intrinsecam 
ejusmodi  cultus  distinctionem  agnovisse,  etsi  aUis  vocibus  eam 
designaverint.  Sane  Origenes  declarat ,  repurgatis  cum  significa- 
tione  illius  vocis  colere.,  tum  ejus  .^  qui  colit^  offlciiSj  posse  An- 
gehs  cultum  tribui  (2).  Demum  S.  Augustinus,  ahique  catholicse 
doctrinae  defensores ,  non  solum  discrimen  attulerunt  ac  certa 
discriminis  argumenta  inter  utrumque  cultum  ,  sed  voces  ipsas 
latrioe  ac  dulios  usurparunt.  Hac  ratione  retuderunt  ethnicorum 
et  Manichaeorum  accusationes ,  quibus  ilU  CathoHcos  impetebant , 
quod  rejectis  numinibus  suos  Martyres  substituissent  (3). 

(1)  lisdem  interdam  honoribus  San-  universi  ,  cereas  faces  prceferentes  , 

ctos   vivenles  coli ,   qoibus   veneramur  obviam  venerunt ,  rccg  Ik  K*ifou  XufA- 

Sanctos  vila  functos,  non  uno  exemplo  -xu^cc?  Trpoff-uTFTovTig. 
ostendiposset.  Satissit  illudaJducere,  (2)   Recolatur    lextus    superius    ad- 

quod  Theodorelus ,  Hist,  eccles.  lib.  v ,  duclus. 

cap.34,  edit.  Yales.  refert  de  S.  Joan.  (S)  Gfr.  S.  Hieron.  Co7itra  Vigilan- 

Chrysostomo  ab  exilio  revocato  ,    cui  tium ,  n.  5  ,  nbi  slultam  hanc  Protes- 


35B  TRAGT.  DE  GULTU  bAKCTORUM. 

CAPUT    III. 

DE    SANGTORUM    INVOGATIONE. 

38.  Controversia ,  quae  agitatur  inter  Catholicos  et  Protestantes 
circa  Sanctorum  invocationem  ,  non  respicit  hujus  invocationis 
necessitatem ;  omnes  enim  Cathohci  fatentur ,  ad  salutem  abso- 
lute  necessariam  non  esse  Sanctorum  invocationem  (1).  In  eo 
igitur  totus  versatur  controversiae  cardo  ,  an  Sanctorum  invocatio 
licita  ac  utilis  sit,  uti  declarat  Concilium  Tridentinum  adversus 
heterodoxos  ,  qui  in  Ecclesiam  insurrexerunt ,  perinde  ac  si  ipsa 
rem  superstitiosam ,  Deo  et  Christo  injuriosam ,  imo  et  idolo- 
latricam  permitteret  et  approbaret. 

PROPOSITIO    I. 

Eos  Sacris  Litteris  in  primis  evincitur,  licitam  esse  et 
utilem  Sanctorum  invocationem. 

39.  Ad  fidem  cathohcam  spectat  haec  veritas,  quam  Tridentina 
Synodus,  sess.  XXV,  declarat ,  dum  prsecipit  Episcopis,  ut  fideles 
doceant ,  Sanctos ,  una  cum  Christo  regnantes ,  orationes  suas 
pro  hominibiis  Deo  offerre;  honum  atque  utile  esse  suppliciter 
eos  invocare^  et  oh  heneficia  impetranda  a  Deo  per  Filium  ejus 
Jesum  Christum  Dominum  nostrum  y  qui  solus  noster  Redemp- 

tantinm    praeformatorem    interrogat    :  aliquando  fidelium  stantem  sacerdotem 

Quis  enim  ,  o  insanum  caput ,  ali-  ad  altare ,  etiam  super  sanctum  corpus 

quando  martyres  adoravit?  Quis  ho-  martyris ,  ad  Dei  honorem  cultumque 

minem putavit Deum^TamS. kn^usi.  constructum  ^    dicere    in  precibus    : 

qui,  DeCic.Z^ei,  lib.viii,  cap.27,  siclo-  Offero   tibi  sacrificium,  Petre  ,    vel 

qoitar :  Nec  tamen  nos  eisdem  martyri-  Paule,  vel  Cypriane  ?  etc.  Eadem  fere 

bus  templa ,  sacerdotia,  sacra  et  sacrifi-  repelit,  Adv.Faustum,  lib.xx ,  cap.2 1 , 

ciaconstituifnus\quoniamnonipsi,\sed  ei  Epist.  xliv. 

Deus  eorum  nobis  est  Deus.  Ilono-  (1)  Insescilicetspectatam.Fierienim 

ratnus  sane  memorias  eorum  tanquam  potest ,  ut  quis  teneatur  ex  Ecclesia;  praj- 

sanctorum  hominum  Dei ,  qui  usque  cepto  Sanclos  invocare  ,  ut  ii  qui  sacra 

ad  mortem  corporum  suorum  pro  ve-  faciunt,  et  qui  ad  horas  canonicas  per- 

ritate  certarmit.,,  Quis  autem  audivit  solvendas  adstricti  snnt ,  elc. 


CAP.    III.    DE    SAWGTORUM    INVOCATIONE.  859 

tor  et  Sahator  est ,  ad  eorum  oratwnes  ,  opem  auxiliumque 
confiigere]^  quibus  verbis  discimus,  1»  invocationem  Sanctorum 
bonam  ac  utilem  esse.  2°  Opem  et  beneficia  non  a  Sanctis  ,  sed  a 
Deo  ad  eorum  intercessionem  expectanda  esse.  3»  Orationes  et 
intercessionem  Sanctorum  inniti  meritis  Christi  Jesu,  qui  solus 
noster  Redemptor  et  Salvator  est,  ac  propterea  solus  Mediator 
proprie  dictus ,  qui  talis  nempe  sit  tum  natura  tum  officio ,  ac 
nitatur  propriis  meritis.  Sancti  enim  improprie  tantum  ac  se- 
cundarii  mediatores  sunt ,  qui  nihil  nisi  per  Christi  merita  nobis 
comparare  atque  obtinere  possunt.  4°  Demum  discimus  ,  invoca- 
tionem  Sanctorum  habendam  esse  adinstar  adminiculi  cujusdam  , 
quo  facilius  irapetremus  ipsorum  intercessione  opem ,  quam  a  Deo 
per  Christi  merita  efflagitamus. 

40.  Hoc  autem  sensu  licitam ,  bonam  ac  utilem  esse  Sancto- 
rum  invocationem  Sacrae  Litterae  in  primis  ostendunt ,  quoe  du- 
plex  nobis  suppeditant  argumentum  ineluctabile  ad  causam  ca- 
tholicam  tuendam,  alterum  in  invocatione  viventium,  alterum 
in  intercessione  Angelorum  et  Sanctorum. 

41.  Passim  enim  legimus  ,  viventes  se  commendasse  orationi- 
bus  viventium ;  ergo  possumus  nos  orationibus  Sanctorum  ,  qui 
cum  Deo  et  Christo  regnant ,  commendare ,  seu  pia  ac  hcita  est 
Sanctorum  invocatio.  Antecedens  vix  probatione  indiget ;  Apo- 
stolus  enim  in  omnibus  fere  epistohs  fidelium  precibus  se  com~ 
mendat ;  Rom.  XV,  30  :  Obsecro ,  scribit ,  vos^  fratres^  per  D,  N. 
/.  C.  et  per  caritatem  Sancti  Spiritus ,  ut  adjuvetis  me  in  ora- 
tionibus  vestris  pro  me  ad  Deum  ;  Ephes.  VI ,  18  ;  Vigilantes ^ 
inquit ,  in  omni  instantia  et  obsecratione  pro  omnibus  sanctis ; 
I  Thess.  V^  25  :  Fratres ,  orate  pro  nobis ;  et  alibi  passim.  Con- 
sequentia  vero  ex  se  patet ;  nulla  enim  ratio  assignari  potest  , 
quare  bonum ,  licitum  ac  utile  sit  ad  orationes  viventium  confu- 
gere,  inutile  vero,  malum  et  illicitum  sit  censendum  confugerc 
ad  orationes  eorum  ,  qui  in  coeh*s  sunt ;  quare  invocatio  viventium 
non  deroget  divinae  benignitati ,  nec  uUa  per  eam  injuria  afficiatur 
Christus  Jesus  mediator  et  Salvator  noster,  invocatio  autem  San- 
ctorum  cuniDeo  regnantium  deroget  divinae  bonitati  etChristo  sit 
injuriosa.  Quod  si  excipiant ,  Sanctos  ignorare  preces  ac  vota  no- 


360  TRACT.    DE    GULTU    SANGTORUM. 

stra  ,  qu8e  quidem  unica  exceptio  est ,  quae  fieri  posset ,  reponimus, 
ex  eadem  divina  revelatione  nobis  constare  ,  saltem  Deomanifes- 
tante ,  Angelis  et  Sanctis  ea  innotescere  ;  alioquin  quomodo  An- 
geli  super  peccatore  poenitentiam  agente  gaudere  possent  ,  ut 
Christus  ,  Luc.  XV,  testatur  ?  Quomodo  preces  nostras  Deo  possent 
offerre  ,  Tob.  XII ,  12;  Apocal.  VIII ,  3  ,  nisi  viventium  preceset 
cordis  vota,  Deo  ipsis  manifestante  ,  cognoscerent  ?  Quaquaver- 
sum  igitur  spectetur  illud  argumentum^  tanta  ejus  est  vis ,  ut 
nunquam  Protestantes  se  ab  eo  possint  expedire  (1). 

42.  Alterum  argumentum  ,  quodSacrse  Litterae  pro  Sanctorum 
invocatione  praebent ,  in  istorum  intercessione  consistit ;  inter- 
cessio  enim  et  invocatio  sunt  relativae,  quarum  priori  posita ,  al- 
tera  ponatur  necesse  est.  Siquidem  intelligi  nequit ,  quomodo 
Sancti  pro  nobis  intercedere  possint,  dona  ac  beneficia  impetrare^ 
nos  autem  nequeamus  eorum  intercessionem  implorare  et  expos- 
cere.  Jam  vero  de  Sanctorum  intercessione  passim  Sacrae  Litterae 
loquuntur.  Nam  Zachar.  1 ,  12 ,  ita  Angelus  pro  populo  israelitico 
Deum  deprecatur  :  Boynine  exercituum  ^usquequo  non  miserebe' 
ris  Jerusalem  et  urhiurn  Juda^  quibus  iratus  es  ?  Eumdem  porro 
Angelum  id  impetrasse  ,  pro  quo  Deum  exoraverat ,  patet  ex  ver- 
bis  proxime  sequentibus  :  Et  respondit  Dominus  Angelo ,  qui 
loquebatur  in  me  verba  bona ,  verba  consolatoria ;  ac  paulo  post ; 
Propterea  hcec  dicit  Dominus  :  Revertar  ad  Jerusalem  in  mi- 
sericordiis  ;  domus  mea  wdificahitur  in  ea.  Angelum  quoque  pro 
ejusdem  populi  reditu  Deum  orasse,  ex  Daniele ,  cap.  X,  discimus, 
iliius  partes  adjuvante  Michaele ,  uno  eos  Principibus  ,  dum 
Princeps  Persarum  utrique  obsisteret ,  et  quod  optabat  obtinuisse. 
Exinde  patet ,  qusenam  sollicitudo  Angelorum  fuerit ,  ut  pro  suo 
quisque  populo  deprecaretur. 

43.  Non  minus  clara  sunt  ,  quoe  in  Scripturis  habentur  circa 
Sanctorum  vita  functorum  intercessionem ;  exlibro  enim  II  Macli. 

(1)  Cfr.    Bellarmin.    De   Beat.    et  etiam  P.  Viti  Erbermanni  S,  J.  in  hanc 

Cawo«. iSawc/.  lib.i,cap.  19,  quirecte  locum   Bellarmini    vindiciae     adversus 

admonet :  Et  hoc  argumenium  adver-  Amesiam. 
sarii  nimquam  solvere  potuerunt,  Vid, 


CAP.  III.  DB  SANCTORUM  INVOCATIONE.  361 

XV,  12  et  seqq.  edocemur ,  tum  Oniam  tum  Jeremiam  ,  vita  jam 
functos,  curasse  Judaeorum  res  ,  eos  adjuvisse  ,  et  dato  Judae  au- 
reo  gladio  a  Jeremia  promissam  fuissevictoriam  ;  edocemur  prae- 
terea  ,  utrumque  orasse  pro  populo  Judaeorum,  et  liac  de  causa 
Jeremiam  ab  Onia  fratrum  amatorem  appellatum  fuisse,  Praelii 
autem  faustissimus  exitus  illorum  impetrationem  comprobavit  ac 
dignumfide  sommum.Oudre  merito  Grotius,locum  istum  commen- 
tariis  illustrans ,  scripsit :  Erat  hcec  Judceorum  ,  sinon  omnium , 
certe plerorumque  opinio  ,  animos  exutos  corporibus  non  omnem 
perdere  eorum  ,  quos  hic  reliquere ,  memoriam  curamque  ,  quin 
et  preces  eos  ad  Deum  fundere  pro  populo  et  iis ,  quos  caros  ha- 
buere  (1).  In  Novo  autem  Foedere  B.  Petrus  haud  obscure  poUi- 
cetur,  se  post  mortem  intercessurum  pro  fidelibus  apudDeum, 
scribens  ,  II  Pet.  1,  15  :  Dabo  autem  operam  et  frequenter  ha- 
bere  vos  post  obitum  meum ,  vt  horum  memoriam  faciatis ;  quae 
quidem  verba  pon  secus  ac  illa ,  quae  in  Apoc.  V,  8 ,  leguntur  de 
viginti  quatuor  senioribus ,  qui  procidebant  coram  Agno  ,  ha- 
bentes  sinyuli...  phialas  aureas  plenas  odorametitorum ^  qucB 
sunt  orationes  Sanctorum ,  de  vera  intercessione  veteres  plerique 
omnes  interpretati  sunt. 

DIFFICULTATES. 

44.  Obj.  prima.  1°  Ex  Apostolo,  I  Tiui.  II ,  5  :  Unus  est  me- 
diator  Dei  ethominumy  homo  Christus  Jesus.  Ergo  Christo  unico 
mediatori  nostro  injuriam  irrogat ,  qui  praeter  ipsum  alium  invo- 
cat.  2«  Nec  minor  injuria  Deo  ipsi  infertur  ab  eo ,  qui  ad  Sancto- 

(1)  Crit.  sacr.  tom.  vi.  In  cujus  rei  fAuXia-ret    ctviTf)t(pof6i)v ,   tIv    0eo»    «Wi 

confimiationem     profert     auctoritatem  o-uurou  vetferxfifAivof,  Idesi  :  Ubiau- 

Flavii  Josephi,  aquoinducilur  Abraham  tetn  Beus  cutn precibus  et  sacro  di- 

alloquens  filinm   suum    Isaacum  jam-  missam  animam  ttiam  susceperit  et 

jam  immolandum  :  Mtr  tu^Sv  ^t  ku\  apud  se  locaverit ,  tu  mihi  id  eris  ^ 

h^QufyUs  Utivou  [rou  ©eow ,  quod  praeces-  cujus  prcecipue  causa  te  educavi ,  ad- 

serAl),T^vil^u^^v  Tijv  (TijVTrpoT^tlo/^ivouj  jutor  et  senectutis  solatium  ^   Deum 

Kui  TTetf  ctuTA  Ku^i^ovTof^tr:  Tt  fcoi  tis  mihipro  te  exhihens,  Tom.  i  op,  edil. 

Kii^tfccvu   Kut  ytjpaKoftoVj    ^to    Kut  <rt  Uavercampi  ,  pag.  4^. 


362  TRACT.  DE  CULTU  SANCTORUM. 

rum  patrocinium  confugit ;  nam ,  sicut  in  unum  Deum  credere  , 
ita  unum  Deum  invocare  debemus ,  dicente  eodem  Apostolo  , 
Rom.  X,  14  :  Quomodo  invocabunt  ^  in  quemnon  crediderunt'} 
3«  Sane  Deum,  et  quidem  solum ,  esse  invocandum,  constanter 
Scripturae  inculcant ;  sic  I  Paral.  XVI ,  8 ,  et  Ps.  CIV,  1 ,  legitur  : 
Confitemdni Domino^et  i^ivocate  nomen  ejus.  Eademigiturratione 
invocandum  est  nomen  Domini ,  qua  confitenda  ejus  omnipo- 
tentia  ac  bonitas ;  quis  porro  neget ,  has  proprietates  soli  Deo  cora- 
petere?  Ergo. 

45.  Resp.  Ad  l"»,  Dist,  Unus  est  mediator  primarius ,  conc; 
secundarius ,  neg,  Responsio  patet  ex  iis ,  qua^  praeaiisimus  circa 
naturam  et  officium  mediationis  Cbristi  respectu  mediationis 
Angelorum  et  Sanctorum ,  quae  in  primaria  illa  fundatur.  Alioquin 
non  minor  injuria  irrogaretur  Christo  per  invocationem  viven- 
tium ,  qua3  tamen  toties  in  Scripturis  commendatur ,  et  ad  quam 
confugit,  ut  vidimus  ,  idem  Apostolus ,  etsi  \mum  praedicet  Chri- 
stum  Jesum  Dei  et  hominum  mediatorem. 

46.  Ad  2™,  Neg,  Ad  probat.  autem  ,  Dist.  Sicut  in  unumDeum 
credere ,  ita  unum  Deum  invocare  debemus  invocatione ,  quae  fidei 
professionem  includat  et  supremum  in  res  omnes  dominium , 
conc^  invocatione,  quce  in  sola  intercessione  consistat ,  neg. 
Ludunt  propterea  in  ambiguo  Protestantes ,  dum  hsec  nobis  op- 
ponunt  ad  excludendam  Sanctorum  invocationem.  Duplex  enim 
distinguitur  invocationis  genus ,  aliud  proprium  divinitatis ,  quo 
ipsam  cognoscimus  ut  fontem  bonorum  omnium ,  aliud  interces- 
sionis  ,  quo  auxilium  tantum  et  praesidium  quaerimus  ad  facihus 
obtinendum  ,  quod  a  Deo  poscimus  et  ab  eo  expectamus.  Alia  sane 
ratione  beneficium  et  opem  a  principe  efflagitamus  ^  alia  autem 
ab  aulico  ,  dum  ejus  patrocinium  et  officium  interponimus  apud 
principem  (1). 

(1)  Cfr.  S.  Thom.  2" ,  2*  ,  q.  83  ,  nes  orationes  nostrce  ordinari  debent 

a.  4-    Oratio  ,   ail,  porrigitur  alicui  adgratiam  ct  gloriam  consequendam , 

dupliciter»  Unomodo  quasi  per  ipsiim  quce  solus  Deus  dat ,  secundum  illud 

implenda.  Alio  modo  sicut  per  ipsum  Ps.  83  :   Gratiam  et  gloriam  dahit 

impetranda.  Primo  quidem  modo  soli  Dominus.  Sed  secundario  modo  ora- 

Deo  orationem  porrigimus',  quia  om'  tionem  porrigimus  sanctis  Angelis , 


CAP.  III.  DE  SANGTORUM  INVOCATIONE.  S6S 

47.  Ad  3*"  Dist.  Sensu  jam  exposito ,  conc^  alias,  neg.  Res- 
ponsio  patet  ex  modo  dictis ;  in  eamdem  enim  incidunt  adversarii 
vocis  ambiguitatem. 

48.  Obj.  secunda.  Scripturae  nos  docent ,  omnem  fiduciam  in 
Deo  ejusque  Christo  esse  collocandam ;  ad  Deum  confugiendum 
nobis  esse  in  necessitatibus  nostris  ,  non  autem  ad  Sanctos.  Nam 
1»  Christus  Apostolos  ,  Matth.  VI,  9  et  Luc.  XI,  2,  sic  orare  docet : 
Paternoster^  etc. ;  et  Joan,  XTI ,  23  ,  ita  rursum  eos  alloquitur  :  St 
quid  petieritis  Patrem  in  nomine  meo^  dabit  vohis  ,  et  alibi  saepe. 
Hinc  Paulus,  Hebr.  IV,  16  :  Adeamus,  inquit,  cum  fidiicia  ad 
thronum  gratice  ,  ut  misericordiam  consequamur.  2°  Nullum 
propterea  extat  in  Sacris  Litteris  mandatum  aut  exemplum  invo- 
cationis  Sanctorujn  ;  3°  quin  potius ,  Jer.  XVII ,  5  :  Maledictus 
dicitur  homo  ^  qui  confidit  inhomine.  Ergo. 

49.  Resp.  Dist.  Quae  tamen  optime  consistit  cum  invocatione 
Sanctorum ,  conc.,  quae  cum  ea  consistere  nequeat,  neg.  Etenim  , 
nisi  haec  simul  conciliari  possent ,  sequeretur  neque  ad  viventium 
preces  nos  confugere  posse,  quod  tamen  adversarii  non  conten- 
dunt.  Tota  igitur  fiducia  nostra  in  Deo  coUocanda  est,  ad  ipsum 
est  recurrendum  in  necessitatibus ,  quibus  urgemur.  Nec  alius  un- 
quam  fuit  Ecclesiae  Catholicae  sensus,  quai  orationes  suasad  Deum 
fundit,  ut  quod  poscit  ab  eo  obtineat  tanquam  bonorum  om- 
nium  fonte  ac  iargitore  (1).  Nunquam  Sanctos  agnovit  tanquam 

ct  hominibus  ,  non  ut  per  eos  Deus  in  Britannia  rens  fieret  laesa  majestatis , 

nostras  petitiones  cognoscat ,   sed   ut  qui    intercessionem    alicnjas    rainislri 

eoriim  prectbus  et  meritis  orationes  apud   regem   interponeret   ad   aliquod 

nostrCB  sortiantur  effectum,.,   et  Jioc  officium  obtinendum? 
etiam  patet  ex  ipso  modo  f  quo  Ecclesia  (1)  Reipsa    Ecclesia  ,    ut   patet    ex 

utitur  in  orando.  Nama  Sancta  Tri"  publica  lilurgia,  semper  ad  Deam  di- 

nitate  pelimus  .  ut  nostri  misereatur  ;  rigit  orationes  suas  ,  etiam  cum  opem 

ab  aliis  autem  Sanciis  quibuscumque  seu  intercessionem  alicujus  Sancti  effla- 

petimus  ,  ut  orent  pro  nobis.  Quam  gitat  ;ex.  gr.  Cowcec?e,  gwcBSw//iM«,  07w- 

clara  haec  sunt  et  rectas  ralioni  consen-  nipotens  Deus  ;  Proosta  ,  quoBSumus  , 

tanea  !  Attamen  Fell ,  Episcopus  Oxo-  ut  intercedente ,   etc.   et  quidem  pcr 

niensis  ,  ut  mox  videbimus  ,  absolute  merita    Christi  ,     semper    concludens 

pronunciat  :  Deos ,  quirogat,  illefa-  casdem  orationes  usitata  formula:  Per 

cit.  Verum  quaeri  posset  a  Fell,  num  D.    N.  J.    C,  vel    ;   Per  Chrisium 


364  TRACT.    DE    GULTU    SANCTORUM. 

gratiarum  et  donorum  dominos  et  arbitros  ,  ut  eam  calumniantur 
liaeretici ,  nec  eos  proinde  Deos  facit  (1).  Quod  si  Sanctorum  pa- 
trocinium  implorat  ac  interponit  apud  Deum,  ad  facilius  obtinen- 
dum  quod  postulat ,  id  absque  detrimento  illius  fiduciae ,  quam 
in  Deo  collocat ,  facereconsuevit.  Ceterum  ipsa  didicit,  quandoque 
Deum  ad  Sanctorum  intercessionem  concedere  ,  quae  ob  demerita 
nostra  nullo  modo  largiretur.  Nonnisi  ad  Jobi  intercessionem  pla- 
cari  Deus  voluit  amicis  ejus  (2).  Ad  preces  Abraham  sanitatem 
restituit  Abimelech ,  uxori  ejus  et  ancillis  (3).  Ad  orationem  Moy- 
sis  victoriam  populo  israelitico  contulit  pugnanti  adversus  Ama- 
lech  ;  ut  innumera  alia  exempla  praeteream ,  quibus  referta  est 
Scriptura.  Adde  orationes  ,  quibus  Sanctorum  opem  imploramus  , 
ad  Deum  demum  referri ,  cum  Sanctos  non  exoremus ,  nisi  ut 
ipsi  nobis  per  Christi  merita  a  Deo  impetrent ,  quod  ab  ipso  pos- 
tulamus.  Tali  autem  invocatione  magis  nostra  in  Deo  fiducia  fir- 
matur  (4). 

50.  Ad  1™  prob.  Dist,  Et  haec  aliaque  his  similia  evincunt,  nos 
posse  ad  Deum  immediate  recurrere ,  conc,:,  excludunt  Sanctorum 
invocationem,  neg,  Nempe  tum  haec  tumalia  ejusmodi  testimonia, 
quae  congerere  solent  adversarii  ,  dum  catholicam  doctrinam 
impugnant ,  ad  rem  praesentem  minime  spectant,  cum  nullo  modo 
quaestionem  hanc  attingant.  Neque  enim  CathoHci  negant ,  posse 
quemhbet  pro  lubito  Deum  ipsum  adire  ac  rogare ,  sed  quaestio 
in  eo  versatur ,  an  licitum  ac  utile  sit ,  Sanctos  praeterea  invo- 
care,ut  nosadjuvent  orationibus  suis  apudDeum.  Porro  inaddu- 

D,  N,  Haic  praxi  congrnit  decretom  vinitatem  Sanctis ,  videlicet  quod  ta- 

Concilii  Trident.  sess.xxv",  qno  conslat  citas  cogitationes  mentium   in  nobis 

jpsosSanctos  supplicare ,  et  omnia  im-  cernant ;  additur  ibid.  prailerea  : /^a- 

petrare joer  Christum  ,  qui  solus  noster  ciunt  (Catbolici )  ea?  Sanctis  mediatores 

Redemptor  et Salvator  est.  Cfr.  Bossuet ,  redemptionis,  Superius  retulimus  verba 

De  professoribus  confessionis  Augus-  Felli.  At  haec  omnia  totidem  calumniae 

tanas  ad  repetendam  tmitaiem  catho-  snnt^aquibuslongedistalCathoIicorum 

licam  disponendis ,  part.  ii ,  cap.  3,  doctrina. 

art.  I,  et  alibi.  (2)  Job,  cap.  uU.  ^  et  seqq. 

(1)  Sic  m  Apolog,  confess.  Atigust.  (3)  Genes.  xx,  i^. 
arl,  XXI,  De  invocat,  SS.  pag.   22^  .        (-4)  Cfr.   Bellarm.   op.   cit.    iib.  i, 

el  seqq. :  Quidam  plane  tribuunt  di-  cap.  20,  n.  49« 


CAP.  III.  DE  SANCTORUM  INVOCATIONE.  365 

ctis  locisde  hac  qusestione  ne  verbum  quidern  reperitur;  nec  magis 
ea  excludunt  invocationem  Sanctorum  cum  Christo  regnantium 
quam  invocationem  in  terris  degentium^  admissam  tamen  ab  ad- 
versariis.  Ad  orationem  dominicam  speciatim  quod  attinet,  recte 
observat  Bellarminus,  Christum,  cum  docuit  Apostolos  orare ,  non 
de  eo,  qui  orandus  est,  sed  de  iis  rebus,  qiice petendce  sunt^  admo- 
nere  discipulos  voluisse.  Satis  enim  constabat ,  Deum  esse  oran- 
dum ,  et  solum  etiam  Deum  ,  cum  auctor  donorum  quseritur  ; 
sed  de  modo  orandi,  seu  depetendis  rebus  Apostoli  ambigebant , 
cum  dicerent  apud  Luc.  loc.  cit.  :  Doce  nos  orare. 

51.  Ad  2°^,  Dist.  Nullum  extat  mandatum  ,  quia  de  re  libera 
agitur,  cotic.'.^  nullum  extat  exemplum,  neg.  Plura  enim  exempla 
ex  Scripturis  adduximus. 

52.  Ad  3°^,  Dist.  Et  a  Domino  recedit  cor  ejus ,  ut  ibid.  sub- 
ditur,  cowc;  ut  majori  cum  fidicia  Deum  adeat,  prout  in  casu 
nostro ,  neg.  Jeremias  enim  in  adducto  testimonio  comminatur 
maledictionem  in  eum ,  qui  Deum  prorsus  deserens  in  homine 
tantummodo  fidit ,  ut  ex  recitatis  ejus  verbis  liquet. 

PROPOSITIO  II. 

Ex  traditione  et  Ecclesice  praxi  ostenditur  y  licitam  esse  et 
utilem  Sanctorum  invocationem. 

53.  Angelos  et  Sanctos  vita  functos  pro  nobis  intercedere  , 
adeoque  piam  utilemque  esse  illorum  invocationem ,  traditio  an- 
tiquissima  nos  docet  ac  perpetuus  Ecclesiae  usus.  Ut  enim  omit- 
tamus  ConciHa  oecumenica  Chalcedonense  ,  ConstantinopoUta- 
num  III  et  Nicaenum  II ,  nec  non  Sacramentaria  Leonianum  , 
Gelasianum ,  Missalia  Gothicum  et  Francicum ,  quae  sunt  totidem 
certissima  documenta  praxis  Ecclesiae  universaHs  seculi  V  et  VI 
circa  Sanctorum  invocationem ,  testes  habemus  antiquissimos  is- 
tius  pii  cathohci  usus. 

54.  Ac  primo  quidem  hujus  fidei  testem  appellamus  Orige- 
nem ,  qui ,  Contra  Celsum  ,  hb.  VIII ,  loquens  de  AngeHs  et  ani- 
mabus  cum  Deo  regnantibus ,  ait :  Adjuvant  eos ,  qui  summum 
Deum  colere  volunt ,  illum  eis  conciliant,  suas  illorum  preci- 


366 


TRACT.  DE  GULTU  SANGTORTJM, 


bus  adjungunt  preces ,  simul  cum  eis  postulant  (1).  Sed  non  , 
minus  luculentum  catholicae  doctrinag  circa  invocationem  Sanc-*  f 
torum  documentum  suppeditat  idem  Origenes ,  in  libro  De  Or^ 
tione  ,  ubi  scribit;  Obsecratio  et postulatio et gratiarum  actio  non 
absurde  potest  et  Sanctis  offerri  ;  harumque  duce  ^  postulatio 
inquam  et  gratiarum  actio  ,  non  Sanctis  modo ,  sed  et  homini- 
bus  ;  obsecratio  vero  Sanctis  ta?itum  ^  siquis  Paidns  aut  Petrus 
inveniatur ,  ut  adjuvent  nos^  dignosque  efficiant ^  qui  fruamur 
concessa  ipsis  remittendorum  peccatorum  potestate.,.  Quod  si 
hominibus  sanctis  illce  preces  offerendce  sunt ,  quanto  magis 
Christo  ,  etc.  (2)?  Sibi  propterea  constans  ,  sic  Hom,  I  in  Ezech, 
n.  7,  Angelum  suum  invocat  :  Fe/i^,  Angele  ^  suscipe  sermone 
conversum  ab  errore  pristino  (3).  Et  haec  ex  Origene  ,  seculi  III 
scriptore^  attulisse  sufficiat  (4). 

55.  Verum  non  minus  clara  sunt ,  quae  in  rem  nostram  eo- 
dem  seculo  scribit  S.  Cyprianus  ad  Cornelium  :  Memores  nostri 
invicem  simus.,,  utrobique  pro  nobis  semper  oremus...  e^,  si 
quis  istinc  nostrAm  prior  divinoe  dignationis  celeritate  proeces- 
serit ,  perseveret  apud  Dominum  nostra  dilectioy  pro  fratribus 
nostris  apud  misecordiam  Patris  non  cesset  oratio  (5).  Et  ipse 


(1)  ^VflTFfUTTOVTl  roHs  /3ouXofi6yoiS  TOV 

Ivt  '^Sa-t   ©eev   B-ipetTrtueiv ,  xect   i^evfct- 

Vl^^OVTUt  y    Kett    O-UVtV^OVTCCl  ,   KCit  TVVCC^lOV- 

Ttv.  N.  64,  tom.  I,  opp.  pag.  789, 
edit.  De  la  Rae  ,  Paris  i^SS. 

(2)  AtlJTtV     fAtV     OVV     KUt      tVTtU%lV     KCtt 
tVXOCflTTlAV  ,    OVK   UTOTCOV    KCtt    CCytOtS     ttV- 

B-^coTTot^  Te^oTtvtyKtlv ,  cixXoc  tcc  /tctv  ^vo  , 
xiya  ^t  tVTtv^tv  Kcct  tv^cc^tTTiecv ,  ov  fco' 
vov  ecyiots ,  ecXXet  ^*i  Kcct  etv^^aKots*  Ttjv 
^i.  ^i*]Ttv  fcovov  ecytots  y  UTts  tupiB-tiif 
IleivXos  h  HtTfos,  ivec  eo^t?\.t)Ta>Ttv  ^fAecSy 

ee^tOVS  TFOtOVVTtS  T0VTU^t7v  Tf]S  ^tO0fcivi}S 

auTols  i^ovTiecs  TTfos  to  etfcecftTtj fcocTcc 
ci^ttvett,.,,  Ei  at  ecvBpaTTots  ciyiots  TotvTct 

TrpOTtVtKTtOVy^OTM^XtOV  tS  XftTTUy..  K. 

T.  A.  N.  XIV ,  tom.  I ,  opp.  pag.  2I1  , 
edit.  cit. 


(3)  Hic  est  locas,  ad  qaem  eladendum 
mire  se  torqaet  Keil  ,  et  omnes  vias 
fraslra  tentat  evadendi;  modo  recar- 
rit  cam  Dallaeo  ad  apostrophen  rheto- 
ricam  ,  modo  ad  contradictionem ,  in 
qaam  Origenes  incarreret,  si  haecita  se 
haberent ,  modo  denique  ad  ejas  loci 
obscuritatem ,  etc. 

(4)  Cfr.  Hom.  XXVI  m  Num,n.6, 
nbi  scribit :  Quis  enim  dubitat ,  quod 
Sancti  quique  patrum  et  orationibus 
nosjuvent?  edit.  cit.  tom.  11 ,  pag.  3^3. 
Haec  omnia  Keilius  silentio  praelerit , 
atpote  nimis  sibi  molesta. 

(5)  Epist.  Lvii ,  pag.  96,  edit.  Maur. 
Quem  quidem  locum  sic  exponit  Fell, 
edifor  oxonierlsis  :  Sensus  videtur  esse, 
altertttro  ex  nobis  obeunie ,  sive  ego  , 


GAP.     III.    DE    SAWGTORUM    IlfVOGATIONE. 


m 


pariter  in  praxim  hanc  doctrinam  deduxit ,  virgines  ac  martyres 
invocando;  ita  enim  concludit  Cyprianus  librum  De  Habitu 
Yirginum  :  Tantum  mementote  tunc  nostri  ,  cum  incipiet  in 
vobis  virginitas  honorari  (1). 

56.  Duobus  his  tertii  secuh  scriptoribus  addendus  Eusebius  , 
qui,  quamvis  seculo  quarto  floruerit,  loquiturtamen  de  Sanctorum 
invocatione  tanquam  de  consuetudine  in  Ecclesia  receptissima  ; 
disserensenimdeSanctorumsepulcris,  haechabet :  Nam  eteorum 
sepulcra  celebrare  ,  et  preces  ibi  votaque  fiuncupare^  et  beatas 
illorum  animas  venerari  consuevimus ;  idque  a  nobis  me~ 
rito  fieri  statuimus  (2).  Et  reipsa  indubia  extant  documenta  et 
tacta  certissima  ir  et  Iir  seculi ,  quse  Eusebii  assertionem  confir- 
mant.  In  vetustissimis  enim  S.  Ignatii  Mart.  actis  legitur  appa- 


qui  Carthagini  prcBsum ,  sive  tu ,  qui 
RomcB prwsides ,  superstes  fuerit  ejus, 
cui  in  vivis  diutius  esse  contigerit , 
pro  utraque  Ecclesia  perseveret  et  su- 
persit  apud  Deum  oratio.  Deinde  per- 
gil  :  Interim  minime  duhitamus ,  ani- 
mas  coelo  receptas  precibus  Deum  Opt. 
Max.  sollicitare ,  nt  in  terris  agentium 
misereatur  ;  sed  non  inde  conficitur , 
preces  ad  Sanctos  fundi  debere,  Deos, 
qui  rogat ,  ille  facit.  Ast  hoc  est  per- 
vertere  sensam  auctoris  ad  proprijE  seclae 
erroresstabiliendos.  Non  enim  commen- 
dat  S.  Cyprianus  precandi  munus  ei , 
qui  superstes  fuerit ,  seu ,  ut  exponit 
Fellus,  e» ,  cui  in  vivis  diulius  esse  con- 
tigerit,  sed  ei,  qui  prior  pr€Bcesserit\ 
ex  qua  observatione  corruit  plane  edi- 
toris  iiujus  animadversio  ,  quam  fallaci 
fundamento  superstruxit.  Cfr.  edil. 
Maurin.  opp.  ejusdem  S.  Cypriani ,  in 
praefat.  §  i5.  De  eo  vero  ,  quod  subdit  : 
Deos  ,  qui  rogat ,  ille  facit ,  superius 
diximus.  Adversus  autem  interpretatio- 
nem  Rigaltii    in    hnnc  ipsum   locum 


cfr.  Petavius ,  De  Incam.   lib.   xiv , 
cap.  lo ,  §  3  et  seq. 

(1)  £t  hunc  locam  eludere  conatar 
editor  oxoniensis  ,  quasi  S.  Marlyr  lo- 
quatur  de  virginitate  ,  quae  incipial 
honorari ,  cum  ad  confessionis  decas 
pervenerit ;  cum  tamen  manifestum  sit , 
S.  Cyprianum  non  solas  martyres  allo- 
qai ,  sed  omnes  generatim  virgines ,  ac 
proinde  non  martyrii ,  sed  virginitatis 
coronam  indicare.  Qaare ,  nisi  recepta 
esset  in  tota  Ecclesia  invocatio  Sancto- 
ram ,  nt  eam  viguisse  cerlissima  mona- 
menta  testantur  ,  nunqaam  Cjpriano 
in  mentem  venisset ,  virgines  et  martyres 
in  antecessum  precari  et  invocare ,  prout 
scite  animadvertit  editor  Maurlnus  , 
loc.  cit. 

(2)  De  Prcepar.  evang,  lib.  xiii , 
cap.  1 1  :  03-£v  Kcit  ivi  recs  B-tjKntg  aurav 
tB-os  Vfiiv  vufiivett  j  Kctt  Ttcs  eC^ecs  ^xpec 
recuretts  TFottia-B-ett,  rtfcZt  Tt  recs  fcecKec- 
ftiets  ecuTcSf  "^v^xs y  c^s  tuXiyois  Kect  tou-' 
rm  vcp'  )]fcSv  ytyioftivm.  Edit.  Vjgeri , 
pag.  663, 


368 


TRACT.  DE  GULTU  SANGTORUM. 


ruisse  per  quietem  Ignatius,  nuper  martyrio  functus  ,  super  orans 
nobis  (1).  Actamartyrum  Scillitanorum,  qui  anno  200  passi  sunt, 
his  verbis  clauduntur  ;  Consiimmati  sunt  Christi  martyres  mense 
julio^  die  septimo  decimo  ^  et  intergedunt  pro  kobis  ad  Dominiim 
Jesum  Christum  (2).  Eadem  leguntur  in  actis  S.  Maximi  ,  qui 
anno  230  martyrio  coronatus  est  (3)  ,  et  in  actis  S.  Theodoti , 
qui  anno  303  martyrium  subiit  (4).  Pervulgata  sunt  ea ,  quae  de 
B.  Potamienae  intercessione  refert  Eusebius  ;  promiserat  enim 
B.  Virgo,  se  intercessuram  apudDominumproBasihde  ejus  pudici- 
tiae  defensore;  exitus  autem  ostendit,  ipsam  gratiam,  pro  quaDeum 
rogaverat,  impetrasse  (5) .  Receptissima  proindedicendaest  apris- 
cis  ipsis  Ecclesiae  seculis  praxis  Sanctos  invocandi ;  siquidem  , 
ut  superius  monuimus ,  intercessio  ex  parte  Sanctorum  et  invo- 
catio  ex  parte  nostra  relativae  sunt ;  et  sane  Justina  Yirgo ,  sec. 
111°,  Gregorio  Nazianzeno  teste  ,  ut  se  a  Cypriani  adhuc  pagani 
magicis  artibus  Uberaret ,  Vircjinem  Mariam  supplex  obsecravit^ 
ut  periclitanti  virgini  suppetias  ferret  (6j. 

57.  His  accedit  Hturgiarum  auctoritas,  quae,  etsiseculo  tantum 
IV®  conscriptae  sint,  pubHcam  tamen  et  receptam  universalis  Ec- 
clesiae  praxim  et  fidem  exhibent,  quae  anterioribus  seculis  in  ea 
viguit  (7)  ;  in  iis  enim  scripto  consignata  non  sunt ,  nisi  quae  de 
manu  ,  ut  ita  dicam  ,  ad  manum ,  non  interrupta  traditione,  ad 

(1)  Passusest  S.  Ignatius  anno  112      reliquerunt.  Ibid. 

aerae  Christ.  juxta  Norisium  ;  juxta  Pa-  (4)  Hic    enim   cura   vidisset  fratres 

gium  vero  ,  Pearsonium  et  Dodwellum  suos  flentes  ,  eos  consolaturus  :  Dein- 

anno   116.  Cfr.  ejusdcm  S.   Martyris  ceps ,  inquU ,  in  coelis  cum  fiducia pro 

acta ,  apud  Ruinart.  op.  cil.  vobis  Deum  deprecahor, 

(2)  In  urbe  Carlhagine  rnarlyrio  (3)  Apud  Euseb  Hist.  ecchY\h,si  ^ 
perfuncti  sunt ;  eorum  acla  juxta  Rui-  cap.  5. 

nartium    conscripta    sunt    ab    auctore  (6)  Oraf .  xviii ,  n.  19  :  Ti;\  w<«p5-e»oy 

COaevo  ac  teste  OCulatO.  Mctfitety     iKtriuouTU.     /iofjB-tja-eit    'ret^B-ivat 

(3)  Qui  sic  allocutus  esl  proconsulem  Ktv^vvtvova-y.  Tom.  i,  opp.  pag.  279, 
Optimnm  :  Gratia  Christi  rne  salvum  edit.  Paris.  i63o. 

faciet  in  CBternum ,  omnium  Sancto-  (7)  Cfr.  Euseb.  Renaudotii ,  Litur- 

rum  orationibus  f  qui  in  hac  coUucta-  giarum  orientalium  collectiOf    Paris. 

tione  certantes   vestras  superaverunt  1 7 1 6 ,  vol.  i ,  dissert.  De  Liturg.  orient. 

insanias  f  nobisque  virtutum  exempla  orig.  et  antiquit.  capp.  2  et  3. 


GAP.    III.    DB   SANCTORUM    INVOCATIONE.  369 

seculum  IV  pervenerunt.  Inter  ceteras  eminet  liturgia ,  quae 
S.  Jacobinomine  inscribitur;  in  ea  porro  legitur  :  Prcecipue  vero 
sanctce  et  glorwsce  semper  Virginis  beatce  genitricis  Dei  memo- 
riam  agimus.  3Iemento  illius ,  Domine  Deus  .^  et  per  ejiis  ora- 
tiones puras  et  sanctas  parce  et  miserere  nobis ,  et  exaudinos  (1). 
Eadem  occurrunt  in  liturgiis  a  S.  Petro  et  S.  Marco  nuncupa- 
tis  (2).  Eadem  prorsus  in  liturgia  S.  Joan.  Chrysostomi  (3).  Qui- 
bus  addi  debent  Ordo  romanus ,  editus  a  Mabillonio  in  Musceo 
italico ,  Sacramentarium  S.  Gregorii  M.  ac  Missalia  superius  re- 
censita  (4). 

58.  Sed  non  minus  illustre  est  testimonium ,  quod  habetur 
in  Catechesi  mystagogica  V"  S.  Cyrilli  Jerosolymitani  ,  qui  litur- 
giam  explanans  ait  :  Postea  recordamur  eorum ,  qui  ohdormie- 
runt ,  sa7ictorum  Patriarcharum  ^  Prophetarum  ^  Apostolorumj 
Martyrum ,,  ut  Deus  eorum  precihus  et  legationibus  orationem 
nostram  suscipiat  (5).  Porro  liturgiae  exhibent  fidem  publicam 
et  communem  totius  Ecclesiae  ;  publice  enim  recitabantur.  Idip- 
sum  dicatur  de  catechesibus  mystagogicis ,  quibus  publice  fideles 
instituebantur ;  impossibile  proinde  erat  per  eas  inducere  inno- 
vationem  contra  fidem  ab  omnibus  ad  id  temporis  receptam. 
Multo  vero  minus  possibilis  censenda  est  talis  innovatio  ,  cum 
agatur  de  innovatione  juxta  adversarios  summopere  perniciosa  , 
cujusmodi  ea  esset ,  quoe  Ecclesiam  in  superstitionem  atque  pu- 
bHcam  idololatriam  conjecisset,  atque  id  quidem  nemine  recla- 
mante  ex  tot  viris  sanctitate  et  doctrina  spectatissimis. 

59.  Atque  hinc  exurgit  argumentum  praescriptionis  ,   quod 

(1)  Cfr.  ibid.  tom.  ii,  pag.  33.  a  Jos.  Blanchinio  ,  tora.  i,  fol.  Rom. 

(2)  Cfr.  ibid.  pag.  1^5  et  seq.  et  174*  5  ®'  hxxdi,  Muratorius ,  Liturgia 
pag.   1 76  et  seqq.  rom.  vetus,  duob.  vol.  fol.  Venet.  i  'j^S, 

(3)  Ibid.  pag,   242.  (S)  Eiru  firt}fiovtvofAt¥  Kut  rm  TrpoKt- 

(4)  Haec  inter  ceteros  exbibet  Josepb.  xotfctj/u.  iym  ,  TFfSrov  Tretrftup^ay ,  xfo(pii- 
Aloys.  Assemanus  in  opere ,  cui  titnlus  :  r&v ,  ci^jroTroXm ,  f^etprupm  ,  oTras  o  Qtos 
Codex  Liturgicus  Ecclesice  universcB  y  ruis  tvx<^7s  uvrSv  kui  TFftT^iUts  Trpor- 
Romae  1761,  vol.  iv  ,  v,  vi ,  sive  ^ii^tirut  ^f4,Sv  r^v  ^ifjTtv.Cateches.mys- 
lom.  IV,  part.  i  ,  2  ,  3;  nec  non  /ajrogr.  v  ,§  ix ,  pag.  328  edit.  Toattee. 
B.  Jos.  Mar.  Card.  Thomasii  opp.  edita  Cfr.  ejusdem  not.  (a). 

T.  JV.  24 


370  TRAGT.  DE  GULTU  SANGTORUM. 

planeoppriinitadversarios.  Ipsis  enim  fatentibus  ,  seculo  IV»  uni- 
versam  Ecclesiam  jam  invaserat  haec  superstitio  ,  id  est ,  seculo  IV<* 
receptus  ab  Ecclesia  universa  erat  cultus  et  invocatio  Sanctorum  (1); 
ergo,  concludimus,  jamdiu  recepta  erat  seculo  III.  Etenim  si  in- 
novatio  contigisset ,  haec  vel  extemplo  per  totius  christiani  orbis 
conspirationem  facta  esset,  vel  sensim  ac  sine  sensu.  Prius  vero 
asserere  absurdum  est  ac  omnem  fidem  superat ;  posterius  vero 
impossibile  omnino  fuit.  Nec  enim  clanculum  introducta  est  , 
ut  vidimus ,  sed  in  publicis  Christianorum  coetibus  obtinuit 
ac  pubhcis  instructionibus.  Plures  seculi  IV'  persecutionibus 
Diocletiani ,  Maximiani ,  Maximini  ,  Maxentii ,  Galerii  et  Licinii 
supervixerant ,  sub  iisque  erant,  ac  mutili  interfuerunt  ConciUo 
Nicaeno.  Disciphna  tunc  temporis  recepta  postulabat :  Secundum 
regulas  Patrum  bis  in  anno  in  unurn  convenire  per  singulas 
provincias  Episcopos^  ubi singula^  quce  emerserint^  corrigantur, 
ut  statuit  Concihum  Chalcedonense  ,  can.  XIX  (2).  Rursum  pro- 
vinciales  Synodi  communicare  debebant  cum  universi  orbis  Epi- 
scopis  per  epistolas  encyclicas  (3).  Si  qua  igitur  fuisset  in  cultu 
et  invocatione  Sanctorum  innovatio  ,  aHqui  saltem  ex  tot  san- 
ctissimis  ac  doctissimis  Episcopis ,  quibus  aetas  illa  maxime  flo- 

(1)  Hoc  quippe  falentur  Centuria-  idololatriae  iramersa  fuit  Ecclesia  quarti 

tores  Magdeburg.  centuria  iv,  cap.  4;  et  quinti  seculi,  consequenter  adultera 

Witacker  ,  Contra  ^e//arwi.;  Hospinia-  facta  est,  nec  fidem  meretur  in  decretis 

nus ,  part.  i  ,  Hist,  sacram,  lib.  ii,  quatuor  Conciliorum  generalium.  Gfr. 

cap.  7  ,  et  alii  Calvinistae  ,  clamantque ,  Card.  Perronius  in  Replicat,  ad  Jaco- 

pro  invocatione  Sanclorum  jam  iv°  se-  bum  vi ,  Britannice  regem  ,  pag,  64 1 

culo  fere  omnes  Patres  stare  ,  Athana-  et  seqq. 

sium  ,  Basilium  ,  Nazianzenum ,  Chry-  (2)  Cfr.  Jcta  Conc»  Hard.  tom  ii , 

sostomum  ,  Ambrosium  ,  Hieronymum,  coi.  609. 

Augustinura ,  eosque  in  hoc  cum  pa-  (3)  Cfr.  canon  v  ,  Concilii  Niceni , 

pistis  errasse.  Quis  vero  pius  et  prudens ,  ibid.  tom.  i ,  col.  323  et  seq.  et  canon  xx 

ut  optime  arguit  Vitus  Erbermannus  Concilii  Antiocheni  anni  3^1  ,ibid.  col. 

m  Vindiciis  Bellarmini ,  non   malit  601  ;vid.  Z?ecrefwm  Gra^iam,  dist.  18; 

cum  quarli  et  quinti  seculi  (in  quibus  S.  Leo  M.  Ep,  xvi,  cap.  7 ,  edit.  Bal- 

IV  Concilia  oecumenica  celebrata  fuere)  lerinii ,  nbi  S.  Pontifex  hanc  regulam 

sanctissimis  Patribus  desipere  ,   quam  inculcal  pro   custodia  concordissimcB 

cum  istis  neo-evangelicis  sapere  ?  Et ,  si  unitatis. 


GAP.     III.    DE    SANGTORUM    IWVOGATIOrfE.  371 

ruit  (1),  reclamassent.  Ast  tantum  abest  ut  adversus  eam  Epi- 
scopi  reclamaverint ,  ut  potius  Faustum  et  Vigilantium  hujus  in- 
vocationis  impugnatores  tanquam  haereticos  et  novatores  unanimi 
consensione  ab  Ecclesia  rejecerint  atque  scriptis  impugnaverint. 
Non  igitur  ex  parte  Ecclesiae,  ut  Beausobrius  ,  Dallaeus ,  Gibbonius 
ahique  contendunt  innovatio  extitit ,  sed  ex  parte  Fausti  et  Vi- 
gilantii ,  qui  illam  invocationem  ubique  receptam  adorti  sunt. 
Idem  argumentum  valet  pro  seculo  tertio  et  seculo  secundo ,  quin 
etiam  ad  ipsorum  Apostoiorum  usque  tempora. 

60.  Sed  jam  praestat  id  ipsum  conficere  ex  confessione  ipso- 
rumadversariorum.  Centuriatores  Magdeburgenses  ingenue  faten- 
tur,  vestigia  hujus  superstitionis  occurrere  intestimoniis  jor^orwm 
Patrum  ,  idest ,  seculi  III  (2).  Wegscheider  fatetur,  eodem  seculo 
coepisse  Ecclesiam  in  paganismum  declinare  (3) ;  quod  pariter 
sentiunt  Sociniani  passim.  Atque  hinc  factum  putamus,  ut  cor- 
datiores  demum  inter  Protestantes  suffragium  tulerint  pro  do- 
ctrina  Ecclesiae  cathoHcse  circa  Sanctorum  invocationem.  Inter  hos 
eminent  Leibnitzius  (4)  Starckius  (5) ;  nec  non  Horlty  ,  Albertus 
Haller,  Lavater,  Plank ,  Schuhkraft ,  Brown,  Augusti  ,  quorum 
testimonia  nuper  collegit  Esslinger  (6). 

61.  Veritati  demum  cathoHcae  suffragatur  ratio  ipsa,  quae  ex 
intima  rei  natura  deducitur  atque  ex  analogia  eorum ,  quae  in  usu 
quotidiano  apud  nos  sunt.  Nemo  siquidem  eo  usque  insanit  ,  ut 
reum  habeat  laesae  majestatis  eum  ,  qui  aulicum  suppliciter  oraret, 
ut  suam  apud  regem  mediationem  ac  officium  interponat  ad  aU- 
quid  facihus  obtinendum  ;  quare  igitur  dicendus  reus  erit  laesae 

(1)  Nulla  aetas  tot  doctissimos  Patres      clesiam  constat. 

talit ,  quot  eo  tempore  ,  seculis  nempe  (4)  Systema  iheol.  edit.  cit.  pag.  i6i 

IV   et   V  ,  floruerunt  tum  in   Ecclesia  et  seqq. 

orientali  lum   in   Ecclesia   occidentali.  (5)  Entretiens  philosophiques ,   ou 

(2)  Loc.  cit.  le   hanquet  de    Thiodule  ,   trad,   de 

(3)  ^.  ^i,  Formulam  illius  dogma-  Vallemand  ,  Paris  i8i8,  pag.  3i8  et 
tis  (  Trinitalis  ) ,   inquit,  puhlice  re-  suiv. 

ceptam,.,.    neque    Ecclesice   doctores  (6)  Jpologie  de  la  religion  cathol, 

efjinxerunt  ante  seculim  exitum ,  quo  par  des  auteurs  protestants,  etc.  Vid, 

quidem  tempore  ad  paganismi  errores  Annali  discienzereligiose, ^oma  i836, 

suscipiendos  procliviorem  fuisse  Ec-  vol,  ii ,  num.  6 ,  pag.  872  et  seqq. 

24. 


372  TRAGT.  DE  GULTU  SANGTORUM. 

majestatis  divinae  ,  qui  Sanctos  ,  utpote  Dei  amicos  et  in  aula  coe- 
lesti  degentes  ,  invocat ,  ut  aliquid  ab  ipso  per  Christi  merita  faci- 
lius  impetret?  Quid  dulcius  ea  cogitatione  fingi  aninio  potest ,  quae 
ex  doctrina  de  invocatione  Sanctorum  provenit  ?  Hac  enim  pro- 
fitemur,  nos,  qui  in  exilio  degimus,  inarcta  communione  esse  cum 
mundo  coelesti ,  ad  quem  destinati  sumus ;  hac  quodammodo  per- 
sentimus  ,  nos  non  omnino  separatos  esse  per  mortemab  iis  ,  qui , 
cum  viverent ,  nobis  carissimi  erant ;  hac  demum  nos  mediatores  et 
intercessores ,  imo  et  amicos  devinctissimos  habere  laetamur  apud 
Deum  eos  ipsos ,  qui  jam  in  Dei  sinu  inefFabih  illa  felicitate  fruun- 
tur ,  quae  nobis  pariter  servata  est ,  quamque  a  longe  expectantes 
salutamus.  Quapropter  in  sola  Ecclesia  cathoiica  plena  invenitur 
illa  Sanctorum  com?numo  ,  quam  in  symbolo  apostolico  profite- 
mur  ,  quag  non  tantum  in  bonorum  operum  communicatione , 
sed  praeterea  in  mutuo  charitatis  vinculo  et  intercessionis  ac  sub- 
sidii  respective  consistit. 

DIFFICULTATES. 

62.  Obj.  prima.  Patres ,  qui  a  Cathohcis  pro  sua  sententia 
afferri  solent ,  testes  idonei  non  sunt ;  1°  tum  quia ,  si  unum  vel 
alterum  excipias ,  qui  ad  tertium  seculum  spectant ,  reHqui  om- 
nes  ea  vixere  aetate ,  qua  omnium  mentes  impia  superstitio  per- 
vaserat ;  2°  tum  quia  constat ,  eosdem  in  erroribus  saepe  saepius 
fuisse  versatos.  3^  Accedit ,  plerosque  veteres  invocationem  uni 
Deo  vindicasse,  ut  Ignatius  (1),  Clemens  Alex.  (2)  et  Irenaeus  (3), 
aut  etiam  4°  ahos  quoshbet  ab  eadem  exclusisse ,  ut  Orige- 
nes  (4)  et  TertulHanus  (5),  atque  Athanasius  (6).   Ergo. 

63.  Resp.  Neg.  antec.  Ad  l'^  probat.  Resp.  1°  JVeg.  unum 
tantum  vel  alterum  Patrem  a  nobis  in  medium  adduci.  Etenim 
praeter  Patres  plura  indubia  facta  ex  tribus  prioribus  Ecclesiae  se- 
culis  in  doctrinae  nostrae  confirmationem  protulimus.  Resp.  2®  Ad- 

(1)  Epist,  ad,  Philad,  cap.  4»  edil.   Maur.  alias  lvii. 

(2)  iSfroma^  lib.  vii,  cap.  7.  tom.  II,  (4)  Cont.  Celsum  lib.  viu  ,  n.  26, 
pag.  85i  ,  edit.  Potleri ,  Oxonii  i^iS.  (8)  Apolog.  cap.  xxx. 

(3)  Cont.  hceres,  lib.  11 ,  cap.  xxxii,  (6)  Contra  Arianos, 


GAP.    III.    DE    SAnCTORUM    INVOCATIONE.  373 

missa  Protestantium  exceptione  ,  negamus  quidpiam  ipsos 
exinde  proficere  adversus  causam  catholicam  ;  quia  ,  etsi  nonnisi 
paucos  laudemus  Patres  trium  priorum  seculorum  pro  illius  seta- 
tis  monumentorum  inopia ,  illi  tamen  rem  nostram  apprime  con- 
ficiunt,  quia  nemine  reclamante ,  de  eo  ritu,  tanquam  de  more 
apud  omnes  Ecclesias  recepto  ,  loquuntur  (1). 

64.  Quod  vero  attinet  ad  Patres  illos ,  qui  seculis  IV  et  V  flo- 
ruerunt ,  in  memoriam  revocanda  sunt ,  quse  de  praescriptione 
diximus ,  ac  de  illius  aetatis  disciplina  et  adjunctis ,  qu3e  nulla 
ratione  introduci  novitatem  aliquam  impune  patiebantur.  Addimus 
praeterea  Cathollcos  hac  agendi  ratione  imitari  oecumenica  Con- 
cilia ,  quse  ad  asseranda  verae  fidei  dogmata  adversus  novatores 
testimonia  depromere  consueverunt  a  citimis  potius  ac  recentis 
memoriae  doctoribus  quam  a  vetustioribus.  Ita  se  gesserunt  Sy- 
nodi  Ephesina  et  Chalcedonensis ,  necnon  V^  et  YV  oecumenica}  (2). 
Quod  pariter  ex  Patribus  praestiterunt  Augustinus ,  Theodoretus , 
Cyrillus  afiique  passim ,  disputantes  adversus  haereticos  sua  setate 
exortos  (3).  Nondum  enim ,  ut  apposite  animadvertit  Petavius , 
fi^igidum  illud  et  insulsum  audiri  coeperat  calumnioe  genus  ,  quod 
postremis  hisce  temporibus  excogitatum  est,  ut  ad  primum  ac 
secundum  seculum ,  aut  vero  tertium  et  quartum  controversorum 
capitum  disceptatio  revocaretur  (4). 

65.  Ad  2^,  Dist.  Erroribus  obnoxii  fiierunt  Patres  seorsim 
sumpti  et  cum  propria  darent ,  seu  ex  privato  suo  sensu  lo- 

(1)  Cfr.  Pelavias  ,  De  fncarn,  lib.  memoriarecentior.  InSyuodoChalcedo- 
XIV,  cap.   i5.  nensi  appellanlur  ,  ad  fidem  faciendam 

(2)  In  Ephesino  Deum  natum  esse  de  distinctione  naturarum  adversus 
de  Virgine  ,  non  simplicem  hominem  ,  eutychianum  errorem  ,  auclores  vix 
probatur  ex  Cypriano ,  Pelro  Alex,  toto  seculo  anteriores ,  unus  etiam 
Athanasio  ,  Julio  Papa  ,  Felice  item  proxime  ante  sex  annos  Tita  funclus  , 
Papa,  Theophilo  Alex.  Ambrosio,  Gre-  nimirum  S.  Cyrillus  Alex.  Eamdem 
gorio  Naz.  et  Nyss.  Basilio  ,  Atlico  et  agendi  rationem  tenuerunt  quinta  Sy- 
Amphilochio ,  ut  patet  ex  actione  i^  nodus  necnon  oecumenica  sexta ,  quae 
ejusdem  Synodi.  Porro  ex  his  vetus-  omnes  juxta  canonem  adversariorum 
tissimns  est  S.  Cyprianus  ,   qui   non  no^trorum  rejiciendae  forent. 

plenis  ducentis  annis  antecessit  Ephe-  (3)  Cfr.  Petav.  loc.  cit. 

sinae  Synodi  tempus;  ceterorum  erat  (-4)  Ibid.  §  5. 


374.  TRACT.    DE    CULTU    SaWCTOHUM. 

querentur ,  trans. ;  simul  sumpti ,  et  cum  testes  se  exhibent  fidei 
in  Ecclesia  receptse  ,  ac  suiFragio  praesertim  Ecclesiae  potiuntur , 
neg.  (1). 

66.  Ad  3™ ,  Dlst.  Ad  exclusionem  daemonum ,  vel  aeonum ,  aut 
deorum  ethnicorum,  pro  diversoadversariorum,  quos  perstringe- 
bant ,  errore ,  conc, ;  ad  exclusionem  Sanctorum ,  de  quibus  nec 
verbum  habent  ^  neg.  Etenim  S.  Ignatius  nunquam  dixit  in  epi- 
stola  ,  quae  objicitur ,  ad  Philadelphienses  scripta  :  Virgines  soliim 
Christum  in  orationibus  ^  ut  legebat  Mohnaeus ,  ante  oculos  ha- 
bete.^  etc. ;  hsec  enim  verba  sunt  pseudo-Ignatii  (2).  Verus  autem 
Ignatius  indirecte  saltem  adstruit  Sanctorum  invocationem ,  se 
fratrum  orationibus  commendans;  scribit  enim  in  eadem  epistola  , 
cap.  VIII:  Quibus  justificari  cupio  per  precationes  vestras  {^). 
Clemens  Alex.  in  septimo  Stromatum  Hbro  perstringit  genti- 
les ,  qui  inanes  deos  exorabant  (4)  ;  Irenaeus  denique  Contra  hcere- 
ses ,  lib.  II,  Valentinianos  confutat,  qui  aeonas  suos  et  falsos  angelos 
invocabant,  et  operam  dabant  incantationibus  (5).  Quidcum  istis 
commune  habet  invocatio  Sanctorum  ? 

(1)  Cfr.  Pelav.  ibid.  §  6.  Deus ,  ab  ipso  solo  bonorum  alia  dari, 

(2)  Ch .  Coteienus ,  Scripta  Patrum  alia  conservari  petimustamnos  quam 
Jpostolicorum ,  voi.  ii  ,  pag.  8o.  Angeli.  Opp.    edit.  Potteri ,  loiii.  ii , 

(3)  'Ev  cls  B-iXa  iv  t^  7rf)0(rivx>)  wV^'  P^g»  853,  Oxonii  171 5.  Addo  ,  ia  toto 
^uutaBfivect.  libro  vii®  ,  pro  certo  sumere  Clernentem 

(4)  Praestatintegrum  ejusdem  textum  Augelos  pro  nobis  et  nobiscum  orare. 
exhibere  ,  quem  detruncatum  afFert  (5)  Cfr.  quae  adversus  Grabium 
Molinaeus  ,  cap.  7  :  'ETX^rti  ^e  a^ec^U,  scripsit  in  liunc  locum  Massuet  not.  (i). 
•Kufu  reSv  (x,t}  B-tSv  as  B-iSv  utriia-But'  Ostendit  enim  ,  S.  Martyrem  ,  tum  hic 
^  Tu  f^n  a-v/u,<pifovTu  u(TU(r6ut  f  (puvTua-ia,  tum  in  capite  praecedenti ,  vera  Eccle- 
uyuB-uv  KUKu  utTovfcivQvs  a-<ptTtv.  "oBtv  siae  miracula  haereticorum  praestigiis 
itKoTas  ivosovTos  Tov  uyuB-ov  Qiov  y  "ruf  opponere  ;  aliaque  puris  et  mundis 
uvTov  fAovov  TAv  uyuBSv  Tu  fciv  ^oBi}'  orationibus  et  invocatione  D.  N.  J.  C. ; 
vut ,  Tu  ^e  7ruf>u/^i7vut  ivx^/aiBu ,  >?^£7?  alia  fraude  universa ,  ut  ipse  Sanctus 
Ti  Ku)  ol  uyyi?iot.  Ej:trema  ,  mquii,  loqunur  ,  ct  adinspiratione  apostatica 
est  inscitia  ,  ab  iis  ,  qui  non  sunt  (  malorura  scilicet  Angelorum  ,  quos 
dii ,  tanquam  a  diis  petere  ,  vel  ea  Angelos  apostatas  vocare  solet )  et  ope- 
petere ,  quce  non  conducunt ,  dum  per  ratione  dcemoniaca  et  phantasmate 
bonorum  speciem  nobis  mala  postu-  idololatria:  fieri  probat.  Verba  enim , 
lamus.  Unde  merito,  ctim  sit  bonus  quaeobjicitMolinajus,  apudS,  Irenaeum, 


GAP,    Iir.    DE    SAWCTORUM    IRVOCATIONE.  375 

67.  Ad  4*",  Dist,  Alios  quoslibet  excludunt  ab  illa  invocatione, 
quae  propria  est  solius  Dei  utpote  bonorum  omnium  largitoris^ 
conc;  ab  illa  invocatione,  qu3e  in  intercessione  consistit,  qualem 
Angelis  et  Sanctis  Catholici  tribuunt,  neg,  Enim  vero  Origenes^ 
Contra  Celsum .  lib.  VIII,  n.  37,  de  illa  sola  invocatione  agit , 
quae  Deo  vero  proprie  convenit,  quamque  ethnici  diis  suis  velut 
bonorum  auctoribus,  etsi  supremo  inferioribus ,  deferre  solebant. 
Tertuliianus  loc.  cit.  gentilium  criminationibus  occurrit ,  qui  ini- 
quo  animo  ferebant  Christianos  pro  salute  imperatorum  diis  non 
supplicare.  Athanasius  demum  Arianos  arguit,  quod  Christum 
creaturam  esse  putantes,  hasreticorum  more,  qui  nunquam  sibi 
constant,  Deum  tamen  ipsum  appellarent ,  eumque  tanquam  ali- 
quid  creatura  praestantius  adorarent  (1). 

68.  Obj.  secunda.  1°  Sancti,  etsi  pro  nobis  intercedant ,  non 
possunt  tamen  a  nobis  invocari;  2°  invocatio  enim  ad  supremum 
illud  cultus  latreutici  genus  pertinet,  quod  solius  Dei  est  pro- 
prium;  3°  praeterea  Sancti  vota  nostra  precesque  non  audiunt, 
juxta  iUud  Isaiae  LXIII ,  16  :  Abraham  nescivit  nos  ^  et  Israel 
ignoravit  nos^  aut  Eccles.  IX,  5  :  Mortui  nihil  noverurit  am- 
plius.  Ergo. 

69.  Resp.  Ad  1™,  Neg.  Nulla  enim  ratio  assignari  potest,  quare 
Sancti  invocandi  non  sint ,  si  pro  nobis  intercedere  possunt ,  ut 
post  Calvinum ,  Kemnitium  aliosque  Protestantes  concedit  Moli- 
naeus.  Ridiculum  sane  esset  asserere,  aulicum  quempiam  posse  no- 
bis  opem  ferre  per  suam  apud  principem  intercessionem  ^  nec 
posse  nos  tamen  ejus  patrocinium  efflagitare.  Hinc  Patres  reipsa 
tum  de  invocatione  tum  de  intercessione  promiscue  loquuntur. 

n.  5,  ita  se  habent  :  Nec  invocatio-  iterum  lioc  Irena;i  lestimonium  Callio- 

nihus  angelicis  facit  a/«5M«J(Ecclesia  licis  objicere  adversus  A.ngelorum  invo- 

Catholica),  nec  reliqua  prava  curio-  cationem?  Huc  redit  tota  vis  argumenti 

sitate  ,   sed  munde  et  pure    et    ma-  istorum  haereticorum  hominura :  S.  Ire- 

nifeste  orationes  dirigens  ad  Domi-  naeus    ostendit    Ecclesiam    cathoiicam 

num  ,   qui   omnia  fecit  ,    et   nomen  operam  non  dare  incantationibus  ma- 

D,  N,  J.  C.  invocans.  Cfr.  prjeterea  gicis  per  daemonum  invocationem;ergo 

ejusdemMassuetidissertatioiiia,  art.  9,  Ecclesia  catholica  Angelos  sanctos  non 

§  109.  Qnis  vero  post  hajc   non  mi-  invocabat.  Optime  ! 

retur  malam  fidem  Keilii,  qui  audet  (1)  Cfr.  Petav.  loc.  cit.  cap.  16. 


376  TRAGT.  DE  GULTU  SAKGTORUM. 

70.  Ad  2"^ ,    Sensu    Catholicorum    superius  exposito ,   neg,  ; 
alioquin  nec  viventes  invocare  possemus. 

71.  Ad  3«^,  Dist.  Sancti  vota  nostra  precesque  non  audiunt 
virtute  propria ,  trmis.  ;  divina  virtute ,  aut  ex  ejus  manifesta- 
tione  ,  neg,  Quomodo  vero  Sanctipreces  nostras  cognoscant,  an  in 
Verbo ,  ut  aliqui  contendunt ,  an  vero  ex  peculiari  Dei  manifesta- 
tione ,  ut  plerique  volunt ,  aut  alia  qualibet  ratione ,  nostrum 
inquirere  non  est.  Ad  causam  nostram  sufficit,  quod  eas  certo 
cognoscant ,  ut  ex  dictis  constat.  Merito  Grotius  ,  diversis  perpen- 
sis  modis  seu  rationibus  a  Patribus  ac  theologis  indicatis  ad  ex- 
plicandam  hanc  Sanctorum  notitiam ,  concludit :  Itaque  inique 
faciunt  Protestantes  y  qui  idololatrice  damnant  eos  ,  qui ,  multo^ 
rum  veterum  sententiam  secuti ,  putant  nostrarum  necessitatum 
et  precum  notitiam  ahquam  ad  martyres  pervenire  (1).  Adver- 
sus  Burnetum  autem  et  Gibbonium ,  qui  existimant ,  ideo  Sanctos 
ignorare  necessitates  nostras,  quia  inertes  ac  somnolenti  jacent, 
nondum  Dei  aspectu  fruentes ,  recolantur  quae  suo  loco  adversus 
hunc  errorem  disputavimus  (2). 

72.  Verba  autem  Isaioe  ,  Clerico  ipso  interprete ,  non  ahud 

(1)    Ad    Consultat.      Cassandri  ,  daripossit,compeUare  feUcem  animam 

tom.  IV  ,  quibus   consonant  ea  ,  quae  vel  sanctum  Angelum ,  ejusque  inter- 

scripsil  Leibnitzius  ,  in  cit.  iS^t/s^  /Aeo/.  cessionem  vel  auxilium  postulare,.,» 

pag,  194  J  Cum  igitur  beatce  mentes  prwsertim  si  cultus  ille  consideretur 

multo  magis  nunc  rebus  noslris  inter-  tantum  ut  exigua  accessio  summi  iU 

sint ,  quam  quando  in  ierris  vivebant ,  Hus ,  qui  in  unum  Deum  recta  diri- 

multoqtie  omnia  prcesentius  intuean-  ^iVwr,  etc,  Demam  Thom.Brown,dum 

tur  (nam  homines  pauca  tantum ,  quw  disserlt  de  medici religione,  concludit  in 

in  conspectu  geruntur  ,  aut  ab  aliis  rem  nostram  :  Ad  eum  quod  spectat , 

nuntiantur  ,  cognoscunt),  cum  caritas  qui  rejicit  invocationem  SS.  atque  in- 

earum  aut  voluntas  juvandi  longe  sit  ficiatur  ipsos  res  ,  quce  in  terris  gerun- 

ardentior ,  denique  cum  preces  earum  tur,  agnoscere,  eum  quasso^  utmihiex- 

longe  sint  efficaciores ,  quam  quas  olim  plicare  velit  textum  hunc  Evangelii  : 

fundebant  in  hac  vita  ,  constet  autem  ,  Gaudium  erit  coram  Angelis  Dei  su- 

quantum  Deus  etiam  viventium  inter-  per  uno  peccatore poenitentiam  agente, 

cessionibus  tribuerit ,  et  quam  utiliter  (2)  Tract,  DeDeo  creat.  n.  632  et 

nos fratrum preces nostris conjungi ex-  seqq.  tom.  iii,pag.  285. 
pectamus,  nontideo,  quomodo  crimini 


GAP.    III.    DE    SAWGTORUM    INVOCATIOPrE.  377 

significant ,  quam  Deum  multo  potiorejure  Patrem  Hehrceorum 
dici  quam  Abrahamum  aut  Jacobum  (1).  Clerico  adsentiuntur 
Protestantes  alii  non  pauci  (2). 

73.  Textus  Ecclesiastis  ,  ut  ex  serie  orationis  patet ,  hunc  sen- 
sum  prae  se  fert :  Viventes  adhuc  possunt  resipiscere  ac  in  mehus 
mutari ,  quod  mortui  non  possunt  (3).  Quid  autem  haec  ad  sco- 
pum  Protestantium  conferant ,  non  video. 

74.  Obj.  tertia.  Sanctorum  invocatio  inatilis  est  ac  supersti- 
tiosa  :  1°  inutihs  quidem  ex  parte  Dei ,  qui  cum  paterno  prae 
Sanctis  omnibus  nos  prosequatur  amore,  satis  per  se  prospicit 
necessitatibus  nostris  absque  ahena  intercessione ;  2°  supersti- 
tiosa  est  ex  parte  nostra ,  cum  per  iham  diffidentiae  indicium  prae- 
beamus ;  sed  3°  superstiosa  ex  aho  capite  invocatio  haec  censenda 
est ,  cum  saepe  saepius  contingat ,  nos  opem  implorare  aut  eorum, 
qui  nunquam  fortasse  extiterunt ,  aut  eorum ,  quorum  saltem 
sanctitas  dubia  est ;  4°,  ethnicam  insuper  superstitionem  sapit 
Sanctos  singulos  pro  singuhs  morbis  aut  beneficiis  rogare;  5^  eo 
vel  magis  quod  Sancti  nihil  jam  possint  a  Deo  impetrare ,  cum 
nec  mereri  quidpiam  valeant.  Ergo. 

75.  Resp.  Neg,  antec.  Ad  1™  probat.  Dist,  Deus  per  se  prospi- 
cit  necessitatibus  nostris ,  seu  dona  largitur  absque  ahorum  inter- 
cessione,  ut  plurimum^  conc^  semper^  neg,  Ssepe  enimlegimus 
in  Scripturis ,  Deum  ad  ahorum  intercessionem  concessisse  ,  quod 
alioquin  non  fuisset  concessurus.  Hoc  autem ,  productis  in  me- 
dium  exemphs ,  superius  ostendimus.  Addo,  hoc  argumentum  pa- 
riter  impetere  inlercessionem  viventium. 

76.  Ad  2»" ,  Dist,  Diffidentiae  indicium  praebemus ,  quae  se  te- 
neat  ex  parte  nostra ,  trans. ;  quae  se  teneat  ex  parte  Dei ,  neg. 
De  paterno  enim  Dei  in  nos  amore  nulla  nobis  suboriri  potest 
dubitatio ;  sed  ad  nos  quod  altinet  ,  quos  gravat  sarcina  pecca- 
torum ,  quique  nos  Dei  beneficiis  saepe  indignos  praebemus ,  uti- 

(1)  Comment,  philolog,  et  paraph.  (3)  Cfr.  Calmet ,  Emm.  Sa,  Meno- 
in  Isatam,  hoc  loco,                               chius  ,  etc.  tam  Critici  sacri  in  hnnc 

(2)  Grotias  ,    Vitringa  ,    etc.   apad      locnm. 
Starckiam ,  loc  cit. 


378  TRAGT.  DE  CULTU  SAWGTORUM. 

que  opportunum  ducimus ,  Sanctorum  suffragiis  supplicationes 
nostras  communire. 

77.  Ad  3™,  Dist,  Et  dubium  de  existentia  talium  Sanctorum 
aut  sanctitatis  afficit  praxim ,  quae  accidentalis  est  ac  res  merae 
disciplinae  ,  conc» ;  afficit  cultum  ipsum,  neg.  Tot  Sancti  existunt, 
de  quorum  existentia  aut  sanctitate  nec  ipsi  Protestantes  dubi- 
tant ,  bos  propterea  tuto  invocare  poterunt  (1). 

78.  Ad  4°^,  Dist.  Si  excUisive  singulis  Sanctis  aliquod  tribue- 
retur  beneficium  ipsorum  intercessione  obtinendum ,  trans, ;  si 
pro  divisione  gratiarum ,  quas ,  ut  loquitur  Apostolus ,  Deus  di- 
vidit  prout  vult ,  unus  prae  alio  invocetur  pro  singulari  dono , 
quo  unusquisque  a  Deo  praeditus  est ,  7ieg.  Frustra  propterea 
hic  stylum  oratorium  exercent  Protestantes  ,  et  increduli  in 
recensendis  Sanctis ,  qui  vel  ad  peculiares  morbos  depellendos , 
yel  ad  peculiare  beneficium  impetrandum  invocari  solent  (2). 

79.  Ad  5"»,  Dist.  Sancti  impetrare  nihil  possunt  ex  meritis 
praesentibus  et  propriis ,  conc, ;  ex  meritis  Christi ,  vel  meritis 
propriis  antecedentibus ,  seu  verius  ratione  amicitiae  et  charitatis 

(1)  Atqne  hic  sedalo  animadverten-  non  obtinenl  nisi  in  Ecclesiis  particn- 

dam  est ,  sacpe  ab  adversariis  duo  per-  laribas.  De  nouaullis  istorum  forsitan 

misceri,  quae  distingai  omnino  debent,  aliqaando  dubium  suboriri  posset ;  ast 

acta  nempe  Sanctoram  et  Sanctoram  ,  de  primis    nonnisi    samma   temeritale 

qaorom  acta  proferuntur,  existentiam.  dubitaretar. 

Fieri  enim  potest  nt  acta  spuria  sint ,  (2)  Albert,   Fabricius  ,   Bihliogra- 

Sancti  autem  reipsa  exlilerint  ,  ex.  gr.  phia  antiquaria,    cap.  8  ,    §    ^3    et 

omnes  fere  critici  recentiores  tanquam  seq.  plures  insumit  paginas  in  catalogo 

Bupposititia   habent  acta   S,   Dionysii  texendo  Sanctoram  tutelariam  ,  et  prae- 

areopagitae ,    S.    Mariae    Magdalense  ,  fecturse  ,  at  ipse  vocat,  Sanctis  in  Ec- 

S.     Marthas  ,     etc.     num    propterea  clesia  Romana  tributae.  Ex  eo  proinde 

ex  eo  ,   qaod  ejusmodi  acta  ut  spuria  pronum  fuit  scriptoribus  protestanlibus , 

rejiciuntur,  dubitare  poterimus  deexis-  qai  eum  sobsecuti  sunt ,  repertorium 

tentia  aut  sanctitate   Dionysii ,  Mariae  quaerere,   ut  iliuderent  Catholicis.  Ast 

Magdalenaj  aut  Marthae  ?  Porro  ,  quod  ejusmodi   ars   apud   cordatos   auctores 

his  contigit ,  pluribus  aliisSanctis  con-  adeo   viluil  ,    ut ,  si  excipias  gregarios 

tingerepotuit.Praetereadistinguidebent  quosdam   nuUius  nominis   scriptores , 

Sancti ,  qui  invocantur  aut  coluntur  ab  vix  jam  reperiatur  ,  qui  ad  eam  con- 

nniversa  Ecclesia  ,  ab  iis ,  qui  caltum  fugiat. 


CAP.    III.    DE    SANGTORUM    INVQGATIOPfE. 


379 


perfectae,  qua  cum  Deo  copulantur,  neg.  Neque  enim  docent 
Catholici  ^  Sanctos  gratias  a  Deo  obtinere  merito  stricte  sumpto , 
seu  de  condigno ,  ut  vocant ;  sed  solum  docent  eos  impetrare  pre- 
cibus  suis  merito  de  coiigruo  ^  quod  fundatur  in  amicitia,  qua 
feliciter  cum  Deo  fruuntur,  prout  et  Sancti  viventes  pariter 
impetrare  possunt. 

80.  Dices  :  Catholici  a  B.  Virgine ,  quam  interdum  deam  vo- 
cant ,  immediate  dona  et  gratias  poscunt ;  ex.  gr.  cum  ei  has  pre- 
ces  dirigunt  :  Mala  nostra  pelle  ;  Jesum  nohis  post  hoc  exilium 
oste7ide  y  ahasque  ejusmodi  non  paucas ,  ut  cum  eam  vocant  spem 
nostram^  etc.  Idipsum  dicatur  de  Sanctis  reliquis. 

81.  Resp.  Nunquam  ab  Ecclesia  B.  Virginem  deam  esse  nun- 
cupatam ;  quod  si  nonnuUi  eam  vocem  usurparunt ,  ab  Ecclesia 
improbati  sunt  (1).  Dum  vero  vel  a  B,  Virgine  vel  a  Sanctis  dona 
aut  gratias  Cathohci  exposcere  videntur ,  semper  subintelligitur , 
mediante  ipsorum  intercessione  (2).  Idipsum  dicatur  de  eo ,  quod 
opponunt  adversarii  de  spe  ahisque  ejusmodi ,  quse  nullum  alium 
sensum  patiuntur  (3). 


(1)  Ita  respondet  auctor  protestans 
articuli  cilati  operis  :  Enctjclopedie  me- 
thodique ,  Yverdun  1 770  :  //  est  pour- 
tant  vrai  que  le  titre  de  deesse  est 
echappe  d  quelques-uns  d'entr*eus ,  en 
parlant  de  la  Sainte-Vierge  ;  mais  ce 
fCestpas  VEglise  qui  a  tenu  ce  langage , 
ce  sont  de  simples  particuliers ,  etc. 

(2)  Juverit  el  hanc  responsionem 
communire  verbis  alterius  Protestantis , 
nempe  Leibnitzii  ,  qui  in  Syst.  theol. 
pag.  160,  ita  scribit :  Cum  invocantur 
Sancti,  auxiliumque  eorum  expetitur , 
semper  subintelligendum ,  consistere 
auxilium  eorum  in  precibus ,  quas  pro 
nobis  magna  efficaciafundunt,  quemad- 
modum  et  Bellarminus  notavit  :  juva 
me ,  Petre  aut  Paule ,  nihil  aliud  si- 
gnificare  debere ,  quam  orapro  me,  aut 
juva  intercedendo  ^ro  me,  Cfr.  de  hoc 


argumento  Scheffmacher  S.  J.  Lettres 
d'un  theologien  de  Vuniversit^  catho- 
lique  de  Strasbourg ,  sur  les  six  prin^ 
cipaux  obstacles  d  la  conversion  des 
Protestants  j  Strasbourg  1732.  Qua- 
trieme  lettre  ,  Sur  Vinvocation  des 
Saints. 

(3)  Si  quis  cnperet  monumenta  an- 
tiquitatis  cousulere  pro  cultu ,  invoca- 
tione  et  intercessione  Sanctorum  ex  re 
lapidaria  ,  adeat  J,  B.  Gener ,  Theol, 
scholast-dogm,  Romae  1773  ,  lora.  iv  , 
pag.  194  et  seqq.  Plura  alia  nuper 
effossa  dabunt  Cl.  Nic.  Wiseman  ,  Lec- 
tiones  circa  prcecipuas  doctrinas  et 
usus  EcclesicB  Catholicce,  Londini  an- 
glice  i836,  Parisiis  et  Braiellis  gallice 
1839  edilaj ;  tum  ejusdem  :  EpistolcB  ad 
Joan.  Poyndcr,  circa  ejus  opus  :  Pa- 
piamus  in  concordia  cumpaganismo  y 


380  TRIGT.  DE  GUITU  SANCTORUM.  ' 

CAPOT    IV. 

DE    RELIQUIA.RUM    CUITU. 

82.  Reliquiarum  nomine ,  severiori  sensu  seu  primario ,  San- 
ctorum  exuvias  ,  cineres ,  ossa  ,  etc. ,  sensu  autem  latiori  seu  se- 
cundario,  quidquid  ex  iis,  quoe  ad  eos  pertinuerunt ,  ac  de  se 
aptum  est  ad  piam  eorumdem  Sanctorum  excitandam  memoriam , 
significare  consuevimus.  Magno  istas  in  lionore  ac  pretio  Catho- 
lici  habent,  qui  propterea  insimulantur  a  Protestantibus  velut 
superstitiosi.  Germanum  Ecclesiae  sensum  circa  sacrarum  reliquia- 
rum  cultum  adversus  eosdem  novatores  Conciiium  Tridentinum 
adstruit  his  verbis  :  Sanctorum  martyrmn  et  aliorum  cum 
Christo  viventium  sancta  corpora ,  quce  viva  membra  fuerunt 
Christi  et  templum  Spiritus  Sancti ,  ah  ipso  ad  ceternam  vitam 
suscitanda  et  glorificanda ,  a  fidelibus  veneranda  esse  (Epis- 
copi  doceant ) ;  per  quce  multa  beneficia  a  Deo  hominibus 
prcestantur '^  ita  ut  afjirmantes ,  Sanctorum  reliquiis  venera- 
tionem  atque  honorem  non  deberi^  vel  eas  aliaque  sacra  mo- 
numenta  a  fidelibus  inutiliter  honorari ,  atque  eorum  opis  im- 
petrandce  causa  Sanctorum  memorias  frustra  frequentari  y 
omnino  damnandos  esse  ( mandat  Sancta  Synodus  ) ,  prout  jam 
pridem  eos damnavit ^  et  nunc  etiam  damnat  Ecclesia{l).  Totum 
porro  relativum  esse  ejusmodi  sacrarum  reliquiarum  cultum ,  jam 
admonuimus.  Ad  expositam  igitur  Ecclesiae  Catholicse  doctrinam 
vindicandam  sic  accedimus. 

Londini  i836 ,  pag.  38  et  seqq.  Hic  profane  trasportate  ad  uso  ed  orna- 

adnoto,Middletonio,Poyndero,in  paral-  mento  delle  chiese,  in  ^°.,  Roma  1 744» 

lelismo  sive  collatione  instiluenda  inter  licet  mente  longe  diyersa.  Adeo  veram 

ritas  etnsas  Ecclesiae  Gatholicae  cam  ri-  esl ,  Catholicos  nihil  timere  ex  ejusmodi 

tibas  et  osibus  ethnicismi,  praeivisse  Ma-  parallelismo  ! 

rangonum  in  op.Z)e//e  cose  gentilesche  e  (1)  Sess.  xxv  ,  De  invocatione ,  etc. 


GAP.    IV.    BE    aELIQUlARUM    GULTU.  381 

PROPOSITIO. 

Sanctorum  reliquice  et  monumenta  utiliter  ac  pie  a  fidelibus 

honorantur, 

83.  Ad  fidem  catholicam  pertinet  ea  propositio,  ut  ex  ad- 
ducta   Concilii  Tridentini  declaratio.ne  constat. 

84.  Religiosi  autem  hujus  cultus  et  honoris  vestigia  in  Scrip- 
turis  passim  reperiuntur.  Missa  vero  facientes ,  quae  in  V.  T.  oc- 
currunt  (1) ,  Matth.  IX  ,  sanata  describitur  muiier  illa  haemor- 
rhoissa ,  quae  solam  Christi  vestimenti  fimbriam  magna  fide  tetigit; 
Act.  V,  15,  infirmi  in plateas  ejiciebantur ,  ut ^  veniente  Petro^ 
saltem  umbra  illius  obumbraret  quemquam  illorum ,  et  libera- 
rentur  ah  infirmitatibus  suis  (2);  et  Cap.  XIX ,  12  ,  legitur  quod 
super  languidos  deferrentur  a  corpore  ejus  (  PauH  )  sudaria 
et  semicinctia  ,  et  recedebant  ab  eis  languores^  et  spiritus  ne- 
qimm  egredieba?itur, 

85.  Atque  hinc  factum  est,  ut  ab  ipsis  Ecclesiae  primordiis 
maximo  semper  in  pretio  ac  honore  Sanctorum  exuvias  habue- 
rint  Christi  fideles.  Ne  autem  confusionem  pariat  congeries  do- 
cumentorum ,  quse  pro  sacrarum  rehquiarum  cultu  exhibent  tria 
priora  Ecclesiae  secula ,  ea  in  peculiares  classes  distribuimus , 
quse  totidem  invictissima  argumenta  suppeditant  adversus  Pro- 
testantes. 

86.  Prima  itaque  horum  documentorum  classis  complectitur 
Christianorum  soUicitudinem  in  Sanctorum  rehquiis  colligendis , 
cujus  testis  est  Epistola  Ecclesiae  Smyrnensis ,  quae  refert ,  Chris- 
tianos  omnes  soUicitos  fuisse  in  coUigendis  S.  Polycarpi  rehquiis , 
ut  communicarent  sancto  cadaveri  (3) ,  hoc  est  ^  ut  eas  cultu 
rehgioso  prosequerentur.  Id  ipsum  legimus  in  actis  S.  Ignatii  M. , 

(1)  Exod.  xili ,  19 ,  coll.  Eccli.  xlix  ,  (3)  Kotyav^rect  rS  dyU  uutov  TtcfKtoij 
18;  IV  Reg.  xm  ,  21,  coll.  Eceli.  iil  habetur  apud  Eoseb.  Hist,  eccles, 
xLviii,  14 ;  IV  Reg.  xxm,  17,  18.  lib.  iv,  cap.  i5.  Qase  qnidem  phrasis 

(2)  ''het  if^ofctvou  n/rpov  xuv  tj  a-Kid  desnmpta  est  cx  Apostolo,  Rom.  xii,  i3, 
fxtrKiuo-vi  Ttu  «fctfVfl;».  Reliqoa  desQntin  jubenteSanctorom  necessitatibns  com- 
exemplaribns  grsecis.  manicare.  Hic  autem  locns  in  primis 


382 


TRAGT.  DE  GULTU  SANGTORUM. 


in  quibus  ejusdem  reliquiae ,  ingenti  cura  nec  sine  vitae  discrimine 
a  Christianis  collectse  ,  vocantur  thesaurus  inccstimahilis  Ec- 
clesice  relictus  (1) :  ut  plurima  alia  ejus  generis  omittam.  Testes 
insuper  receptae  istius  soUicitudinis  sunt  ipsi  fidei  christianae  hos- 
tes ,  qui  fassi  sunt  vereri  se  ,  ne  Christiani ,  relicto  Christo ,  Po- 


notabilis  est  ,  ot  observat  Valesius  , 
qaippe  qai  vetustissimam  Christiano- 
rum  consuetodinem  ,  ac  praelerea  ratio- 
nem  ejus  ostendit.  Ideo  enim  reliquias 
martyrum  aliquas  habere  tanlo  studio 
optabant ,  ut  cum  iisdem  etiam  mor- 
tuis  communicarent.  Nec  contenti  ea 
communione  Sanctorum  ,  quam  Catho- 
lica  Ecclesia  profitelur  ,  per  iidem  scili- 
cet ,  spem  et  cbaritatem  ,  per  sacras 
etiam  eorum  reliquias  et  pignora  cum 
ipsis  communicare  cupiebant.  Itaque 
eorum  reliquias  in  coemeteriis  bonori- 
fice  condebant;  ibique  quotannis  con- 
Tenientes ,  anniversarium  martyrii  diem 
celebrabant ,  hac  ratione  cum  defuncto 
martyre  perpetuo  communicantes  ,  ut 
testatur  haec  ipsa  epistola.  Gerte  Oplatus, 
Deschismat»  Donatist.  lib.  n,  pag.  4B, 
edit.  Albaspin.  Paris.  i63i,  illud  Apo« 
stoli  ,  prout  olim  legebatur ,  Rom.xii, 
1 3  :  Memoriis  Sanctorum  communi- 
cantes ,  ita  interpretatur  ,  ut  idem  si- 
gnificet  quod  ofFerre  ad  sepulcra  marty- 
rum.  Nec  aliter  sumit  Hilarius  in  libro 
contra  Constantium  ,  sub  finem.  De 
bac  communione  loquitur  Marceliinus 
presbyter,  in  libello  precum  ad  Valen- 
tinianum  Imperatorem.  Et  haec  quidem 
de  caltu  publico  reliquiarum  ,  quse  in 
coemeteriis  recondebantur.  Fuit  et  alius 
mos  sabsequenti  setate ,  ut  singuli  fide- 
lium  reliquias  martyrum  ,  quascumque 
nancisci  potaerint ,  domi  houorificc  ser- 


varent.  Cfr.  Valesius  ,  loc.  cit. 

(1)  kpud  Ruinart,  Acta  Martyrum 
sinccra  ,  pag.  22.  edit.  Amstel.  171 3  : 
(dfiTctufcg  KTifcijTas  tv)  etyicc  iKKXv}ricA  k»' 
TctXtt^B-ivret.  Ubi  animadvertendum,  ex 
his  ipsis  actis  constare  ,  tantum  extitisse 
primis  fidelibus  martyrum  reliquias 
colligendi  studium ,  ut  evidenti  quan- 
doque  se  mortis  periculo  exponerent. 
Legitur  enim  ibid.  n.  v  ,  optasse  S.  I- 
gnatium  ,  ut  nullifratrum  gravis  fieret 
ob  suarum  reliquiarum  coUectionem» 
Prudentius  describit  imaginem  a  se 
Romae  visam  in  catacumbis  marlyrii 
S.  Hippolyti  ,  in  qua  plurimi  cerne- 
bantur  Christiani  reliquias  colligentes, 
In  musaeo  christianarum  antiquitatum 
ad  Vaticanum  omnia  asservantur  in- 
stramenta  ,  quibus  pagani  martyres 
excruciaverunt  atque  laniarunt;  plura 
item  ex  illis  collecta  invenire  est  in 
nostro  musaeo  Kircheriano  CoIIegii  Ro- 
mani ;  in  omnibus  fere  antiquis  hujus 
Urbis  Ecclesiis  nonnulla  suis  docu- 
mentis  munita  instrumenta  occurrunt. 
Argumento  igitur  est ,  Christianos  anti- 
quiores  permagni  ea  fecisse ,  imo  et  in 
veneratione  habuisse ,  ut  aperte  liquet 
ex  verbis  S.  Leonis  M.  In  Ndtal, 
S.  Laurentii  :  Nam  quid  non  ad  vi- 
ctoris  gloriam  ingenium  tuum  reperit , 
quando  in  honorem  transierunt  trium- 
phi  etiam  instrumenta  supplicii? 


GAP.    IV.    DE    RELIQUIARUM    GUI.TU.  383 

lycarpum  deinceps  adorare  inciperent  (1) ;  liinc  martyrum  cada- 
vera,neaChristianis  colerentur,  gladiatorum  corporibus  commis- 
cebant ,  in  ampbitheatris  feris  ,  in  aquis  piscibus ,  ut  vorarentur , 
exponebant ;  ac ,  ne  quidpiam  eorum  superesset ,  quod  Christiani 
colere  possenl ,  eadem  comburere  et  cineres  in  ventum  dispergere 
consueverunt  (2). 

87.  Altera  classis  complectitur  montimenta  erecta  super  reli- 
quiis  Sanctorum ,  cujusmodi  erant  cubicula ,  martyria ,  memoriae , 
altaria  ,  de  quibus  late  scribit  Baronius  (3).  Inter  haec  autem  mo- 
numenta  praecipuam  venerationem  ac  celebritatem  semper  obti- 
nuerunt ,  quae  Romae  erecta  sunt  in  honorem  Apostolorum  Petri 
et  Pauh  super  eorum  cineribus.  Haec  porro  a  Christianis  jam 
tempore  S.  Zephirini  ostendebantur  ad  confundendos  haereticos , 
ut  testatur  Eusebius  (4).  Ossa  S.  Polycarpi  gemmis  pretiosissi" 
mis  cariora  (ut  legitur  in  citata  Epistola  Ecclesige  Smyrnensis)  et 
quovis  auro  pretiosiora  sepulta  sunt ,  uhi  decebat.  Quo  in  loco 
convenientibus  Christianis  ejus  martyrii  diem  celebrabant  (5). 

88.  Tertia  classis  exhibet  studium  primorum  Christianorum 
atque  Ecclesise  universae  in  secernendis  martyrum  cineribus  a  re- 
Hquorum  fidelium  exuviis.  Ut  enim  distinguerentur  martyrum 
corpora ,  solebant  apponere  super  eorum  sepulchris  palmae  effi- 
giem ,  interdum  vero  piscis  aut  columbae ,  una  cum  vasis  vitreis 
seu  ampuUis  plenis  sanguine ,  ut  apud  Bosium  (6) ,  Aringhium  (7) 
videre  est ,  atque  Boldettum ,  qui   insuper  eadem  signa  velut 

(1)  Cfr,  Epist.  cit.  Eccles,  Smyrn,  impotenti  dominatu ,  tanqaam  snavilate 
apad  Easeb.  loc.  cit,  verni  temporis  hilarata ,  e  situ  ac  late- 

(2)  Cfr,  Trombellias  ,  De  cultu  bris  explicare  coepit ,  ac  lacertos  suos 
Sanctorum,  diss,  vir  et  viii.  exerere ,  hoc  est ,  palam  dogmata  sua 

(3)  Ad  annum  iiQ  ,  a  n.  7  ad  1 2,  et  institata  proferre. 

Plara  etiam  in  hanc  rem  scribit  anctor  (4)  Hist.  eccles,  lib,  n,  cap.  l5. 

minimesaspecta8,Cl.D'Agincoart,  iS^^-  (5)  Cfr.  Bened.  xiv  ,   De  beat»  et 

ria  deW  arte ,  coi  monumenti ,  Pralo  canonis»  Sanctorum  ,  lib.  i ,  cap.  2. 
1826,  vol.  II ,  circa  cubicula  ,  marty-  (6)  /?owa«o«erroneo,lib.  i,cap.20, 

ria ,  confessiones  ,  quae  in  sublerraneis  et  lib.  iii. 

Romanis  inveninntur ,    com  omnibus  (7)  Roma  subterranea  novissima , 

insignibns  cultus  catholici ,  quem  Ec-  tom.  li ,  lib.  iv  ,  cap.  4^, 
clesia  ,  hactenus  oppressa  tyrannorum 


384 


TRACT.  DE  GULTU  SANGTORUM, 


specificas  martyrii  notas  adstruit  ac  tuetur  adversus  Mabillo- 
nium  et  Papebrochium  (1).  His  saepe  adjiciebant  inscriptiones  ac 
monogrammata  ,  de  quibus  pariter  data  opera  scripsit  citatus 
Boldetti. 

89.  Quarta  demum  classis  comprehendit  obsequia ,  quibus 
primi  Christiani  Sanctorum  reliquias  prosequebantur.  Haec  autem 
erant  sacrificia,  quae  in  ipsorum  honorem  Deo  ofFerebantur  super 
eorum  sepulcris ,  ut  ostendit  laudatus  auctor  (2).  Hujus  consue- 
tudinis  monumenta  indubia  exhibent  acta  S.  Stephani  Papae  (3) 
et  Constitutiones  apostolicce  (4).  Inter  hgec  obsequia  et  actus 
summae  venerationis  erga  martyrum  rehquias  recenseri  debet 
osculum  ,  quod  imprimebatur  martyrum  ossibus  ,  quodque  cele- 
bre  evasit  ex  historia  Donatistarum.  Nam  ob  indiscretam  Lu-^ 
cillae  factiosge  feminae  devotionem ,  quse  os  cujusdam  martyris 
non  vindicati  ante  sacram  synaxim  deosculabatur ,  originem  ha- 
buit  dirissimum  illud  schisma ,  quod  per  tria  integra  secula  Ec- 
clesiam  Africanam  afflixit  (5);  idem  dicatur  de  oscuio ,  quod  impri- 
mebatur  martyrum  vinculis  (6).  Porro  osculum ,  ipso  Beausobrio 
fatente  (7),  nisiratiohabeatur  intentionis  illud  imprimentis,  sum- 


(1)  Osservazioni  sopra  i  cimiteri 
de'  santi  martiri,  lib.  i,  cap.  38  et 
£eqq.y  praesertim  vero  cap.  45» 

(t)  Ibid.  cap.  10. 

(3)  Apud  Bolland.  die  2  Augasti , 
edit.  Antverp.  tom.  i ,  mensis  Aag. 
pag.  143. 

(4)  Apud  Coteler,  op.  cil.  tom.  i, 
lib.vi,  cap.3o,p.358,ubilegitar :  St/»<e- 

6pOl^tTB-t    iv    Tcis  KOtfCfJTtjpiOtS  f    T>]9  UVW 

yvua-iv  Tuv  itpSv  /iifiXim  Trotovfievot ,  Kctt 

l^etXXoVTtff    VTTtf    TaV     KtK0tfCVjf4,tVa)V  fcup- 

Tv^ay  KUt  %eivTm  tZv  utf'  etlmos  eiytm  ,... 
'Evp(^uftTTtecv  TTfoa-iptptTt  tv  Tt  Tttis  (K- 
KXfjTiettff  vftm  ,  Keti  iv  toHs  Kotfii^Ttjptois* 
Id  est  :  Congregamini  in  cosmeteriis, 
lectionem  sacrorum  librorum  facien- 
tes ,  atque  psallentespro  defunctis  mar- 
tyribus  etomnibus  a  seculo  Sanctis,,. 


eucharistiam  offerte  in  Ecclesiis  ve- 
stris  et  in  ccemeteriis,  Cfr.  ejusdem 
Cotelerii  notae  72  et  -^3 ;  etenim  plura 
alia  afferl  documenta  hujus  antiquae 
consuetudinis  ,  et  exponit ,  quo  sensu 
diceretur  olim  psallere  et  offeire  pro 
martyribus ,  ostenditque  pluribus  do* 
cumentis  ,  id  perinde  esse  ac  psallere  et 
offerre  Deo  in  gratiarum  actionem  ob 
victoriam  ipsis  concessam ,  eis  gratu- 
lari ,  etc. 

(5)  Cfr.  Optatus  Milevit.  Hist. 
schism,  donat,  lib.  i ,  pag.  4o  edit.  cit. 

(6)  Cfr.  Mamachius  ,  Origin,  et 
antiquit.  Christ.  lora.  i ,  lib.  1,^27; 
Ruinart.  Prcef  gener,  in  Acta  Mar- 
tyrum  sincera ,  §.  70. 

(7)  Hist,  de  Manichie  et  du  ma- 
nicheismcy  tom.  11 ,  pag.  661  ,  ubi  de 


CAP.    IV.    DE    RELIQUIARUM    GULTU.  385 

mus  erat  ex  natura  sua  venerationis  et  adorationis  gradus.  Con- 
cludendum  igitur ,  ex  his  omnibus  aliisque  non  paucis ,  quae 
consulto ,  ne  longior  sim  ,  silentio  prsetereo  ,  coUigi  ,  aut  univer- 
sam  Ecclesiam  ab  ipso  sevo  apostolico  ,  ac  proinde  ab  institutione 
sua ,  idololatram  ac  superstitiosam  fuisse ,  quod  nec  adversarii 
admittunt ,  aut  piam  sanctamque  esse  sacrarum  reliquiarum  ve- 
nerationem  ,  quam  ex  apostolica  traditione  semper  Ecclesia  pro- 
fessa  est. 

90.  Ad  haec  accedit  ratio  ipsa  ,  quse  ex  intima  rei  natura , 
atque  ex  communi  hominum  sensu  ac  agendi  ratione  petitur. 
Impossibile  enim  est ,  ut  quempiam  ob  dotes ,  quibus  fulget ,  aut 
gradum  ,  quem  obtinet ,  aut  prseclaram  virtutem  ,  qua  excelHt , 
amore  atque  existimatione  prosequamur,  quin  simul  in  pretio 
habeamus,  quae  ad  eum  spectant  et  ejus  excitant  recordationem. 
Quare  vel  ipsi  Protestantes  summo  studio  sibi  comparant ,  quod 
noverint  ad  aliquem  clarissimorum  virorum ,  qui  magnam  de  se 
excitarunt  admirationem,  pertinuisse ,  acde  illius  possessione  glo- 
riantur  (1).  Quidni  igitur  idem  feramus  judicium  quoad  illos, 
quos  novimus  omni  virtute  excelluisse ,  et  amicos  Dei  fuisse ,  ac 
praeterea  cum  Deo  regnare  credimus?  Religio  suppeditat  inci- 
tamenta ,  ut  in  pretio  habeamus  Sanctorum  exuvias ,  quaha  pro- 
fecto  nulla  aha  aut  morahs  aut  pohtica  virtus  suppeditare  po 
test.  Docet  enim  nos  ,  eas  ad  illos  spectasse,  qui  viva  jam  fuerunt 
membra  Christi  Jesu  ac  templa  Spiritus  Sancti ,  eas  ohm  fore  ex- 
citendas  ,  ut  una  cum  animabus  in  coehs  gloria  seterna  coronentur. 
Promovet  praeterea  rehquiarum  sacrarum  cultus  in  Christi  fidehbus 
ardens  studium  Sanctos  imitandi.  Hinc  Deus  ipse  ad  hunc  cultum 

oscnlo  scribit  :  Le  baiser  fut  chez  les  niunt,  magnasedalitateinqaireresolent 

anciens  idoldtres  une  des  ceremonies  aliquid  ex  iis ,  quaj  olim   ad  aliqaot 

de  Vadoration  ;  et  pag.  663  :  La  ck-  praestantioram  virorum  pertinaerant  j 

remonie  de  baiser  jusqu^au  pavi  des  adeo  nt  secum  deferant  vel  ipsoram 

temples  Stait  le  plus  haut  degr&  de  libros ,  vel  chartalas ,  aat  instrumenta , 

Vadoration ,  et  la  plus  profonde  hu~  imo  etiam  qnidpiam  parietis  ex  cabi- 

miliation  ou  une  pure  cr^ature  rai-  calo  ,  quod  illi  incoluerunt ,  aat  ali- 

sonnable  put  descendre.  qaid  ejasmodi. 
(1 )  Profecto ,  cam  ipsi  in  Italiam  ve- 

T.  IV.  25 


386 


TRAGT.  DE  CULTU  SANCTORUM. 


magis  ac  magis  honestandum  innumera  prope  ac  ingentia  mira- 
cula  patravit;  quorum  testes  oculatosse  exhibent  Patres  gravissimi 
atque  Sanctissimi ,  Ambrosius ,  Augustinus  ,  uterque  Gregorius , 
Joannes  Chrysost. ,  Hilarius  ,  PauHnus ,  Asterius  ,  Theodoretus , 
Eulogius  ahique  permulti ,  quos  recenset  ac  expendit  Petavius  (1)  , 
quique  ea  referunt  ut  facta  vulgatissima  et  coram  popuU  immensa 
multitudine  quandoque  patrata  (2). 

91.  Quod  demum  spectat  ad  vaHdissimum  prsescriptionis  ar- 
gumentum ,  quod  exurgit  pro  Sacrarum  Rehquiarum  veneratione 
ex  usu  seu  praxi  ubique  recepta  in  universa  Ecclesia  secuHs  I V  et  V, 
et  confessione  ipsorummet  Protestantium  ,  recolantur  quae  Cap.  I, 
Prop.  ir,  adnotavimus ,  cum  huc  pariter  referantur. 

DIFFICULTATES. 

92.  Obj.  prima.  l^  Deus  Moysis  corpus  abscondit,  ne  ab  He- 
braeis  coleretur ;  ergo  facto  ipso  ostendit ,  nuUum  cultum  Sancto- 


(1)  De  Incarn,  lib.  xiv ,  cap.  i3 
et  seqq.  Gfr.  etiam  Rainart,  cap.  i  , 
§71;  Mabillon  ,  Prwf.  in  sec,  11  Be- 
tiedict.  n.  70  et  seqq. 

(2)  Hic  porro  aniraadvertendam  est, 
argamentum ,  quod  ex  miraculis  duci- 
tur  a  Deo  patratis  per  Sanctorum  reli- 
quias ,  buc  demum  referri ,  ut  necesse 
sit,  aut  nos  fateri  ,  reliquiarum  venera- 
tionem  omni  superslilione  vacare  ac 
Deo  acceplam  esse,  aut  ad  unum  omnia, 
quae  perbibentur ,  miracula  per  San- 
ctorum  exuvias  patrata  rejicere  tanquam 
totidem  fabulas.  Posteriorem  hanc  di- 
lemmatis  partem  amplexi  sunt  Dallaeas , 
Middleton  et  Gibbon  cum  Beausobre. 
Ast  praelerquam  quod  haec  agendi  ratio 
no8  cogit  adraittere  aut  hebetudinem 
atqnementis  stuporem,  qui  vel  puerum 
dedeceret ,  aut  fraudem  ac  manifestam 
sycophanticB  notam  in  tot  sanctissimis 
acdoctissimis  viris  ,  Ambrosio  scilicet, 


Augustino  ,  Hilario,  Paulino,  Joan. 
Chrysostomo  ,  Asterio  ,  Theodoreto  , 
Eulogio  aliisque  prope  innumeris  ,  qui 
omnes  spectatissimi  sunt  antiquitate  , 
integritate  ,  eruditione  ac  doctrina  , 
num  orania  ,  quae  referuntur  miracula 
censeri  debent  impossibilia,  inverisimi- 
lia  et  absque  exemplo  in  Sacris  Litte- 
ris  ?  Qui  voluit  honorem  conciliare  Petro 
et  Paulo  adhuc  in  carcere  mortis  hujus 
detentis ,  ila  ut  ingentia  patrata  fuerint 
prodigia  ad  umbram  Petri  (  Act.  v)  et 
ad  contactum  semicinctiorum  corporis 
Pauli  ( Act.  XIX )  ,  non  potait  eadem 
operari  per  vasa  possessa  in  honorem 
usque  ad  mortem  ab  his  ipsis  Sanctis , 
postquam  eos  iu  coelis  coronavit?  Quid 
in  hoc  ,  quod  fidem  superct  aut  risum 
moveat ,  excogitari  potest  ?  Cfr.  Fratres 
De  Walemburch  ,  De  Unitate  Eccles. 
lib.  XII,  cap.  29,  tom.  11,  Colon. 
Agrip.  167 1.  Cfr.  etiam  Petav.  loc.  cit. 


CAP.     IV.     BE    RELIQUIARUM    CULTU.  387 

rum  cineribus  esse  deferendum.  2<^  Et  revera  Christus  Pharisaeis 
exprobrat  erectionem  monumentorum  in  honorem  prophetarum 
his  verbis  :  Fce  vobis  ,  scriboe  et  phariscei  hypocritce  ,  qui  oedifi- 
catis  sepulcra  prophetarum  et  ornatis  monume^ita  jiistorurn , 
Matth.  XXIII,  29;  ergo. 

93.  Resp.  ad  1™ ,  Dist,  antec.  Abscondit  Deus  corpus  Moysis , 
ne  a  Judaeis  cultu  superstitioso  coleretur,  trans.-.^  ad  damnandum 
Reliquiarum  cultum ,  neg.  Transmisimus  autem  primum  distinc- 
tionis  membrum ,  cum  non  certo  constet,  quo  demum  fine  Deus 
voluerit  latere  Moysis  sepulcrum ;  cum  ipsemet  seu  per  Angeios 
Moysis  corpus  sepeliverit ,  ut  ibid.  legitur  (1).  Verum  et  hoc  dato , 
cum  nimis  populus  ille  propensus  esset  ad  idololatriam  ,  ideo 
recte  Deus  voluit  quodcumque  objectum  scandali  ab  oculis  ejus 
removere. 

,,^94.  Ceterum  accurate  dogma  a  disciplina  distinguendum  est; 
illud  nobiscum  retinebant  Hebraei ,  licet  circa  usum  aut  discipli- 
nam ,  qua  actu  alicujus  prophetae  aut  sancti  alterius  viri  reliquiae 
honorantur,  diversa  ratione  se  gesserint  ob  motivum  nuper  alla- 
tum.  Sanctorum  porro  Reiiquias  honore  dignas  esse ,  non  semel 
Deus  in  V.  T.  factis  ipsis  significavit;  ut  cum  ad  contactum  ossium 
Elisei  mortuum  excitavit ,  IV  Reg.  XIII ,  21,  de  quo ,  Eccli.  XLVIIf, 
14 ,  dicitur  :  Mortuum  prophetavit  corpus  ejus:,  aut  cum  per  Eliae 
pallium  Jordanis  fluenta  divisit,  IV  Reg.  II,  14.  Quod  cum  optime 
intellexerit  Josias ,  cum  pervenisset  ad  sepulcrum  prophetae ,  qui 
altaris  Bethel  destructionem  praedixerat ,  dum  ceterorum  cineres 
dispergeret ,  venerationis  gratia  erga  virum  sanctum  intactum  ip- 
sum  reliquit ,  dicens :  Dimittite  eum ,  nemo  commoveat  ossa  ejus , 
ibid.  XXIII  ,18.  Spectata  tamen  illius  populi  indole ,  tempera- 
mento  quodam  opus  erat  circa  rationem  ejusmodi  honorem  ac  ve- 
nerationem  tribuendi  (2). 

,  95.  Ad  2°»,  Dist,  Idest,  hypocrisim  ac  perversam  eorum  agendi 
rationem ,  conc. ;  erectionem  ipsam  in  se  spectatam ,  neg.  Ut  col- 
ligitur  ex  verbis  Christi  immediate  sequentibus  :  Et  dicitis  :  si 

(1)   Cfr.  Nat.    Alex.    Diss.  xxv  m  (2)  Gfr.   Fratres  De  Walembqrch  y 

sec.  V,  qnSBftt.   i  ,  assert.  i.  loc.  cit.  §  i5  et  seqq. 

25. 


388  TRACT.  DE  CULTU  SANCTORUM. 

fuissemus  in  diehus  patrum  nostrorum^  7ion  essernus  socii  eorum 

in  sanguine  prophetarum et  vos  implete  mensuram  patrum 

vestrorum,  Apposite  propterea  S.  Joan.  Chrysost.ita  Christi  Domini 
objecta  verba  exponit  :  Non  quia  cedificant  ^  nec  quia  patres 
suos  accusanty  vcb  illis  dixit'^  sed  quia  ita  facientes  et  ita  do- 
centesj  patres  suos  condemnare  aiidebant^  cum  ipsipejora  com- 
mitterent  (1).  Sane  nunquam  improbatus  fuit  Simon  eo,  quod 
parenti  suo  Mathathiae  ac  fratribus  suis  magnificum  extruxerit 
sepulcrum  in  Modin ,  I  Mach.  XIII ,  27  et  seqq. 

96.  Obj.  secunda.  1°  Altum  extat  circa  Sacrarum  ReHquiarum 
venerationem  silentium  apud  Patres  trium  priorum  seculorum, 
etsi  dimicare  deberent  adversus  Gnosticos  martyriorum  refraga- 
tores.  2°  Nec  nisi  tardius  inductus  est  ritus  condendi  reliquias 
martyrum  sub  altaribus  ,  eas  gestandi  in  publicis  supplicationibus 
aut  in  thecis  collocandi ;  sed  statim  terrae  mandabantur  a  vetu- 
stissimis  Christianis  martyrum  corpora ,  ac  diligentissime  sepelie- 
bantur.  3°  Quinimo  Patres  ethnicis  exprobrabant  sepulcrorum 
et  mortuorum  religionem ,  altarium  et  templorum  super  sepulcris 
oonsecrationem  ,  ut  Clemens  Alex.  (2) ,  Tertullianus  (3) ,  Minu- 
tius  Felix  (4)  ,  aliique  passim ;  ergo  ex  ethnicis  superstitiosus  hic 
cultus  ad  Ecclesiam  pervenit. 

97.  Resp.  Ad  1^^ ,  Dist,  Quod  tamen  silentium  abunde  sup- 
plent  facta  publica  ac  testatissima  ,  quae  superius  commemoravi- 
mus  ,  conc, ;  aliter ,  neg.  Longe  profecto  validiora  sunt  ad  ahquid 
probandum  facta  ipsa ,  quam  singularia  testimonia  ;  innumera 
porro  facta ,  tribus  prioribus  Ecclesiae  secuHs ,  ac  documenta  oc- 
currunt ,  quae  invicte  Ecclesiae  fidem  ac  praxim  per  id  temporis 
obtinentes  circa  Sacrarum  Reliquiarum  venerationem  ostendunt , 
ut  ex  allatis  probationibus  evincitur.  Nec  ahter  Patres  sentire 
potuisse  circa  ejusmodi  cultum ,  vel  ex  eo  probatur ,  quod  inse- 
parabihs  sit  Sacrarum  Reliquiarum  veneratio  a  veneratione ,  quam 

( 1)  ^om,  Lxxiv  mi)/oWA.  aliasLxxv,      povcc  TrpeiTTova-tv, 
n.    I.  Oox   oTt    otKo^oftoviTiv  j  ov^'  oTt  (2)  Iii  Protrepttco  adv.  gent. 

lyxMXovTtv  fKttvots  j  ovett  (pijTtv  j  uxx' oTt         (3)  Lib.  De  Idol,  cap.  i3, 

xu)   TetvT^  xut  ^t'   av    xiyovTt    xuTuyt-  (4)    In   Octav, 

veoTKttv  TrforTroUv/nivot  tSv  TFUTtfm  j  x^t- 


GAP.    IV.    DE    RELIQUIARUM    CUITU.  389 

hi  ipsi  Patres  erga  Sanctos  profitebantur ;  altera  enim  ex  altera 
profluit ,  ita  rei  ipsius  natura  exposcente. 

98.  Quod  si  hsereticis  resurrectionem  impugnantibus  non  op- 
posueruut  Patres  receptum  Reliquiarum  cultum,  ideo  est,  quia 
ipsum  urgere  non  poterant  adversus  illos ,  qui  indirecte  saltem 
rejiciebant  pariter  dogma  istud,  cujus  velut  fundamentum  est 
futura  corporum  resurrectio.  Idipsum  dicatur  de  iis ,  qui  adversus 
Gnosticos  disputabant,  Etenim,  si  Gnostici  martyriis  refragabantur, 
a  fortiori  oppugnare  debebant  Martyrura  cultum  eorumque  Reli- 
quiarum  venerationem  (1). 

99.  Ad  2«»,  Dist,  Ita  exposcentibus  rerum  adjunctis ,  non  om- 

nes  ritus  qui  postea  obtinuerunt ,  adhibebantur  ,  in  Rehquiarum 

veneratione ,  conc. ;  illi  saltem  ritus  non  viguerunt ,  quos  rerum 

adjuncta  patiebantur ,  7ieg.  Et  hic  pariter  distingui  debet  dogma 

a  disciplina.  Idem  tribus  prioribus  secuHs  dogma  viguisse  post 

allata  documenta  in  dubium  revocari  nequit.  Disciphna  autem , 

ad  quam  ritus  diversi  referuntur ,  varia  esse  potest ,  prout  po- 

stulant  aut  ferunt  diversa  temporum,  locorum  aut  personarum 

adjuncta.  Jam  vero  quomodo  potuissent  primi  Christi  fideles  , 

dirissima  saeviente  persecutione  ,  in  publicis  supplicationibus  de- 

ferre  Martyrum  Reliquias  ?  Cavere  praeterea  debebant  a  nonnul- 

lis  ritibus  usurpandis,  ne  ethnicis,  inter  quos  agebant ,  ansam 

eos  calumniandi  praiberent.  Quae  tamen  pro  temporum  angustiis 

praestare  potuerunt  ad  propria  sensa  erga  Sacras  Rehquias  pate- 

facienda ,  non  omisere ,  ut  superius  dicta  ostendunt.  Data  autem 

Ecclesi»  pace  ,  illico  pubhcas   hujusmodi  cultus  testificationes 

varia  ratione  exhibuerunt ,  iis  ipsis  probantibus ,  qui  ad  tertium 

seculum  pertinuerunt  (2). 

(1)  Cfr.  Muratorii ,  Dissert.  deSan-  Christianos  fuisse,  Huc  referuntur  ex- 
cforumiH/ar^wafc/jfcMS,  Mediol.  1697,  postnlationes  Faasti  ac  Vigilantii ,  qui 
tom.  I,  AnecdoU  pag.  igS.  aegre  ferenles  ,  Sanctorum  exuvias  tot 

(2)  Innumera  prope  liabentur  docu-  honoris  significationibus  coli ,  criminati 
menta  ,  quibus  constat ,  vix  dala  per  sunt  Ecclesiam  ,  quod  verteret  idola  in 
Constantinum  Ecclesice  pace  illico  Martyres.  Audiatur  S.  Hieronymus , 
summo  honore  ac  publico  cultu  San-  scribens  adversus  Vigilanlium  ,  n.  5  : 

[    ctorum  Reliquias  ubique    prosecutos      2?o/e^(Vigilantius)mar<t/rMwrc%Mta* 


390  TRACT.  DE  CULTU  SANGTORUM. 

100.  Ad  3*°,  Dist.  Veteres  Patres  mortuorum  ac  sepulcrorum 
religionem  ethnicis  exprobrabant ,  utpote  ex  propriis  eorum  prin- 
cipiis  superstitiosam ,  conc.:,  in  se,  necj,  Ethnici  siquidem  ideo 
illa  orania  circa  suorum  mortuorum  sepulcra  praestabant  ^  quod 
putarent  illorum  animas  oberrare  circa  sepulcra ,  aut  dcemones 
sive  genios  ac  deos  esse  j  ut  tradit  S.  Augustinus  (1) ;  qui  prse- 
terea  refert,  paganos  templaet  aras  mortuis  extruxisse  et  dicasse 
velut  numinibus  (2);  quae  profecto  longe  absunt  a  Catholico- 
rum  jSde. 

101.  Ad  id  vero  quod  addunt  adversarii  de  ritibus  ,  quos  Ec- 
clesia  ab  ethnicis  mutuata  est  ,  reponimus  ,  etsi  fateremur  , 
aliquot  ex  ritibus ,  quibus  Sanctorum  Reliquias  cultu  prosequi- 
mur ,  cum  ethnicorum  ritibus  ahquando  fuisse  communes  ,  vel  ab 
ipsis  ad  Christianos  pervenisse  ,  nihil  tamen  inde  proficere  adver- 
sarios.  Ritus  enim  ,  ut  ita  dicam  ,  materiales^  seu  per  se,  indiffe- 
rentes  sunt ,  totamque  morahtatem  suam  ab  objecto  ,  adjunctis 
ac  fine  illos  usurpantium  desumunt.  Cum  igitur  eorum  objectum 
mutatum  sit,  cum  diversa  plane  sit  mens  ,  diversus  sit  finis^ 
quem  sibi  Christiani  in  iis  ritibus  proponunt ,  evidens  est ,  identi- 
tatem  rituum  ,  si  quse  sit ,  nulla  ratione  Cathohcorum  cultui  de- 
rogare.  Sane  Middletonius  cum  Spencero  censet ,  judaicos  ritus 
longe  ante  ab  iEgyptiis  fuisse  usurpatos  ,  atque  a  Moyse,  Deo 
jubente,  fuisse  adoptatos  (3).  In  hac  hypothesi  cultus  praedilecti 

pretioso  operiri  velamine  ,  et  non  vel  nibas  octo  satis  prolixis  absohit ,  ad 

pannis  vel  cilicio  colligari ,   vel pro-  evincendum  ,  ritus  et  mores  geutium 

jici  in  sterquilinium.,.  Ergo  sacrilegi  in  Legem  fuisse  translatos  ,  item  sacri- 

sumus  ,  quando  Apoatolorum  hasilicas  ficia  ,  purificationes ,  neomenias ,  arcam 

ingredimur?  sacrilegus  fuit  Constan-  et  cheiubim  ,  lemplum  ,  urim  et  thum- 

tinus  imperator ,  qui  sanctas  reliquias  mim  ,  hircum  demum  emissarium.  Hoc 

AndreoB ,  Lucce  et  Timothei  transtulit  porro  constituto  ,  illud  validissimum  in 

Constantinopolim?  elc.  Alia  plura  vid.  rem  nostram  conficimus  argumentum  : 

apud  Fatres  De  Walemburch  ,  loc.  cit.  vel  Spencerus  opere  suo  proposilum  , 

(1)  De  Civit.  Dei^Wh.ix  ,  cap.  ii.  quodsibipraistituit,  as8ecutusest,osten- 

(2)  Ibid.  lib.  ult.  cap.  lo,  dendo  rituura  Mosaicorum  et  ^gyptia- 

(3)  Joan.  Spencerus  ,  De  Legibus  corumidentitatem,  vel  non  ;  siprimum 
Hehrceorum  ritualihus,  lib.  in,  edit.3,  dicas ,  ergo,  infero,  identitas  rituum  pa- 
Lips.  1705  Quem  iibram  dissertatio-  ganorum  cam  ritibas  a  Deo  probatis 


CAP.    IV.    DE    RELIQUIARUM    CULTU. 


391 


populi  Dei  juxta  principia ,  quse  adversarii  adversus  Catholicos 
urgent ,  fuisset  impurus  ,  superstitiosus  ac  sacrilegus ;  quod  tamen 
negant.  Ex  confessione  praeterea  ipsius  Gibbonii  satius  fuisset 
indulgere  victoribus  christianis ,  ut ,  per  sacros  ritus  sufficienter 
purificatis  profanorum  templorum  parietibus  ,  cultus  veri  Dei 
expiaret  vetus  idololatriae  crimen  ,  qua  ralione  servata  fuissent 
insignia  illa  antiquitatis  monumenta  (1)  ;  quod  reipsa  pluribus 
templis  factum  est  (2).  Jam  vero  quod  in  tempHs,  id  in  multis  pa- 
riter  gentilium  superstitionibus  contigit,  inquit  Card.  Baronius  (3), 
ut  earum  usus  sacris  ritibus  expiatus  et  sacrosanctus  redditus  in 
Dei  Ecclesiam  laudabiHter  introductus  sit.  Deus  eniw,^  apposite 
inquit  S.  Joan.  Chrysostomus ,  oh  deceptortim  salutem  se  colipas- 
sus  estperea^  per  quce  doemones  illi  ante  coluerant^  aliquanto 
in  melius  inflectens ,  ut  eos  paulatim  a  consuetudine  reduceret^ 
et  ad  altiorem  philosophiam  perduceret  (4).  Quare  Beausobrii  , 
Middletonii  aliorumque ,  qui  eos  exscripserunt ,  inopportuna  eru- 
ditio  est,  siquidem  invicta  semper  manet  responsio  Hieronymi 


imo  et  adscitis  non  officit  religionis  san- 
ctilati^  ita  ot  tanqaam  snperstiliosa  Iiaec 
haberi  possit ;  sin  alteram  afErmes  , 
ergo  similitodo;  qoae  intercedit  inter 
ritas  profanos  et  sacros  tanta  esse  po- 
test,  at  identici  Tideantur,  nec  tamen 
inferri  possit,  alios  ab  aliis  depromptos 
fuisse  aut  derivatos;  neqae  similitudo, 
aut  etiam  identitas  materialis  rituum 
ollam  arguit  inter  ipsos  necessiti>dinem , 
ut  proplerea  ritus  ,  quos  usorpat  Ecclesia 
Catholica  in  Sanctorum  cultu  ,  accusari 
queant  superslitionis  aut  idololatriae. 
Qoocumque  se  vertant  adversarii,  huc 
demam  deveniendura  est.  Perperam 
igitur  Beausobrios  et  Middletonius  cum 
gregariisauctoribus,quieossecutisunt, 
adlaboraront  in  parallelismo  institoendo 
inter  ritus  paganos  et  ritus  catholicos  , 
ut  hos  insimulent  superstitionis  et  ido- 
loiatriae  reos. 


(1)  Op.  cit. 

(2)  Romac  reipsa  potissimam  ser?ata 
sunt  elhuicorum  templa  ea  ratione  ex- 
piata  ,  inter  quae  eminet  Pantheon.  Sed 
consulendus  de hoc  argumento  Joau.Ma* 
rangoni,  op.  cit.  Delle  cose  gcntilesche, 
etc.  capp.  43,  44  5  5i  ,  52  ,  53  ,  54, 
55 ,  obi  innumera  fere  recenset.  Cfr. 
etiam  D'Agincoart ,  op.  cit.  tom.  11 , 
pag.  53  et  seqq. 

(3)  In  Not,  ad  Martyrol,  Rom. 
die  2  febr.  Cfr.  idera ,  in  AnnaL  eccle- 
siast,  ad  annum  45 ,  n,  23  et  seq 

(4)  Cfr.  erodita  Dissert.  P.  Fassini , 
De  velerum  quorumdam  Christiano- 
rum  nominibus ,  Venet.  1772;  vid, 
etiam  Moratorii  Dissert.  xviii ,  de  P^e- 
terum  Christianorumsepulcris,  tora.i, 
Anecdot,  pag.  i85  el  seqq.  el  Saxias  , 
Diss,  de  SS.  Gervasii  et  Protasii  cor- 
poribus. 


392 


TRAGT.  DE  CULTU  SAWGTORUM. 


ad  eamdem  Fausti  ac  Vigilantii  expostulationem ,  quam  denuo 
in  nos  intorquet  Gibbonius  :  Vertitts  idola  in  Martyres,  Quia 
quondam  colebamus  idola  ,  nuno  Deum  colere  no7i  debemus  y  ne 
simili  eum  videamur  cum  idolis  honore  venerari  9  Illud  fiebat 
idolis^  et  idcirco  detestandum  est-^  hoc  fit  Martyribus^  et  idcirco 
recipiendum  e^^  (1). 

102.  Obj.  tertia.  1°  Superstitiosum  est,  mortuorum  ossa  et 
cineres  venerari,  in  quibus  nulla  est  excellentia ,  etiam  si  vera& 
omnes  ac  genuinae  Sanctorum  ,  quse  circumferuntur  ,  reliquiae 
supponerentur ;  2»  sed  quot  supposititiae  ?  3°  Quotnam  abusus 
in  earum  cultum  irrepsere  ?  Ergo. 


(1)  Lih,  cont,  Vigilant.  n.  8,  opp. 
edit.  Vallars.  tom.  ii.  Hic  porro  no- 
tandom  est ,  SS.  Patres ,  dum  adstraunt 
caltam  Sanctornm  eoromqaeReliqaia- 
rum  ,  sollicite  patefacere  Christi  fideli- 
bu8  ingens  discrimen ,  quod  intercedit 
inter  cultum  ,  quem  Deo  ,  et  cuUum  , 
quem  Sanctis  deferebant.  Inter  ceteros 
S.  Augustinus  j  ut  refelleret  Faustum  , 
qui  immerito  idololatriae  Calholicos  in- 
simolabat ,  eo  quod  Sanctos  eorumque 
exuvias  magnifico  rituum  apparatu  co- 
lerent ,  in  medium  affert  argumentum 
ineluctabile  petitum  ex  sacrificio ,  quod 
semper  spectatum  fuit  universali  om- 
nium  consensu  tanquam  nota  specifica 
ad  recognoscendam  et  colendam  divi- 
nitatem.  Affirmat  propterea  S.  Doctor  , 
a  Christianis  sacrificium  soli  Deo  offerri, 
nunquam  autem  Sanctis.  Libro  siqui- 
dem  XX ,  Cont,  Faust,  cap.  21,  fiden- 
ter  interrogat  :  Quis  enim  Antistituni 
in  locis  sanctorum  corporum  assistens 
altari  aliquando  dixit  :  offerimus  tihi 
Petre  aut  Paule  aut  CyprianeP  Sed 
quod  offertur ,  offertur  Deo ,  qui  mar- 
tyres  coronavit ;  ut  ex  ipsorum  loco- 
rum  admonitione  major  affectus  exur- 


gat  ad  acuendam  charitatem  et  in  illos, 
quos  imitari  possumus,  Colimus  ergo 
Martyres  eo  cultu  dilectionis  et  socie- 
tatis ,  quo  et  in  hac  vita  coluntur 
sancti  homines  Dei,,,  sed  illos  tanto 
devotius  quanto  securius  post  superata 
certamina,  Cam  Beausobrius  hoc  se 
argumento  premi  persentiret ,  nullam 
aliam  evadendi  viam  invenit  quam 
inficiandi ,  aetate  S.  Augustini  panis  et 
vini  eucharistici  oblationem  velut  sacri- 
ficinm  creditam  fuisse.  Ast  in  hac  hy- 
pothesi  S.  Doctor  responsum  dedisset 
Fausto  sensu  communi  destitntum.  Cfr. 
Murator.  De  rehus  liturgicis,  cap.  16 
et  seqq.  ubi  luculenter  ostendit  adver- 
sus  Bagnagium  perpetuum  utriusque 
Ecclesiae  orientalis  et  occidentalis  con- 
sensum  in  profitendo  dogmate  de  ve- 
ritate  sacrificii  in  F  icharistiae  oblatione. 
Extat  haec  dissertatio  in  op.  cit.  vol.  i. 
Cfr.  etiam  dissertatio  iii^  ToutteeZ^e 
doctrinaS,  Cyrllli  Hierosolymit,  cap. 
12.  Jam  vero  juxta  Beausobrium  : 
Les  iddes  de  S,  Augustin  sur  le  culte 
des  martyrs,,,  sont  assez pures  (Hist. 
etc.  tom.  II  ,  pag.  681  );  mais  noua 
nous  tromperions  infiniment ,  si  nous 


GAP.    IV.    I)E    EELIQUIARUM    CULTU.  393 

103.  Resp.  Ad  1^^,  Dist,  Non  liabent  mortuorum  ossa  ac  ci- 
neres  excellentiam  ^  ob  quam  per  se  et  cultu  absoluto  colantur  , 
conc^  ob  quam  colantur  cultu  relativo  ,  neg,  Habent  enim  Sanc- 
torum  exuvise  excellentiam  relatiyam,  quia,  ut  superius  innuimus, 
fuerunt  corpora  eorum  ,  qui  viva  Christi  membra  extiterunt 
et  Spiritus  Sancti  templa ,  quique  nunc  jam  beata  immortali- 
tate  potiti  cum  Cbristo  regnant ;  propterea  et  ipsse  aliquando  ad 
aeternam  vitam  excitandae  sunt  et  glorificandae.  Hinc  fit,  ut,  quem- 
admodum  absque  stultitise  labe  ,  uti  cara  pignora  babemus  res 
eorum ,  quos  vel  absentes  vel  extinctos  adbuc  diligimus  ,  ita  abs- 
que  labe  superstitionis  bonore  prosequamur ,  seu  cultu  relativo 
veneremur  eorum  corpora  ,  quorum  prseclara  gesta  suspicimus  et 
quibus  adeptam  gloriam  gratulamur. 

104.  Ad  2"^,  Abquot  Martyrum  aut  Sanctorum  Reliquia^  vel 
dubioe  vel  supposititiae  sunt ,  trans.\  omnes,  aut  quot  saltem 
adversarii  fingunt,  mg.  Hoc  vero  satis  est.  Hsec  porro  dijBicultas 
non  attingit  cultum  ipsum  ,  quem  adstruimus  ,  sed  praxim. 
Ecclesia  autem  semper  soUicita  fuit  in  veris  a  dubiis  ac  falsis  re- 
liquiis  secernendis.  Tridentina  Synodus,  sess.  XXV,  decrevit ,  lion 
esse  novas  reliquias  recipiendas  ^  nisi  recognoscente  ef  appro- 
bante  Episcopo ,  et  quidem  cum  iis  cautionibus ,  quas  sapienter 

jugions  par  la  des  idies  et  de  lapra-  liquiarom  ,   hoc  conslanter  negamos  ; 

tique  des  peuples,  11  en  etait  du  chris-  neque    unqaam   aut  Beaasobrias    aut 

tianisme  de  S,  Augustin  ,  compard  i  Gibbonius  contrariam  eyincent.  S.  An- 

celui  des  peuples  ,  comme  du  paga-  guslinus  non   de   se  solum  ,   sed  ge- 

nisme  des  philosophes  compare  de  mhne  neratim  dicit :  Quis  Antislitum ,  etc.  et 

d  celui  des  peuples.  Id  est ,  nos  falle-  alloquens  gregem  suum  :  Quando  au- 

remur,  existimanles,  omnes  Chrislianos  distis?,..  nunquam  audistis ,  non  fit , 

IV  et  V  seculi  fuisse  lotidem  Augustinos  non  licet  [Serm,  de  divers,  ci ,  cap.  7 ). 

in  theologiae  docVrina  et  peritia.  Aut,  Qaid    porro   comroune    habent    pauci 

inter  haereticos  vel  etiam  nonnullos  in-  otiosi  philosophi   sine  missione ,   sine 

ter  Calholicos  extilisse,  qui  luxuriosis-  auctoritate  ,  sine  populis  sibi  commis- 

sime   super  mortuos  biberent  (  Aug.  sis  ,  patria  et  ajtate  inter  se  remotissimi 

de   Mor.  eccl.  cap.   89),  verissimum  cum  prodigioso  Doclorum  et  Pastorura 

est.  Ast  Pastorum  et  populorum  coetui  nuraero  Ecclesiae  Catholicae ,  ut  conferri 

non    faisse    ideas    satis    puras    circa  '  inter  se  possint? 
caltum     Martyrum      eorumque     Re- 


394  TRAGT.  DE  GULTU  SAHGTORUM. 

praescribit.  Impossibile  porro  est  omnes  omnino  fraudes ,  quae  ir- 
repere possent,  praecavere.  Ceterum  cumhic  cultus,  totus  relativus 
sit ,  ut  saepius  monuimus  ,  nuUum  detrimentum  aut  fidelium  pie- 
tas  aut  religio  capere  possunt.  Apposite  Leibnitzius  :  Quoniam , 
inquit^  pii  tantum  affectus  res  est  ^  nihil  refert  ^  etiamsi  forte 
contingeret  Reliquias  ,  quce  pro  veris  habentur ,  supposititias 
esse  (1).  Atque  hoc  quidem  in  hypothesi  adversariorum.  Ceterum 
tot  falsae  non  habentur  ,  quot  ipsi  comminiscuntur  (2). 

105.  Ad  3"~',  Dist,  Abusus  irrepserunt  ex  parte  privatorum  et 
ideo  tollendi  ac  corrigendi  sunt,  concr^  ex  parte  Ecclesiae  ,  neg. 
Rehgionis  corruptelam  quovis  tempore  Ecclesia  detestata  est  et 
emendare  curavit.  Addo  ,  nihil  esse  quo  interdum  homines  abusi 
nonsint,aut  saltem  abuti  nequeant.  Stultum  porro  consihum 
esset ,  velle  rem  ipsam  tollere  ad  abusus  oranes  prsecavendos  , 
qui  vel  humana  imbecilhtate  vel  ex  destinata  mahtia  oriri 
possent. 

CAPUT    V. 

DE    SA.GRARUM    IMAGINUM    USU    AG    VENERATIONE. 

106.  Ex  piaescripto  Concihi  Tridentini  imagines  Christi,  Dei- 
parae  Yirginis  et  ahorum  Sanctorum  in  temphs  praesertim  habendae 
ac  retinendae  sunt ,  eisque  debitus  honor  et  veneratio  impertienda : 
Non  quod  credatur  inesse  aliqua  in  iis  divinitas  vel  virtus , 
propter  quam  sint  colendcB ;  vel  quod  ah  eis  sit  aliquid  peten- 
dum  ;  vel  quod  fducia  in  imaginibus  sit  figenda  ^  veluti  olim 
fiebat  a  gentibus  ,  quce  in  idolis  spem  suam  collocabant ;  sed 
quoniam  honos^  qui  eis  exhibetur^  refertur  adprototypa ,  qua?  illce 

(1)  Sy$t.  theol.  pag.  198.  Et  hinc  §  126  et  seqq.  praeclare  et  erudile 
raant  omnes  declamationes  nonnullo-  ostendit ,  falsum  esse  ,  quod  a  Burneto 
rum  Prolestantium  ,  praesertim  vero  aliisque  cum  eo  scriptum  est  in  locis 
Brectenridge  in  cit.  controversia.  sublerraneis  ( vulgo  ca/acomi&e« )  sepul- 

(2)  Cfr.  in  hanc  rem  Dissertazioni  tos  fuisse   paganos  ;    neque   confundi 
del  P.  Anton  Maria  Lupi ,  poste  in  debere   coemeteria  Christianorum  cum 
luce    da    Franc.    Antonio    Zaccaria  ,  puticulis  ethnicorum  Romanorum. 
Faenza  1785,   tom.  i,  diss.  i  j  abi. 


CAP.  V.  DE  SAGRARUM  IMAG.  USU  AC  VENERATIOWE.     395 

reprcesentant '^  ita  ut  per  imagines  ^  qiias  osctdamur  ^  et  coram 
quibus  caput  aperimus  et  procumhimus y  Christum  adoremus  , 
et  Sanctos ,  quorum  illce  simtUtudinem  gerunt,  veneremur  (1). 
Quoniam  vero  ex  sacrarum  imaginum  hostibus  alii ,  usum  ipsum 
imaginum  insectantes  ,  eas  destruebant ,  et  Iconoclastce  propterea 
nuncupati  sunt ,  alii  vero,  illarura  usum  admittentes,  ad  tem- 
plorum  ornatum  et  decorem  vel  historiam  ,  cultum  tantum  ac 
venerationam  impugnent  ,  quique  Iconomachi  vocantur  ,  cujus- 
modi  sunt  recentiores  Protestantes  ,  idcirco  adversus  utrosque 
doctrinse  catholicae  vindicias  sumere  debemus.  Ne  tamen  dicendo- 
rum  copia  confusionem  ingerat ,  in  duas  propositiones  rem  totam 
dispertiemur,  in  quarum  altera  ex  Scriptura  ,  in  altera  vero  ex 
Traditione  probationes  catholici  dogmatis  promemus. 

PROPOSITIO    I. 

Sacrarum  imaginum  usum  ac  venerationem  licitam  ac  piam 
esse  Sacrce  Litterce  ostendunt, 

107.  Ac  primo  quidem  ad  sacrarum  imaginum  usum  quod 
attinet,  illum  Dei  ipsius  mandato  in  V.  T.  obtinuisse  ,  constat  ex 
iis  ,  quge  Exod.  XXV,  18  et  19,  leguntur;  cum  sciHcet  Deus 
jussit  duos  extrui  aureos  cherubim  ex  utraque  tabernaculi  parte 
et  super  arcam  testimonii ,  dicens  :  Duos  quoque  Chei^ubim  au- 
reos  et  productiles  facies ,  ex  utraque  parte  oraculi,  Cherub 
tfnus  sit  inlatere  uno ^  et  alterinaltero.  Sic  Num.  XXI ,  8,  man- 
davit  Dominus  Moysi,  ut  faceret  serpentem  aeneubi  ac  poneret 
eum  pro  signo ;  qui  percussus  aspeoaerit  eum  ,  vivet,  ut  ibidem  le- 
gitur.  At  vero  serpentem  aeneum  Christi  in  crucem  elati  signum  seu 
imaginem  fuisse ,  declarat  ipsemet  Salvator  noster,  Joan.  III ,  14, 
dicens  :  Sicut  Moyses  exaltavit  serpentem  in  deserto^  ita  exal- 
tari  oportet  Filium  hominis.  Porro ,  si  licitus  ac  salutaris  fuit 
veteris  figurae  usus  ,  quae  futuram  Christi  passionem  obumbrabat, 
cur  noxius  erit  et  ilhcitus  usus  imaginis  Christi  in  cruce  passi  ? 

108.  Non  minus  luculenter  eaedem  Sacrae  Litterae  licitam  ac 

(1)  Sess.  xzT. 


396  TRAGT.    DE    GUtTU    SANGTORUM. 

piam  evincunt  earumdem  imaginum  venerationem.  Arcam  enim , 
quae  Dei  praesentiae  symbolum  prae  se  ferebat ,  maxima  venera- 
tione  prosecutos  esse  veteres  Hebraeos ,  inter  cetera  Josue  exem- 
plum  ostendit ,  qui ,  ut  legitur  Jos.  YII ,  6  :  Scldit  vestimenta 
sudy  et  pronus  cecidit  in  terram  coram  arca  Domini  usque  ad 
vesperam  y  tam  ipse  quam  omnes  senes  IsraeL  Magno  praeterea 
apparatu  ac  religiosa  pompa  eamdem  arcam  a  Davide  publica  ac 
solemni  supplicatione  translatam  ^  primum  e  domo  Abinadab  ac 
d^inceps  de  domo  Obededom  in  civitatem  David  exhibet  liber  II 
Reg.  cap.  VI.  Quinimo  ex  Ps.  XCVIII ,  5 ,  patet ,  cultum  istum 
erga  arcam  Domini  ex  Dei  ipsius  mandato  quodammodo  pro- 
fluxisse ,  iis  verbis  :  Eosaltate  Dominum  Deum  nostrum ,  et  ado- 
rate  scabellum  pedum  ejus ,  quoniam  sanctum  est,  Scabelli  au- 
tem  nomine  arcam  significari ,  constat  ex  I  Paral.  XXVIII ,  2 ,  ubi 
David  de  seipso  dicebat  :  Cogitavi ,  ut  cedificarem  domum ,  in 
qua  requiesceret  arca  fosderis  Domini ,  et  scabellum  pedum  Dei 
nostri.  Vel  itaque  dicendum  ,  licitum  ac  pium ,  ideoque  omni 
prorsus  idololatria  ac  superstitione  immunem  esse  imaginum  usum 
ac  venerationem  ,  vel  idololatriam  ac  superstitionem  a  Deo  ipso 
praescriptam  et  commendatam  fuisse;   quod  si  postremum  hoc 
absurdum  ac  impium  cogitatu  est ,  immerito  ac  per  summam  ca- 
lumniam  Iconomachi  Protestantes  ineptis  obtrectationibus  quo- 
tidie  Catholicis  insultant ,   eosque  traducunt  tanquam  totidem 
idololatras  ac  superstitiosos  ,  eo  quod  imaginibus  Christi,  Deiparae 
ceterorumque  Sanctorum  honorem  illum  deferunt ,   quem  Deus 
ipse  quoad  arcam  et  propitiatorium  et  verbis  et  factis  in  Sacris 
Litteris  commendavit  (1).  Constat  igitur  ex  dictis ,  sacrarum  ima- 
ginum  usum  et  venerationem  hcitam  ac  piam  Sacras  Litteras  per- 
hibere;  quod  primum  nobis  ostendere  propositum  erat. 

(1)  Dolendam  plane  est ,  aelate  hac  mus  a  ministris  genevensibus  in  opere 

noslra,  in  tanta   nerape  bonarnm  ar-  suo  ,    CaUchisme  sur  les  principales 

tium ,  scientiarum   ac  omnigenae  eru-  controverses    que    nous    avons    avec 

ditionis  copia  ,  quam  extoUunt  praeser-  VEglise  Romaine ,   1821.  Multo  vero 

tim  Protestantes  ,  inveniri  adhnc  ,  qui  magis  mirum  esse  debet ,  haec  obtrudi 

obsoletas  naenias  refricent  de  idololatria  ab  hominibus  ,  qui  rejiciunt  mysteria 

in  culto  catholico  ,  prout  factum  vidi-  omnia  Trinitatls ,  Incarnationis  ,  divi- 


GAP.    V.    DE    SACRARUM    IMAG.    USU    AG    VENERATIONE.  397 

DIFFICULTATES. 

109.*Obj.  1°  Deus,  Exod,  XX,  4  et  seqq.  omnem  imaginum 
usum  et  cultum  aperte  prohibuit,  dicens  :  Nonfacies  tihi  sculp- 
tile ,  neque  omnem  similitudinem ,  quce  in  coelo  desuper ,  et  quce 
in  terra  deorsum ,  nec  eorum^  quce  sunt  in  aquis  sub  terra.  Non 
adorahis  ea  neque  coles.  Ergo  tam  usus  quam  cultus  sacrarum 
imaginum  divinae  legi  adversantur.  2°  Sane  si  consuetudo  est 
optima  legum  interpres  ,  cum  synagoga  ac  veteres  Judaeorum 
doctores  vi  istius  praecepti  omnem  rejecerint  cujuscumque  imagi- 
nis  usum  ac  venerationem ,  nuUa  superesse  potest  dubitatio  de 
sensu  hujus  primi  Decalogi  praecepti.  3°  Ac  reipsa  hoc  sensu  man- 
datum  istud  Patres  omnes  priorum  seculorum  interpretati  sunt , 
ut  Clemens  Alex.  (1) ,  Tertullianus  (2)  ,  Justinus  (3) ,  Orige- 
nes  (4).  ^^  Prsesertim  cum  imaginibus  ac  simulacris  Christiano- 
rum  ea  omnia  aptari  possint ,  quae  paganorum  idohs  cum  Pro- 
phetis  Patres  citati  exprobrabant ,  quod  scilicet  eadem  materia 
constarent  ac  vascula  communia ;  quod  insensibilia  ac  irrationa- 
bilia  essent ;  quod  denique  super  ilHs  mures ,  hirundines  ,  araneae 
jocarentur  et  nidificarent.  Ergo. 

110.  Resp.  1°  generaliter.  Ergo  Protestantes ,  qui  saltem  sa- 
crarum  imaginum  ac  simulacrorum  usum  admittunt  ,  infractores 
sunt  primi  decalogi  praecepti ;  adductae  enim  probationes  non 
magis  venerationem  quam  usum  ipsum  imaginum  impetunt. 
Viderint  ipsi ,  quomodo  sibi  cohaereant. 

111.  Resp.  2«  Ad  1«»,  Dist.  ProhibuitDeus  omnem  similitudinem 
et  sculptile  falsorum  deorum  vel  earum  rerum  ,  quae  pro  Deo  ha- 
beri  possent ,  conc. ;  omnem  omnino  simihtudinem  ac  effigiem  ab- 
solute  ,  neg.  Etenim  id  patet  1°  ex  contextu ,  qui  ita  se  habet  ; 
Ego  sum  Dominus  Deus  tuus.^.  Non  habehis  deos  alienoscoram 

nitatis  Christi  Domini ,   peccati  origi-  (3)  Dialog.  cum  Tryphone. 

nalis,  seu  ab  iis ,  qui  purum  deismum  (4)  Cont.  Celsutn,  lib.  iv.   Horum 

ac  rationalismum  proQtentur.  singulorum  testimonia  a  Dallaeo  post 

(1)  Stromat,  lib.  v.  alios  plures  objecta  cfr.  apudNat.  Alex. 

(2)  Lih.  de  Spectac»  cap.  i3  et  Diss.  5.  in  sec.  8,  tum  apud  Petay. 
Lib»  de  Idololat,  cap  3.  De  Incarn,  lib.  xv ,  cap.  6. 


398 


TRAGT.  DE  CULTU  SANCTORUM. 


me.  Nonfaciestihi  sculptile,  neque  omneni  stmilitudinem...  No7i 
adorabis  ea  7ieque  coles.  Ego  sum  Dominus  Deus  tuus  fortis  , 
xelotes^  visitans  iniquitatem  patrum  in  filios ,  in  tertiam  et 
quartam generationem  eorum.  qui  oderuntme.  Evidens  igitur  est, 
liic  non  agi  nisi  de  imaginibus  atque  sculptilibus  ,  deos  falsos  ,  as- 
tra,  aut  animalia  referentibus  ,  quae  tunc  temporis  ubique  gen- 
tium  ac  in  iEgypto ,  et  a  Zabienis  praesertim  colebantur  ;  ad  quas 
idololatriae  species  hic  textus  manifeste  alludit  (1).  Ab  his  autem 
deterrere  Deus  populum  suum  volebat.  Agitur  propterea  de  cultu 
latriae  et  absoluto ,  qui  nihil  commune  habet   cum  dogmate  ca- 


(1)  Si  hanc  exposilionem  confirma- 
remos  anctoritate  Catholicoram  ,  nlpote 
suspectam  rejicerent  adversarii,  Placet 
itaqne  eam  communire  auctoritate  au- 
ctoram  Protestantium.  Rosenmiiller  in 
Scholiis  y.  T.  in  hunc  loc.  sic  scribit  : 
Hac  lege  ostendere  voluit  Deus  Israe- 
litis  ,  se  variarum  religionum  mixtu- 
ram  et  prceter  suum  etiam  aliorum 
deorum  cultum  nullo  modo  probare. 
Erat  enim  hcBC  vulgatissima  illorum 
temporum  superstitio ,  ut  hominesprce- 
ter  ejus  terrce  ,  quam  habitabant , 
Deum,  etiam  aliarum  Deos  coli  posse 
ac  debere  putarent ;  et  in  v.  4  »  ad  iHa 
verba  :  Non  facies  tibi  sculptile  ,  etc, 
rursum  scribit  idem  auctor  :  Facile 
intelligitur ,  non  omnes  vetari  ima- 
gines ,  ut  quidam  inierpreies  voluerunt, 
sed  tantum  imagines  tum  ipsius  Dei 
veri,  tum  aliorum  deorum  ;  erant  enim 
in  ipso  templo  imagines,  e.  c.  cherubo- 
rum,  Vid*  Michaelis ,  Jus  mosaic. 
P.  V»  §  aSo ;  Josephus ,  Antiquit. 
lib.  III ,  cap  .5 ,  §  5 :  'O  hortpoff  [xlyos) 
xiXiuit  fctj^tvlff  UKovcc  t^aou  'xoiiia-etirets 
^porxovuf ,  secundum  prceceptum  docet 
nullius  animalis  simulacrum  adoran- 
dum,   Et  sane    hoc  versu  prcecipue 


innui  videtur  animalium  cultus  inter 
^gyptios  usitatissimus.  Triplicem , 
ut  ita  dicam  ,  ^gypiiorum  idolola- 
triam  paucis  verbis  complexus  est 
Philo  in  libro  de  Decalogo ,  etc.  De- 
mum  in  V.  5  :  Non  adorabis  ea  ,  etc. 
haec  habet  :  Id  est ,  nullo  cultu  eos 
adpcies ,  ne  legi  fraus  fiat.  Ul  nullam 
omnino  imaginem  ,  quce  coleretur  , 
statui  voluit  Deus  ,  ita  non  modo  in^ 
flexionem  corporis ,  sed  omnem  illarum 
cultum  vetuit,  Tj>n^K  T\)n>   >DJK 

'    V      v:        T-     :  T 

N!1J2    /N  ego  sum  Jova  Deus  tuus , 

Beus  perfidice  in  ipsum  commissce 
impatiens.  Ut  K3p  de  marito  dicitur , 

qui  rivalem  pati  nequit ;  sic  Deus 
socium  in  cultu ,  quem  ab  hominibus 
postulat ,  ferre  non  potest.  Atque  hoc 
ipsum  hic  significare  vult  IsraSlitis; 
neque  enim  se  coli  tantumjubet,  sed 
se  solum  ;  negatque ,  sepassurum  sibi 
alienos  deos  conjungi ,  aut  partem 
cultus  sibi  soli  exhibendi  in  ulla  s\- 
mulacra  Deorum  alienorum  transferri. 
Vol.  II  ,  Lips.  1822.  Cfr.  etiam  Mi- 
chaelis ,  Jus  mosaicum ,  p.  i  ,  §  33. 


CAP.     V.    DE    SAGRARUM    IMAG.     USU    AG    VERERATIONE.         399 

tholico  de  imaginibus  Christi  aut  Sanctorum  ,  quae  coli  non  de- 
bent  nisi  cultu  relativo. 

112.  Patet  2o  ex  eo,  quod  verba  ista  unum  idemque  manda- 
tum  constituant  de  uno  Deo  colendo  ,  ad  deorum  ,  quicumque 
demumii  fuerint,  eorumque  simulacrorum  exclusionem;  alioquin 
non  decem  ,  sed  undecim  essent  Decalogi  praecepta  (1). 

113.  Patet  3°  Ex  facto;  etenim  si  Deus  quodcumque  omnino 
sculptile  vel  similitudinem  aut  imaginem  fieri  prohibuisset  hoc 
prseceplo  ,  profecto  neque  arcam  neque  cherubim  aut  aeneum 
serpentem  fabricarijussisset;  multo  minus  permississet  populum 
suum  prosternere  se  coram  arca  ,  eamque  in  publica  supplica- 
tione  deferre. 

114.  Ad  2™,  Dist.  Si  reipsa  de  hac  consuetudine  acpraxi  non 
interrupta  constaret ,  trans.  velco/ic;  si  non  constet ,  imo  si  con- 
trarium  documenta  ipsa  evincant ,  neg,  Porro  certum  est ,  anti- 
quiores  Hebraeos  alio  sensu  verba  Decalogi,  quae  objiciuntur,  in- 
tellexisse  ac  deduxisse  in  praxim.  Si  enim  deusu  imaginum  sermo 
sit ,  luculentum  exemplum  occurrit,  III  Reg.  VI  et  VII,  in  eo,  quod 
fecit  Salomon  in  templo  Domini ,  in  quo  extruxit  cherubim  ,  leo- 
nes  ac  boves,  palmas  aliaqueornamenta.  Deus  autem  non  solum 
non  improbavit  ejus  agendi  rationem ,  sed  gloria  ac  majestate  sua 

(1)  Cfr.   Bellarni.  De  Beaiificat.  et  bent.  Hinc  ridendam  se  prodit  procax 

canoniz.  Sanct.Wh.  ii ,  cap.  7  ,  n.  3  Breckenridge  ,  dum  in  controversia  , 

el  seqq,  Petav.  Z?e  Incarnat»  lib.  xv,  qaamhabuitcamHaghes,  n. 4,  pag-35 

cap.  6  ,  §  3  et  seq.  obi  et  illad  probe  et  alias  spepe ,  insimulat  auctorcs  Cate- 

notat ,  non  esse  confundendam  imagi-  chismi   Bomani  ,    quod    suppresserint 

nem  eUovcc  cam  tMx»  effigie  rei  non  aliquot  verba  secundi ,   at  ipse  cam 

existentis.  Cavendum  propterea  hic  a  suis  reformaiis  vocat ,  praecepti ,    quo 

Roberto    Slephano    ,  Scapola    aliisque  prohibentur  imagines  earumqae  cultas. 

leiicographis  protestantibus.  Ceterum  ,  In  omnibus  editionibus  ,  quas  ipse  con- 

ut  ad  illud  a  qao  discessimus  redea-  sulerepotui  ,integrareperi  illaejasmodi 

mus  ,  ipsi  Pro  testantes ,  saltem  Luthe-  verba.  Ceterum  adeo  puerilia  hajc  sunt , 

rani  nobiscum  consentiunt  in  partitione  nl  vix  commemorari  debeant.  EiFrons 

prseceptorum  ,  ac  tria  priora  ad  primam  hic  provocator  seculo  ad  minus  toto  se 

tabulam  referant,  septem  posteriora  ad  a  praesentis  polemicae  stata  dissitum,  ac 

secundam  tabulam  ;  quare  et  ipsi  v.  3,  non  minas  catholicae  qaam  protestan- 

4  et  5  pro  nno  eodemque  praecepto  ha-  ticae  doctrinae  ignaram  ostendit. 


400  TRAGT.  DE  GULTU  SANGTORUM. 

templum  implevit  (1).  Si  autem  de  veneratione  loquamur,  vi- 
dimus,  qua  ratione  se  gesserint  Josue  ac  senes  IsraeletDavid  cum 
universopopulo.  Dixi  anttqmores  Hebraeos;  nam  non  abnuimus, 
synagogam  post  reditum  a  captivitate  babylonica  severiorem  hac 
in  parte  fuisse ;  verum  id  non  tam  ex  vi  legis  repeti  debet ,  quam 
ex  peculiari  soUicitudine  ,  quam  habuit ,  ne  populus  in  superstitio- 
nem  delaberetur ;  qua  factum  est ,  ut  tum  circa  hunc  articulum 
tum  circa  alios  non  paucos  ad  firmiorem  legis  custodiam  con- 
stitutiones  sanxerit ,  quas  Rabbini  vocant  sepem  legis  divinoe  (2). 
115.  Ad  3™,  Dist.  Loquuntur  citati  Patres  de  ethnicorum  ido- 
lis  ac  simulacris  falsorumnuminum,  cowc;  absolute  juxta  sensum 
Catholicorum ,  neg.  Ex  toto  enim  contextu  patet ,  scriptores  illos 
agere  de  idololatria,  quam  impugnabant ;  ac  proinde  tum  exsub- 
jecta  materia,  tum  ex  adversariorum  indole ,  quos  perstringebant , 
aperte  coUigitur  ,ipsos  nec  verbum  habere,  quod  feriat  catho- 
licam  doctrinam ;  prout  magis  etiam  constabit  ex  inferius  dicen- 
dis.  Quod  si  nonnuUi  inter  ipsos  visi  sunt  sensisse ,  per  primum 
decalogi  praeceptum  omnem  reipsa  prohibitum  fuisse  imaginura 
usum,  praeterquam  quodnon  sibi  constiterint  (3),  reponimus,  eos 
de  imaginibus  Dei  locutos  esse,  prout  censet  NataHs  Alex.;  quod  in- 
verisimiie  non  videtur  pro  illorum  temporum  pecuHaribus  adjun- 

(1)  Cfr.  iiParalipom.  VII,  i  et  seqq.      severitate  paalulam  recessisse. 

£x  qao  refellitar  Flavias  Josephas ,  qai ,  (3)  Nam  Tertaliianus  ,  qai  in  Lihro 

Antiqq,  lib.  viii ,  violatae  legis  Salo-  de  Idololatr,  cap.  3  et  seq.  autumave- 

monem  accusat ,  eo  qaod  in  templo  rat ,  Deam  in  Decalogo  omnem  prorsns 

palmas ,  leones  et  boves  coilocari  cu-  imaginem  ac   rei   cajusque  similitudi- 

raverit.  nem  fieri  interdixisse ,  in  lib.  ii  Cont» 

(2)  Quo  refertur  jussioilla,  ex.gr.qua  Marcionem ,  cap.  22,  ut  se  extricet 
praescribebatur ,  ut  in  flagellatione  tri-  a  difFicuItate  sibi  proposita ,  quod  nempe 
ginta  novem  tantum  ictus  infligerentur.  Deus  mandaverit ,  quod  fieri  inter- 
Cfr,  Petav.  Delncarn.  lib.  xv,  cap.  6,  dixerat ,  respondet ,  legem  non  in  to- 
§  6  et  seqq.  Non  semper  eadem  He-  tum  vetuisse  fieri  similitudinem  ali- 
braeis  stetit  sententia  circa  vim  primi  quam  ,  sed  eam  tantummodo  ,  quae  ad 
prscepti  Decalogi  et  circa  imaginum  hoc  fieret ,  ut  pro  Deo  coleretur.  Idip- 
nsum.  Seldenus  De  Jure  naturce  sum  dicatur  de  Clemente  Alex.  aliis- 
et  gentium  ,  juwta  ieges  Ilebr,  lib,  11,  que  ,  de  quibus  cfr.  Petav.  loc.  cit. 
cap.  6,  ostendil  Hebraeos  a  primaeva 


GAP.    V.    DE    SACRARTJM    IMAG.    USU    AG    VENERATIOrfE.  401 

ctis  (1) ;  etenim  cum ,  ethnici  deorum  suorum  imaginibus  fingendis 
assueti  essent ,  Patres  in  alteram  partem  deflexerunt. 

116.  Ad  4°^,  ^G^'  Merito  Patres  hsec  urgebant  adversus  ethni- 
cos ,  qui  vel  idola  totidem  deos  esse  autumabant ,  vel  saltem  in 
illis  divinam  quaradam  putabant  inesse  virtutem.  Haec  enim  omnia 
a  Catholicorum  fide  toto  coelo  distant ,  qui  nuUam  intrinsecam 
excellentiam  aut  virtutem  in  imaginibus  agnoscunt ;  alioquin  haec 
ipsa  urgeri  potuissent  adversus  arcam ,  Cherubim  et  aeneum  ser- 
pentem ;  siquidem  super  istis  pariter  mures  et  araneae  jocari  po- 
terant,  et  aves  nidificare. 

PROPOSITIO   II. 
IJsus  ac  veneratio  sacrarurn  imaginum  ex  traditione  evincitur, 

^'  117.  Ac  primo  usum  sacrarum  imaginum  tribus  prioribus 
fecclSsiae  secuHs  obtinuisse  ,  certa  et  antiquissima  monumenta 
indubium  faciunt.  Post  tot  eruditorum  labores  ,  qui  omnem 
impenderunt  operam  in  christianis  antiquitatibus  inquirendis  ac  il- 
lustrandis ,  talem  evidentiam  historicam  hoc  argumQntum  adeptum 
est ,  ut  contemni  potius  quam  refeUi  mereantur,  qui  adhuc  in  ejus 
negatione  insistunt.  Cum  igitur  vix  non  obruamur  ejusmodi  mo- 
numentorum  copia ,  nobis  satis  erit ,  hic  ea  indicare  ,  ne  longius , 
quam  par  sit ,  in  re  rion  necessaria  excurramus. 

118.  1°  Apud  archaeologos  corapertum  est ,  primos  Christianos 
consuevisse  syrabohs  exprimere  mysteria  rehgionis  imaginum  ope. 
Sane  annulorum  referentium  imaginem  piscis  vel  columbae  ,  qui- 
bus  christiani  viri  utebantur,  merainit  Clemens  Alex  (2).  Plura 

(1)  Diss.  Yiin  sec.  viii ,  §  i  ,  7-  mores  sint  aquarum  baptismi ,  tn  qui- 

(2)  Pcedag.  lib.  iii ,  cap.  1 1  ,  tom.  i ,  hus  tanquam  pisciculi  vitam  accepe- 
pag.  289 ,  edit.  cit.  De  pisce  haec  ha-  rint ,  in  Christo  Jesu  post  veterem 
bel  P.  Halloixius  in  Illustrium  seculi  Aowjmewrewafi.Estetiamnotissimum, 
secundi  script.  vitis ,  pag.  i^S  :  Cle-  Ipc^ug  symbolum  olim  christiani  nomi- 
mens,agensdeannulisChristianorum  nis  fuisse  ,  quod  istius  lilterae  essent 
ohsignatoriis ,  suadet  inter  alia  ,  ut  initiales  'Utov  Xfirrcu  Qiou  Xiov  SA»r?- 
piscis  figura  in  illis  insculpatur,  non  po?. 

alia ,  opinor ,  de  causa ,  quavi  ut  me- 

T.  IV.  26 


402  TaAGT.  DE  GULTU  SAWGTORUM. 

ejus  rei  monumenta  proferunt  Aringhius  (1)  ac  Buonarrotius  (2), 
qui  praeterea  reliqua  veterum  testiraonia  coUegerunt. 

119.  2°  Symbola  ista  in  lapidibus  ,  lucernis ,  gemmis ,  picturis, 
sarcophagis  occurrunt  ^  in  quibus  etiam  potiora  V.  T.  facta  ex- 
pressa  reperiuntur ,  quorum  praecipua  post  Bosium  et  Aringhium 
collegit  Mamachius  (3).  Ad  novi  autem  Testamenti  symbola  quod 
spectat ,  illustria  sunt  ea  ,  quae  ssepe  ssepius  in  coemeteriis  repe- 
riuntur.  Talia  sunt  Christi  imago  in  monte  consistentis  ,  ex  quo 
quatuor  flumina  originem  habent  ,  ejusdemque  Salvatoris  crucem 
aut  virgam  gestantis  figurae  ;  quae  passim  etiam  in  musivis  operi- 
bus  conspiciuntur ,  de  quibus  erudite  scripsit  Bottarius  (4).  Item 
imago  Christi  sub  figura  boni  pastoris  vel  pascentis  vel  succol- 
lantis  ovem  in  vitris  ,  in  lucernis  ,  in  sarcophagis  ,  in  parietibus, 
in  gemmis ,  in  caHcibus  passim  reperitur ;  plura  hujus  symboli 
monumenta  proferunt,  praeterlaudatos  scriptores,  Boldettus,  Ca- 
saUus  atque  Ciampinius  (5).  Hujus  praeterea  consuetudinis  me- 
minit  TertulHanus ,  qui  in  Hb.  de  Pudicitia  ^  cap.  VII,  scribit  : 
Procedant  ipsce  picturce  caltcum  vestrorum ,  si  vel  in  illis  per-^ 
luGehitinterpretatiopecudisillius\  et  iterumibid.  cap.  X  :  Siforie 
patrocinabitur  pastor  ^  quem  in  calice  depingis. 

120.  3<*  Ad  haec  accedunt  vetusta  monumenta  de  aliis  symbo- 
lis ,  quibus  Christum  resque  ab  eo  gestas  prisci  Christi  fideles  ex- 
presserunt ,  ea  quae  B.  Virginem  ,  Angelos  ,  Sanctos  referunt , 
nec  non  figuras  animalium  ,  plantarum ,  domorum  ,  navis  , 
anchorae ,  doliorum ,  aliarumque  ejusmodi  rerum ;  de  quibus  prae- 
ter  citatos  auctores  fuse  scripserunt  Blanchinius   (6)  ,  Fabret- 

(1)  Op.  cit,  praesertim  toto  lib.  iii.  el  seqq.;  Casalias  ,  c?e /^e/m";&M«  CAm- 

(2)  Filippo  Buonarruoti  ,  Osserva-  tian,  ritibus ,  Romx  1647  ;  Ciarapini, 
zioni  sopra  alcuni  frammenti  di  tasi  P^etera  monimenta  ,  Romae  1690, 
antichi  di  vetro  ,  Firenze  17 16.  part.  i ,  cap.  xvii  et  seq. 

(3)  Origin.  et  antiqq.  christ.B.omx  (6)  Cfr.  ejus  eruditae  nolae  in  Pro- 
1761  ,  lib.  iii,  cap.  i  ,  §  3  et  seqq.  legomena  ad  P^itas  Homanorum  Pon" 

(4)  Sculture  e  pitture  sacre  estratte  ^iy?cu»i  Anastasii  Bibliolhecarii,  1723, 
dai  cimiteri  di  Roma^  Homa  17^7  ,  tom.  11,  cap.  4  7  ^Q^  \\ii&,  opusc.  16 
trib.  vol.  in  fol.  et  alibi  passim  ;  tom  ?ol.  iii ,  Proleg, 

(5)  Boldetti,  oper.  cit.  lib.  11,  cap.  i  x  opasc.  11. 


GAP.    V.    DE    SACRARUM    IMAG.    USU    AG    VENERATIONE.  403 

tus  (1)  ,  Fogginius  (2) ,  Marangonus  (3)  aliique  archaeologi  sacri  (4), 
quibus  jungendi  sunt  qui  non  ita  pridem  de  pingendi  aut  scul- 
pendi  arte  juxta  antiqua  monumenta  scripserunt  (5).  Exploratum 
est  igitur ,  receptissimum  apud  Christianos  fuisse  imaginum  usum 
tribus  prioribus  Ecclesiae  seculis. 

121.  Ex  hoc  porro  imaginum  usu ,  quem  obtinuisse  ostendi- 
mus  ab  ipsis  Ecclesiae  primordiis  ,  facile  coUigimus ,  earum  pariter 
viguisse  in  Ecclesia  venerationem.  Etenim ,  cum  imaginem  vene- 
ratio  relativa  sit  ad  venerationem  prototyporum ,  eo  ipso  quod 
Christiani  Christum  ac  Sanctos  venerarentur  ,  ut  ex  demonstratis 
constat,  in  veneratione  pariter  habuerunt  eorum  imagines.  Adeo 
enim  haec  inter  se  connexa  sunt  ,  ut  unum  sine  altero  vix  aut  ne 
vix  quidem  subsistere  possit;  quod  vel  ex  ipsa  Protestantium 
agendi  ratione  patet ,  qui ,  cum  vellent  imaginum  venerationem 
toUere ,  cultum  ipsum  Sanctorum  abstulerunt. 

122.  Sed  non  desunt  documenta  positiva  ,  quae  ostendant, 
tribus  prioribus  Ecclesias  seculis  imaginum  venerationem  viguisse. 
Constat  enim  ,  ethnicos  passim  accusasse  Christianos ,  quod  cruces 
adorarent ,  quasi  in  iUis  (juxta  ipsorum  principia)  divinitas  quae- 
dam  lateret.  Sic  enim  loquitur  Csecilius  ethnicus  apud  Minucium 

{\)  Inscription,     antiquar,  Romae  Ovidii,extra  porlam  Pinciam,collegit, 

1699  ,  cap.  8  ,  pag.  545  et  seqq.  eas  spectare  ad  sec.  11  serae  christianx. 

(2)  De  romano  D,  Petri  iiinere  Unde  dao  inferimas  ,  1°  usam  ima- 
et  apostolatUj  Florentiaj  i^J^i  ,  exerci-  ginum  jam  a  primo  et  secando  sec.  in 
tat.  XX,  pag.  453  et  seqq.  Ecclesia  viguisse,  ideoque  non  a  Basi- 

(3)  Dellecose gentilesche,  etc.cap.72.  lidianis  aut  Gnosticis  hunc  usum  Eccle- 

(4)  Hos  congessit  magno  numero  siam  mutuatam  esse ,  ut  nonnulli  recen- 
Marriacliius  ,  op.  cit.  lib.  iii ,  §  20  et  tiores  Protestantes  inscile  autumarunt , 
seqq.  sed  cum  ipsa  coepisse;  1°  cultum  ima- 

(5)  D'Agincourt ,  op.  c\t.  Storia  deW  ginum  ,  ut  animadvertit  idem  auctor  , 
arte ,  vol.  iv  ,  pag.  69  el  seqq.  plures  ab  interitu  liberasse  artes  scnlptarae 
iniagines  commemorat  a  se  repertas  in  atque  picturae  ,  quarnm  Protestantes 
subterraneis  romanis  ,  elaboratas  jam  nunc  studiosissimi  sunt,  Sane  Roma 
a  temporc  primse  persecutionis.  Ex  ha-  bonarum  artium  semper  extitit  domi- 
rnm  imaginum  stilo  ,  quem  contulit  cilium.  Sic  etiam  Winckelmann,  de 
cum  imaginibus  a  se  pariter  repertis  quo  postea. 
in  sepulcro  familiae  Nasonioram ,  nempe 


I 


26. 


404  -*^    TT/?t.n     TRAGT.    DE    GULTU    SANGTORUM. 

Felicem  in  Octavio  :  Etqui  hominem  s^immo  siipplicio  pro  fa- 
cinore  punitum ,  et  crucis  ligna  feralia  eorum  ceremonias  fa- 
hulantur^congruentiaperditis  sceleratisque  trihuit altaria , utid 
colantj  quodm6rentur  (1);  et  iterum  :  Ecce  vobis  mince^  supplicia^ 
tormenta  y  etiam  non  adorandce  ,  sed  subeundas  cruces  (2).  Id 
ipsum  postea  objecit  Julianus,  apud  S.  Cyrillum  ,  lib.  VI,  contra 
eumdem,  dicens:  Cfucislignumadoratis,  ejusque signa  infronte 
formatis ,  et  postihus  cedium  insculpitis  (3)  ;  item  Celsus  apud 
Origenem ,  lib.  II,  n.  47;  ex  quo  insuper  patet  ethnicos  existi- 
masse ,  omnes  crucifixos  a  Christianis  coU ,  ut  adnotant  Maurini 
editoresin  hunc  locum.  Evidens proinde  est,jam  ab  ipso  Ecclesiae 
initio  coH  a  Christianis  cruces  consuevisse  ;  quee  res  cum  in  ethni- 
corum  pervenisset  notitiam  ,  effecit ,  ut  ii  cruces  in  deorum  nu- 
mero  a  Christianis  haberi  contenderent. 

123.  Quod  de  cruce  dictum  est  ,  de  ceteris  imaginibus  dici  de- 
bet ,  quas  in  veneratione  veteres  Christianos  habuisse  praeter  ea, 
quae  in  medium  allata  sunt,  satis  aperte  evincit  usus  eas  servandi 
in  Ecclesiis  seu  cubicuhs  in  coemeteriis  positis.  In  coemeterio  enim 
Praetextati  adhuc  vetus  cubiculum  ,  ubi  mysteria  celebrabantur , 
visitur  pictum  ,  in  cujus  fornice  eminet  imago  Salvatoris  (4) ;  ea- 
dem  pariter  occurrunt  in  coemeteriis  Calhxti ,  S.  Agnetis ,  Pris- 
cillae  ac  Sanctorum  Petri  et  MarceUini  in  via  Lavicana  (5).  Prae- 
terea  id  ipsum  evincunt  vitra  ,  in  quibus  jam  a  seculo  IIP  exhibetur 
B.  Virgo  cum  puero  Jesu  nimbis  ^  seu  aureolis  et  coronis  re- 
dimita ;  his  siquidem  honor  seu  cultus  significatur ,  quo  B.  Vir- 
ginem  in  imaginibus  ejus  primi  Christianiprosequebantur  (6).  Ex 

(1)  §  9.   Bihlioth,  Patrum.    edit.  (5)  Ibid. 

Ven.  tom.  11 ,  pag.  386.  (6)  Cfr.  Ant.  Mariani  Lopi ,  S.  J. 

(2)  Ibid.  §  12,  pag.  887.  op.  cil.  tom.i,  dissert.  viii ,  pag.  243 

(3)  To  rov  a-Tuvfiou  TTftoTxvvuTe  ^uXovy  et  seqq.  ubi  describit  vitrum  repertum 
tiKovu?  uvTov  a-Kiuy^uCpoZvTis  fv  tS  f^ci"  in  coemeterio  Callixti ,  sanguine  adhuc 
raTFm  ,  »«/  crpo  rZv  oiKiifAurav  iyy^ci^ov'  adspersum  ,  in  qao  exhibetnrB.  Virgo 
rts,  Opp.  S.  Cjrill.  edit.  Auberti,  in  throno  sedens  elevato ,  ac  super  §e- 
Paris.  i638 ,  tom.  vi,  part.  11,  pag.  194.  nibus  tenens  infantulum  Jesum.  Infan- 

(4)  Cfr.  Boldetti ,  op.  cit.  lib.  i ,  tulo  Jesu  adstat  diaconus  cum  flabello. 
cap.  4»  Porro  tum  infantis  Jesu  tum  B.  Vir- 


CAP.    V.    DE    SACRARUM    IMAG.     USU    AC    YEPJERATIONE.       405 

liis  igitur  aliisque  non  paucis  ejusmodi  monumentis  ,  quae  afferri 
possent,  luculentissime  constat  ,  tum  usum  tum  venerationem 
seu  cultum  Sacrarum  Imaginum  antiquissimum  esse,  atque  ab 
ipsis  apostolicis  temporibus  ad  Ecclesiam  pervenisse. 

124.  Sed  demum  ipsa  natura  rei  ad  banc  admittendam  Sacra- 
rum  imaginum  venerationem  quodammodo  nos  ducit,  imo  et  im- 
pellit.  Fieri  enim  nequit  ,pro  diversa  ratione  qua  erga  abquem  af- 
fecti  sumus  ,  amore  sciHcet  aut  odio ,  existimatione  aut  contemptu, 
quin  iisdem  animi  sensibus  feramur  erga  imagines  aut  simula- 
cra  ,  quae  prototypum  referunt.  Hinc  receptum  est ,  ut ,  cum  nos- 
trum  erga  quempiam  amorem  aut  odium  patefacere  volumus , 
bonoremus  aut  destruarnus  ilbus  imagines  ac  simulacra  ,  quod  ex 
quotidiano  experimento  fieri  comperimus.  Quare,  si  ipsis  faten- 
tibus  adversariis  ,  principum  aut  doctorum  virorum ,  et  eorum 
qui  bene  de  patria  meriti  sunt^  ob  civile  ,  Htterarium ,  aut  na- 
turale  ac  morale  abquod  motivum,  imagines  ac  simulacra  civibter 
honorare  possumus,  cur  Cbristi  et  Sanctorum  imagines  ob  mo- 
tivum  rebgiosum  rebgiose  venerari ,  et  banc  venerationem  ex- 
ternis  signis  ostendere  non  poterimus  ?  Mibtat  autem  pecubaris 
ratio  pro  bac  rebgiosa  veneratione ;  siquidem  nos  ,  utpote  sensibus 
praediti ,  ita  a  natura  comparati  sumus ,  ut  imaginibus ,  quae  sub 
sensus  cadunt,  magispermoveamuradexcitandos  innobis  devotio- 
nis  seu  pietatis  sensus  eosque  fovendos  (1).  Quemadmodum  eiiim 

ginis  capat  nimbo  seu  aoreola  circum-  et  seqq.  et  Ciampinius  ,  J^etera  moni- 

datum  est,  quo  quidem  signo  usi  primi  menta  ,    cap.    i^.   Jam   vero    ostendil 

CLristiani  sunt  ad  signilicandam  vene-  Lupi ,  hoc  vilrum    referri   non    posse 

ralionem  peculiarem  erga  Christum  Je-  nisi  ad  epocham  persecutionibus  Dio- 

sum   ejusque  malrem.    Nimbus    enim  cletiani  ,    imo    et   Decii    ac   Valeriani 

usurpabatur  ab  ethnicis  ad  numina  sua  anteriorem.  Plura  alia  vitra  ,  exhibenlia 

condecoranda  ;  deinceps  vero  impera-  imagines    Salvatoris    et    Sanctorum  , 

lorum    imaginibus    apponebalur    post  nimbis  in   capite  ornatas  ,    cfr.   apud 

ipsorum  apotheosim.  De  imaginibus ,  Boldetti ,  lib.  i,  cap.  89. 
qua3  capita  radiatis  orbiculis  ,   lunulis  (1)  Hunc  effectum  se  experlamesseia 

vel  coroUis   pradita  exhibent ,  prajler  se  ipsa ,  S.  Theresia  teslatur  in  P^ita  sua , 

Joan.  Nicolai  in  Diss.  De  nimhis  ,  •fuse  cap.  9;  a  conspecta  enim  imagine  Sal- 

eterudite egerunt Buonarruoti,  Ossery.  vatoris  patientis  repetit  primordia  saa- 

sopra  i  frammenti  di  vetri,  pag,  65  ctioris  suae  vivendi  ratioais.  Lubet  eju6 


406 


TRAGT.  DB  GULTU  SANGTORUM. 


turpibus  imaginibus  mali  in  nobis  afFectus  excitantur,  sic  ex  con- 
spectu  imaginum  Christi  ,  Deiparae  aut  Sanctorum  magis  incales- 
cunt  pii  animi  motus.  Velle  propterea  omnes  sacras  imagines 
removere ,  aut  iis  debitam  abolere  venerationem  ,  perinde  esset 
ac  igni  sacro  fomentum  subducere  et  prorsus  extinguere. 

125.  Ad  praecavendas  vero  difficultates ,  praestat  animadver- 
tere  cum  Petavio,  1°  imagines  ad  religionis  essentiam  minime 
pertinere  ;  sed  ex  eorum  per  se  genere  esse ,  quae  ad  salutem  ab-^ 
solute  necessaria  non  sunt ;  ac  propterea  in  potestate  esse  Ec- 
clesiae^  ut  ea  vel  adhibeat  vel  ableget,  prout  satius  esse  existi- 
maverit  ^  cujusmodi  ea  omnia  sunt,  quae  positivi  yvA^o  juris 
dicuntur.  HinC  pro  locorum  ,  temporum  ac  personarum  ad- 
junctis  interdum  adscitas ,  interdum  vero  ablegatas  imagines  ab 
antiquis  videmus  (1).  2®  Quod  diximus  de  imaginibus  in 
se  spectatis  et  earum  veneratione  ,  pari  ratione  dicendum  est 
de  ritu  seu  exterioribus  hujus  venerationis  significationibus ;  cum 
hae  ad  discipHnam  spectent  ac  subsint  Ecclesiae  regimini,  quae 


verba  juxta  latinam  versionem  rJescri- 
bere  ,  nt  pateat  discrimen  ingens  ,  quod 
intercedit  inter  Sanctorum  et  haereti- 
cornm  sensa  circa  sacras  imagines  : 
Factum  est  autem ,  inquit ,  ut ,  cum 
quadam  die  oratorium  intrassem  y 
quamdam  in  eo  viderimimaginem.,., 
depictus  in  ea  erat  Redemptor  noster 
Christus  ,  vulneribus  et  plagis  unde- 
quaque  deformatus ,  ita  aspicientes  ad 
compassionem  commovens ,  ut,  statim 
atque  in  eam  oculos  conjeci ,  tota  in- 
terius  turbata  sim  ,  quod  tali  enim  in 
schemate  et  forma  viderem  ,  quod  ad 
vivum  reprcesentaret ,  quod  pro  nobis 
is  passus  esset,  Tatem  quidem  in 
animo  meo  dolorem  sensi ,  quod  illi  ob 
acceptas  hasce  plagas  tam  parum 
grata  extitissein  ,  ut  cor  mihi  in  duas 
difpndi  partes  videretur ;  unde  ipsa 
me  mnUis  cum   lacrymis    coram  eo 


abjeci ,  ex  animo  eum  rogans ,  talem 
mihi  siniul  et  semel  constantiam  at- 
que  animi  robur  daret ,  ut  posthac 
amplius  eum  non  offenderem,..,  Hanc 
ob  causam  ita  erga  imagines  et  pi- 
cturas  afflciebar,  P^w  autem  illis  in- 
felicibus  ,  qui  culpa  sua  hujusmodi 
bono  excidunt ;  unde  clare  colligere 
est ,  illos  Dominum  neutiquam  dili- 
gere.  Si  enim  eum  diligerent ,  ejus 
haud  dubie  imagine  delectarentur ; 
quemadmodum  etiam  inter  amicos 
mundanos  juvat  et  volupe  est ,  imagi- 
nem  videre  ejus,  quem  unice  diligi- 
mus,  Quanti  vero  fecerit  Leibnitzius 
opera  virginis  Abuiensis  ,  quantique 
faciant  Protestantes  in  Germania,  qui 
vulgo  pietistcB  vocantur ,  notissimum 
est. 

(1)  De  Incarn,  lib.  xv,  cap.  i3, 


GAP.    V.    DE   SACRARI3M    IMAG.    USU    AG    VENERATIONE.         407 

eas  moderari  potest ,  prout  magis  expedirejudicaverit  (1).  Sane 
comperimus^  aliis  temporibus  Ecclesiam  aliquid  indulsisse  ,  quod 
aliis  vetuerat,  cum  res  tamen  in  se  salva  semper  consistat. 

DIFFICULTATES. 

126.  Obj.  prima.  1°  Veteres  Patres  ethnicis  exprobrant  simu- 
lacrorum  cultum  ;  ergo  haec  non  colebantur  a  Christianis  ^  alioquin 
facile  ethnicis  fuisset  haec  ipsa  intorquere  in  Christianos.  2°  Adde, 
ethnicos  crimini  vertisse  Christianis ,  quod  ipsi  7iulla  haberent 
nota  simulacra  (2)  ;  3°  neque  id  Christianos  apologetas  inficiatos 
esse  ,  qui  4°  profitebantur ,  se  nec  crucem  quidem  colere  ,  neque 
aliud  quodcumque  simulacrum.  Hinc  est  5°  quodquatuor  priori- 
bus  seculis  in  veterum  Ecclesiarum  instrumentis  et  sacrae  supel- 
lectiHs  recensionibus  nullae  prorsus  imagines  occurrant  (3).  Ergo. 

127.  Resp.  ad  1"^,  Dist.  Consequens.  Non  colebantur  a  Chris- 
tianis  sirnulacra  seu  potius  imagines  (4)  eo  cultus  genere  et  ea 


(1)  Qnae  si  attendisset  Beausobre  , 
minime  ei  excidissent,  qoae  habet,  Hist» 
cit,  lib.  11,  cap.  4»  §  6;  ubi,  relatis 
verbis  ex  Concilio  Nicaen.  il  :  Inducit 
(  LeucQS  Garinus )  Lycomedem  coro- 
nantem  imaginem  Apostoli  quemad- 
modum  grasci  sua  idola ,  subdit  ;  Et , 
si  cela  est  vrai ,  il  faut  que  le  Saint- 
Esprit  ait  abandonnS  dans  cet  endroit 
le  sacrd  Concile  d  son  esprit  particu- 
lier ;  car ,  depuia  ce  tempa-ld ,  rien  n^a 
etd  plus  catholique  que  la  coutume 
de  couronner  les  images,  Cfr.  quae  in 
hunc  Concilii  locum  adnotat  Christia- 
nus  Lupus,  Dissert.  de  septima  sy- 
nodo ,  Action.  v ,  ubi  inter  cetera  scribit : 
Paganismi  extinctio  ahstulit  offensio- 
nem  et  scandalum ,  atque  ita  coronandi 
rilus  ex  impio  et  gentili  factus  est 
pius  ,  religiostis  <f  christianus»  Opp. 
edit.  Venel,  1724?  ^^1*  *om.  iii ,  pag. 


243.  Addo  ,  hic  non  agi  de  definitione 
Concilii ,  sed  de  verbis  prolatis  a  solo 
Joanne  monacho.  Ita  Beausobre  abu- 
titur  bona  lectorum  fide. 

(2)  Apud  Minucium  in  Octavio  ; 
eadem  objiciebatCelsus  apudOrigenem, 
lib.  Tiii ,  n.   17. 

(3)  Ita  Dallaeus  ,  lib.  De  Imagin, 
Cfr.  apud  Nat.  Alex.  Dissert.  vi ,  in 
sec.  viii. 

{A)  Etsi,  ad  rem  ipsam  qnod  attinet , 
perinde  sit ,  imagines  ac  simulacra  ha- 
bere  et  venerari  ,  attamen  permisceri 
inter  se  baec  nequeunt.  Usus  enim  sa- 
crarum  imaginum  receptissimus ,  nt 
vidimns  ,  a  primordiis  religionis  chris- 
tianae  fuit ,  simnlacrorum  autem  raris- 
simns  extitit ,  ita  at  vix  de  iis  doca- 
menta  inveniaifias.  Bleminit  quidem 
Eusebius ,  Histor.  eccles,  lib.  vn , 
cap.  18 ,  statuae,  qaam  Christo  Domino 


408  TRAGT.  DE  GULTU  SANCTORUM. 

ratione  ,  qua  ab  ethnicis  colebantur ,  conc^  nulla  ratione  cole- 
bantur ,  subdist.i,  in  nonnullis  provinciis,  trans.;  nullibi ,  ne^. 
Veneratio  enim  seu  cultus  sacrarum  imaginum  apud  Christianos 
nullus  censeri  potest ,  si  conferatur  cum  eo  cultu ,  quo  ethnici  idola 
sua  prosequebantur.  Ethnici  enim  simulacra  sua  cultu  absoluto 
ac  supremo  et  ingenti  apparatu  adorabant  ;  Christiani  autem  , 
illa  prsesertim  aetate  ,  ne  imitari  viderentur  gentiles  ,  alieni  om- 
nino  erant  ab  exteriori  illa  pompa  ac  ritu.  Imagines  enim  non 
habebant ,  nisi  ut  sibi  referrent  prototypa ,  ad  quae  cultum  suum 
referebant ,  et  quidem  in  ordine  ad  Deum.  Constituto  siquidem 
monotheismo  tanquam  basi  totius  religionis ,  rehqua  non  erant 
nisi  adminicula ,  quibus  nonnisi  parce ,  spectatis  rerum  adjun- 
ctis ,  utebantur ,  quandoque  etiam  nuUo  modo  ,  ne  criminationibus 
locum  darent,  aut  periculo  objicerentur  relabendi  in  supersti- 
tionem ,  a  qua  vix  emerserant  per  ethnicismi  abjurationem  (1). 
Quapropter  ethnici  in  Christianos  intorquere  non  poterant ,  quae 
hi  iUis  exprobrabant  in  simulacrorum  cultu. 

128.  Ad  2^^  Dist.  Quae  sciHcet  ipsis  innotescerent ,  conc.^  quasi 
nulia  Christiani  haberent ,  ^ze^.  Vidimusenim,  Christianos  in  cryp- 
tis ,  in  coemeteriis  ,  in  sedicuHs  imagines  servasse^  ac  plurimum 
cavisse  ,  ne  in  ethnicorum  notitiam  venirent.  Caecilius  propterea 
queerit  ab  Octavio  ,  cur  Christiani  occultare  et  abscondere ,  quid- 
quid  illud  colunt^  magnopere  nituntur\  cum  honesta  semper 
publico  gaudeant ,  scelera  secreta  sint  ? 

129.  Addo,  non  magis  urgere  ejusmodi  expostulationem  usum 

apad    Paneadem  erexerat  mulier  illa  ,  Cl^Wincke^manu^  StoriadeWartepresso 

quae  sanata  est  a  sanguinis  fluxu  ;  atta-  gli  antichi  ,   Prato  ,   i832  ,   tom.   iii , 

men  rarior  fuit  earum  usus  in  Ecclesiis.  cap.    ii ,    §   25  ,    commendat  statuam 

Hinc  Graeci  vix  in  suis  templis  statuas  marmoream  S.  Hippolyli  Mart.  sedentis, 

Labent ;   contra   vero  imaginum  usus  quae  in  Bibliotheca  ad  Vaticanum  repe- 

el  cultus  perinde  apud  ipsos  esl  ac  apud  ritur.  Putat,  eam  jam  a  tempore  Alexan- 

Latinos.  Quare  mirum  esse  non  debet ,  dri  Severi  Imp.  fuisse  elaboratam.  De 

si  videamusabethnicisexprobrariChris-  hac  loquitur  pariter  Vignoli,  Blanchi- 

tianis  ,  quod  non  haberent  simulacra,  nius  autem  ejus  effigiem  exhibet  in  edit. 

Christianos  vero  id  non  inficiari ;  ast  de  Anaslasii  cit.  tom.  ii ,  p.  1^9  et  seqq. 
imaginibasnecverbumoccurrit.Ceterum  (1)  Cfr.  Petav.  loc,  cit. 


GAP.    V.    BE    SACRARUM    IMAG.    USU    AG    VENERATIONE. 


409 


imaginum  quam  altarium  et  templorum  ,  etenim  sic  loquitur 
Caecilius  loc.  cit.  :  Gur  nullas  aras  habent  ?  templa  nulla  ? 
nidla  nota  simulacra  ?  Quod  tamen  adversarii  non  contendunt. 
130.  Ad  3°*,  Dtst.  Eadem  ratione,  qua  inficiati  haud  sunt,  se 
non  habere  altaria  et  templa ,  conc;  aha  ratione  aut  sensu  ,  neg. 
Certo  enim  certius  est ,  primos  fideles  et  aedes  sacras  et  altaria 
habuisse ,  ut  innumera  illius  setatis  documenta  testantur  (1) ; 
attamen ,  cum  ad  mentem  ethnicorum  responderent  apologetae, 
nec  vellent  res  Christianas  ipsis  prodere,  ideo  nonnegabant,  quod 
ipsis  ab  ethnicis  opponebatur.  Porro  quod  dictum  est  de  altaribus 
et  aedibus  sacris  ,  idem  dicendum  de  imaginibus  ,  quandoquidem 
eadem  ratione  circa  istas  sese  gesserunt^  cum  certum  pariter  sit 


(1)  Cfr.  Ciampini  ,  P^etera  moni- 
menta,  quicatalogam  exhibet  Ecclesia- 
rum  ,  quae  vigente  adhuc  persecutione 
erectse  sunt,  toto  cap.  i8.  Fateor,  non 
omnia ,  quae  hic  auctor  profert ,  ad  criti- 
ces  seTerioris  amussim  redacta  esse; 
attamen  nonnulla  videntursatis  firmata. 
Verum  hoc  elencho  dimisso  ,  utpote 
minus  tuto ,  certo  certius  est ,  primis 
seculis  ante  ipsam  persecutionem  Dio- 
cletiani  Christianos  ubique  terrarum 
sacras  aedes  seu  ecclesias  habuisse. 
Origenes ,  Tract.  xxviii  in  Math.  n.  38 , 
testatur,  setale  sua  Ecclesias  incensas 
esae  a  persecutoribus.  hem  ,  Hom.  x  , 
11.  3  ,  in  Jesu  Nave  ,  loquitur  de 
ornatu  Ecclesiarum  et  altariuni.  Ec- 
clesiarum  pariter  meminit ,  Hom,  xi  in 
Numeros.  Arnobius,  Adv.  gentes  lib.  iv, 
circa  iiuem  ,  conqueritur  immaniter 
dirui  ab  ethnicis  conventicula  ,  in  qui- 
bus  summus  oratur  Deus.  Laclantius , 
lib.  V  ,  n.  2  ,  refert  dirutum  templum 
Dei,  quod  Nicomediae  erat.  Ibid.  n.  1 1 , 
loquitur  de  Ecclesia  in  urbe  Phrygiaj 
ab  ethnicis  jussu  praesidis  combnsta. 
Idem  in  libro  Be  mortibus  persecuto- 


rww,  eversasin  orbechristiano  Ecclesias 
uberius  commemorat.  Eusebius  ilem , 
Histor.  Eccles.  lib.  viii ,  cap.  i3  et 
Lactantias  ,  iterura  lib.  cit.  De  mort. 
persec.  cap.  1 3  ,  aperle  tradunt ,  in 
Galliis  anle  Diocletiani  perseculionem 
Ecclesias  extitisse.  Optalus  Milev.Iib.  ii , 
pag.  4^ ,  quadraginta  basilicas  com- 
memorat,  qua;  Romae  visebantur  ante 
eamdem  persecutionem;  meminit  Eccle- 
siarum  pariter  ,  quae  per  id  temporis 
fuerunt  in  Africa.  Vopiscus  ,  in  f^ita 
Aureliani,  epistolam  hujus  Imperatoris 
exhibet  ,  in  qua  mentio  fit  Ecclesiae 
Christianorum.  £t  haec  satis  sint ,  ne 
ea  proferam ,  quae  ex  TertuIIiano  pro- 
duci  possent ,  De  Idol.  cap.  7 ,  et  Adv, 
Kalent.  cap.  1 ;  et  ex  Cypriano  ,  qui 
Epist.  IV,  alias  iix  ,  ad  CorneL  op- 
ponit  Ecclesiam  Capitolio  et  altare 
Domini  aris  idolorum.  Cfr.  edit.  Maur. 
Origenis  ,  in  not.  ad  lib.  viii  ,  Cont. 
Celsum ,  n.  17.  Nardini ,  Roma  ant, 
lib.  VII ,  cap.  II  ,  reg.  i4,pag.  4*^> 
praeterea  ostendit ,  Christianos  vel  ante 
Alexandri  Severi  aetatem  Ecclesias  sive 
publica  templa  Komae  haboisse. 


410  TRAGT.    DE   GUITU    SArfCTORUM. 

ex  adductis  documentls  ,  eas  Christianos  habuisse ,  et  quidem  in 
ipsis  locis  sacris  ,  uti  ostendimus. 

131.  Ad  4"^,  Dist,  Profitebantur  se  neque  crucem ,  neque  aliud 
quodcumque  simulacrum  colere  sensu  adversariorum  ,  conc; 
nulla  ratione ,  neg.  Liquet  enim  ex  contextu ,  se  eo  tantum  sensu 
affirmasse  non  colere  cruces ,  quasi  deos  aut  divinitatis  partes  eas 
esse  existimarent.  En  verba  Octavii  apud  Minucium  Felicem  : 
Cruces  ^  inquit ,  nec  colimus  nec  optamus,  Vos  plarie  y  qui  li- 
gneos  deos  consecratis  ,  cruces  ligneas  vt  deorum  vestrorum 
partes  forsitan  adoratis  (1).  Itaque  hoc  unum  negat  Octavius , 
coli  nempe  a  Christianis  cruces  ,  qua  ratione  coh  ab  ethnicis  idola 
solebant ;  aHa  non  negat ,  sed  silentio  praeterit.  Idipsum  patet  ex 
con  textu  Apologetici  Tertulhani ,  ubi  irridet  gentiles  ,  qui  rudem 
palum  informeque  lignum  Deam ,  scilicet  Palladem  Atticam  aut 
Farream  Cereremesse  dicebant ,  Deique  propterea  loco  habebant. 
JVos  ^  ait  ipse ,  sifortCy  integrum  et  totum  Deum  colimus  (2) ;  pe- 
rinde  acsi  diceret :  si  crucem  ,  ut  vos  asseritis ,  velut  Deum  colere- 
mus  ,  quod  falsum  est ,  non  palum  rudem  (cujusmodi  Pallas  Attica 
erat  aut  Ceres  Farrea) ,  qui  pars  crucis  sit ,  sed  integram  crucem , 
atque  adeo  integrum  Deum  adoraremus. 

132.  Ad  5«»,  Dist.  In  iUis  p  ecuharibus  Ecclesiis,  quarum  supel- 
lectilis  recensio  conservata  est,  transr^  in  nulHs  omnino,  neg, 
Nam  hajcassertio  est  contra  faclum  luculentissime  demonstratum. 
Fieri  proinde  potuit ,  ut  in  ilHs  provinciis  ,  in  quibus  Ecclesiae 
illae  constitutae  erant,  ita  exposcentibus  rerum  adjunctis  nondum 
introductus  esset  usus  coUocandi  imagines  in  tempHs ,  prout  et 
inaHisprovinciiscontigissevidebimus.  Recolantur,  quaesub  finem 
propositionis  adnotavimus  (3). 

(1)  §  29.  Cfr.  in  hunc  loc.  adnota-  monumenla ,  ex  quibus  cerli  efficimur , 
tio  Gallandii.  Vid.  eliamZ>iar.  crMdif.  imagines  per  id  temporis  in  Ecclesiis 
ital,  tom.  XXVII  ,  pag.  3gi  et  seqq.  appendi  consuevisse.  Prajler  ea  ,  quse 
Trombell.  De  cultu  Sanctor,  tom.  n ,  attulimus  de  ajdiculis ,  Roraae  in  coe- 
part.  111 ,  pag.  S^S.  meteriis    erectis  ,    in    qnibus    semper 

(2)  Cap.  XVI.  Vid.  in  hunc  loc.  occurrunt  imagines  vel  Chrisli  vel 
LaCerda.  Apostolorum    aliorumque     Sanctoruin 

(3)  Atlamen    non   pauca   occurrunl  Martyrum ,  notum  esl  ,    quod   scribit 


CAP.  V.  DE  SACRARUM  IMAG.  USU  AG  VENEaATIONE.    411 

133.  Obj.  secunda.  1°  Patres  haereticis  Gnosticis  et  Carpocra^ 
tianis  imaginura  venerationem  crimini  verterunt,  ut  Irenseus  (1), 
Epiphanius  (2)  et  Augustinus  (3).  2°  Quapropter  Concilium  Illi- 
beritanum ,  can.  XXXVI  ,  ita  constituit  :  Placuit  picturas  in 
Ecclesiis  esse  non  dehere  ^  ne^  quod  colitur  et  adoratur  ^  in  pa- 
rietibus  depingatur,  3»  Eusebius  pariter  nefas  esse  judicavit 
Christi  imaginem  pingere  (4).  4°  S.  Epiphanius  vero  scidit  in 
Anablatensi  Ecclesia  velum  pendens  a  forihus  ecclesice  et  hahens 
tmaginem  quasi  Christi  vel  sancti  cujusdam,,..  contra  aucto- 
ritatem  Scripturarum  (5).  5«  Hinc  licet  Gregorius  M.  in  Epis- 
tolis  ad  Serenum  datis  ipsum  reprehenderit ,  eo  quod  imagines 
fregerit,  laudavit  tamen  ejus  zelum,  ne  quid  manufactum  ado- 
rari  possit  (6).  Ergo. 

134.  Resp.  ad  1°^,  Dist.  Patres  haereticis  crimini  verterunt  ima- 
ginum  usum  ac  venerationem  superstitiosam  et  ab  Ecclesiae  sensu 
abhorrentem  ,  conc;  in  se  spectatam ,  neg.  Teste  enim  S.  Epi- 
phanio  recensiti  hseretici  imagines  sacrificiis  colebant  ,  quod  sane 
idololatriae  scelus  est.  Cum  imaginibus  praeterea  Christi  et  Apo- 
stolorum  imagines  Homeri ,  Pythagorae  ceterorumque  profanorum 
conjungebant  (7).  At  ab  his  omnibus  CathoHci  longe  absunt. 

S.  Basilius,  Epist,  ccclx,  de  imagini-  nulla  est ,  quod  non  coronat  imago, 
bus  ,  ad  Julianum  Apostatam  i^O^iv  kui  Exempla  plura  dabit  J.  Grancolas  ,  Les 
Tovs  pi^etfctKTiipet^  rm  UKovav  eturay  rif4.3     anciennes  liturgies  j   tom.    ii,   prem. 

XUl    TTpOtrKVlZ  ,  KCtT     t^CClfiTOV  TOUTMV  TTOS-  part.    pag.    62    Ct    SUiv. 

pei^t^ofiivav    U  tSv    dylav   uTroa-roXav  ,  (1)  Lib.  I,  Cap.  25  ,  n.  6,  edit.  MasS. 

Keci    ovK  ecTTtjyoptv/u.fvav  ,  «tAA'  iv  •Ku.a-u.ig  (2)   Hceres.  XXVII. 

Tetis  iKKXijTtettg  iifcav  rovrav  uvia-Tofow  (S)  Lib,  de  hceres.  cap.  n, 

ftivav.  Unde  et  characteres  imaginum  (4)  Epist.  ad  Constantiam  August^ 

eorum  ( Sanctorum )  honoro  et  osculor  (5)  Epist,   ad   Joannem  ,   Episc, 

eximie,  cum  hce  traditce  sint  a  San^  HierosoL   opp.  edit.  Petav.   tom.   ii  , 

ctis  Apostolis ,  nec  sint  prohibitce  ,  imo  pag.  817. 

in  omnibus  Ecclesiis  nostris  depictcB  ^6)  Epist,  cv  ,  lib.  ix ,  indict.  1 , 

sunt,  Opp.ed.Maur.  tom.  iii,pag.  463.  edit.  Maur. 

Cfr.  eliam  Hom,  in  Sanctos  quadra-  (7)  Hceres,  xxvii ,  n.  6.  edit.  Pet. 

ginta  mart,n,  1 , ibid.  tom.  11,  pag.  i^Q-  En  ejus  verba  :  Sed  ejusmodi  imagines 

Hinc  in  Septima  Synodo  ,  act.  iv ,  Gre-  (  Jesn  Cihrisii )  occultas  habe^U  ,  nec 

gorius  ,   Pessinuntis  Episc.  laudat  haec  non  etphilosophorum  quorumdam ,  ut 

verba  Isidori  Pelusiotae  :  Templi  ratio 


412. 


TRAGT.  DE  CULTU  SANGTORUM. 


135.  Ad  2'«,  Dist.  Vetuit  Synodus  Illiberitana  picturas  fieri  in 
Ecclesiis  pro  temporum  illorum  ratione ,  transr^  quasi  picturas  per 
se  illicitas  esse  putaverit ,  neg,  Transmisimus  primum  membrum, 
eo  quod  nondum  apud  criticos  exploratum  sit ,  quidnam  praecise 
eo  canone  Synodus  probibuerit ,  et  alii  in  alias  abeant  senten- 
tias  (1).  Ceterum  dirissima  persecutione  Hispanam  Ecclesiam  ad- 
huc  affligente  censuerunt  Patres  illius  Synodi  ejusmodi  adoptare 
temperamentum ,  quod  tenera  Christianorum  conditio  exposcere 
videbatur. 

136.  Ad  3"^,  Neg.  Quae  enim  sub  Eusebii  nomine  circumfer- 


PythagorcB  ,  Platonis  ,  Aristotelis 
aliorumque  ,  quibus  eas  ,  quas  dixi , 
Christi  effigies  miscent ,  et  erectas  si- 
mul  omnes  adorant ,  ad  easque  genti- 
lium  ritus  instituunt.,.  Quinam  vero 
sunt  gentiles  ii  ritus  alii  quam  sa- 
crificia  ,  cceteraque  generis  ejusdem  ? 
npoa-Kvyoua-t ,   x,cit    rct  rm    iB-ySv    iTrirt- 

?i.ou<rt   fcva-ryifiu Ttvct  ^e    itrrtv    i^vav 

£$->?,  <xAA*  t)  B-va-iect  KUt  rAuXXcfy  Patet 
jgitur  hic  agi  de  formali  ,  ut  aiunt, 
idololatria.  lisdem  pene  verbis  utitur 
S.  Irenaeus ,  loc.  cit.,  in  quem  cfr.  an- 
notat.  Feuardentii ,  qui  adversns  Gal- 
vinnm  et  Bezam  germanam  S.  Irenaei 
mentem  tuetur  ,  ostenditque  receptum 
usum  et  cultum  sacrarum  imaginum 
in  Ecclesia  tribus  prioribus  seculis. 
Eadem  quoque  refert  Theodoret.  Hce- 
ret.  fahul.  lib.  vii ;  qui  praeterea  inter 
imagines ,  quas  adorabant  Carpocra- 
tiani ,  recenset  statuas  Simonis  magi  , 
in  Jovis  figuram  et  Helenoc  in  Minervae 
speciem  conslructas.  S.  Augustinus  ad- 
jicit  imagines  Pauli  et  Horaeri. 

(1)  Has  reccnset  eruditus  card.  de 
Aguirre  in  Collectione  maxima  Conci- 
liorum  omnium  Hispanice ,  Romae , 
1693  ,  tom.  I ,  pag.  562  et  seqq.  Os- 


tendit  porro  luculenlissime  ,  agi  in  lioc 
canone  de  imaginibus  Dei  ,  qui  pro- 
fecto  ,  prout  in  se  est,  pingi  nequit. 
Idipsum  jam  pracstiterat  doctus  Alba- 
spinaeus  in  adnotat.  ad  hunc  canonem  , 
in  calce  opp.  S.  Optati ,  pag.  208.  Quod 
verba  ipsa  canonis  ostendunt  ,  dum 
Goncilii  Palres  rationem  reddunt,  quare 
in  parietibus  imagines  pingi  non  de- 
beant  :  iVe,  quod  colitur  et  adoratur , 
in  parietihus  depingatur.  Ubi  apertum 
est ,  agi  de  eo  ,  quod  adoratur  cultu 
latriae ,  nempe  Deo.  Addo  ,  stupidos  se 
se  prodere  haerelicos  ,  qui  tanta  fiducia 
objiciunt  hunc  canonem  ,  nec  adver- 
tunt,  quod  si  ageretur  de  imaginibus 
Sanctorum  ,  ut  ipsi  contendunt,  haberi 
in  eo  apertissimura  testimonium  de  re- 
cepto  tunc  temporis  Sanctorum  cultu  , 
quod  tamen  ipsi  omnino  inficiantur. 
Quod  si  vetitas  tantum  Dei  imagines  eo 
canone  velint ,  hoc  ipso  causa  cadunt , 
cum  pingi  non  posse  Deum  prout  in 
se  est ,  eum  nempe  qui  est  immensns, 
invisibilis  ,  incircumscriptus  ,  uno  ore 
fateantur  Catholici  omnes.  Sed  cfr.  De 
Aguirre  in  hunc  can.  Attamen  vix  est 
inter  Protestantes  etiam  recentiores , 
qui  non  jactet  hunc  canonem  adversus 


GAP.    V.    DE    SAGRARUM    IMAG.    USU    AG    VENERATIONE.  413 

tur  data  ad  Constantiem  Epistola,  genuinus   Eusebii  fetus  non 
est  (1). 

137.  Ad  4«»,  Dist.  Ut  rudi  Anablatensium  ingenio  consuleret , 
quibus  fortasse  periculo  esse  poteratilla  effigies  ,  quo  sensu  saltem 
indirecte  affirmavit  imaginum  usum  esse  contra  Scripturarum 
auctoritatem,  trans.\  per  se ac  directe  ,  neg,  Cum  enim  nos lateant 
omnia  illius  facti  adjuncta  ,  difficile  est  rectum  de  eo  ferre  judi- 
cium.  Nondum  fortasse  receptus  erat  apud  Cyprios  usus  retinendi 
imagines  in  Ecclesiis,  prout  jam  vigebatin  Ecclesiis  Ponti,  Cap- 
padocioe  ,  Antiochiae  et  Constantinopolis ,  ut  testes  sunt  Gregorius 
Nyssenus  (2) ,  Basilius  (3)  et  Joan.  Chrysostomus  (4),  cum  quibus 
S.  Epiphanius  erat  communione  conjunctus,  Non  desunt  ,  qui 
factum  istudS.  Epiphanii  nasvis  adscribant^  sitamen  verumest, 
quod  plures  negant  (5).  Ceterum  novatores  ipsi,  quos  impugna- 
mus  ,  contra  auctoritatem  Scripturarum  imagines  in  temphs  reti- 
nerent ,  quod  profecto  non  admittunt. 

138.  Ad  ^^^  Dist.  Cultu  superstitioso  et  absoluto,  conc^  re- 
lativo  ,  prout  in  Ecclesia  CathoHca  receptus  est ,  neg.  Ejus  mens 
patet  ex  iis ,  quse  scripsit  ad  Secundinum  :  Et  nosquidem ,  inquit^ 
non  qiiasi  ante  divinitatem  ,  ante  illam  (Christi  imaginem  )  joro- 
sternimur ;  sed  illum  adoramus  ^  quem  per  imaginem  aut  na- 
tum  aut  passum  y  sed  et  in  throno  sede^item  recordamur  (6). 

139.  Obj.  tertia.  1°  Synodo  Nicaenae  II  decernenti  sacrarum 
imaginum  cultum  eruditus  restitit  Librorum  Carolinorum  auc- 
tor  ;  restitit  praeterea  ConciUum  Francofordiense  ex  toto  ferme 
Occidente  congregatum;  restitit  denique  conventus  Parisiensis. 
Nicaenum  ergo  decretum  occidentahs  Ecclesia  minime  recepit. 

doctrinam  catholicam !  De  imaginibus  (3)  Loc.  cit.  ex  Epist.  ad  Julian, 

Dei    aut   Trinitatis    symbolicis    mox  in  qua  profitetur  praeterea  se  venerari , 

dicemus.  imagines  ,  ntpote  ab  Apostolis  traditas. 

(1)  Cfr.  Petav.  Be  Incarn,  lib.  xv,  («4)  De  laudibus  Meletii ,  opp.  edit. 
cap.  i5  ,  §  9.  Maur.  tom.  11 ,  pag.  5 19. 

(2)  Orat,  deS,  Theodoro,  opp.  edit.  (5)  Cfr.  Beliarm.  loc.  cit. 

Paris.  161 5,  tom.  II ,  pag.  ioii;iibi  (6)  Lib.    ix,   epist.  iir,   indict.  11, 

agit  de  imaginibns  Martyram  in  templo      tom.  11  coL  97 1  edit.  Manr.  Paris.1705. 
positis. 


414  TRAGT.    DE    GULTU    SA3VCT0RUM. 

2o  Quod  quidem  merito  factum  est  :  Catholici  enim  imagines  ado- 
rantes  prosternunt  se  coram  ligno  ac  tela ;  invocant  creaturas , 
atque  a  servis  ^  minime  vero  a  Domino ,  auxilium  praestolan- 
tur  (1).  Ergo. 

140.  Resp.  Ad  1°",  Dist,  Synodo  Nicaenae  restiterunt  Librorum 
Carolinorum  auctor  ,  Synodus  Francofordiensis  et  Parisiensis 
conventus  errore  facti  decepti ,  conG. ;  debitum  cultum  denegantes, 
neg,  Nempe  tam  auctor  Librorum  Carolinorum  ,  quam  utraque 
Synodus  duplici  errore  facti  decepti  sunt ;  ac  primo  quidem  in  eo , 
quod  falso  putaverint  Synodum  Nicaenam  non  fuisse  ab  Hadriano 
Pontifice  approbatam ;  deinde  vero  in  eo ,  quod  perperam  exis- 
timaverint,  Synodum  decrevisse  eamdem  tribuendam  esse  sa- 
cris  imaginibus  adorationem  ,  quce  sit  secundum  latriam^  et  quae 
defertur  SS.  Trinitati^proutprse  se  ferebat  antiqua  barbara  versio 
illius  Concilii.  Utroque  postea  errore  patefacto ,  Galli  et  Germani 
Nicaenum  decretum  admiserunt  (2). 

141.  Quod  speciatim  attinet  ad  auctorem  Librorum  Carolino- 
rum  atque  ad  conventum  Parisiensem ,  nonnulli  censent  cum 
Petavio  ,  eos  reipsa  errasse  circa  cultum  ipsunl ,  mediamque  te- 
nuisse  viam  inter  errorem  Iconoclastarum  et  dogma  Nicaenum  (3). 
Alii  autem  cum  Natali  Alex.  existimant ,  Gallos  veram  fidem  te- 
nuisse  circa  venerationem  imaginura ,  nec  disceptasse  nisi  circa 
modum  adorationis  a  Concilio  Nicaenosancitumjuxta  dicta.  Quod 
quidem  nobis  verisimilius  videtur  (4). 

142.  Ad  ^'^yDist,  Catholici  prosternunt  se  coram  ligno  ac  tela  , 
quatenus  haec  prae  se  ferunt  imaginem  prototypi ,  concr^  coram 

(1)  Ila  Cellerier ,  Sermon  sur  Vex-  ante  morlem  amplexum  esse.  Utinam 

cellence  du   culte     r^formk  ,  Gen^ve  ipsam   iraitaretur    Breckenridge ,    qui 

1819,  ubi  inter  cetera  scribit  :  Dans  eadem  opponitl 

le  culte  catholique  lea  chr^tiens  sepros-  (2)  Cfr.  Nat.  Alexand.  Dissert.  cit. 

ternent  devant  le  hois  et  la  toile  ;  ils  §§  7  ,  8  ,  9  et  10. 

invoquent  les  crSatures,  C^est  des  ser-  (3)  Loc.  cit.  cap.  16  ,  §  n,  Verum 

viteurs  et  non  du  maitre  quUls  atten-  de  Libris  carolinis  cfr,   Trombellius 

dent  le  secours,  Vorro  non  sine  ingenti  diss.  x. 

animi  voluptale  accepi ,  Cellerier  ,  eju-  (A)  Loc.  cit. 
ratis  sectje  erroribus ,  catholicam  fidem 


GAP.  V.  DE  SAGRARUM  IMAG.  USU  AG  VENERATIOWE.    415 

ligno  ac  tela  in  se  spectatis ,  7ieg,  Alioquin ,  cum  Josue  ac  seniores 
prostraverunt  se  coram  arca  ,  se  prostravissent  coram  ligno ;  cum 
aliquis  prae  gaudio  gestit  et  exilit  coram  matris  aut  sponsas  effigle , 
coram  tela  exiliret ;  qui  expuit  in  simulacrum  Theodosii ,  expuis- 
set  in  lapidem ;  et  Antiochenses  ac  Thessalonicenses ,  qui  ejus- 
dem  statuas  fregerunt ,  non  nisi  lapides  pariter  fregissent  ac  de- 
jecissent. 

143.  Obj.  quarta.  Quamvis  relativus  sit  imaginum  cultus  ,  non 
propterea  omni  superstitione  vacat.  1®  Ethnicienim  relativocultu 
imagines  ac  simulacra  prosequebantur ,  uti  ex  ipsorum  testimo- 
niis  patet  apud  S.  Augustinum  (1),  atque  ex  facto  ipso ,  cum  idola 
multiphcarent ,  etsi  propterea  non  arbitrarentur  deos  muUiphca- 
tos ;  nec  adeo  stoHdi  erant ,  ut  hgnum  et  lapides  deos  esse  existima- 
rent ;  Patres  nihilominus  eosdem  idololatriajincusabant.  2»  Quare 
Cathohci  pariter  ejusdem  criminis  rei  sunt  censendi ,  quoniam  et 
ipsi ,  quamvis  imagines  et  simulacra  minime  deos  esse  putent ,  a- 
gnoscunt  tamen  excellentiam  quamdam  in  imaginibus;  quo  fit 
ut  unam  prae  aha  colant ;  longas  peregrinationes  arripiant  ad 
singulares  ahquas  venerandas ,  cum  tamen  domi  fortasse  formo- 
siores  possideant  :  eas  vehs  tegunt ,  miracula  fingunt ,  ahaque 
ejusmodi  peragere  consueverunt ,  quae  abjectam  superstitionem 
redolent.  Ergo. 

144.  Resp.  Neg.  antec.  Ad  1™  prob.  Dist.  NonnuUr,  qui  ta- 
men  non  erant  ab  idololatria  immunes  trans.x^  ethnici  generatim 
sumpti  seu  multitudo ,  neg.  Etenim,  praeter  auctoritatem  Scriptu- 
rarum ,  innumera  prope  testimonia  ac  documenta  ex  autiquitate 
sacra  et  profana  suppetunt  ,  quae  luculenter  ostendunt ,  gentes 
omnes ,  quidquid  de  nonnuUis  singulatim  individuis  sit ,  in  ido- 
lis  aut  totidem  deos  ,  aut  saltem  virtutem  divinam  iis  insidentem 
agnovissse.  Hinc ,  quod  consequens  est ,  et  ex  iisdem  pariter  erui- 
tur  documentis  ,  constat ,  gentiles  cultu  absoluto  ac  latreutico 
idola  veneratos  esse ,  ut  suo  loco  ostendimus  (2).  Addo,  idolola- 

(1)  In  Ps.  cxiii.  tantes  adhac  haic  difficahati  insistant , 

(^)  Cfr.  Tract.  de  Deo,  n.  112.  et      afferam  quae  in  hanc  rem  scripsit  Leib- 

seqq.  Qaoniam  vero  nonnaHi  Protes-      nitzias  :  P^erum  enim  vero  ,    inqait , 


li 


416 


TRAGT.    DE    GULTU    SA.WGTORUM. 


triam  necessario  fluere  ex  polytheismo ,  ipsique  intimam  esse , 
cum  tanquam  totidem  dii  colantur  ,  qui  vel  nunquam  extite- 
runt ,  cujusmodi  sunt  omnes  divinitates  abstractse ,  Febris  e.  g. 
Fortuna ,  Fatum  etc,  vel  qui  fuerunt  in  censu  creaturarum  ,  e.  g, 
Saturnus  ,  Jupiter  etc.  Nonnisi  sero  a  nonnullis  pbilosophis,  ut 
cohonestarent  polytheismum  et  idololatriam  jamjam  fatiscentem, 
atque  ut  se  christianorum  argumentis  ,  quibus  premebantur, 
subducerent ,  allegoricae  interpretationes  diversorum  numinum 
excogitatse  sunt. 


etsi  U8US  loquendi  effecerit ,  ut  dica- 
tur  honor  imagini  adhibitus ,  reapse 
iamen  non  res  inanima  et  incapax 
honoris  sed  prototypon  honoratur  co- 
ram  imagine  autperimaginemj  quem- 
admodum  Concilium  (  Tridentinum ) 
honorem  imaginihus  habendum  inier- 
pretatur  /  et  hinc  factum  arbitror , 
quod  scholasiici  disputaverint ,  imagi- 
nem  Christi  illo  ipso  summo  latricB 
cultu  adorarij  quo  ipse  Christus  Deus, 
Actus  enim  ,  qui  adoratio  imaginis 
dicitur ,  revera  est  adoratio  ipsius 
Christi ,  occasione  intuituque  ima- 
ginis ,  et  obverso  ad  eam  corpore  quasi 
ad  ipsum  Christum,  ut  illius  prcesentia 
manifestius  exhibeatur,  magisque  ani- 
mus  ad  contemplandum  Dominum 
elevetur ;  nemo  enim  sanus  cogitabit : 
damihij  b  imago  ,  quod  peto  ;  tihi,  o 
marmor  aut  lignum ,  gratias  ago;  sed  te, 
Domine  ^  adoro,  tibi  laudes  cano..,, 
Posito  igitur,  nullam  aliam  admitti 
venerationem  imaginum  ,  quam  quce 
sit  veneratio  prototypi  ,  non  magis  in 
ea  erit  idololatria ,  quam  in  venera- 
tione  ,  qucB  Deo  et  Christo  exhihetur  , 
sanctissimo  ejus  nomine  pronuntiato. 
Nam  et  nomina  sunt  notce  ,  et  quidem 
imaginibus  longe  inferiores  ;  rem  enim 


multo  minus  reprcesentant,   Itaque  , 
cum  dicztur,  imaginem  honorari ,  non 
id  aliter  intelligi  debet,  quam  quo  modo 
dicitur  ,  in  nomine  Jesu  genua  flecti, 
nomen  Domini  benedici ,  nomini  ejus 
gloriam  dari ;   et  coram  imagine  ex- 
terna  adorare ,  non  magis  reprehen- 
dendum   est  ,    quam   adorare  coram 
imagine  interna ,   quce  in  phantasia 
nostra  depicta  est;  nullus  enim  alius 
usvs  est  externce  imaginis ,  quam  ut 
interna  expressior  fiat.  Sapienter  vero 
monuit   Concilium ,    ut  ne   credatur 
virtus  aliqua  sive  divinitas  ipsi  ima- 
gini  inesse  atque  inhabitare ;   quem- 
admodum    Trojani  putabant ,   Pal- 
ladio    ablato ,    urbem    casuram  ,    et 
Romani  deos  ex  templis  hostium  con- 
ceptis  quibusdam  verbis  evocabant ,  et 
cum  imagine  ipsum  Deum  transferri 
credebant;  aut  quemadmodum    scul- 
ptum  signum  alicujus  Dei  gestatum 
successus  prosperos  afferre  quondam 
apud  ethnicos  persuasio  erat ,   quas 
imaginum  superstitiones  Arahes    in 
quibusdafn  figurationibus  ac  talisma- 
nihus ,  Judcei  in  nominibus  scriptis 
aut  pronuntiatis   imitahantur  ,   quce 
utique  est  iconolatria  aut  onomatola-  \ 
tria.  Syst.  theolog » ipA^.  i/^i  et  seqq. 


CAP.    V.    DE    SACRARUM    IMAG.    USU    AG    VEKERATIONE.  417 

145.  Absque  animadversione  dimitti  hic  nequit  mala  adver- 
sariorum  fides  ac  pessima  agendi  ratio,  qui ,  ut  ethnicos  ab  idolola- 
trise  crimine  hberent ,  toti  in  eo  sunt  ^  ut  ostendant ,  illos  non- 
nisi  cultu  relativo  simulacra  veneratos  esse ;  ut  autem  idololatriae 
Catholicos  insimulent ,  tradunt  ^  cultum  relativum  imaginum  ido- 
lolatrica  superstitione  nulla  ratione  vacare. 

146.  Ad  2°*,  Dist.  Cathohci  unamimaginem  prseaha  colere  seu 
venerari  consueverunt  propter  causas  aUquas  extrinsecas ,  conc.-^ 
propter  virtudem  eidem  insitam  seu  propter  se ,  neg.  Nemo  enim 
CathoUcorum  ignorat ,  imagines  in  se  spectatas  nihil  habere ,  quare 
una  prae  aha  coh  mereatur.  Extrinsecae  igitursunt  et  accidentales 
causae  omnes  ,  quibus  ahquis  permovetur  ad  unam  potius  quam 
ad  aham  venerandam  ;  nempe  sive  quod  Deus  dignatus  fuerit 
per  ahquam  prodigia  perpetrare  et  gratias  elargiri ;  sive  quod  ad 
ahcujus  conspectum  ferventiorem  in  se  elFectum  excitare  quis- 
piam  experiatur.  Istoe  enim  atque  his  similes  ahae  causae  non  pa- 
rum  influunt  ad  pecuharem  ejusmodi  venerationem  nonnulhs 
imaginibus  concihandam. 

147.  Exinde  ratio  petitur  illarum  peregrinationum ,  quas  in- 
terdum  Cathohci  instituunt  ad  longinqua  sanctuaria  ,  ut  vocant. 
Has  quidem  mahgno  dente  carpunt  Protestantes ;  ast  perperam 
siquidem  eas  a  remotissimis  temporibus  usu  receptas  fuisse  novi- 
mus  (1)  ,  et  a  sanctissimis  viris  institutas  (2);  neque  imagines  ve- 
nerandi  causa  tantum  arripiebantur ,  aut  ad  recolenda  augusta 


(1)  Cfr.  Jac.  Gretseri ,  S.  J,  eruditum  riom ;  in  S.  Francisco  Salesio ,  qui  Au- 
et  copiosnm  opus  De  sacris  peregrina-  gustam  Taorinorom  ad  venerandum  sa- 
tionibus ,  in  quatuorlibros  distribotum,  cramSyndonem  se  contolit ;  in  S.  Joan. 
cum  appendicibus  adversus  Pefrom  Mo-  Cantio  ,  qoi  tom  Hierosolymam  tum 
linaenm.  opp.  aoctoris  edit.  Ralisbon.  Romam  non  semel  peregrinatus  esl  ad 
1734,  tom.  IV ,  parl.  post.  Vid.  etiam  invisenda  loca  sacra  ac  limina  Aposto- 
JFwcyc/.  Bened.xiv,  dat.  16  Jun.  1749»  lorum.  QoareSynodusPistoriensis,  quas 

(2)  Praeter  exenipla ,  quae  afFert.  cit.  cura  Protestantibus  has  peregrinationes 
Gretserus,  lib.  1  et  11,  recentia  habe-  improbat,  separvipenderereneranc^am 
mus  in  S.  Carolo  BorromaBo  ,  qui  petiit  antiquitatem  et  exempla  Sanctorum 
Varallum  ad  venerandnm  illud  sanctua-  ostendit. 

T.  IV.  27 


418 


TRAGT.  DE  GULTU  SANGTOKUM. 


religionis  nostrge  monumenta  ,  verum  etiam  ut  hac  viatores  ra- 
tione  se  duris  poenitentiae  laboribus  exercerent  (1). 

148.  Si  superstitionem  saperet  pictas  tabulas  velo  obducere, 
hujus  superstitionis  auctor  Deus  ipse  esset  ,  qui ,  Exod.  XL  ,  3 , 
mandavit  Moysi,  ut  demitteret  velum  ante  arcam;  superstitio- 
nis  reus  fuisset  Salomon ,  qui ,  ut  legitur  II  Paral.  III ,  velum  de- 
misit  ante  altare  aureum.  Notum  est ,  in  antiquis  Ecclesiis  par- 
tem  interiorem  ab  exteriori  velis  et  tentoriis  separatam  fuisse  (2); 
velis  tecta  erant  Martyrum  sepulcra  ,  quae  cum  mutarentur ,  dono 
mittebantur  ad  peculiares  personas  pietate  ac  dignitateinsignes  (3). 
Mirum  proinde  est  ,  Synodum  Pistoriensem  hunc  usum  carp- 
sisse  (4). 


( 1 )  Siclegiturin  ojG&cio  S.  Joan.  Cantii, 
2lect.  II  Noct.  eum  quater  Romam  ve- 
nisse ,  tum  ut  Sedem  Apostolicam , 
cui  maxime  addictus  fuit ,  honoraret, 
tum  ut  sui  ( sic  enim  aiebat )  purga- 
torii  poBnas ,  exposita  illic  quotidie 
peccatorum  tenia  ,  redimeret.  Haec 
omnia  domestico  ipsis  Protestantibus 
testimonio  libet  adstruere  ,  adversus 
autcm  Synodum  Pistoriensem  eo  me- 
lius  adhuc  ejasmodi  testimonium  nrge- 
mus ,  ut  pateat  non  defuisse  inter  aca- 
tliolicos  ,  qui  rectius  de  his  senserit 
quam  synodus  ipsa.  Sic  igitur  rursum 
scribit,  op.  cit.  pag.  i^S,  Leibnitzius  : 
Censendum  est  equidem ,  pietatis  ali- 
quando  esse  ,  loca  qucedam  sacra  prce 
aliis  vel  lihere  vel  ex  voto  visere  , 
aliaque  id  genus  obire ,  quoniam  ip- 
sum  ceterceque  circumstantice  propositi 
singulares  pars  sunt  honoris  ;  et  lau- 
danda  est  prceparatio  animi  sihi  ali- 
quam  pcenam  legemque  certam  dicen- 
tis ,  serii  propositi  ac  zeli  nostri 
peculiaris  ostensio  et  cum  puhlica  con- 
currenlium  hominum  pietatis  signifi- 
catione  privata  conspiratio  ad  Dei 


honorem ;  et  locus  ipse  divinis  hene- 
ficiis  insignis  recordatione  illa  et 
commemoratione  fortius  movetanimum 
et  sacro  quodam  horrore  percellit  '^guod 
ne  Protestantes  quidem  ,  quibus  sepul- 
crum  Domini  adire  datum  est ,  difjl- 
teri  memini. 

(2)  Cfr.  Ant.  Maria  Lupi ,  op.  cit. 
Dissert.  epistolare  postuma  interno  a 
battisteri  antichi ,  §  8 1  et  seqq, 

(3)  Boldetti,  op.  cit.  lib,  i,  cap.  9. 
Sed  data  opera  de  velorum  usu  in  tem- 
plis  egit  Rosweidus ,  S.  J.  pag.  8^9  el 
seqq.  ad  Paulinum. 

(•4)  Cfr.  Guasco  ,  Dizion.  Ricciano 
etc.  art.  Mantellini.  Et  hic  juvat  sub- 
jicere  nonnullas  propositiones  ejusdem 
Synodi  cum  censuris ,  quibus  damnatae 
sunt  in  Constit.  Auctorem  fidei ,  quae 
huc  referuntur  : 

Lxix.  ProBScriptio ,  quce  generaliter 
et  indistincte  inter  imagines  ab  Eccle- 
sia  auferendas ,  velut  rudibus  erroris 
occasionem  prcebentes ,  notat  imagines 
Trinitatis  incomprehensibilis^  propter 
sui  generalitatem  temeraria ,  ac  pio 
per  Ecclesiam  frequentato  mori  con- 


GA.P.    V.    1)E    SAGRARUM    IMAG,    USU    AG    VENERATIONE. 


419 


149.  Miracula  demum  non  fingunt  Catholici ;  sed  ea  referunt, 
quae  publice  ,  tota  spectante  interdum  civitate  ,  patrata  fuerunt  , 
et  circa  quae  processus  a  legitima  auctoritate  constructi  sunt  (1). 
Velle  autem  omnia  miracula  negare  .  eo  quod  nonnulli ,  privata 
auctoritate  aut  falso  rumore  decepti ,  aliquot  falsa  evulp^averint , 
perinde  est  ac  velle  omnes  nummos  suspectos  habere  aut  etiam 
rejicere  ,  eo  quod  nonnulli  falsarii  nummos  supposuerint  aut 
adulteraverint. 

150.  Dices  :  Saltem  nefas  erit,  Dei  aut  SS.  Trinitatis  imagines 
pingere  ac  in  templis  fidelium  venerationi  exponere ,  ne  deceptio- 
nis  aut  erroris  periculo  objiciantur. 

151.  Resp.  Dist.  Pingi  nequeunt  imagines  Dei  aut  Trinitatis 
in  se  aut  in  sua  natura  ,  concr.^  sub  formis  symbolicis  ,  sub  qui- 
bus  interdum  Deus ,  aut  qugelibet  Divina  Persona  apparuit ,  at- 
que  proutpingi  in  Ecclesia  ejusmodi  imagines  consueverunt ,  neg, 
Absonum  profecto  esset ,  velle  Deum  aut  Trinitalem  pingere  ad 


traria  ,  quasi  nullce  extent  imagines 
SS.  Trinitatis  communiier  approba- 
tcB  ,  ac  tuto  permitiendcB. 

Lxx.  Item  doctrina  et  prcBscriptio 
generatim  reprohans  omnem  specialem 
cultum,  quem  alicui  speciatim  ima^ 
gini  solent  fideles  impendere ,  et  ad 
ipsampotius  quam  ad  aliam  confugere^ 
temeraria ,  perniciosa  ,  pio  per  Eccle- 
siam  frequentato  mori  ,  tum  et  illi 
ProvideniicB  ordini  injuriosa  f  quo  ita 
Deus  nec  in  omnibus  memoriis  San- 
ctorum  ista  fieri  voluit ,  qui  dividit 
propria  unicuique  prout  vult  ( es 
August,  Ep.  78 ,  Clero  ,  senioribus 
et  universcB  plebi  hipponensi). 

Lxxi.  Item  ,  qucB  vetat  ne  imagi- 
nes ,  prcesertim  B,  Virginis  ,  ullis 
titulis  distinguantur ,  prasterquam  de- 
nominationibus ,  quce  sint  analogce 
mysteriis ,  de  quibus  in  Sacra  Scrip- 
tura  expressa  fit  mentio ,  quasi  neo 


adscribi  possent  imaginibus  picB  alice 
denominationes  ,  quas  vel  ipsismet 
publicis  precibus  Ecclesia  probat  et 
commendat ,  temeraria  ,  piarum  au- 
rium  offensiva  ,  venerationi  B,  proB' 
sertim  f^irgini  debitcB  injuriosa. 

Lxxii.  Item ,  quce  velut  abusum 
extirpari  vult  morem ,  quo  velatce  as- 
servantur  certce  imagines ,  temeraria  , 
frequentato  in  Ecclesia  et  ad  fidelium 
pietatem  fovendam  induclo  mori  con- 
traria, 

(1)  Cfr.  Marchetli  ,  De'  prodigj 
avvenuti  in  molte  sacre  immagini  spe- 
cialmente  di  Maria  Santissima  se- 
condo  gli  autentici processi  compilatt 
in  Roma,  Roma  1797.  Vid.  pariter, 
quae  de  Anconitana  imagine  B.  V.  scrip- 
sit  Eqaes  Artaud  ,  Histoire  du  Pape 
Pie  VII ,  Paris  i836  ,  tom,  i ,  chap.  11 , 
pag.  29  et  suiy. 

27. 


420  TRAGT.  1)E  CULTU  SANGTORUM. 

exprimendam  ejus  naturam  ;  at  nemo  Catliolicorum  est,  qui  id 
intendat  in  his  imaginibus.  Cum  autem  Deus  sive  in  Veteri  sive 
in  Novo  Testamento  corporea  specie  visus  sit ,  nihil  prohibet , 
quominus  sub  ea  forma ,  in  qua  apparere  dignatus  est ,  pin^ji  pos- 
sit.  Sane  in  vetustis  musivis  operibus ,  quse  reperiuntur  in  aedi- 
eulis  Christianorum  ac  in  coemeteriis ,  ssepe  occurrunt  ejusmodi 
imagines.  S.  Pauhnus  Nolanus,  describensimagines  basiHcae  S.  Fe- 
licis ,  inter  ceteras  ethanc  recenset  SS.  Trinitatis  : 
Pleno  coruscat  Trinitas  mysterio  , 
Stat  Christus  agno^  vox  Patris  coelo  tonat , 
Et  per  columbam  Spiritus  Sanctus  fluit  (1).  • 

152.  Ad  avertendum  autem  erroris  cujuscumque  periculum , 
satis  erit  populum  rite  instituere  (2).  Hinc  inter  ceteras  proposi- 
tiones  damnatas  ab  Alex.  VIII  et  haec  habetur  :  Dei  Patris  sedeii- 
tis  simulacrum  nefas  est  Christianoin  templo  collocare{^).  Quare 
merito  Pius  VI  eidem  affinem  propositionem  Synodi  Pistoriensis 
iterum  proscripsit. 

CAPUT   VI. 

DE    CRUCE. 

153.  Supervacaneum  quodammodo  videri  poterit ,  pecuharem 
instituere  quaestionem  de  Cruce  post  ea  ,  quge  de  Reliquiarum  ac 
Imaginum  cultu  disputavimus.  Vel  enim  agitur  de  vivifica  Cruce 
ipsa ,  cui  Christus  affixus  est ,  et  in  censum  ea  venit  Sacrarum 
Reliquiarum  ^  inter  quas  principem  locum  obtinet ;  vel  agitur  de 
Cruce  ,  qu3e  ad  illius  conformationem  configurata  est ,  et  hsec  in- 
ter  Imagines  sacras  est  computanda.  Cum  tamen  Crux  proprios 
adversarios  nacta  sit,  ac  mos  jam  obtinuerit  de  ea  ex  professo 
agere,  ne  videamur  a  majorum  instituto  discedere ,  breviter  prae- 
cipua  saltem  attingemus ,  quse  ad  hoc  argumentum  referuntur. 
Ea  autem  sunt ,  ut  innuimus ,  tum  Crux  ipsa  Dominica  ^  tum  ejus 

(1)  Epist,  XXXII,  ad  Sever,  (3)  Cfr.  Viva ,  S.  J.  Damnatarum 

(2)  Cfr.  Bellarm.  De  Imagin,  lib.  ii ,  thesium  theologica  trutina  ,  part.  iii,  in 
rap.  8.  prop.  xxv  ab  Alex.  vin  damnata. 


CAP.    VI.    DE    GRUCE.  421 

imago ,  tum  denique  Crux  ,  quae  in  signo  transeunte  consistit ; 
quas  quidem  omnia  unica  propositione  complectimur ,  ne  longius 
argumentum  istud  protrahamus. 

PROPOSITIO. 

Omni  superstitone  vacat  tum  cultus ,  quem  Catholici  Cruci 
Dominicce  ejusque  imagini  deferunt^  tum  usus  Crucis  signi^ 
quod  passim  ab  ipsis  usurpatur, 

154.  Ad  fidem  catholicam  spectat  haec  propositio  ,  ut  patet  ex 
decretis  superius  allatis  circa  Rehquias  et  Imagines  et  ex  damna^ 
tione  Stauromachorum  ,  Claudii  nempe  Taurinensis ,  seculo  IX , 
ahorumque,  qui  eum  secuti  sunt^  ut  Petrus  de  Bruis,  Wicleffus 
aliique  obscuri  nominis  haeretici.  Horum  vafritiem  adoptarunt  Lu- 
therus,  Calvinus  eorumque  asseclae  (1). 

155.  Sic  vero  assertam  propositionem  per  partes  evincimus  : 
Statim  ac  seculo  Ecclesiae  IV  vivifica  Christi  Crux  ab  Helena  re- 
perta  est  ,  ut  referunt  gravissimi  ejusdem  letatis  scriptores  (2) , 
coli  coepit ,  ab  Helena  primum ,  teste  S.  Ambrosio  ,  qui  ejusdem 
pietatem  summopere  commendat  (3) ,  ac  deinceps  in  universo 
chrisliano  orbe.  Cujus  rei  luculentissimum  documentum  ex  eo- 
dem  S.  Doctore  habemus  qui  hsec  scribit  :  Sapiens  Helena  ^  quce 
Crucem  incapite  regum  locavit,  ut  Criix  Christi  in  regibus  ado~ 
retur{k\  Eadem  habet  S.  Cyrillus  Hierosolym.  quietillud  addit: 
Lignum  illud  sanctum  Crucis  testatur  (Deum  esse  Christum)  , 
quod  hodieque  apud  nos  cernitur ;  etper  eos ,  qui  cum  fide  par- 

(1)  Cfr.  Bellarm.  De  Imag,  lib.  ii ,  in  Vita  Constantini.  lib.  iii ,  cap.  3o 
cap.  26  ;  Gretsems,  in  erudito  op.  De  (de  qoo  cfr.  BoIIand.  tom.  iii  Angusti , 
Cruce ,  tribus  vol.  fol.  edit.  cit.  pag.  565  ,  §  8  et  seqq.  edit.  Antverp. 

(2)  S.  Ambrosios ,  iii  Orat,  funebri  n.  y^);  et  S.  Cyrillus  Hierosolyra.  in 
Theodosii  Imp, ;  S.  Paulinus  Nolan,  Epist.  ad  Constantium,  n.  3  ',hic])orTO 
Fpist.xx\i,AdSulpic.Severum\n.  5,  fuit  testis  ocolaris  ;  lluffinns  ,  Hist, 
edit.  Muratori.  Veron.  i^SG,  Sulpicius  Eccl.  lib.  1  ,  cap.  7  et  8. 
ipseiyac.^is^lib.  ii,cap.  34;Socrate8,  (3)  Orat.  cit.  de  obitu  Theodosii , 
lib.  I,  cap.  17  ;  Theodoretus  ,  lib.  i,  n,  46,  edit.  Maur.  ubi  videat,  not.  edit. 
cap.  18;  Sozomen.  lib.  11 ,  cap.  i  et  3  ;  (4)  Ibid.  n.  4^* 

ac  citra  Helenae  menlionem  Easebias , 


422  TRACT.  DE  GULTU  SAWGTORUM. 

ticulam  ex  illo  capiunt ,  totum  istinc  orbem  terrarum  fere  com-  1 
plevit  (1).  Id ipsum  testantur  S.  Joan.  Chrysostomus  (2)  ,  Theodo- 
retus  (3)  ,  S.  Paulinus  Nolanus  (4)  ;  adeo  ut  vere  scripserit  Ru- 
sticus  diaconus :  Clavos ,  quibus  confixus  est  (Christus)  ^  et  lignum 
venerabilis  Crucis  omnis  per  totuni  mundum  Ecclesia  absque 
ulla  contradictione  adorat  (5);  cui  consonat  S.  Joan,  Damasce- 
nus  (6). 

156.  Nec  mirum  est,  lignum  ipsum  Crucis,  in  qua  fixus  est 
Iledemptor  hominum  ,  et  quam  salutari  rore  sui  sanguinis  ad- 
spersit ,  quaeque  prsecipuum  promerendae  nostrae  salutis  instru- 
mentum  fuit ,  ut  propterea  (twti^^ws  ,  id  est ,  salutaris  proprie  no- 
minetur ,  ut  Theodoretus  observat  (7)  ,  in  tanta  veneratione 
fuisse ;  cum  videamus  ,  vel  a  primis  secuhs  in  summo  honore  ac 
pretio  ejus  effigiem  Christi  fideles  habuisse.  Exinde  enim  conficta 
illa  ab  ethnicis  in  Christianos  calumnia,  cruces  omnes  ab  illis 
adorari ,  de  qua  superius  egimus.  Non  enim  de  nihilo  ,  ut  ani- 
madvertit  Petavius,  apud  gentes  rumor  iste  percrebuerat^  cruces 
omnes  etiam  noxiorum  a  Christianis  in  honore  cultuque  haberi ; 
neque  hoc  illis  potuissent  unquam  objicere ,  nisi  certas  venerari  ' 
ipsos  vidissent  (8). 

157.  Deus  ipse  crebris  miracuhs  hunc  sibi  cultum  acceptum 

(1)  Catech»  X ,  n.  19  ;  To  IwAov  ro  exnrgere,  aut  navem  extroi. 
ayiov    rou    a-ruopov  f^ctfirvpel , /u,i^pt  o-tj'  (2)   In  lib.  Quod  Christus  sit  Deus, 

f^epov   %(A^'    ^fAiy    (poitvcftevov  ,   x,u)    ^toc,  n.  9. 

rav  Kotrei  7ria-rtv  6|  uurov  Xufc^uvovrav  ,  (3)  Hist.eccles,  lib.  I,cap.  18, 

ivrtvB-iv    rtjv    olKovfcivtjv  Tfua-uv    (rj^t^ov  (4)   Epist  ii\XV ,  jidSulp.  Sev, 

li^ti  'xXt]fS(ruv.  Ac  rursum  Catec.h.  iv ,  (5)  Tom.  iv,   Bihl  Patrum  De  la 

n.   10  et  Catech,  xiu ,  n.  4«  Cfr.  not.  Bigne,  col.  1164. 
Tootlee  ad  hunc  locum,  ubi  vindical  mi-  (6)  Z?e  jPic?e  or/A.  lib.  iv  ,  cap.   11. 

raculum  a  Cyrillo  et  Paulino  comme-  De  hoc  peculiari  argumento  cfr.  Zac- 

moratum ,  quod  Crux ,  licet  toties  per  caria  in  Symbolis  Gorianis  ,  Floren- 

frustula  inde  decerpla  imminui  debe-  tiae  editis ,  vol.  ix ,   pag.  67   et  seqq. 

ret ,  tamen  nullum  detrimentum  fuerit  ubi    pluribus    verilatem    hujus    crucis 

passa.  Ex  quo  cadunt ,  quae  Salmasius  inventionis  vindicat. 
el  ex  eo  Breckenridge  ore  profano  dixe-  (7)  Qucest,  xxvi  in  Genes» 

runt ,  posse  ex  Reiiquiis  Crucis ,  quaj  (8)  Lib.  xv  ,  cap.  11,  §  4» 

circumferuntnr  ,   aut   silvam    ceduam 


GAP.    VI.    DE    CRUGE. 


423 


esse  testatum  voluit.  Huc  siquidem  refertur  celebris  illa ,  quse  vi- 
gilanti  Constantiiio  Imperatori  visio  in  coelo  facta  est ,  quam  refert 
Eusebius  de  Cructs  trophceo  cum  inscriptione  :  Hoc  vince  (l);tum 
jussum  a  Christo  eidem  per  quietem  apparente  datum,  ut  ad 
signi  illius  similitudinem ,  quod  viderat  ,  fabricandum  curaret 
vexillum  ,  quo  tanquam  praesidio  certissimo  uteretur  in  praeliis 
contra  impetus  hostiles  ;  prout  reipsa  Imperator  effecit  ac  Laba- 
rum  nuncupavit  (2) ,  sibique  salutare  esse  perpetuo  expertus 
est  (3).  Huc  pariter  spectant ,  quae  de  prodigiosa  Crucis  effigie  in 
Judaeorum  vestibus  impressa  referuntur ,  cum  ipsi ,  jubente  Ju- 
liano  apostata ,  templum  Hierosolymitanum  instaurare  aggressi 
sunt  (4). 

158.  Patres  propterea  effusi  sunt  in  Crucis  cultu  extoilendo ; 
quorum  testimonia  vulgata  sunt  ac  omnium  manibus  teruntur , 
ut  adeo  necesse  non  sit  ea  recensere  (5).  Novimus  insuper  ex 
certissimis  documentis  ,  Crucis  effigiem  in  altaribus  antiquitus 
coliocatam  fuisse^  ac  proinde  cultu  veneratos  eam  fuisse  primos 
Christi  lideies(6). 


(1)  Z>e  Vita  ConstanL  lib.  i,  cap.  28. 

(2)  Euseb.  ibid.  a  cap.  29  ad  32. 

(3)  Cfr.  idem.  Euseb.  ibid.  lib.  u  , 
cap.  7  et  seq.;  Sozomen.  lib,  11 ,  cap.  i . 
Adversus  eos ,  qui  fictum  autumarunt 
a  Constantino  visae  crucis  miraculum  , 
ut  Jac.  Oiselius  in  Thesauro  antiquo- 
rum  numismatum  ,  Jac.  ToUius  in 
notis  ad  Lactantii  librum  De  mortibus 
persecutorum ,  et  Joan.  de  Hoornebcek 
Leid.  profess.  in  Examine  hullce  Ur- 
hani  viii  ,  De  cultu  imaginum  ,  a 
pag.  loi  ,  cfr.  Baluzius ,  ia  adnotalio- 
nibus  ad  eumdem  Lactanlii  iibrum  ,  el 
Norisius ,  Lect.  viii  contra  Albert.  Fa- 
bricium  ,  qui ,  admissa  veritate  bisto- 
rica  hujus  facti ,  negat  prodigiosam 
fuisse  hanc  crueem ,  ac  lilteras  Tourai 
nKUj  cruci  circumpositas,  putat  explicari 
facile  posse  per  naturale  phaenomenon  , 


scilicet  per  quatuor  parelia  sibi  invicem 
opposita  ac  per  halonem  solarem.  Vid. 
Trevoitienses  ,  ad  annum  1724  ;  Gusla  , 
in  V^ita  Constantini^JsiCuziiSyntagma 
quo  apparentis  magno  Constantino  cru- 
cis  historia  complexa  est  umversa  j  ac 
Joan.  Bapt.  Toderini ,  Disseriat.  de 
Constantiniana  crucis  apparitione ,  in 
collect.  dissert.  Zaccarise,   toin.  xiii. 

(4)  Cfr.  Socrales ,  lib.  m,  cap.  20; 
Sozomeuus  ,  lib.  v ,  cap.  22;  Theodoret. 
lib.iii,  cap.2o;Rufrinus,  iib.  i,  cap.  89. 

(5)  Cfr.  Gretser.  De  Cruce  ,  lom.  i , 
tribus  prioribus  libris, 

(6)  Cfr.  Grelser.  op.  cit.  lib.  11  , 
cap.  loet  i3.  In  excavationibus  Pom- 
peianis  intra  cubiculum  illius  domus  , 
qu3e  Pansam  habuit  dominum  ,  in  pa- 
riete  ,  cui  marmoratum  est  inductum  , 
toreuma  jCrucis  effigiem  exhibens,  re- 


424  TRAGT.  BE  CULTU  SANGTORUM. 

159.  Restat,  ut  aliqua  demum  adjiciamus  circa  illud,  quod 
Tertullianus  vocat  signaculum  frontium,  seu  quod  Crucis  signum 
transiens  dicitur,  acmanus  agitatione  formatur,  et  rebus  quando- 
que  benedicendis  adhibetur.  Antiquissimum  esse  ejus  usum  in 
Ecclesia  non  negant  Protestantes ,  dummodo  tamen  veluti  nuda 
ceremonia  et  ad  fidei  professionem  instituta  spectetur.  Atqui 
ad  emerendam  praeterea  utilitatem  aliquam  haec  ceremonia  in- 
stituta  est. 

160.  Etenim  nec  nudam  nec  otiosam ,  sed  ad  multas  opportu- 
nitates  efiicacem  existimatam  fuisse  ab  ipsis  Ecclesiae  primor- 
diis  piam  hanc  ceremoniam  evincunt  trita  ilia  TertulHani  verba, 
quae  afferri  solent  ad  ostendendam  signi  istius  antiquitatem  :  Ad 
omnem  progressum ,  ait  ipse ,  atque  promotum  ;  ad  omnem  adi- 
tum  et  exitum\  ad  vestitum^  calciatum  ^  ad  lavacra^  ad  men- 
sas  ^  ad  lumina^  ad  cubilia  ^  ad  sedilia  ,  quascumque  nos  con- 
versatioeocercet  ^frontem  Crucis  signaculo  terimus  (1).  Quomodo 
autem  ad  omnes  ejusmodi  usus  adhibitum  fuisset  signacuhim  is- 
tud,  si  ad  solam  fidei  professionem ,  ut  Casaufai^s  contendit , 
usurpabatur  ? 

161.  Hoc  insuper  signo  fugarisohtos  daemones  ,  et  admiranda 
queedam  fuisse  peracta ,  multis  iterum  Patrum  tum  testimoniis 
tum  exemphs  intelhgimus.  Epiphanius  enim,  Gregorius  Nazianz. 
atqueNyssenus,  Athanasius,  Cassianus,  Joan.  Chrysost.,  Pruden- 
tius  ahique  passim  apud  Gretserum  (2)  testantur ,  plurima  pro- 
digia  per  salutare  hoc  signum  patrata  fuisse ,  maleficas  incanta- 


pertum  est.  Paries,  qui   illi  est  e  re-  Romae  i836. 

gione  ,  exhibet  imagines  lariam  ,  qoi-  (1)  Lih»  de  Corona  militar,  cap.  3  , 

bus  ethnici  suas  domos  tuebantur.  Ea  edit.  Rigalt.  post  quae  immediate  subdit 

urbs  anno  79  a  Christi  nativitate   fuit  cap.  4  •  Harum  et  aliarum  discipli- 

et  combusta  et  obruta.  Primis  vero  Ec-  narum  si  legem  expostules  Scriptura- 

clesiae   temporibus   non  raro    evenisse  rum ,  nullam  invenies  ;  traditio  tihi 

credimus ,  ut  in  eodem  teclo  una  atque  prcetendetur  auctrix ,  etc.  Ex  quibus 

eadem  gens  et  Christianos  et  ethnicos  patet ,  hunc  usum  ex  traditione  apos- 

numeraret  inter  suos.  Vid.  A  Letter  tolica  descendere.  Cfr.  Gretser.  op.  cit. 

addressed  ,  etc.  seu  Epistola  ad  R,  D,  lib.  iv  ,  cap.  7  et  seqq. 

Burgess.,,  dataa  R,  D,  Baggs ,  etc*  (2)  Ibid.  a  cap.  20  ad  29. 


CAP.    VI.    DE    CRUCE.  425 

tiones  dissipatas ,  morbosque  depulsos.  Quinimo  et  aquam  eodem 
crucis  signo  ac  benedictione  consecrare  Veteres  consuevisse  ad- 
versus  daemonum  magorumque  praestigias  ,  eamque  pietatem 
gratam  sibiesse  ingentibus  interdum  miraculis  Deum  ostendisse, 
iidem  antiqui  Patres  saepissime  produnt  (1). 

162.  Ex  bis  igitur  patet ,  Dominicam  Crucem  omni  esse  vene- 
ratione  dignam  omnique  bonore ,  non  quidem  propter  se ,  verum 
propter  piacularem  bostiam  ^  quae  ab  ipsa  pependit ,  ex  qua  in- 
gens  Deo  gloria  parta  est ,  summa  nobis  utilitas ,  plenusque  rela- 
tus  est  de  morte  ac  inferno  triumpbus. 

163.  De  natura  vero  cultus  deferendi  vexillo  Crucis  disputant 
Tbeologi.  Quidam  enim  ex  scbolasticis  putant,  sive  veram  Crucem 
sive  ejus  imagines  latriae  cultu  esse  venerandas  ^  ut  Damascenus^ 
Bonaventura  ,  Angelicus  Doctor ,  abique  (2).  Ast  Bellarminus  scri- 
bit ,  hunc  loquendi  modum  oflfendere  aures  Catbolicorum ,  tum 
etiam  praebere  occasionem  baereticis  Hberius  blaspbemandi  (3). 
Quapropter  cum  ceteris  Tbeologis  docet  ,  neque  veram  Cbristi 
Crucem  neque  ejus  imaginem  per  se  adoratione  latriae  esse  colen- 
dam.  Latriai  namque  cultus  creaturae  deferri  nequit ,  multo  minus 
rationis  experti ,  cujusmodi  Crux  est.  Haec  sententia  clare  deduci- 
tur  ex  actis  Concibi  INicaeni  II  (4). 

164.  Quod  si  bonor  imaginis  transit  in  exemplar,  idem  tamen 
bonor  non  est  imagini  impendendus  ac  prototypo.  Ita  major  de- 
betur  regis  personse  reverentia  ac  ejus  imagini  aut  vestimentis. 

165.  Dum  Ecclesia  canit;  0  Crux,  ave^  spes  unica...  o  Crux 
adoranda  ,  per  Crucem  Cbristum  significat ,  a  quo  salutis  prae- 
sidia  petimus ,  non  ab  ipsa  Cruce  ,  vel  innuit ,  nos  expectare  fruc- 
tum  Crucis ,  id  est^  aeternam  salutem  per  merita  Cbristi ,  qui  Cruci 
affixus  est. 

(1)  Cfr.  Pelav.  De  Incam.  lib.  iv,  ad  aS;  ubi  accnrate  argamentum  istad 
cap.  lo;  Mabillon  ,  Prwf.in  $ec,  iv ,  totum  expendil ,  ac  per  appositas  pro- 
Bened.  §  3.  positiones  quid  verius  videatur  statuit , 

(2)  Cfr.  Gretser.  lib.  i ,  cap.  5^  et  ac  diversas  opiniones  conciliat. 
seqq.  (4)  Act.  i  el  vii. 

(3)  De  Imug,  lib.   ii  ,  a  cap.  20 


426  TRACT.  DB    CULTU    SANGTORUM. 

%  DIFFICULTATES. 

166.  Obj.  1«  Crux  dolorem  et  ignominiam  attulit  Christo  ejus- 
que  discipulis  ,  non  est  igitur  colenda.  2^  Quod  si  Cruci  deferen- 
dus  cultus  censetur  ob  illius  cum  corpore  Ghristi  contactum ,  Jor- 
danis  igitur  aquae  ,  Palaestinae  terrse  ,  asello^  cui  insedit  Christus  , 
quin  et  servi  Christum  percutientis  manui  ac  Judae  labiis  cultus 
erit  tribuendus ;  quse  absurdissima  sunt.  SoSaltem  nuUa  ratio  est, 
cur  Crucis  imaginem  speciali  ratione  venerari  debeamus ,  quia 
refert  Dominicam  Crucem;  alioquin  et  omnia  praesepia  ,  columnae 
omnes  ,  spinae ,  flagella  pariter  colenda  essent.  4°  Demum  negari 
nequit ,  magicae  artis  esse ,  characteribus  ac  signis  divinam  tri- 
buere  virtutem  ,  ut  CathoHci  faciunt ,  qui  vim  fugandi  dsemones  , 
morbosque  dispellendi  ac  cetera  ejusmodi  ipsi  tribuunt  Crucis 
signo.  Ergo. 

167.  Resp.  ad  1™,  Dist,  co?iseq.,  Si  ratio  haberetur  ignomi- 
niae  aut  doloris ,  quem  Crux  Domino  attulit ,  conc, ;  si  habeatur 
ratio  illius  gloriae ,  quse  ex  ignominia  et  dolore  parta  est  Christo , 
atque  emolumentorum  ,  qu9e  nobis  provenerunt ,  neg.  Ad  hanc 
vero  gloriam  et  ad  haec  emolumenta  Catholici  oculos  et  animum 
intendunt ,  dum  Cruci  honorem  et  cultum  deferunt. 

168.  Ad2°^,  Neg.  cons,  etparitatem.  Non  solum  enim  ob  cor- 
poris  Christi  contactum  vera  Ghristi  Crux  cultum  seu  veneratio- 
nem  meretur  singularem ,  verum  etiam  quia  selecta  a  Christo 
fuit  tanquam  instrumentum ,  quo  salutis  nostrae  hostes  devicit  , 
palam  triumphans  eos  in  semetipso  ^  ut  loquitur  Apostolus ,  et  in 
quo  affixum  fuit  et  deletum  chirographumdecreti,  quoderatcon- 
trarium  nobis  (1).  Eadem  verorationonestPalaBstinaeterraB,etc. 
neque  tantae  sunt  virtutis ,  ut  ponere  valeant  ob  oculos  nostros 
Christi  passionem ,  nec  proinde  possemus  istorum  cultu  animi 
nostri  grati  sensus  erga  Christum  significare. 

169.  Manus  autem  servi  Ghristum  percutientis  et  labia  Judae 
proditoris  monumentum  exhibent  immanis  impudentiae  et  nequi- 
tiae  abominandae ,  ac  moralem  prae  se  ferunt  indecentiam  ,  ob  quam 

(1)  Goloss.  II ,  i4* 


CAP.    VI.    DK    CRUCE.  427 

non  colenda,  sed  detestanda  sunt .  Nec  praetereundum  est ,  quod 
cultus,  qui  rationali  individuo  defertur  ,  ut  superius  adffotavi- 
mus  ,  sit  absolutus  ac  terminentur  in  ipso  ,  non  vero  sit  tantum 
relativus.  Excipiendus  tamen  casus  ,  in  quo  aliquis  alium  reprae- 
sentat ,  ut  cum  legatus  refert  personam  principis. 

170.  Ad  3°*,  Neg,  iterum  paritatem.  Ratio  enim  disparitatis  in 
eo  est ,  quod  cruces  per  se  unice  institutae  sunt  ad  repraesentan- 
dam  veram  Christi  Crucem ,  non  item  vero  praesepia  ,  spineta  ac 
cetera  hujusmodi ,  quae  ad  alios  usus  adhibentur.  Quod  si  eo  fine 
praesepia ,  columnae  ,  etc.  pingerentur  vel  sculperentur  ,  ut  Christi 
Domini  mysteria,  nativitatis  ex.  gr.  vel  passionis  referrent ,  tunc  ea 
veneratione  aHqua  digna  esse  non  inficiaremur. 

171.  Ad  4°»,  Dist.  Magicae  superstitionis  esset,  tribuere  virtu- 
tem  signo  ipsi,  praescindendo  a  virtute  Christi ,  conc;  secus,  neg. 
Itaque  Cathoiici  non  signo  ipsi  in  se  «pectato  efficaciam  tribuunt, 
sed  quatenus  illud  refert  passionem  Christi  ac  tacitam  saltem 
supponit  Christi  Domini  invocationem  (1). 

172.  Crucis  porro  virtutem  et  gloriam  ,  ad  eamque  honoran- 
dara  incitamenta  eloquenter  iUis  verbis  edixit  Chrysostomus  ; 
Crita:  prius  condemnationis  et  supplicii  nomen  erat ;  nunc 
res  est  venerabilis  et  desiderabilis .  Crucc  antea  dedecoris  et  poenoe 
argumentum  erat:,  nunc  glorice  et  honorisest  occasio...  Crux 
caputnostrce  salutis  ,  Crux infinitorum  bonorum argumentum. . 
hcec  reconciliationem  Dei  cum  hominibus  instituit...  Propter 
hanc  dcemones  fugiunt y  diabolus  profligatur.  Propter  hanc  hu- 
mana  natura  cum  angelica  vivendi  tratione  contendit  (2). 

(1)  Cfr.  Bellarm.  loc.  cit.  cap.  3o,  olros  KecruXXuyecs  0«oo  Xfif  uf^uTiraus 
cum  notis  P.  Hcrbermanni.  i7Fot*iruTOy..  ^tuTovroy  ^ui/u.oy(s  ^puTrt- 

(2)  'O  o-ruvfios  iTperifov  uta-p^vvtis  *iv  nvova-t ,  ^tet  rovrov  o  ^tufioXog  (puyu- 
KUt  KoXttTius  v7ro6ta-ts ,  vuv  ^e  yiyovt  ^tverui ,  ^tet  rourov  j»  uv^f^Tetvtf  (pvxts 
^o'%*is  Kett  rtfcijs  u^of)/mi.  Xruvpos  ro  -xfcs  r^v  uyytXtKtiv  TiroXtrtluv  u^tXXurut. 
xiCpecXufov  rvs  <reoTifflus  ri}s  vifAtTtfus'  Homil.u^  de  Cruce  et  latrone ,  n.  i, 
TTuvfos  n  rSv  /uvpleov  etyu6Sv  v7ro6t(rts...  opp.  cdit.  Maar.  lom.  ii,  pag.  4il- 


428 


VKRSIOLATINA  LOCI,  QUI  ITALICE  LEGITUR  PAG.  3  , 

Ex  opere  Cl.  Rosmini ,  quod  inscribitur :  Fragmcnta  historiw  impietatis. 

^  Nova  quaedam  formahujus  veteris  apotheoseos  carnis  ,  ea  mihividetur,  quaSansi- 
moniani  utuntur,  dum  asserunt,  se  non  jam  feminam  liberam,  sed  feminam  Messiam 
quaerere.  Eorum  coryphaeus ,  in  causae  suae  cognitione ,  die  28  Augusti  instituta ,  qua 
occasione  una  cum  sequacibus  tanquam  publicae  honestatis  violator  damnatus  fuit , 
dicere  non  dubitavit,  se  putare  se  esse  hujus  femince  MessioB  prcecursorem ,  quem- 
€idmodum  S,  Joannes  prcecursor  Jesu  fuit.  » 


NOTA  EDITORUM  LOVANIENSIUM 

Ad  pag.  275  ET  276. 

Dum  CI.  auctor  noster  Prancisco  Xaverio  De  Feller  iVofos  attribuit,  quas  nonnullis 
Pistoriensis  Synodi  propositionibus ,  damnatis  in  dogmaticd  Constitutione  Pii  VI , 
qucB  incipit  Abctorem  fidei,  adjecit  anonymuSy  nititur  auctoritate  Cardinalis  Gerdilii, 
Opp.  edit.  roman.  tom.  XIV ,  pag.  299 ,  non  secus  ac  CI.  Picot ,  qui  paucis  abhinc 
annis  in  diario,  quod  inscribitur  L'Ami  de  la  Religion,  eamdera  sententiam  tuitus 
est.  Nihil  mirum  profecto,  quod  Cl.  auctor  opinionem  secutus  fuerit  eminentissimi 
simul  et  doctissimi  viri,  qui  et  ipse  famae  credidit  suo  tempore  passim  receptae.  Liceat 
tamen  animadvertere,  viris  in  Belgio  eruditis  opinionem  hanc  minime  probari.  Argumenta 
autem,  quibus  nituntur,  huc  fere  revocanlur:  1°  Vix  adhanc  regionem  perlata  fuerat 
Constitutio  Auctorem  fidei ,  dum  ipsemet  F.  X.  De  Feller  eam  io  Belgio  edi  curavit , 
nullis ,  quas  quispiam  norit ,  adjectis  notulis.  2°  Opusculum ,  quale  praeeunte  Card. 
Gerdilio  a  variis  auctoribus  describilur,  in  Belgio  reperiri  nequit ,  etsi  cetera  F.  Xa- 
verii  DeFeller  opuscula,  etiam  minutiora ,  inveniantur  passim.  S"»  Notum  est,  belgicis 
typis  prodiisse  opuscula ,  quibus  Pistoriensium  novitates  egregie  oppugnantur  ,  scili- 
cet  Observations  paciflques  d'un  cure ,  adressees  d  Mgr.  Veveque  de  Pistoie  et  de 
Prato ,  2  vol.  8°,  1789.  Porro  F.  Xaverius  De  Feller  opuscula  haec,  quae  auctore 
doctissimo  Marchetti  italice  primum  edita  fuere,  non  solum  gallice  edi  curavit,  ve- 
rum  etiam  iis  notas  adjecit,  quibus  Jansenistarum  fraudes  et  errores  plenius  dete- 
guntur  ac  refutantur.  Jam  vero ,  si  F.  X.  De  Feller  auctor  dicatur  supra  memorati 
commentarii  in  BuIIam  Auctorem  fidei ,  dici  quoque  debet,  ipsuni  de  re  gravissima 
eodem  fere  tempore  contraria  sensisse  et  scripsisse ;  atqui  talem  levitatem  in  tanto 
viro  vel  suspicari  plane  absonum  videtur.  Adde,  ejusdem  scriptoris  fetum  esse  Dic- 
tionarium  Historicum  gallice  editum ,  in  quo  Jansenismi  errores  quavis  data  occa- 
sione  insectatur.  -*<>  Quod  ansam  dedit,  cur  F.  X.  De  Feller  praedicti  commenlarii 


429 

auctor  haberetur,  persuasio  fuit  in  exteris  regionibus  satis  communis,  libellum  il- 
lum  prodiisse  typis  Dusseldorpiensibus ,  ubi  De  Feller  tunc  temporis  morari  solitus 
fuerat.  At  vero  opinio  haec  omni  prorsus  fundamento  caret ;  liquet  enim  ex  epistolis  , 
quas  Cl.  vir  Ant.  Jos.  Binterim,  S.  T.  D.  et  Parochus  in  Bilck  ac  suburbio  Dusseldorpiensi, 
ad  magnificum  Universitatis  Catholicae  rectorem  ,  P.  F.  X.  De  Ram,  olim ,  videlicet  die 
11  Aprilis  1824,  dedit,  Dusseldorpii  non  fuisse  typis  excusam  apologiam  seu  commen- 
tarium  saepe  memoratum  :  «  Nemo  enim  bibliopolarum ,  scribit  vir  CI. ,  nemo  typo- 
graphorum ,  quorum  nonnulli  ab  eo  adhuc  tempore  vivunt ,  novit  opusculum.  Sunt 
bibliopolae  hac  in  urbe  non  tam  multi ,  nec  typographiae  tam  copiosae ,  ut  in  vanum 
aut  incertum  curreret  inquisitor.  Praeterea,  pergit  idem  CI.  Binterim,  nec  quis  vi- 
rorum  doctorum  et  Ecclesiasticorum ,  qui  cum  Domino  Feller  eo  tempore ,  quo  hic 
commoratus  est,  conversali  sunt  amici,  de  altefato  opusculo  notitiam  habet.  Habi- 
tavit  in  domo  Lib.  Bar.  de  Buininck ,  consiliarii  Dusseldorpiensis ,  qui  omnia  Felleri 
opera  collegit  habuitque  in  sua  bibliotheca ;  sed  desideratur  illa  apologia.  Insuper 
nullus  catalogorum  aut  indicum  librorum,  quos  consului  ex  annis  1794-98,  referunt 
dictum  libellum.  Sunt,  ut  notum  omnibus , ,  alias  bibliopolae  promptissimi  ad  recens 
editos  ejusmodi  libellos  publicandos  et  annuntiandos.  Tandem  BuIIa  Auctorem  fidei 
publicata  est  Romae  28  Aug.  1794 ;  vix  vel  ne  vix  igitur  ante  Octobrem  advenire  po- 
tuit  exemplar  Dusseldorpium ;  sed  eo  tempore  modo  per  Gallos  respublica  nostra  erat 
turbata,  urbs  oppugnata ,  nec  adfuit  clarissimus  scriptor....  Haec  omnia  ita  essecom- 
parata  arbitror,  ut  figmentum  certum  dici  possit.  Sed  vereor,  ne  in  Germania  sit 
edita  apologia ,  seu  potius ,  sub  splendido  illo  nomine ,  in  ipsa  Italia ;  perlegi  enim 
et  scrutatus  sum  plurimos  ejus  aevi  libros ,  ephemerides ,  diaria  a  Catholicis  et  a  Pro- 
testantibus  edita ,  in  quibus  nihil  de  apologia  Pistoiensi.  Latuit  haec  Cl.  Smalfum , 
professorem  historiae  in  universit.  Pragensi ;  latuit  Jung ,  in  universit.  Moguntina ;  imo  la- 
tuit  Pet.  Ph.  Wolf ,  ex  secta  Protestantium ,  qui  suae  Historiae  Romano-Catholicae. ,  Lip- 
siae  1798  editae ,  inseruit  acta  Pistoiensia  ac  Bullam  Auctorem  fidei ,  nihil  dicens  de 
Felleri  notis  apologeticis.  »  Hactenus  CI.  Binterim  in  nota  ad  Opuscula  R.  Petri  Go~ 
merts  adversus  J.  B.  Espenii  doctrinam  de  placeto  regio ,  quae  doctiss.  Universitatis 
Catholicae  rector ,  P.  F.  X.  De  Ram  ,  anno  1830  Lovanii  publici  juris  fecit  ,  quum  jam 
pridem  fusius  de  hoc  argumento  scripsisset,  tum  in  diario  VAmi  de  la  religion, 
tum  in  opere ,  cui  titulus  :  Le  Conservateur  belge. 

Haec  igitur  quum  ita  se  habeant ,  neminem  fore  putamus ,  qui  notulas  istas  Frane. 
Xaverio  De  Feller  abjudicandas  non  censuerit.  Cur  autem  has  viri  illius  eximii  vindi- 
cias  cum  CI.  auctore  harum  praelectionum  theologicarum  non  communicaremus ,  sola 
locorum  distantia  in  causa  fuit.  At ,  si  non  ex  mandato  ,  nihilominus  ex  ejusdem 
roente  baec  nos  adnotasse  confidimus. 


430 


liAfDEX. 


TRACTATUS    DE    INCARNATIONE. 


PAOOEailCM, 


CAPUT  I. 
PROP.  I. 


PROP.  II. 


CAPUT  II. 
PROP.  I. 


PROP.  II. 


PROP.  III, 


Pag.  1 


PARS  PRIOR, 


§11. 


DE    MESSIA  ,    ADVERSUS    HEBR^OS. 
De    MESSI^    PROMISSIONE    ET    EXPEGTATIONE.  2 

Aliquis  Messias  fuit  aDeo  in  lege  promissus 
et  quovis  tempore  ab  Hebrceis  expectatus,         4 

DlFFIGULTATES.  8 

Messias  a  Deo  promissus  et  ab  Hebrceis  ex- 
pectatus  singularis  et  unicus  est.  18 

DlFFlCUITATES.  20 

De    EPOGHA     ET    OFFIGIIS     PROMISSl    MESSI.^.  26 

Epocha  adventus  promissi  Messice  ea^  Sacris 

Litteris  certa  ac  determinata  est.  27 

Diffiguitates.  29 

Epocha  adventus  Messice  in  Scripturis  deter- 
minata ,  retardari  nequit,  30 

DlFFlCUtTATES.  32 

Advenisse  Messiam  a  Deo  promissum  atque 
a  Judceis  expectatum  ,  jamdiu  elapsce 
epochce  a  Prophetarum  oraculis  determi- 
natce  lucidentissime  ostendunt,  33 

Jacobceum  vaticinium  expenditur,  34 

DlFFIGUITATES.  38 

Expenditur  vaticinium  Danielis.  47 

DlFFICUITATES.  54 


IWDEX. 


§111. 


PROP.  IV. 


CAPUT  III. 
PROP.  I 


PROP.  II. 


Eospenduntur  vaticinia  Aggcei  et  Malachice. 

DlFFlGULTATES. 

Officia  ac  munia  a  promisso  Messia  juxta 
prophetas  oheunda  eumdem  advenisse  lucu- 
lenter  ostendunt, 

DlFFIGULTATES. 

De  Jesu   wazarewo    vero  messia. 

Jesus  Nazarenus  verus  Messias  est  in  Scrip- 

turis  promissus  atque  a  Judoeis  expec- 

tatus, 

DlFFIGUlTATES. 

Judicium  in  causa  Christi  Jesu  a  Judceis 
latum  ,  fuitiniquum  in  se ,  illegale  i7i  for- 
mis  judiciariis  ^  soevum  in  executione  , 
novumque  suppeditat  divince  Christi  mis- 
sionis  ac  Messiarice  ejus  dignitatis  argu- 
mentum, 

DlFFIGULTATES. 


68 
70 


74 
81 
92 


93 
95 


CONCLUSIO. 


115 
122 
130 


PARS  POSTERIOR. 

ADVERSUS    HiERETlCOS. 


CAPUT  I. 
PROP. 


CAPUT  II. 
PROP.  I. 


l       COROL.  I. 


De  divina    ghristi   watura. 
Vera  et  prop^ie  dicta  divinitas  seu  natura 

divina  in  Christo  Jesu  agnoscenda  est  ef 

profitenda, 
Difficultates. 

De  watura   christi   humana. 
Verbum  divinum  naturam  humanam  no- 

bis  consubstantialem  assumpsit  integram 

atque  perfectam, 
Christi  caro  est  vera,  solida  et  expressa; 


134 


135 

146 
156 


158 


432 


INDEX. 


COROL.     IL 


COROL.    III. 


COROl.    IV. 


PROP.   11. 


CAPUT  III 

Artic. 

I. 

PROP. 

I. 

PROP.  II. 


Artic.  II. 
PROP. 


Artig.  ni. 


non  autem  ficta^  neque  umbratilis^  neque 
apparens  atque phantastica,  159 

DlFFICULTATES.  160 

Christi  corpus  non  e  coelo  delapsum  est^  ne- 
que  ex  coelesti  substantia  consistens  y  sed 
est  humanum  atque  ex  Virgine  matre  sufS- 
ceptum,  161 

DlFFICULTATES.  162 

Animam  eamque  rationis  participem  Ver- 
bum  divinum  assumpsit.  164 

DlFFICULTATES.  165 

Christus  humanis  affectibus  y  doloribus  et 
corruptioni  obnowius  fuit  eoc  naturce  suce 
conditione^  166 

DlFFICULTATES.  168 

Christus  Dominus  de  Spiritu  Sancto  con- 
ceptus  est  atque  ex  Maria  Virgine  salva 
ipsius  integritate  natus,  171 

DlFFICULTATES.  175 

De     UTRIUSQUE     CHRISTI     WATUR-ffi     HTPOSTATIGA 

COWJUWCTIONE.  192 

De  unica  Christi  persona.  195 

TJnica  in  Christo  admittenda  est  eaque  divina 
persona.  197 

DlFFICULTATES.  200 

Beata  Virgo  vere  et  proprie  deipara  vocatur 
etest,  211 

DlFFICULTATES.  215 

De  adoptianismo.  222 

Jestis  Christus  est  filius  Dei  naturalis ,  non 
autem  adoptivus,  224 

DlFFICULTATES.  226 

De  distinctione  duarum  naturarum  in  Christo 
post  unionem  hypostaticam.  232 


INDEX. 


433 


PROP. 

AftTIG.    IV. 

PROP. 


CAPUT  IV 

AaTiG.  I. 
PROP.  I. 


PROP.  IL 


Artic.  il. 
PROP.  L 


PBOP.  II. 


CAPUT  V. 
T.  IV 


Duw  sunt  in  Christo  naturce  integrce  ^  di- 
stinctce ,  incorifusce  atque  impermixtce,  235 

DlFFlGULTATES.  238 

De  duplici  iii  Christo   voluntate   et  opera-^ 

tione.  246 

Diice  natiirales  operationes  et  voluntates  in- 
divisce  et  inconfusce  in  Christo  sunt  con- 
fitendce.  250 

DlFFIGULTATES.  255 

De  gommunione  idiomatum  et  adoratiowe 
JESU  ghristo  bebita.  264 

De  idiomatum  communione.  ib. 

Admittenda  est  in  Christo  idiomatum  com- 
munio  in  concreto.  265 

DlFFIGULTATES.  266 

Nullo  modo  admitti  potest  communicatio 
idiomatum  in  abstracto  ,  nec  tribui 
proinde  Christihumayiitati  omnipotentia^ 
ubiquitas  seu  emniprcesentia.  268 

DlFFIGULTATES.  270 

De  Christi  adoratione.  27^ 

Uno  eodemque  supremo  latrice  cultu  humana 
Christi  natura  adoranda  est  cum  Verbo 
divino  ,    cum  quo    est  hypostatice   con- 
juncta.  274 

DlFFIGULTATES.  280 

Cultus  sacratissimi  Cordis  Jesu,  prout  ab 
Apostolica  Sede  probatus  est^  atque  in 
Ecclesia  Catholica  frequentari  consuevit  y 
pius  esty  et  omni  superstitionis  labe  im 
munis. 

DlFFIGULTATES. 

De  ghristi  titulis    atque    muneribus. 

28 


282 
287 

297 


434 


INDEX, 


PROP.  I.  Christus  verum  et  proprte   dictum   habuit 

Sacerdotium  y  ejusque  munia  in  mortali 

etiam  vita  complevit.  299 

DlFFIGULTATES.  304 

PROP.  II.          Christus  Jesus  veri  nominis  Mediator  fuit.  307 

CAPUT  VI.     De   christi   satisfagtione    et  merito.  309 
PROP.               Christus  vere  et  proprie  pro   nobis  divi^ice 

justitice  satisfecit.  313 

Diffigultates.  319 


TRACTATUS  DE  CULTU  SANCTORUM. 


Prooemium. 
CAPUT  I. 
CAPUT  II. 


337 


De    varia  gultus  agceptione  et  divisione.       ib. 
De  religiosi    sangtorum    gultus    honestate 

AG    PIETATE.  343 

PROP.  Pius  et  omni  idololatrice  labe  immunis  est 

religiosus  Sanctorum  cultus*  344 

DlFFIGULTATES.  349 

CAPUT  III.     De  sangtorum  invogatione.  358 

PROP.  I.  Ex  Sacris  Litteris  in  primis  evincitur^  li- 

citam  esse  et  utilem  Sanctorum  invoca- 
tionem.  ib. 

DlFFIGULTATES.  361 

PROP.  IL  Eof  traditione  et  Ecclesice  praxi  ostenditur 
licitam  esse  et  utilem  Sanctorum  tnvoca- 
tionem.  365 

DlFFICULTATES.  372 

CAPUT  IV.  De  heliquiarum  cultu.  380 

PROP.  Sanctorum    reliquice    et  monumenta   utiliter 

ac  pie  a  fidelibus  honorantur.  381 

DlFFlCULTATES.  386 

CAPUT  V.      De  sagrarum  imaginum  usu  ag  veneratiorb.  394 


IKDEX. 


435 


PROP.  I. 


PROP.  II 


CAPUT  VI. 
PROP. 


Sacrarum  tmagmum  usum  ac  venerattonem 
licitam  ac  piam  esse  Sacrce  Litterce  osten- 
dunt, 

DlFFICULTATES. 

Ustis  ac  veneratio  sacrarum  imaginum  ex 
traditione  evincttur. 

DlFFICULTATES. 

De  cruge, 

Omni  superstitione  vacat  tum  cultus ,  quem 
Catholici  Cruci  dominicce  ejusque  ima- 
gini  deferunt ,  tum  usus  Crucis  signi  , 
quod  passim  ab  ipsis  usurpatur, 

DlFFICULTATES. 

Versio  latina  loci  ^  qui  italice  legitur  pag.  3. 

NOTA    EDITOaUM    LOVANIEWSIUM. 


395 
397 

401 
407 
420 


421 

426 

428 

ib. 


FINIS. 


APPROBATIONES    EDITIONIS  ROMANiE. 

NIHIL    OBSTAT 
Rahail  FoRNARi ,  Cetisor.    Theol.  Deput. 

IMPRIMATUR 

Fr.  DoMiHicus  Bdttaoni,  O.  P.  S.  P,  A.  Mag. 

IMPRIMATUR 

A.  PiATTi  Archiep,   Trapesunt.   Ficesgerens. 


APPROBATIO    EDITIONIS   LOVANIENSIS. 

IMPRIMATUR 

MechUnice  b"  Augusti  1839. 

J.  B.  PAUWELS,  Vic.-Gbn. 


^  *    .^ 


%  ^^m^